https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Chñ tÞch Héi ®ång

PGS.TS. NguyÔn ThÕ Kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

TS. Hoµng phong hµ

Thµnh viªn

TrÇn quèc d©n

TS. NguyÔn ®øc tµi

TS. NguyÔn An Tiªm

nguyÔn vò thanh h¶o

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Chñ tÞch Héi ®ång

PGS.TS. NguyÔn ThÕ Kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

TS. Hoµng phong hµ

Thµnh viªn

TrÇn quèc d©n

TS. NguyÔn ®øc tµi

TS. NguyÔn An Tiªm

nguyÔn vò thanh h¶o

https://thuviensach.vn

Để giúp bà con nông dân dễ dàng tiếp cận vấn đề, kết cấu của cuốn sách được chia thành các chuyên mục nhỏ gắn với việc cung cấp những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm hay trong chăn nuôi, đặc biệt là một số

loại động vật quý hiếm, đặc sản như: bò sữa, dê, rắn hổ

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

mang, rắn ri voi, lợn rừng, kỳ đà, tắc kè, đà điểu, thỏ, chim trĩ, cá chình, ong mật,...

Chăn nuôi là một trong những ngành sản xuất chủ

Những kiến thức, kinh nghiệm được cung cấp trong yếu của nông nghiệp, với đối tượng sản xuất là các loại cuốn sách hoàn toàn không có tính rập khuôn cho bất động vật nuôi nhằm cung cấp các sản phẩm có giá trị

cứ một vùng miền, địa phương cụ thể nào, việc vận kinh tế cao như thịt, trứng, sữa,... đáp ứng nhu cầu dụng các kiến thức vào thực tế cần căn cứ vào điều tiêu dùng thiết yếu hằng ngày của con người. Bên cạnh kiện cụ thể của từng nơi. Những kiến thức và kinh đó, các sản phẩm của ngành chăn nuôi cũng có thể là nghiệm trong chăn nuôi, đặc biệt là một số loài động nguồn nguyên liệu cung cấp cho công nghiệp chế biến có vật quý hiếm, đặc sản là tương đối rộng, đa dạng; do giá trị xuất khẩu cao. Việc đẩy mạnh hoạt động chăn đó, trong khuôn khổ nội dung cuốn sách này khó có thể

nuôi, trong đó chăn nuôi một số loài đặc sản trong thời trình bày được đầy đủ và toàn diện mọi vấn đề liên gian qua đã giúp cho bà con nông dân làm giàu với quan. Nhà xuất bản và các tác giả rất mong nhận được nhiều mô hình, kinh nghiệm hay. Tuy nhiên, do nhiều ý kiến đóng góp của đông đảo bạn đọc để góp phần nguyên nhân khác nhau mà những kinh nghiệm hay, hoàn thiện hơn nữa nội dung cuốn sách trong những nhiều người cần biết lại ít được phổ biến nên đã góp lần xuất bản sau.

phần làm hạn chế việc triển khai các hoạt động chăn Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.

nuôi trên quy mô lớn, có hiệu quả kinh tế cao.

Tháng 10 năm 2015

Nhằm góp phần phổ biến những kiến thức, những NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

kinh nghiệm, những mô hình hay trong việc phát triển chăn nuôi để làm giàu, đặc biệt là một số loài đặc sản, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản cuốn sách Làm giàu từ chăn nuôi do TS. Phùng Thị

Thu Hà và ThS. Nguyễn Xuân Nam hiện đang công tác tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam biên soạn.

5

6

https://thuviensach.vn

Để giúp bà con nông dân dễ dàng tiếp cận vấn đề, kết cấu của cuốn sách được chia thành các chuyên mục nhỏ gắn với việc cung cấp những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm hay trong chăn nuôi, đặc biệt là một số

loại động vật quý hiếm, đặc sản như: bò sữa, dê, rắn hổ

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

mang, rắn ri voi, lợn rừng, kỳ đà, tắc kè, đà điểu, thỏ, chim trĩ, cá chình, ong mật,...

Chăn nuôi là một trong những ngành sản xuất chủ

Những kiến thức, kinh nghiệm được cung cấp trong yếu của nông nghiệp, với đối tượng sản xuất là các loại cuốn sách hoàn toàn không có tính rập khuôn cho bất động vật nuôi nhằm cung cấp các sản phẩm có giá trị

cứ một vùng miền, địa phương cụ thể nào, việc vận kinh tế cao như thịt, trứng, sữa,... đáp ứng nhu cầu dụng các kiến thức vào thực tế cần căn cứ vào điều tiêu dùng thiết yếu hằng ngày của con người. Bên cạnh kiện cụ thể của từng nơi. Những kiến thức và kinh đó, các sản phẩm của ngành chăn nuôi cũng có thể là nghiệm trong chăn nuôi, đặc biệt là một số loài động nguồn nguyên liệu cung cấp cho công nghiệp chế biến có vật quý hiếm, đặc sản là tương đối rộng, đa dạng; do giá trị xuất khẩu cao. Việc đẩy mạnh hoạt động chăn đó, trong khuôn khổ nội dung cuốn sách này khó có thể

nuôi, trong đó chăn nuôi một số loài đặc sản trong thời trình bày được đầy đủ và toàn diện mọi vấn đề liên gian qua đã giúp cho bà con nông dân làm giàu với quan. Nhà xuất bản và các tác giả rất mong nhận được nhiều mô hình, kinh nghiệm hay. Tuy nhiên, do nhiều ý kiến đóng góp của đông đảo bạn đọc để góp phần nguyên nhân khác nhau mà những kinh nghiệm hay, hoàn thiện hơn nữa nội dung cuốn sách trong những nhiều người cần biết lại ít được phổ biến nên đã góp lần xuất bản sau.

phần làm hạn chế việc triển khai các hoạt động chăn Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.

nuôi trên quy mô lớn, có hiệu quả kinh tế cao.

Tháng 10 năm 2015

Nhằm góp phần phổ biến những kiến thức, những NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

kinh nghiệm, những mô hình hay trong việc phát triển chăn nuôi để làm giàu, đặc biệt là một số loài đặc sản, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản cuốn sách Làm giàu từ chăn nuôi do TS. Phùng Thị

Thu Hà và ThS. Nguyễn Xuân Nam hiện đang công tác tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam biên soạn.

5

6

https://thuviensach.vn

Kỹ thuật cho bê bú bằng bình: Bình cho bê bú làm bằng nhôm hoặc hợp kim nhôm, không han gỉ, dung tích 2 lít. Trên miệng bình đậy bằng núm vú; lỗ núm vú vừa phải (đậy bình bằng núm vú khi dốc ngược bình sữa không KỸ THUẬT NUÔI BÒ SỮA

tự chảy ra được, khi bê mút núm vú thì sữa mới MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

chảy ra).

Kỹ thuật cho bê bú: sau khi vắt sữa đầu, lọc sạch sữa bằng 6-8 lớp vải xô màn, cho sữa vào 1. Quy trình chăn nuôi bê cái lai hướng bình, không để sữa ở ngoài môi trường không khí sữa giai đoạn bú sữa và phương pháp cai sữa quá lâu vì sữa sẽ bị nguội. Dốc nghiêng bình ở độ

cho bê

cao bằng độ cao lưng bê đứng, cho bê bú từ từ cho

1.1. Giai đoạn ăn sữa đầu (1-7 ngày tuổi)

đến khi hết sữa, không dốc quá mạnh. Nếu lỗ

Bê vừa sinh ra phải được kịp thời móc hết núm vú quá to hoặc dốc quá mạnh, bê nuốt không nhớt, dãi ở miệng, mũi rồi để bò mẹ tự liếm con.

kịp, sữa tràn qua rãnh thực quản vào dạ dày cỏ, Trường hợp bò mẹ yếu không liếm con được thì lên men làm bê bị ỉa chảy.

lau khô toàn thân bê bằng khăn lau mềm sạch; Cho bê bú bằng bình trong 3 ngày đầu, ngày bóc móng rồi sát trùng rốn cho bê. Trường hợp rốn thứ 4 tập cho bê ăn sữa bằng xô, chậu; Kỹ thuật cho bê ăn sữa bằng xô, chậu: quá dài mới dùng kéo cắt rốn, sát trùng bằng cồn Cho sữa đã lọc vào xô, chậu sạch, sau đó dùng iốt; không buộc rốn. Sau khi sinh 30 phút, bê con hai ngón tay (ngón trỏ và ngón giữa) cho vào phải được bú sữa đầu. Thời gian bú sữa đầu là 7

miệng bê để bê tập ăn; ban đầu nâng cao chậu ngày đầu tiên, bê bú được càng nhiều càng tốt.

đựng sữa, lựa từ từ đưa miệng bê vào bề mặt chậu Trường hợp bò mẹ thiếu sữa đầu thì cho bê bú sữa sữa, không đưa miệng bê ngập quá sâu vào chậu đầu của bò mẹ khác hoặc sử dụng sữa đầu đã sữa sẽ làm bê sặc sữa. Bê hút sữa uống như uống được bảo quản sạch, không dùng sữa bò đang bị

nước, tập cho bê uống hết định mức sữa.

bệnh (viêm vú).

Lượng sữa cho bê uống chia làm hai bữa đều Lưu ý: bê mới sinh có hiện tượng run rẩy, nếu nhau về thời gian. Số lượng sữa cho bê ăn phụ

thời tiết quá lạnh cần phải giữ ấm cho bê.

thuộc vào khối lượng cơ thể của từng con bê, ngày 7

8

https://thuviensach.vn

Kỹ thuật cho bê bú bằng bình: Bình cho bê bú làm bằng nhôm hoặc hợp kim nhôm, không han gỉ, dung tích 2 lít. Trên miệng bình đậy bằng núm vú; lỗ núm vú vừa phải (đậy bình bằng núm vú khi dốc ngược bình sữa không KỸ THUẬT NUÔI BÒ SỮA

tự chảy ra được, khi bê mút núm vú thì sữa mới MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

chảy ra).

Kỹ thuật cho bê bú: sau khi vắt sữa đầu, lọc sạch sữa bằng 6-8 lớp vải xô màn, cho sữa vào 1. Quy trình chăn nuôi bê cái lai hướng bình, không để sữa ở ngoài môi trường không khí sữa giai đoạn bú sữa và phương pháp cai sữa quá lâu vì sữa sẽ bị nguội. Dốc nghiêng bình ở độ

cho bê

cao bằng độ cao lưng bê đứng, cho bê bú từ từ cho

1.1. Giai đoạn ăn sữa đầu (1-7 ngày tuổi)

đến khi hết sữa, không dốc quá mạnh. Nếu lỗ

Bê vừa sinh ra phải được kịp thời móc hết núm vú quá to hoặc dốc quá mạnh, bê nuốt không nhớt, dãi ở miệng, mũi rồi để bò mẹ tự liếm con.

kịp, sữa tràn qua rãnh thực quản vào dạ dày cỏ, Trường hợp bò mẹ yếu không liếm con được thì lên men làm bê bị ỉa chảy.

lau khô toàn thân bê bằng khăn lau mềm sạch; Cho bê bú bằng bình trong 3 ngày đầu, ngày bóc móng rồi sát trùng rốn cho bê. Trường hợp rốn thứ 4 tập cho bê ăn sữa bằng xô, chậu; Kỹ thuật cho bê ăn sữa bằng xô, chậu: quá dài mới dùng kéo cắt rốn, sát trùng bằng cồn Cho sữa đã lọc vào xô, chậu sạch, sau đó dùng iốt; không buộc rốn. Sau khi sinh 30 phút, bê con hai ngón tay (ngón trỏ và ngón giữa) cho vào phải được bú sữa đầu. Thời gian bú sữa đầu là 7

miệng bê để bê tập ăn; ban đầu nâng cao chậu ngày đầu tiên, bê bú được càng nhiều càng tốt.

đựng sữa, lựa từ từ đưa miệng bê vào bề mặt chậu Trường hợp bò mẹ thiếu sữa đầu thì cho bê bú sữa sữa, không đưa miệng bê ngập quá sâu vào chậu đầu của bò mẹ khác hoặc sử dụng sữa đầu đã sữa sẽ làm bê sặc sữa. Bê hút sữa uống như uống được bảo quản sạch, không dùng sữa bò đang bị

nước, tập cho bê uống hết định mức sữa.

bệnh (viêm vú).

Lượng sữa cho bê uống chia làm hai bữa đều Lưu ý: bê mới sinh có hiện tượng run rẩy, nếu nhau về thời gian. Số lượng sữa cho bê ăn phụ

thời tiết quá lạnh cần phải giữ ấm cho bê.

thuộc vào khối lượng cơ thể của từng con bê, ngày 7

8

https://thuviensach.vn

tuổi và lượng thức ăn bổ sung mà bê thu nhận thứ 11 kể từ khi sinh ra. Để bê có thể thích nghi được. Thông thường nếu không có sữa thay thế và và phát triển tốt cần phải tập cho bê ăn thức ăn không có thức ăn chất lượng tốt cho bê ăn thì số

bổ sung sớm.

lượng sữa cho bê ăn phải ở mức như bảng sau.

Từ 15 ngày tuổi cần tập cho bê ăn thức ăn, càng về sau cho ăn tăng dần và ăn càng nhiều Lượng thức ăn và sữa nuôi bê lai càng tốt nếu bê tiêu hóa bình thường. Tập cho bê ăn cỏ khô hoặc cỏ tươi chất lượng tốt, sạch.

Tuổi bê

Lượng sữa bê ăn (lít)

Dụng cụ cho bê ăn sau khi dùng phải được rửa

(ngày)

Bữa sáng Bữa chiều Cả ngày sạch. Chỗ bê nằm nhất thiết phải có độn lót đủ

1 - 10

3,5

3,5

7

ấm về mùa đông và lúc mưa lạnh rét. Hằng ngày, 11 - 31

3

3

6

dọn rửa chuồng, máng ăn, máng uống 1 lần; một tuần tổng vệ sinh tẩy uế chuồng trại một lần; tạo 32 - 61

2,5

2,5

5

điều kiện cho bê 3 tháng tuổi vận động. Bê trên 4

62 - 90

2

2

4

tháng tuổi vận động theo giờ chăn thả. Tắm cho 91 - 120

1,5

1,5

3

bê khi cần thiết vào ngày nắng ấm. Mỗi ngày cho bê vận động 2 lần; tháng đầu mỗi lần 1 giờ; những 121 - 150

1

1

2

tháng sau tăng dần, tháng thứ 2: 2 giờ/lần; tháng thứ 3: 3 giờ/lần, từ tháng thứ 4 đến tháng thứ 6: 151 - 180

0,5

0,5

1

4 giờ/lần. Về mùa đông giảm so với mức nêu trên mỗi lần 1 giờ. Phải làm sân vận động cho bê, tốt Song song với quá trình giảm sữa bê ăn theo nhất là có bãi cỏ. Cỏ trồng dùng làm sân vận động tháng tuổi cần tập cho bê ăn cỏ xanh, cỏ khô và cho bê là loại cỏ chịu được sự dẫm đạp.

thức ăn tinh có hàm lượng protein thô trong khẩu Thời gian biểu chăn nuôi bê trong ngày như sau: phần chiếm 16% (tính theo hàm lượng chất khô

- 6 giờ: cho bê ăn sữa, sau đó dọn vệ sinh cũi và trong khẩu phần).

chuồng.

- 7 giờ sáng (mùa hè); 8 giờ sáng (mùa đông)

1.2. Giai đoạn từ 7 ngày tuổi đến khi cai sữa

cho bê vận động.

Nuôi bê trên cũi trong thời gian hai tháng đầu

- 10 giờ sáng (mùa hè); 10 giờ 30 sáng (mùa và lượng sữa cho ăn giảm dần bắt đầu từ ngày đông) cho bê về chuồng ăn sữa.

9

10

https://thuviensach.vn

tuổi và lượng thức ăn bổ sung mà bê thu nhận thứ 11 kể từ khi sinh ra. Để bê có thể thích nghi được. Thông thường nếu không có sữa thay thế và và phát triển tốt cần phải tập cho bê ăn thức ăn không có thức ăn chất lượng tốt cho bê ăn thì số

bổ sung sớm.

lượng sữa cho bê ăn phải ở mức như bảng sau.

Từ 15 ngày tuổi cần tập cho bê ăn thức ăn, càng về sau cho ăn tăng dần và ăn càng nhiều Lượng thức ăn và sữa nuôi bê lai càng tốt nếu bê tiêu hóa bình thường. Tập cho bê ăn cỏ khô hoặc cỏ tươi chất lượng tốt, sạch.

Tuổi bê

Lượng sữa bê ăn (lít)

Dụng cụ cho bê ăn sau khi dùng phải được rửa

(ngày)

Bữa sáng Bữa chiều Cả ngày sạch. Chỗ bê nằm nhất thiết phải có độn lót đủ

1 - 10

3,5

3,5

7

ấm về mùa đông và lúc mưa lạnh rét. Hằng ngày, 11 - 31

3

3

6

dọn rửa chuồng, máng ăn, máng uống 1 lần; một tuần tổng vệ sinh tẩy uế chuồng trại một lần; tạo 32 - 61

2,5

2,5

5

điều kiện cho bê 3 tháng tuổi vận động. Bê trên 4

62 - 90

2

2

4

tháng tuổi vận động theo giờ chăn thả. Tắm cho 91 - 120

1,5

1,5

3

bê khi cần thiết vào ngày nắng ấm. Mỗi ngày cho bê vận động 2 lần; tháng đầu mỗi lần 1 giờ; những 121 - 150

1

1

2

tháng sau tăng dần, tháng thứ 2: 2 giờ/lần; tháng thứ 3: 3 giờ/lần, từ tháng thứ 4 đến tháng thứ 6: 151 - 180

0,5

0,5

1

4 giờ/lần. Về mùa đông giảm so với mức nêu trên mỗi lần 1 giờ. Phải làm sân vận động cho bê, tốt Song song với quá trình giảm sữa bê ăn theo nhất là có bãi cỏ. Cỏ trồng dùng làm sân vận động tháng tuổi cần tập cho bê ăn cỏ xanh, cỏ khô và cho bê là loại cỏ chịu được sự dẫm đạp.

thức ăn tinh có hàm lượng protein thô trong khẩu Thời gian biểu chăn nuôi bê trong ngày như sau: phần chiếm 16% (tính theo hàm lượng chất khô

- 6 giờ: cho bê ăn sữa, sau đó dọn vệ sinh cũi và trong khẩu phần).

chuồng.

- 7 giờ sáng (mùa hè); 8 giờ sáng (mùa đông)

1.2. Giai đoạn từ 7 ngày tuổi đến khi cai sữa

cho bê vận động.

Nuôi bê trên cũi trong thời gian hai tháng đầu

- 10 giờ sáng (mùa hè); 10 giờ 30 sáng (mùa và lượng sữa cho ăn giảm dần bắt đầu từ ngày đông) cho bê về chuồng ăn sữa.

9

10

https://thuviensach.vn

- Tối cho bê ăn cỏ khô, cỏ tươi.

Bê giai đoạn này vừa mới cai sữa, rất dễ bị

Khử sừng bê trong 2-4 tháng đầu. Tháng thứ 6

thiếu hụt dinh dưỡng, do vậy phải ưu tiên cho bê bê đã ăn cỏ tươi và cỏ khô mạnh cần phải tiến ăn đầy đủ các loại thức ăn thô, xanh và thô khô hành cai sữa cho bê.

chất lượng tốt, dễ tiêu hóa. Mặt khác, về sinh lý Phương pháp cai sữa cho bê: trong giai đoạn này bê phát triển mạnh tế bào Bê vào đầu tháng thứ 6 đang ăn mỗi ngày 2

nội tuyến vú, dẫn đến giảm khả năng tiết sữa lít sữa.

sau này.

- 10 ngày đầu của tháng thứ 6 giảm còn: 1,5 lít Trong giai đoạn này nên tẩy giun sán cho bê, sữa/ngày.

chú ý chuồng nuôi bê phải luôn khô ráo. Yêu cầu

- 10 ngày tiếp của tháng thứ 6 giảm còn: 1

bê cuối giai đoạn này phải đạt 240-270 kg.

lít/ngày.

Kỹ thuật nuôi bê cái tơ giai đoạn 13-18 tháng tuổi:

- 5 ngày tiếp còn 0,5 lít/ngày.

Bê vào cuối giai đoạn này có biểu hiện động

- 5 ngày cuối còn 0,2 lít/ngày.

dục. Người nuôi cần thường xuyên quan sát phát Cuối cùng cắt sữa hoàn toàn. Chú ý khi cai hiện động dục của bê. Kiểm tra thể trọng của bê sữa cho bê phải cho bê ăn, uống đầy đủ, nhất là nếu trên 280 kg thì cho phối giống.

cỏ và thức ăn tinh hỗn hợp có chất lượng cao Nuôi bê trong giai đoạn này cần chú ý đến chất (thức ăn tinh hỗn hợp cho bê ăn phải có hàm lượng thức ăn tinh, nếu thức ăn thiếu protein thì lượng protein 16%).

buồng trứng kém phát triển, bê chậm động dục, Yêu cầu bê cuối giai đoạn này phải đạt trọng ảnh hưởng đến năng suất sinh sản.

lượng 150 kg.

Các chú ý trong giai đoạn này: 3. Quy trình kỹ thuật chăn nuôi bò cái lai

- Tập cho bê ăn thức ăn thô sớm.

hướng sữa, giai đoạn bê tơ có chửa và khi đẻ

- Giữ nền chuồng, sàn chuồng luôn khô, sạch.

- Khử sừng cho bê.

3.1. Kỹ thuật nuôi bò sữa có chửa trong 3

- Cai sữa cho bê.

tháng đầu

Giai đoạn này bò thay đổi nhiều về tập tính: ăn 2. Những kiến thức về quy trình kỹ thuật khỏe, uống nhiều nước, hiền lành, ít chạy nhảy.

nuôi bê cái tơ

Thai đang trong thời kỳ hình thành các bộ phận, Kỹ thuật nuôi bê cái tơ giai đoạn từ 7-12

ít khối lượng. Sự gắn kết của thai với cơ thể mẹ

tháng tuổi:

chưa vững chắc, còn lỏng lẻo, dễ sẩy thai.

11

12

https://thuviensach.vn

- Tối cho bê ăn cỏ khô, cỏ tươi.

Bê giai đoạn này vừa mới cai sữa, rất dễ bị

Khử sừng bê trong 2-4 tháng đầu. Tháng thứ 6

thiếu hụt dinh dưỡng, do vậy phải ưu tiên cho bê bê đã ăn cỏ tươi và cỏ khô mạnh cần phải tiến ăn đầy đủ các loại thức ăn thô, xanh và thô khô hành cai sữa cho bê.

chất lượng tốt, dễ tiêu hóa. Mặt khác, về sinh lý Phương pháp cai sữa cho bê: trong giai đoạn này bê phát triển mạnh tế bào Bê vào đầu tháng thứ 6 đang ăn mỗi ngày 2

nội tuyến vú, dẫn đến giảm khả năng tiết sữa lít sữa.

sau này.

- 10 ngày đầu của tháng thứ 6 giảm còn: 1,5 lít Trong giai đoạn này nên tẩy giun sán cho bê, sữa/ngày.

chú ý chuồng nuôi bê phải luôn khô ráo. Yêu cầu

- 10 ngày tiếp của tháng thứ 6 giảm còn: 1

bê cuối giai đoạn này phải đạt 240-270 kg.

lít/ngày.

Kỹ thuật nuôi bê cái tơ giai đoạn 13-18 tháng tuổi:

- 5 ngày tiếp còn 0,5 lít/ngày.

Bê vào cuối giai đoạn này có biểu hiện động

- 5 ngày cuối còn 0,2 lít/ngày.

dục. Người nuôi cần thường xuyên quan sát phát Cuối cùng cắt sữa hoàn toàn. Chú ý khi cai hiện động dục của bê. Kiểm tra thể trọng của bê sữa cho bê phải cho bê ăn, uống đầy đủ, nhất là nếu trên 280 kg thì cho phối giống.

cỏ và thức ăn tinh hỗn hợp có chất lượng cao Nuôi bê trong giai đoạn này cần chú ý đến chất (thức ăn tinh hỗn hợp cho bê ăn phải có hàm lượng thức ăn tinh, nếu thức ăn thiếu protein thì lượng protein 16%).

buồng trứng kém phát triển, bê chậm động dục, Yêu cầu bê cuối giai đoạn này phải đạt trọng ảnh hưởng đến năng suất sinh sản.

lượng 150 kg.

Các chú ý trong giai đoạn này: 3. Quy trình kỹ thuật chăn nuôi bò cái lai

- Tập cho bê ăn thức ăn thô sớm.

hướng sữa, giai đoạn bê tơ có chửa và khi đẻ

- Giữ nền chuồng, sàn chuồng luôn khô, sạch.

- Khử sừng cho bê.

3.1. Kỹ thuật nuôi bò sữa có chửa trong 3

- Cai sữa cho bê.

tháng đầu

Giai đoạn này bò thay đổi nhiều về tập tính: ăn 2. Những kiến thức về quy trình kỹ thuật khỏe, uống nhiều nước, hiền lành, ít chạy nhảy.

nuôi bê cái tơ

Thai đang trong thời kỳ hình thành các bộ phận, Kỹ thuật nuôi bê cái tơ giai đoạn từ 7-12

ít khối lượng. Sự gắn kết của thai với cơ thể mẹ

tháng tuổi:

chưa vững chắc, còn lỏng lẻo, dễ sẩy thai.

11

12

https://thuviensach.vn

Thức ăn trong giai đoạn này cần đủ về số lượng Cho bò ăn đủ khẩu phần, phải tính đến khẩu và chất lượng, đặc biệt là hàm lượng protein và phần nuôi thai. Trước khi bò đẻ 10 ngày (theo lịch khoáng cho nhu cầu hình thành các bộ phận của phối giống kết hợp với quan sát) giảm thức ăn cơ thể thai.

tinh để tránh xuống sữa sớm gây căng bầu vú, sốt Không được xua đuổi bò quá mạnh, không chăn sữa; chú ý cung cấp đủ hàm lượng chất khoáng thả ở những nơi quá dốc, có hố rãnh sâu, tránh trong khẩu phần ăn. Nếu thiếu chất khoáng, bò tiêm các loại thuốc kháng sinh mạnh. Cấm tuyệt sữa phải huy động trong xương của cơ thể mẹ để

hoàn chỉnh bộ xương của thai, do vậy bò mẹ sẽ bị

đối tẩy giun sán trong giai đoạn này. Tháng thứ 3

loãng xương, xốp xương, rất dễ gây nên bệnh bại tiến hành kiểm tra thai bằng phương pháp khám liệt sau khi đẻ.

qua trực tràng; không khám thai qua trực tràng Một số chú ý trong giai đoạn này: trong tháng thứ nhất và tháng thứ 2 vì dễ gây

- Tránh làm xáo động mạnh ảnh hưởng đến động thai.

bào thai.

Nếu phát hiện bò có biểu hiện động thai phải

- Cho ăn đúng tiêu chuẩn của bò đang mang thai.

chăm sóc chu đáo và báo cho bác sĩ thú y biết để

- Cuối giai đoạn chửa cần chú ý trực bò đẻ.

can thiệp kịp thời.

3.3. Kỹ thuật nuôi bò đẻ và phương pháp

3.2. Kỹ thuật nuôi bò sữa có chửa trong 2

đỡ đẻ cho bò

tháng cuối

Trước khi bò đẻ 10 ngày (theo lịch phối giống Hai tháng cuối thai phát triển nhanh về khối kết hợp với quan sát thực tế) phải đưa bò vào khu lượng; bò mẹ nặng nề, đi lại khó khăn. Lúc này chuồng dành riêng cho bò chờ đẻ.

bò gặp phải mâu thuẫn về dinh dưỡng cho nuôi Chuồng nuôi bò chờ đẻ bố trí nơi yên tĩnh, thai và dinh dưỡng cho việc làm cạn sữa; thường tránh gây xáo động, sân vận động cho bò phải làm cạn sữa cho bò ở cuối tháng thứ 6 của giai thoáng, bằng phẳng, cống rãnh không được quá đoạn có thai.

sâu, bờ ngăn cách sân và chuồng không quá cao.

Cuối giai đoạn này, nếu là bò chửa lứa đầu Chuồng chờ cho bò đẻ tuyệt đối không được gần phải thường xuyên tập xoa đầu vú, làm quen với nơi có chó thả rông.

bò tạo điều kiện thuận lợi cho thao tác vắt sữa Cần có người biết chuyên môn trực đỡ đẻ cho sau này.

bò và phải trực 24 giờ/ngày.

13

14

https://thuviensach.vn

Thức ăn trong giai đoạn này cần đủ về số lượng Cho bò ăn đủ khẩu phần, phải tính đến khẩu và chất lượng, đặc biệt là hàm lượng protein và phần nuôi thai. Trước khi bò đẻ 10 ngày (theo lịch khoáng cho nhu cầu hình thành các bộ phận của phối giống kết hợp với quan sát) giảm thức ăn cơ thể thai.

tinh để tránh xuống sữa sớm gây căng bầu vú, sốt Không được xua đuổi bò quá mạnh, không chăn sữa; chú ý cung cấp đủ hàm lượng chất khoáng thả ở những nơi quá dốc, có hố rãnh sâu, tránh trong khẩu phần ăn. Nếu thiếu chất khoáng, bò tiêm các loại thuốc kháng sinh mạnh. Cấm tuyệt sữa phải huy động trong xương của cơ thể mẹ để

hoàn chỉnh bộ xương của thai, do vậy bò mẹ sẽ bị

đối tẩy giun sán trong giai đoạn này. Tháng thứ 3

loãng xương, xốp xương, rất dễ gây nên bệnh bại tiến hành kiểm tra thai bằng phương pháp khám liệt sau khi đẻ.

qua trực tràng; không khám thai qua trực tràng Một số chú ý trong giai đoạn này: trong tháng thứ nhất và tháng thứ 2 vì dễ gây

- Tránh làm xáo động mạnh ảnh hưởng đến động thai.

bào thai.

Nếu phát hiện bò có biểu hiện động thai phải

- Cho ăn đúng tiêu chuẩn của bò đang mang thai.

chăm sóc chu đáo và báo cho bác sĩ thú y biết để

- Cuối giai đoạn chửa cần chú ý trực bò đẻ.

can thiệp kịp thời.

3.3. Kỹ thuật nuôi bò đẻ và phương pháp

3.2. Kỹ thuật nuôi bò sữa có chửa trong 2

đỡ đẻ cho bò

tháng cuối

Trước khi bò đẻ 10 ngày (theo lịch phối giống Hai tháng cuối thai phát triển nhanh về khối kết hợp với quan sát thực tế) phải đưa bò vào khu lượng; bò mẹ nặng nề, đi lại khó khăn. Lúc này chuồng dành riêng cho bò chờ đẻ.

bò gặp phải mâu thuẫn về dinh dưỡng cho nuôi Chuồng nuôi bò chờ đẻ bố trí nơi yên tĩnh, thai và dinh dưỡng cho việc làm cạn sữa; thường tránh gây xáo động, sân vận động cho bò phải làm cạn sữa cho bò ở cuối tháng thứ 6 của giai thoáng, bằng phẳng, cống rãnh không được quá đoạn có thai.

sâu, bờ ngăn cách sân và chuồng không quá cao.

Cuối giai đoạn này, nếu là bò chửa lứa đầu Chuồng chờ cho bò đẻ tuyệt đối không được gần phải thường xuyên tập xoa đầu vú, làm quen với nơi có chó thả rông.

bò tạo điều kiện thuận lợi cho thao tác vắt sữa Cần có người biết chuyên môn trực đỡ đẻ cho sau này.

bò và phải trực 24 giờ/ngày.

13

14

https://thuviensach.vn

Quan sát chẩn đoán bò sắp đẻ: Bò đẻ bình thường:

Bò sắp đẻ đi lại nặng nề, bước chân không Sau khi vỡ bọc nước ối (nếu bọc nước ối không chính xác, bầu vú căng, mông sụt, âm hộ sưng to, tự vỡ, người đỡ phải chọc nhẹ làm rách bầu nước có dịch nhờn chảy ra. Bò có biểu hiện đau đớn, đi ối cho hở miệng, mũi của bê, tránh làm bê ngạt lại khó khăn, tâm trạng bồn chồn, hay đứng lên thở) khi thấy 2 chân trước và đầu bê nhô ra nằm xuống, hay đái dắt, đuôi thường cong lên.

khoảng 15-20 phút mà bò không tự đẻ được thì Người nuôi bò đẻ quan sát thấy các hiện tượng phải hỗ trợ.

trên phải đưa bò vào nơi chờ đẻ và chuẩn bị dụng Hỗ trợ bò đẻ:

cụ đỡ đẻ cho bò, báo cho bác sĩ thú y biết.

Người đỡ đẻ hoặc bác sĩ thú y dùng tay cầm 2

Chuẩn bị dụng cụ đỡ đẻ cho bò: chân trước của bê kéo nhẹ theo nhịp rặn đẻ, kéo Nước ấm, muối, thuốc sát trùng, dao, kéo, theo chiều dọc thân bê, tuyệt đối không kéo sai panh, dây thừng, chỉ, kim khâu, kìm mỏ vịt, khăn với nhịp rặn đẻ của bò mẹ. Trường hợp bê quá to lau, xô, chậu, khay... Tất cả dụng cụ trên phải sát mà khung xương chậu bò mẹ quá hẹp phải tăng trùng trước khi dùng.

người kéo bê, tránh để lâu gây mất sức cho bò mẹ.

Trước khi bò đẻ, bác sĩ thú y phải khám, xác Trường hợp không thể dùng biện pháp kéo bê ra định vị trí ngôi thai xem có thuận không, nếu được phải mời bác sĩ thú y giỏi, có kinh nghiệm không thuận phải tìm cách xoay thai lại cho phẫu thuật để lấy bê ra, hoặc cắt bê thành từng thuận. Trường hợp không xoay thai được phải mảng trong dạ con để cứu bò mẹ.

chuẩn bị phương pháp can thiệp. Dụng cụ can Khi bê được đẻ ra, bóc móng mềm, cắt dây rốn, thiệp gồm: cưa dây, dao, kéo chuyên dùng, kìm lau sạch nước nhờn trong mũi, mồm; để bê cho bò mỏ vịt, kim, chỉ khâu, thuốc kháng sinh, thuốc mẹ liếm đến khô, sau đó cho bê vào cũi và cho ăn sát trùng,...

sữa đầu trong vòng 1 giờ ngay sau khi bò đẻ. Cũi Phương pháp đỡ đẻ cho bò:

bê được lót bằng rơm khô, cỏ khô mềm và sạch.

Khi đỡ đẻ cho bò phải giữ tuyệt đối yên tĩnh.

Phương pháp cắt dây rốn:

Để bò đẻ tự nhiên là phương pháp tốt nhất, tuy Dùng ngón trỏ và ngón cái vuốt máu, dịch nhiên thai bò sữa thường quá to nên để đẻ tự

trong dây rốn theo chiều từ trong ra ngoài, dùng nhiên rất lâu, bò mẹ phải rặn đẻ nhiều sẽ bị mất kéo đã được sát trùng cắt dây rốn (để 5 cm). Giữ

sức. Do đó đối với bò sữa, người chăn nuôi và bác chuồng và cũi nuôi bê luôn khô sạch để chống sĩ thú y thường phải hỗ trợ cho bò đẻ.

viêm rốn.

15

16

https://thuviensach.vn

Quan sát chẩn đoán bò sắp đẻ: Bò đẻ bình thường:

Bò sắp đẻ đi lại nặng nề, bước chân không Sau khi vỡ bọc nước ối (nếu bọc nước ối không chính xác, bầu vú căng, mông sụt, âm hộ sưng to, tự vỡ, người đỡ phải chọc nhẹ làm rách bầu nước có dịch nhờn chảy ra. Bò có biểu hiện đau đớn, đi ối cho hở miệng, mũi của bê, tránh làm bê ngạt lại khó khăn, tâm trạng bồn chồn, hay đứng lên thở) khi thấy 2 chân trước và đầu bê nhô ra nằm xuống, hay đái dắt, đuôi thường cong lên.

khoảng 15-20 phút mà bò không tự đẻ được thì Người nuôi bò đẻ quan sát thấy các hiện tượng phải hỗ trợ.

trên phải đưa bò vào nơi chờ đẻ và chuẩn bị dụng Hỗ trợ bò đẻ:

cụ đỡ đẻ cho bò, báo cho bác sĩ thú y biết.

Người đỡ đẻ hoặc bác sĩ thú y dùng tay cầm 2

Chuẩn bị dụng cụ đỡ đẻ cho bò: chân trước của bê kéo nhẹ theo nhịp rặn đẻ, kéo Nước ấm, muối, thuốc sát trùng, dao, kéo, theo chiều dọc thân bê, tuyệt đối không kéo sai panh, dây thừng, chỉ, kim khâu, kìm mỏ vịt, khăn với nhịp rặn đẻ của bò mẹ. Trường hợp bê quá to lau, xô, chậu, khay... Tất cả dụng cụ trên phải sát mà khung xương chậu bò mẹ quá hẹp phải tăng trùng trước khi dùng.

người kéo bê, tránh để lâu gây mất sức cho bò mẹ.

Trước khi bò đẻ, bác sĩ thú y phải khám, xác Trường hợp không thể dùng biện pháp kéo bê ra định vị trí ngôi thai xem có thuận không, nếu được phải mời bác sĩ thú y giỏi, có kinh nghiệm không thuận phải tìm cách xoay thai lại cho phẫu thuật để lấy bê ra, hoặc cắt bê thành từng thuận. Trường hợp không xoay thai được phải mảng trong dạ con để cứu bò mẹ.

chuẩn bị phương pháp can thiệp. Dụng cụ can Khi bê được đẻ ra, bóc móng mềm, cắt dây rốn, thiệp gồm: cưa dây, dao, kéo chuyên dùng, kìm lau sạch nước nhờn trong mũi, mồm; để bê cho bò mỏ vịt, kim, chỉ khâu, thuốc kháng sinh, thuốc mẹ liếm đến khô, sau đó cho bê vào cũi và cho ăn sát trùng,...

sữa đầu trong vòng 1 giờ ngay sau khi bò đẻ. Cũi Phương pháp đỡ đẻ cho bò:

bê được lót bằng rơm khô, cỏ khô mềm và sạch.

Khi đỡ đẻ cho bò phải giữ tuyệt đối yên tĩnh.

Phương pháp cắt dây rốn:

Để bò đẻ tự nhiên là phương pháp tốt nhất, tuy Dùng ngón trỏ và ngón cái vuốt máu, dịch nhiên thai bò sữa thường quá to nên để đẻ tự

trong dây rốn theo chiều từ trong ra ngoài, dùng nhiên rất lâu, bò mẹ phải rặn đẻ nhiều sẽ bị mất kéo đã được sát trùng cắt dây rốn (để 5 cm). Giữ

sức. Do đó đối với bò sữa, người chăn nuôi và bác chuồng và cũi nuôi bê luôn khô sạch để chống sĩ thú y thường phải hỗ trợ cho bò đẻ.

viêm rốn.

15

16

https://thuviensach.vn

Bò mẹ sau khi đẻ cho uống nước ấm có pha

- Vệ sinh vắt sữa cần làm những việc sau: muối 2% và thức ăn dễ tiêu. Cần theo dõi nhau Chuẩn bị dụng cụ vắt sữa đầy đủ gồm: thùng thai có ra hết không, nếu sát nhau, sót nhau thì đựng sữa, xô vắt sữa, dây thừng buộc chân và bác sĩ thú y phải can thiệp.

đuôi bò, dụng cụ thử sửa, khăn lau vú, xẻng xúc phân, nước sạch (phải là nước ấm nếu vào mùa 4. Quy trình kỹ thuật nuôi bò vắt sữa và đông). Tất cả dụng cụ phải làm vệ sinh sạch sẽ, phương pháp vắt sữa cho bò

dụng cụ đựng sữa phải rửa sạch bằng xà phòng.

Bò sau khi đẻ được vắt sữa liên tục cho hết Cần tắm chải cho bò sạch sẽ trước khi vắt sữa.

tháng thứ 10. Một số chú ý khi nuôi bò sữa trong

- Người vắt sữa phải thực hiện đúng các giai đoạn này là:

nguyên tắc sau:

+ Vắt sữa đúng giờ quy định: các lần vắt sữa trong

Thức ăn:

ngày phải được chia cách đều nhau về thời gian.

Khẩu phần cho bò sữa ở giai đoạn này phải

+ Vắt sữa đúng nơi quy định: phải dành nơi vắt tính đủ các nhu cầu sau: khẩu phần duy trì, khẩu sữa cố định, nơi vắt sữa phải đủ rộng, thoáng, phần tăng trọng (nếu là bò vắt sữa ở chu kỳ thứ

mát, xa bãi phân, tiện đường đi lại để chuyển sữa.

nhất và thứ hai), khẩu phần cho nuôi thai nếu là Mỗi con bò được quy định một chỗ vắt sữa cố định, bò có chửa, khẩu phần theo năng suất sữa thực tế

không được tùy tiện thay đổi chỗ vắt sữa của bò.

của từng con.

+ Đúng người vắt sữa: mỗi công nhân vắt sữa

Chăm sóc, nuôi dưỡng:

được phân công vắt sữa một số lượng bò cụ thể.

Sau khi bò đẻ, thức ăn tinh cho bò phải tăng từ

Người công nhân vắt sữa phải nhớ số từng con bò từ cho đến ngày thứ 10, sau đó tính đủ theo nhu được phân công vắt sữa, phải biết con bò đang vắt cầu. Bảo đảm vệ sinh chuồng nuôi, vệ sinh thân sữa tháng thứ mấy, chu kỳ vắt sữa thứ mấy và thể bò, tránh gây viêm vú. Tháng thứ 2-3 sau khi tình trạng sức khỏe của nó. Không được tùy tiện đẻ, bò có thể động dục, người nuôi cần chú ý phát thay người vắt sữa.

hiện bò động dục. Cuối giai đoạn vắt sữa phải làm

+ Người công nhân vắt sữa không được quát cạn sữa cho bò.

tháo, đánh đập bò; không được tùy tiện thay đổi màu sắc trang phục mặc khi vắt sữa. Khi vắt sữa

Vắt sữa và vệ sinh khi vắt sữa:

phải mặc áo phòng hộ màu xanh, đi ủng, đội mũ

Sau khi bò đẻ xong, trong vòng một giờ phải công nhân mềm màu xanh. Tuyệt đối không được vắt sữa đầu cho bê bú.

vắt chung nhau 2 hoặc 3 người một con bò.

17

18

https://thuviensach.vn

Bò mẹ sau khi đẻ cho uống nước ấm có pha

- Vệ sinh vắt sữa cần làm những việc sau: muối 2% và thức ăn dễ tiêu. Cần theo dõi nhau Chuẩn bị dụng cụ vắt sữa đầy đủ gồm: thùng thai có ra hết không, nếu sát nhau, sót nhau thì đựng sữa, xô vắt sữa, dây thừng buộc chân và bác sĩ thú y phải can thiệp.

đuôi bò, dụng cụ thử sửa, khăn lau vú, xẻng xúc phân, nước sạch (phải là nước ấm nếu vào mùa 4. Quy trình kỹ thuật nuôi bò vắt sữa và đông). Tất cả dụng cụ phải làm vệ sinh sạch sẽ, phương pháp vắt sữa cho bò

dụng cụ đựng sữa phải rửa sạch bằng xà phòng.

Bò sau khi đẻ được vắt sữa liên tục cho hết Cần tắm chải cho bò sạch sẽ trước khi vắt sữa.

tháng thứ 10. Một số chú ý khi nuôi bò sữa trong

- Người vắt sữa phải thực hiện đúng các giai đoạn này là:

nguyên tắc sau:

+ Vắt sữa đúng giờ quy định: các lần vắt sữa trong

Thức ăn:

ngày phải được chia cách đều nhau về thời gian.

Khẩu phần cho bò sữa ở giai đoạn này phải

+ Vắt sữa đúng nơi quy định: phải dành nơi vắt tính đủ các nhu cầu sau: khẩu phần duy trì, khẩu sữa cố định, nơi vắt sữa phải đủ rộng, thoáng, phần tăng trọng (nếu là bò vắt sữa ở chu kỳ thứ

mát, xa bãi phân, tiện đường đi lại để chuyển sữa.

nhất và thứ hai), khẩu phần cho nuôi thai nếu là Mỗi con bò được quy định một chỗ vắt sữa cố định, bò có chửa, khẩu phần theo năng suất sữa thực tế

không được tùy tiện thay đổi chỗ vắt sữa của bò.

của từng con.

+ Đúng người vắt sữa: mỗi công nhân vắt sữa

Chăm sóc, nuôi dưỡng:

được phân công vắt sữa một số lượng bò cụ thể.

Sau khi bò đẻ, thức ăn tinh cho bò phải tăng từ

Người công nhân vắt sữa phải nhớ số từng con bò từ cho đến ngày thứ 10, sau đó tính đủ theo nhu được phân công vắt sữa, phải biết con bò đang vắt cầu. Bảo đảm vệ sinh chuồng nuôi, vệ sinh thân sữa tháng thứ mấy, chu kỳ vắt sữa thứ mấy và thể bò, tránh gây viêm vú. Tháng thứ 2-3 sau khi tình trạng sức khỏe của nó. Không được tùy tiện đẻ, bò có thể động dục, người nuôi cần chú ý phát thay người vắt sữa.

hiện bò động dục. Cuối giai đoạn vắt sữa phải làm

+ Người công nhân vắt sữa không được quát cạn sữa cho bò.

tháo, đánh đập bò; không được tùy tiện thay đổi màu sắc trang phục mặc khi vắt sữa. Khi vắt sữa

Vắt sữa và vệ sinh khi vắt sữa:

phải mặc áo phòng hộ màu xanh, đi ủng, đội mũ

Sau khi bò đẻ xong, trong vòng một giờ phải công nhân mềm màu xanh. Tuyệt đối không được vắt sữa đầu cho bê bú.

vắt chung nhau 2 hoặc 3 người một con bò.

17

18

https://thuviensach.vn

Kỹ thuật vắt sữa:

+ Vắt nắm: dùng để vắt những núm vú to, dài

- Chuẩn bị vắt sữa: tắm chải cho bò sạch sẽ

vừa phải.

trước khi vắt sữa, dùng khăn sạch, mềm lau sạch Ưu điểm: nhịp vắt nhanh, thích hợp với sinh lý bầu vú và vùng xung quanh (1-2 phút), dùng tay tiết sữa của bò.

xoa khắp bầu vú trong thời gian 1 phút.

Nhược điểm: không vắt được những núm vú

- Kiểm tra sữa bã đậu, núm vú viêm: trước khi nhỏ, ngắn và không vắt cạn kiệt được sữa trong vắt sữa vào xô, phải vắt một vài giọt sữa của từng bầu vú.

núm vú lên mặt vải đen của ống thử sữa, quan sát

+ Vắt quỳ: dùng để vắt những núm vú quá to, kỹ nếu sữa vón thành cục, thành từng hạt như bã quá dài không vắt nắm được.

đậu là sữa đã bị bã đậu hoặc núm vú đã bị viêm.

Ưu điểm: vắt được núm vú quá to, dài, tia sữa Trường hợp phát hiện thấy núm vú nào bị sữa bã ra nhanh, mạnh.

đậu phải để riêng sữa của núm vú đó, không để

Nhược điểm: động tác khó thực hiện, mất sức lẫn vào sữa của cả đàn. Sau đó, báo cho bộ phận nhiều, thường dùng cho những công nhân khỏe.

thú y biết để điều trị.

Người quản lý và cán bộ kỹ thuật lưu ý những

- Ống thử sữa bã đậu hoặc sữa của vú bị viêm: ưu điểm và nhược điểm của những thao tác vắt dùng vỏ hộp sữa hoặc chai nước giải khát hoặc sữa để bố trí công nhân vắt sữa cho thích hợp.

ống tre có kích thước tương đương, bịt một đầu Lưu ý khi vắt sữa: khi vắt sữa một con bò ống bằng mảnh vải màu đen, khi thử vắt vài giọt không được nghỉ khi chưa vắt hết sữa mà phải vắt sữa lên mặt vải đen để quan sát.

- Động tác vắt sữa: Tùy theo độ to nhỏ, dài liên tục cho đến khi hết sữa.

ngắn của núm vú để quyết định động tác vắt sữa 5. Quy trình chăn nuôi bò cạn sữa và thích hợp: vắt vuốt, vắt nắm và vắt quỳ.

phương pháp làm cạn sữa cho bò

+ Vắt vuốt: dùng để vắt những núm vú nhỏ và thao tác vắt cạn kiệt sữa sau khi đã vắt nắm và

Nuôi bò cạn sữa:

vắt quỳ.

Sau khi làm cạn sữa cho bò phải tăng nhanh Ưu điểm: vắt được cạn kiệt sữa và vắt được và bù đắp chất dinh dưỡng bị hao hụt trong khi những núm vú ngắn và nhỏ.

làm cạn sữa. Bò trong giai đoạn này thường có Nhược điểm: dễ làm giãn cơ núm vú, nhịp chửa to nên chú ý không xua mạnh, tránh hiện vắt chậm.

tượng đẻ non, đẻ thiếu tháng. Đến cuối giai đoạn 19

20

https://thuviensach.vn

Kỹ thuật vắt sữa:

+ Vắt nắm: dùng để vắt những núm vú to, dài

- Chuẩn bị vắt sữa: tắm chải cho bò sạch sẽ

vừa phải.

trước khi vắt sữa, dùng khăn sạch, mềm lau sạch Ưu điểm: nhịp vắt nhanh, thích hợp với sinh lý bầu vú và vùng xung quanh (1-2 phút), dùng tay tiết sữa của bò.

xoa khắp bầu vú trong thời gian 1 phút.

Nhược điểm: không vắt được những núm vú

- Kiểm tra sữa bã đậu, núm vú viêm: trước khi nhỏ, ngắn và không vắt cạn kiệt được sữa trong vắt sữa vào xô, phải vắt một vài giọt sữa của từng bầu vú.

núm vú lên mặt vải đen của ống thử sữa, quan sát

+ Vắt quỳ: dùng để vắt những núm vú quá to, kỹ nếu sữa vón thành cục, thành từng hạt như bã quá dài không vắt nắm được.

đậu là sữa đã bị bã đậu hoặc núm vú đã bị viêm.

Ưu điểm: vắt được núm vú quá to, dài, tia sữa Trường hợp phát hiện thấy núm vú nào bị sữa bã ra nhanh, mạnh.

đậu phải để riêng sữa của núm vú đó, không để

Nhược điểm: động tác khó thực hiện, mất sức lẫn vào sữa của cả đàn. Sau đó, báo cho bộ phận nhiều, thường dùng cho những công nhân khỏe.

thú y biết để điều trị.

Người quản lý và cán bộ kỹ thuật lưu ý những

- Ống thử sữa bã đậu hoặc sữa của vú bị viêm: ưu điểm và nhược điểm của những thao tác vắt dùng vỏ hộp sữa hoặc chai nước giải khát hoặc sữa để bố trí công nhân vắt sữa cho thích hợp.

ống tre có kích thước tương đương, bịt một đầu Lưu ý khi vắt sữa: khi vắt sữa một con bò ống bằng mảnh vải màu đen, khi thử vắt vài giọt không được nghỉ khi chưa vắt hết sữa mà phải vắt sữa lên mặt vải đen để quan sát.

- Động tác vắt sữa: Tùy theo độ to nhỏ, dài liên tục cho đến khi hết sữa.

ngắn của núm vú để quyết định động tác vắt sữa 5. Quy trình chăn nuôi bò cạn sữa và thích hợp: vắt vuốt, vắt nắm và vắt quỳ.

phương pháp làm cạn sữa cho bò

+ Vắt vuốt: dùng để vắt những núm vú nhỏ và thao tác vắt cạn kiệt sữa sau khi đã vắt nắm và

Nuôi bò cạn sữa:

vắt quỳ.

Sau khi làm cạn sữa cho bò phải tăng nhanh Ưu điểm: vắt được cạn kiệt sữa và vắt được và bù đắp chất dinh dưỡng bị hao hụt trong khi những núm vú ngắn và nhỏ.

làm cạn sữa. Bò trong giai đoạn này thường có Nhược điểm: dễ làm giãn cơ núm vú, nhịp chửa to nên chú ý không xua mạnh, tránh hiện vắt chậm.

tượng đẻ non, đẻ thiếu tháng. Đến cuối giai đoạn 19

20

https://thuviensach.vn

này cần chú ý theo dõi biểu hiện triệu chứng sắp Phương pháp làm cạn sữa nhanh áp dụng cho đẻ của bò.

những con bò có năng suất sữa ở thời điểm quyết định làm cạn sữa dưới 7 lít/ngày.

Phương pháp làm cạn sữa cho bò:

Phương pháp làm cạn sữa chậm áp dụng cho

- Những căn cứ để quyết định thời điểm làm những con bò có năng suất sữa ở thời điểm quyết cạn sữa cho bò:

định làm cạn sữa trên 7 lít/ngày.

+ Tình trạng sức khỏe của bò: bình thường bò

+ Cách làm cạn sữa nhanh cho bò sữa: được làm cạn sữa vào cuối tháng thứ 10 của chu Thay đổi đột ngột tập tính sinh hoạt, ăn uống kỳ vắt sữa; tuy nhiên những bò khỏe mạnh và của bò, nhằm làm rối loạn phản xạ tiết sữa của bò chưa có thai hoặc thai dưới 5 tháng thì có thể

như: cắt thức ăn tinh, giảm thức ăn thô xanh vắt sữa thêm 1-2 tháng (nếu điều kiện thức ăn nhiều nước, hạn chế nước uống, thay đổi giờ vắt cho phép).

sữa, giảm dần số lần vắt sữa trong ngày cho đến

+ Tháng có thai: bình thường bò sữa có chửa khi lượng sữa chỉ còn 0,5 lít/ngày thì vắt kiệt hết tháng thứ 7 thì bắt buộc phải làm cạn sữa. Nếu bò sữa, hai ngày sau xem lại, nếu còn sữa lại vắt kiệt, có thai còn ít tháng mà sức khỏe tốt, thức ăn dồi cứ như vậy cho đến khi kiểm tra không còn sữa ở

dào vẫn có thể vắt sữa thêm một thời gian nữa.

bầu vú nữa là cạn sữa đạt yêu cầu. Làm cạn sữa

+ Tháng vắt sữa: nếu tháng vắt sữa đến tháng bằng phương pháp này bò cạn sữa trong vòng 5-7

thứ 10 mà bò khỏe mạnh, thai còn ít tháng (dưới 5

ngày. Cần chú ý kiểm tra viêm vú thường xuyên.

tháng), thức ăn còn nhiều thì vẫn có thể vắt sữa

+ Cách làm cạn sữa chậm cho bò: thêm 1-2 tháng nữa.

Cũng làm như phương pháp trên, nhưng sự

Tóm lại: người nuôi cần xem xét cụ thể 3 yếu thay đổi diễn ra chậm hơn, thời gian kéo dài hơn, tố trên để quyết định bò cạn sữa vào thời điểm làm cạn sữa bằng phương pháp này có thể kéo dài thích hợp.

thời gian cạn sữa tới 10-15 ngày.

- Phương pháp làm cạn sữa cho bò sữa: Căn cứ vào năng suất sữa của bò ở thời điểm quyết định làm cạn sữa để có phương pháp làm cạn sữa thích hợp. Có hai phương pháp làm cạn sữa cho bò: phương pháp làm cạn sữa nhanh và phương pháp làm cạn sữa chậm.

21

22

https://thuviensach.vn

này cần chú ý theo dõi biểu hiện triệu chứng sắp Phương pháp làm cạn sữa nhanh áp dụng cho đẻ của bò.

những con bò có năng suất sữa ở thời điểm quyết định làm cạn sữa dưới 7 lít/ngày.

Phương pháp làm cạn sữa cho bò:

Phương pháp làm cạn sữa chậm áp dụng cho

- Những căn cứ để quyết định thời điểm làm những con bò có năng suất sữa ở thời điểm quyết cạn sữa cho bò:

định làm cạn sữa trên 7 lít/ngày.

+ Tình trạng sức khỏe của bò: bình thường bò

+ Cách làm cạn sữa nhanh cho bò sữa: được làm cạn sữa vào cuối tháng thứ 10 của chu Thay đổi đột ngột tập tính sinh hoạt, ăn uống kỳ vắt sữa; tuy nhiên những bò khỏe mạnh và của bò, nhằm làm rối loạn phản xạ tiết sữa của bò chưa có thai hoặc thai dưới 5 tháng thì có thể

như: cắt thức ăn tinh, giảm thức ăn thô xanh vắt sữa thêm 1-2 tháng (nếu điều kiện thức ăn nhiều nước, hạn chế nước uống, thay đổi giờ vắt cho phép).

sữa, giảm dần số lần vắt sữa trong ngày cho đến

+ Tháng có thai: bình thường bò sữa có chửa khi lượng sữa chỉ còn 0,5 lít/ngày thì vắt kiệt hết tháng thứ 7 thì bắt buộc phải làm cạn sữa. Nếu bò sữa, hai ngày sau xem lại, nếu còn sữa lại vắt kiệt, có thai còn ít tháng mà sức khỏe tốt, thức ăn dồi cứ như vậy cho đến khi kiểm tra không còn sữa ở

dào vẫn có thể vắt sữa thêm một thời gian nữa.

bầu vú nữa là cạn sữa đạt yêu cầu. Làm cạn sữa

+ Tháng vắt sữa: nếu tháng vắt sữa đến tháng bằng phương pháp này bò cạn sữa trong vòng 5-7

thứ 10 mà bò khỏe mạnh, thai còn ít tháng (dưới 5

ngày. Cần chú ý kiểm tra viêm vú thường xuyên.

tháng), thức ăn còn nhiều thì vẫn có thể vắt sữa

+ Cách làm cạn sữa chậm cho bò: thêm 1-2 tháng nữa.

Cũng làm như phương pháp trên, nhưng sự

Tóm lại: người nuôi cần xem xét cụ thể 3 yếu thay đổi diễn ra chậm hơn, thời gian kéo dài hơn, tố trên để quyết định bò cạn sữa vào thời điểm làm cạn sữa bằng phương pháp này có thể kéo dài thích hợp.

thời gian cạn sữa tới 10-15 ngày.

- Phương pháp làm cạn sữa cho bò sữa: Căn cứ vào năng suất sữa của bò ở thời điểm quyết định làm cạn sữa để có phương pháp làm cạn sữa thích hợp. Có hai phương pháp làm cạn sữa cho bò: phương pháp làm cạn sữa nhanh và phương pháp làm cạn sữa chậm.

21

22

https://thuviensach.vn

Sau đó cấp nước vào đầy ao nuôi, lưu ý cần phải lọc để nước đạt độ sâu 1,5-1,8 m rồi xử lý ao bằng thuốc tím 2-4 kg/1.000 m2. Sau 2 ngày ta tiến hành gây màu nước để ổn định chất lượng nước NUÔI CÁ CHÌNH

trong ao, tạo nên môi trường phù hợp với tập tính sống của cá. Có thể bón phân DAP hoặc NPK (hòa MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

tan trong nước) với liều lượng 1-2 kg/1.000m2 hòa tan tạt vào lúc 8 giờ sáng liên tục trong 2-3 ngày 1. Kỹ thuật thiết kế ao nuôi cá chình đến khi nước có màu xanh đọt chuối, độ trong Tùy theo điều kiện và khả năng thực tế sản 30-40 cm, pH: 7,5-8,5 thì đạt yêu cầu.

xuất của nông hộ mà bố trí ao nuôi cho phù hợp.

2. Chọn và thả giống

Diện tích tốt nhất là khoảng 200-1.000m2, nên bố

trí ao nuôi dốc về phía cống thoát nước. Cần phải Chọn giống: cần chọn mua cá từ các cơ sở cung có ao chứa nước dự phòng để tiện trong việc xử lý, cấp giống uy tín. Cá giống khỏe, da bóng, nhiều cấp nước khi cần thiết. Chọn ao có bờ cao hơn mặt nhớt, không bệnh tật. Do nguồn giống chủ yếu nước từ 60 cm trở lên và xung quanh ao phải rào được đánh bắt từ tự nhiên, người nuôi cần lưu ý lưới cao 50 cm để tránh cá thoát ra ngoài, bờ ao tránh mua cá đánh bắt bằng câu, xung điện... vì không thẩm lậu, rò rỉ. Ðáy ao là cát hoặc cát bùn, khi thả thì tỷ lệ hao hụt rất cao. Có thể chọn độ sâu từ 1,5-1,8 m. Cá chình thường không thích giống cá ương tại địa phương từ cá hương lên cá ánh sáng, nên cần bố trí ống bọng bằng sành hoặc 10 con/kg, cá này ít hao hụt, tỷ lệ sống cao và phù nhựa vào trong ao để cá có chỗ trú ẩn.

hợp với điều kiện tại địa phương. Trọng lượng cá Ao nuôi cá chình cần phải được cải tạo bằng thả 5-10 con/kg là tốt nhất.

cách: tát cạn, vét bùn đáy, rải vôi CaCO (vôi 3

Mật độ thả: khoảng 0,5-1 con/m2.

công nghiệp) khoảng 50-100 kg/1.000 m2 tùy theo độ pH đất.

3. Chăm sóc

Phơi đáy ao 5-7 ngày (đối với những vùng đất

- Hằng ngày phải thường xuyên theo dõi quá có phèn tiềm tàng thì người nuôi nên phơi 2 ngày trình hoạt động của cá để có biện pháp xử lý kịp rồi cấp nước vào để tránh hiện tượng xì phèn).

thời khi tình huống xấu xảy ra.

23

24

https://thuviensach.vn

Sau đó cấp nước vào đầy ao nuôi, lưu ý cần phải lọc để nước đạt độ sâu 1,5-1,8 m rồi xử lý ao bằng thuốc tím 2-4 kg/1.000 m2. Sau 2 ngày ta tiến hành gây màu nước để ổn định chất lượng nước NUÔI CÁ CHÌNH

trong ao, tạo nên môi trường phù hợp với tập tính sống của cá. Có thể bón phân DAP hoặc NPK (hòa MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

tan trong nước) với liều lượng 1-2 kg/1.000m2 hòa tan tạt vào lúc 8 giờ sáng liên tục trong 2-3 ngày 1. Kỹ thuật thiết kế ao nuôi cá chình đến khi nước có màu xanh đọt chuối, độ trong Tùy theo điều kiện và khả năng thực tế sản 30-40 cm, pH: 7,5-8,5 thì đạt yêu cầu.

xuất của nông hộ mà bố trí ao nuôi cho phù hợp.

2. Chọn và thả giống

Diện tích tốt nhất là khoảng 200-1.000m2, nên bố

trí ao nuôi dốc về phía cống thoát nước. Cần phải Chọn giống: cần chọn mua cá từ các cơ sở cung có ao chứa nước dự phòng để tiện trong việc xử lý, cấp giống uy tín. Cá giống khỏe, da bóng, nhiều cấp nước khi cần thiết. Chọn ao có bờ cao hơn mặt nhớt, không bệnh tật. Do nguồn giống chủ yếu nước từ 60 cm trở lên và xung quanh ao phải rào được đánh bắt từ tự nhiên, người nuôi cần lưu ý lưới cao 50 cm để tránh cá thoát ra ngoài, bờ ao tránh mua cá đánh bắt bằng câu, xung điện... vì không thẩm lậu, rò rỉ. Ðáy ao là cát hoặc cát bùn, khi thả thì tỷ lệ hao hụt rất cao. Có thể chọn độ sâu từ 1,5-1,8 m. Cá chình thường không thích giống cá ương tại địa phương từ cá hương lên cá ánh sáng, nên cần bố trí ống bọng bằng sành hoặc 10 con/kg, cá này ít hao hụt, tỷ lệ sống cao và phù nhựa vào trong ao để cá có chỗ trú ẩn.

hợp với điều kiện tại địa phương. Trọng lượng cá Ao nuôi cá chình cần phải được cải tạo bằng thả 5-10 con/kg là tốt nhất.

cách: tát cạn, vét bùn đáy, rải vôi CaCO (vôi 3

Mật độ thả: khoảng 0,5-1 con/m2.

công nghiệp) khoảng 50-100 kg/1.000 m2 tùy theo độ pH đất.

3. Chăm sóc

Phơi đáy ao 5-7 ngày (đối với những vùng đất

- Hằng ngày phải thường xuyên theo dõi quá có phèn tiềm tàng thì người nuôi nên phơi 2 ngày trình hoạt động của cá để có biện pháp xử lý kịp rồi cấp nước vào để tránh hiện tượng xì phèn).

thời khi tình huống xấu xảy ra.

23

24

https://thuviensach.vn

- Thức ăn cho cá chình bao gồm giun, ốc, cá trong cần duy trì từ 30-40 cm. Nhiệt độ ao nuôi tạp... và cần băm nhỏ cho vừa cỡ miệng cá. Để cá thích hợp từ 25-34oC.

dễ ăn và tránh nhiễm bệnh ký sinh từ cá tạp, nên

- Chỉ thay nước khi thật sự cần thiết, bởi vì, nhúng thức ăn qua nước muối sau đó xả lại nước cá chình rất mẫn cảm với sự thay đổi môi ngọt rồi đem cho cá ăn. Khi cá chình còn nhỏ, trường. Mỗi lần thay nước không vượt quá 20%

thức ăn nên xay ra để cá dễ ăn.

lượng nước trong ao. Vào những ngày nắng Để quản lý thức ăn hằng ngày được hiệu quả, nóng, tốt nhất nên lấy nước vào lúc nửa đêm cần lưu ý một số vấn đề sau:

đến nắng sớm để tránh cho cá bị sốc do môi

+ Thức ăn cần tươi, sạch (tránh mua thức ăn trường thay đổi đột ngột dẫn đến cá bỏ ăn, dễ

đã qua xử lý hóa chất).

sinh bệnh.

+ Phải xác định vị trí đặt sàn ăn hợp lý. Điều chỉnh lượng thức ăn hợp ký, không để thức ăn dư

4. Phòng bệnh cho cá chình

thừa (ở nhiệt độ nước khoảng 25oC, lượng thức ăn Cần phòng bệnh cho cá ngay từ giai đoạn thả

cho ăn một ngày đêm từ 5-10% tổng trọng lượng giống. Trước khi thả cá, người nuôi cần phải cải cá trong ao). Thường lấy mức cá cho ăn trong 1

tạo và xử lý nước thật kỹ bằng vôi công nghiệp và giờ làm chuẩn, điều chỉnh lượng thức ăn sao cho vimekon. Cá giống trước khi thả nên tắm bằng cá ăn hết trong 1 giờ là vừa. Khi cá lớn dần cách nước muối (4-5 kg/100 lít nước để diệt khuẩn, 10 ngày phải tăng lượng thức ăn lên 1 lần.

nấm, ký sinh trùng…). Đối với cá lớn thường có

+ Tùy vào thời tiết, giai đoạn cụ thể mà điều những bệnh sau:

chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp. Cá thường ăn mạnh vào những ngày nắng tốt, có gió và giảm ăn

4.1. Bệnh thối mang

vào những ngày âm u, có mưa, lặng gió...

+ Phải cho cá ăn đúng giờ. Không nên thay đổi

- Nguyên nhân: do vi khuẩn dạng sợi myxococus thức ăn một cách đột ngột mà phải thay đổi từ từ.

piscicolas gam âm gây ra. Nguyên nhân là do ao, Thời gian cho ăn nên vào buổi sáng hoặc chiều lồng, bè không được vệ sinh tốt, quá nhiều mùn mát, sàn cho cá ăn là khung hình vuông làm bằng bã hữu cơ.

sắt, kích cỡ tốt nhất rộng 1m2, cao 20 cm, căng

- Triệu chứng: vi khuẩn xâm nhập vào phá bằng lưới cước.

hoại mang cá làm cho mang bị viêm loét và nắp

- Theo dõi chặt chẽ độ pH, điều chỉnh độ pH

mang bị sưng đỏ, cung mang, sợi mang có mủ, từ 7,5-8,5; ôxy hòa tan từ 3 mg/l trở lên; độ

nhiều nhớt, mang bị mòn dần, xuất huyết, hoại tử.

25

26

https://thuviensach.vn

- Thức ăn cho cá chình bao gồm giun, ốc, cá trong cần duy trì từ 30-40 cm. Nhiệt độ ao nuôi tạp... và cần băm nhỏ cho vừa cỡ miệng cá. Để cá thích hợp từ 25-34oC.

dễ ăn và tránh nhiễm bệnh ký sinh từ cá tạp, nên

- Chỉ thay nước khi thật sự cần thiết, bởi vì, nhúng thức ăn qua nước muối sau đó xả lại nước cá chình rất mẫn cảm với sự thay đổi môi ngọt rồi đem cho cá ăn. Khi cá chình còn nhỏ, trường. Mỗi lần thay nước không vượt quá 20%

thức ăn nên xay ra để cá dễ ăn.

lượng nước trong ao. Vào những ngày nắng Để quản lý thức ăn hằng ngày được hiệu quả, nóng, tốt nhất nên lấy nước vào lúc nửa đêm cần lưu ý một số vấn đề sau:

đến nắng sớm để tránh cho cá bị sốc do môi

+ Thức ăn cần tươi, sạch (tránh mua thức ăn trường thay đổi đột ngột dẫn đến cá bỏ ăn, dễ

đã qua xử lý hóa chất).

sinh bệnh.

+ Phải xác định vị trí đặt sàn ăn hợp lý. Điều chỉnh lượng thức ăn hợp ký, không để thức ăn dư

4. Phòng bệnh cho cá chình

thừa (ở nhiệt độ nước khoảng 25oC, lượng thức ăn Cần phòng bệnh cho cá ngay từ giai đoạn thả

cho ăn một ngày đêm từ 5-10% tổng trọng lượng giống. Trước khi thả cá, người nuôi cần phải cải cá trong ao). Thường lấy mức cá cho ăn trong 1

tạo và xử lý nước thật kỹ bằng vôi công nghiệp và giờ làm chuẩn, điều chỉnh lượng thức ăn sao cho vimekon. Cá giống trước khi thả nên tắm bằng cá ăn hết trong 1 giờ là vừa. Khi cá lớn dần cách nước muối (4-5 kg/100 lít nước để diệt khuẩn, 10 ngày phải tăng lượng thức ăn lên 1 lần.

nấm, ký sinh trùng…). Đối với cá lớn thường có

+ Tùy vào thời tiết, giai đoạn cụ thể mà điều những bệnh sau:

chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp. Cá thường ăn mạnh vào những ngày nắng tốt, có gió và giảm ăn

4.1. Bệnh thối mang

vào những ngày âm u, có mưa, lặng gió...

+ Phải cho cá ăn đúng giờ. Không nên thay đổi

- Nguyên nhân: do vi khuẩn dạng sợi myxococus thức ăn một cách đột ngột mà phải thay đổi từ từ.

piscicolas gam âm gây ra. Nguyên nhân là do ao, Thời gian cho ăn nên vào buổi sáng hoặc chiều lồng, bè không được vệ sinh tốt, quá nhiều mùn mát, sàn cho cá ăn là khung hình vuông làm bằng bã hữu cơ.

sắt, kích cỡ tốt nhất rộng 1m2, cao 20 cm, căng

- Triệu chứng: vi khuẩn xâm nhập vào phá bằng lưới cước.

hoại mang cá làm cho mang bị viêm loét và nắp

- Theo dõi chặt chẽ độ pH, điều chỉnh độ pH

mang bị sưng đỏ, cung mang, sợi mang có mủ, từ 7,5-8,5; ôxy hòa tan từ 3 mg/l trở lên; độ

nhiều nhớt, mang bị mòn dần, xuất huyết, hoại tử.

25

26

https://thuviensach.vn

Thông thường bệnh thối mang thường kết hợp với hủy, không khí từ bóng hơi vào xoang cơ thể, cá nhiễm trùng máu và xuất huyết.

mất khả năng giữ thăng bằng, nếu nhiễm ở nhiệt độ thấp cá sẽ chết.

4.2. Bệnh thối vây

Để trị bệnh ta tiến hành xổ lãi (tẩy giun) cho Bệnh thối vây do vi khuẩn flexibacter cá bằng cách sử dụng liên tục trong 2-3 ngày bằng columnaris gây ra. Bệnh này thường xảy ra khi 1 trong các sản phẩm sau: vime-clean: 1-1,5 kg/200 kg nhiệt độ thấp trên dưới 15oC, khi bị bệnh cá bị

thức ăn; kill-site: 1 kg/20-30 tấn cá; parasitol: stress hoặc thiếu dinh dưỡng.

1 kg/9-10 tấn cá.

Khi bị bệnh trên cá xuất hiện những đốm Bệnh ngoại ký sinh xuất hiện nhiều nhất vào trắng nhất là ở phần đầu và vây. Vây bị đỏ, tia lúc giao mùa hoặc trời mưa nhiều, nhiệt độ thấp.

màng bị hoại tử hoặc tưa rách, cá giảm ăn. Bên Bệnh có thể do nấm thủy mi, trùng bánh xe, rận cạnh đó, cá bị nhiễm độc tố do vi khuẩn gây ra, cá và sán lá... ký sinh trên da. Bệnh làm cho da sau đó vi khuẩn gây tổn thương vào hệ thống cá bị loét, viêm, nhiễm dẫn đến cá bị tuột nhớt tuần hoàn. Cá bị bệnh này có thể chết hàng loạt rồi chết.

trong vòng 48 giờ.

Đối với bệnh này ta có thể dùng: fresh water: 1 kg/1.500 m3; kill-algae: 1 lít/1.000 m3.

4.3. Bệnh xuất huyết

Biện pháp phòng và trị bệnh tổng hợp các bệnh Bệnh xuất huyết do vi khuẩn psedomonas, trên như sau:

aeromonas Spp. gây ra. Bệnh này xuất hiện Chọn con giống đồng cỡ, khỏe, tốt, không quanh năm do thức ăn không được quản lý tốt.

nhiễm bệnh. Người nuôi nên mua giống ở những Khi bị bệnh, cá xuất hiện những nốt đỏ trên cơ sở có uy tín.

thân, quan sát rõ nhất là ở hậu môn và 2 tia vây Khi cá mắc bệnh chết phải được chôn vào hố

dưới bụng.

cách ly, rắc vôi. Tránh bắt cá làm xây xát, không để cá bị bệnh ngoài da tạo điều kiện cho vi khuẩn

4.4. Bệnh ký sinh trùng

có cơ hội tấn công gây bệnh phát triển. Không để

Bệnh nội ký sinh trùng do giun ký sinh trong cá bị thay đổi đột ngột điều kiện sống sẽ dễ mẫn ruột lấy hết dinh dưỡng của cá. Bệnh làm cá ốm, cảm với bệnh, định kỳ 10-15 ngày/lần sử dụng đầu to, màu sắc sậm, chậm lớn. Nếu xảy ra ở cá một trong các hóa chất sau để xử lý nước: vime-con sẽ làm cho chức năng của bóng hơi bị phá protex: 1 lít/2.000 m3 nước; BKC 80%: 1 kg/2.000 m3

27

28

https://thuviensach.vn

Thông thường bệnh thối mang thường kết hợp với hủy, không khí từ bóng hơi vào xoang cơ thể, cá nhiễm trùng máu và xuất huyết.

mất khả năng giữ thăng bằng, nếu nhiễm ở nhiệt độ thấp cá sẽ chết.

4.2. Bệnh thối vây

Để trị bệnh ta tiến hành xổ lãi (tẩy giun) cho Bệnh thối vây do vi khuẩn flexibacter cá bằng cách sử dụng liên tục trong 2-3 ngày bằng columnaris gây ra. Bệnh này thường xảy ra khi 1 trong các sản phẩm sau: vime-clean: 1-1,5 kg/200 kg nhiệt độ thấp trên dưới 15oC, khi bị bệnh cá bị

thức ăn; kill-site: 1 kg/20-30 tấn cá; parasitol: stress hoặc thiếu dinh dưỡng.

1 kg/9-10 tấn cá.

Khi bị bệnh trên cá xuất hiện những đốm Bệnh ngoại ký sinh xuất hiện nhiều nhất vào trắng nhất là ở phần đầu và vây. Vây bị đỏ, tia lúc giao mùa hoặc trời mưa nhiều, nhiệt độ thấp.

màng bị hoại tử hoặc tưa rách, cá giảm ăn. Bên Bệnh có thể do nấm thủy mi, trùng bánh xe, rận cạnh đó, cá bị nhiễm độc tố do vi khuẩn gây ra, cá và sán lá... ký sinh trên da. Bệnh làm cho da sau đó vi khuẩn gây tổn thương vào hệ thống cá bị loét, viêm, nhiễm dẫn đến cá bị tuột nhớt tuần hoàn. Cá bị bệnh này có thể chết hàng loạt rồi chết.

trong vòng 48 giờ.

Đối với bệnh này ta có thể dùng: fresh water: 1 kg/1.500 m3; kill-algae: 1 lít/1.000 m3.

4.3. Bệnh xuất huyết

Biện pháp phòng và trị bệnh tổng hợp các bệnh Bệnh xuất huyết do vi khuẩn psedomonas, trên như sau:

aeromonas Spp. gây ra. Bệnh này xuất hiện Chọn con giống đồng cỡ, khỏe, tốt, không quanh năm do thức ăn không được quản lý tốt.

nhiễm bệnh. Người nuôi nên mua giống ở những Khi bị bệnh, cá xuất hiện những nốt đỏ trên cơ sở có uy tín.

thân, quan sát rõ nhất là ở hậu môn và 2 tia vây Khi cá mắc bệnh chết phải được chôn vào hố

dưới bụng.

cách ly, rắc vôi. Tránh bắt cá làm xây xát, không để cá bị bệnh ngoài da tạo điều kiện cho vi khuẩn

4.4. Bệnh ký sinh trùng

có cơ hội tấn công gây bệnh phát triển. Không để

Bệnh nội ký sinh trùng do giun ký sinh trong cá bị thay đổi đột ngột điều kiện sống sẽ dễ mẫn ruột lấy hết dinh dưỡng của cá. Bệnh làm cá ốm, cảm với bệnh, định kỳ 10-15 ngày/lần sử dụng đầu to, màu sắc sậm, chậm lớn. Nếu xảy ra ở cá một trong các hóa chất sau để xử lý nước: vime-con sẽ làm cho chức năng của bóng hơi bị phá protex: 1 lít/2.000 m3 nước; BKC 80%: 1 kg/2.000 m3

27

28

https://thuviensach.vn

nước; vimekon: 1 kg/2.000 m3 nước. Thuốc sử

dụng lúc trời mát: sáng 7-8 giờ hoặc chiều 4-5 giờ.

Sau đó có thể dùng vime-yucca 1 kg/2.000m2 nước hoặc zeolite hạt 20-30 kg/1.000m2 tạt đều ao để

hấp thu khí độc và làm sạch đáy ao.

KỸ THUẬT NUÔI CÁ RÔ ĐỒNG

Vào những lúc thời tiết lạnh, nhiệt độ thấp nên tăng cường tạt vôi nông nghiệp CaCO với liều 2

lượng 20-30 kg/1.000m2. Trong quá trình nuôi cần 1. Đặc điểm sinh học

bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng nhất là các

1.1. Dinh dưỡng

vitamin, premix để cá có sức đề kháng cao như: Cá rô đồng là loài cá dữ, ăn tạp, nhưng de-amin, vime-glucan, vitamin C antistress, nghiêng về động vật. Tính dữ được thể hiện khi elecamin,...

trong đàn có cá chết, những con sống sẽ tấn công Đối với các bệnh thối vây, thối mang, xuất ăn thịt con chết, hoặc trong giai đoạn cá giống khi huyết ta dùng một trong các hoá chất sau: doxery thiếu thức ăn những con cá lớn sẽ ăn cá nhỏ, đây (1 kg/5-6 tấn cá) kết hợp với vime-N333 (1 kg/10

là một trong những nguyên nhân làm giảm tỷ lệ

tấn cá) hoặc vimefloro FDP (1 lít/15 tấn cá) kết sống của cá.

hợp với vimenro (1 kg/10 tấn cá). Ngoài ra, ta có Cá rô ăn: tôm, tép, cá con, sinh vật phù du, thể dùng vime-glucan (1 kg/6-10 tấn cá), glusome động vật không xương sống, côn trùng bay trong 115 (1 kg/500 kg thức ăn) trộn với thức ăn cho cá không khí, hạt cỏ, thóc; các phụ phẩm nông ăn để tăng cường hệ thống miễn dịch và sức đề

nghiệp như: cám, gạo, các phế phẩm nhà máy chế

kháng tự nhiên cho cá.

biến thủy sản...

1.2. Sinh trưởng

Cá rô đồng có tốc độ sinh trưởng tương đối chậm, sau 6 tháng nuôi cá đạt trọng lượng khoảng 60 - 100 g/con.

1.3. Sinh sản

Ngoài tự nhiên cá có tập tính sinh sản vào mùa mưa. Đầu mùa mưa cá di chuyển từ nơi sinh sống 29

30

https://thuviensach.vn

nước; vimekon: 1 kg/2.000 m3 nước. Thuốc sử

dụng lúc trời mát: sáng 7-8 giờ hoặc chiều 4-5 giờ.

Sau đó có thể dùng vime-yucca 1 kg/2.000m2 nước hoặc zeolite hạt 20-30 kg/1.000m2 tạt đều ao để

hấp thu khí độc và làm sạch đáy ao.

KỸ THUẬT NUÔI CÁ RÔ ĐỒNG

Vào những lúc thời tiết lạnh, nhiệt độ thấp nên tăng cường tạt vôi nông nghiệp CaCO với liều 2

lượng 20-30 kg/1.000m2. Trong quá trình nuôi cần 1. Đặc điểm sinh học

bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng nhất là các

1.1. Dinh dưỡng

vitamin, premix để cá có sức đề kháng cao như: Cá rô đồng là loài cá dữ, ăn tạp, nhưng de-amin, vime-glucan, vitamin C antistress, nghiêng về động vật. Tính dữ được thể hiện khi elecamin,...

trong đàn có cá chết, những con sống sẽ tấn công Đối với các bệnh thối vây, thối mang, xuất ăn thịt con chết, hoặc trong giai đoạn cá giống khi huyết ta dùng một trong các hoá chất sau: doxery thiếu thức ăn những con cá lớn sẽ ăn cá nhỏ, đây (1 kg/5-6 tấn cá) kết hợp với vime-N333 (1 kg/10

là một trong những nguyên nhân làm giảm tỷ lệ

tấn cá) hoặc vimefloro FDP (1 lít/15 tấn cá) kết sống của cá.

hợp với vimenro (1 kg/10 tấn cá). Ngoài ra, ta có Cá rô ăn: tôm, tép, cá con, sinh vật phù du, thể dùng vime-glucan (1 kg/6-10 tấn cá), glusome động vật không xương sống, côn trùng bay trong 115 (1 kg/500 kg thức ăn) trộn với thức ăn cho cá không khí, hạt cỏ, thóc; các phụ phẩm nông ăn để tăng cường hệ thống miễn dịch và sức đề

nghiệp như: cám, gạo, các phế phẩm nhà máy chế

kháng tự nhiên cho cá.

biến thủy sản...

1.2. Sinh trưởng

Cá rô đồng có tốc độ sinh trưởng tương đối chậm, sau 6 tháng nuôi cá đạt trọng lượng khoảng 60 - 100 g/con.

1.3. Sinh sản

Ngoài tự nhiên cá có tập tính sinh sản vào mùa mưa. Đầu mùa mưa cá di chuyển từ nơi sinh sống 29

30

https://thuviensach.vn

đến những nơi vừa ngập nước sau những cơn mưa cho cá tạp theo nước vào ao, 3 ngày sau có thể tiến lớn đầu mùa như ruộng, ao, đìa… nơi có mực nước hành thả cá nuôi vỗ.

30-40 cm để sinh sản. Cá rô đồng không có tập Cá bố mẹ

tính giữ con.

Cá mập, khỏe, không dị hình, có trọng lượng Khi cá rô đạt chiều dài 12 cm sẽ tham gia sinh đạt 50-100 g/con.

sản lần thứ nhất, sức sinh sản cá cao đạt 30-40

Tỷ lệ cá đực/cái

vạn trứng/kg cá cái. Trứng cá thuộc loại trứng nổi Cá thả nuôi theo tỷ lệ 1 cá đực: 1 cá cái. Cá và có màu vàng.

đực, cá cái nuôi chung.

Mật độ

2. Kỹ thuật nuôi cá rô sinh sản

Cá được nuôi với mật độ 1 kg/m2.

2.1. Nuôi vỗ cá bố mẹ

Thức ăn

Ao nuôi vỗ

Thành phần: cám 50% + bột cá 50%, có thể

Ao nuôi vỗ nên có diện tích từ vài chục đến 300 m2; thay bột cá bằng cá tươi xay nhuyễn hay cá phế

có thể nuôi vỗ trong bể xi măng, nhưng ở diện tích phẩm từ nhà máy chế biến thủy sản.

quá nhỏ số lượng cá nuôi không nhiều, hiệu quả

Khẩu phần: 5-7% so với trọng lượng đàn cá/ngày.

kinh tế không cao, ao quá lớn khi đánh bắt cá cho Cách cho ăn: thức ăn được kết dính bằng bột đẻ thu không hết cá thành thục gây lãng phí.

gòn theo tỷ lệ 10 kg thức ăn trộn với 50 g bột gòn, Ao nuôi vỗ phải chủ động nguồn cấp thoát nước cho nước vào và vo thành viên đặt trong sàn ăn.

vì môi trường nuôi vỗ dễ bị ô nhiễm do cung cấp Sàn ăn được đặt cố định quanh bờ ao, khoảng thức ăn.

cách giữa hai sàn ăn là 7-10 m. Mỗi ngày cho ăn 2

Quanh bờ ao có lưới chắn cao cách mặt đất lần, vào lúc sáng sớm và chiều mát.

0,2-0,3 m giữ không cho cá ra ngoài.

Thay nước

Trước khi nuôi vỗ, ao phải được cải tạo bằng Thức ăn có nguồn gốc động vật chiếm tỷ lệ cao các biện pháp như: bơm cạn nước, bắt hết cá tạp, nên môi trường ao nuôi dễ bị nhiễm bẩn, do đó ao lấp hang mọi, nạo vét bùn đáy ao nhưng còn chừa nuôi tốt nhất thay nước theo thủy triều hằng lại lớp bùn dày 15-20 cm, vệ sinh sạch cây cỏ

ngày, những ao xa khó lấy nước, định kỳ 7-10

quanh bờ ao, bón vôi 7-10 kg/100 m2.

ngày thay 1/2 lượng nước.

Sau khi phơi ao 3-5 ngày tiến hành lấy nước Sau 3 tháng nuôi vỗ, có thể tiến hành cho cá vào, nước phải lọc qua lớp lưới nhằm ngăn không sinh sản được.

31

32

https://thuviensach.vn

đến những nơi vừa ngập nước sau những cơn mưa cho cá tạp theo nước vào ao, 3 ngày sau có thể tiến lớn đầu mùa như ruộng, ao, đìa… nơi có mực nước hành thả cá nuôi vỗ.

30-40 cm để sinh sản. Cá rô đồng không có tập Cá bố mẹ

tính giữ con.

Cá mập, khỏe, không dị hình, có trọng lượng Khi cá rô đạt chiều dài 12 cm sẽ tham gia sinh đạt 50-100 g/con.

sản lần thứ nhất, sức sinh sản cá cao đạt 30-40

Tỷ lệ cá đực/cái

vạn trứng/kg cá cái. Trứng cá thuộc loại trứng nổi Cá thả nuôi theo tỷ lệ 1 cá đực: 1 cá cái. Cá và có màu vàng.

đực, cá cái nuôi chung.

Mật độ

2. Kỹ thuật nuôi cá rô sinh sản

Cá được nuôi với mật độ 1 kg/m2.

2.1. Nuôi vỗ cá bố mẹ

Thức ăn

Ao nuôi vỗ

Thành phần: cám 50% + bột cá 50%, có thể

Ao nuôi vỗ nên có diện tích từ vài chục đến 300 m2; thay bột cá bằng cá tươi xay nhuyễn hay cá phế

có thể nuôi vỗ trong bể xi măng, nhưng ở diện tích phẩm từ nhà máy chế biến thủy sản.

quá nhỏ số lượng cá nuôi không nhiều, hiệu quả

Khẩu phần: 5-7% so với trọng lượng đàn cá/ngày.

kinh tế không cao, ao quá lớn khi đánh bắt cá cho Cách cho ăn: thức ăn được kết dính bằng bột đẻ thu không hết cá thành thục gây lãng phí.

gòn theo tỷ lệ 10 kg thức ăn trộn với 50 g bột gòn, Ao nuôi vỗ phải chủ động nguồn cấp thoát nước cho nước vào và vo thành viên đặt trong sàn ăn.

vì môi trường nuôi vỗ dễ bị ô nhiễm do cung cấp Sàn ăn được đặt cố định quanh bờ ao, khoảng thức ăn.

cách giữa hai sàn ăn là 7-10 m. Mỗi ngày cho ăn 2

Quanh bờ ao có lưới chắn cao cách mặt đất lần, vào lúc sáng sớm và chiều mát.

0,2-0,3 m giữ không cho cá ra ngoài.

Thay nước

Trước khi nuôi vỗ, ao phải được cải tạo bằng Thức ăn có nguồn gốc động vật chiếm tỷ lệ cao các biện pháp như: bơm cạn nước, bắt hết cá tạp, nên môi trường ao nuôi dễ bị nhiễm bẩn, do đó ao lấp hang mọi, nạo vét bùn đáy ao nhưng còn chừa nuôi tốt nhất thay nước theo thủy triều hằng lại lớp bùn dày 15-20 cm, vệ sinh sạch cây cỏ

ngày, những ao xa khó lấy nước, định kỳ 7-10

quanh bờ ao, bón vôi 7-10 kg/100 m2.

ngày thay 1/2 lượng nước.

Sau khi phơi ao 3-5 ngày tiến hành lấy nước Sau 3 tháng nuôi vỗ, có thể tiến hành cho cá vào, nước phải lọc qua lớp lưới nhằm ngăn không sinh sản được.

31

32

https://thuviensach.vn

2.2. Cho cá rô sinh sản

ngày, tiêm vào buổi sáng (6-7 giờ); cho cá đẻ vào Tiêu chuẩn cá bố mẹ:

ban đêm, tiêm kích dục tố vào buổi chiều hoặc tối Dựa vào các dấu hiệu ngoại hình như sau: (18-20 giờ).

- Cá đực: mình thon dài, dùng tay vuốt nhẹ

Phương tiện cho cá đẻ:

gần lỗ sinh dục có sẹ màu trắng đặc quánh chảy Có thể cho cá đẻ trên bể xi măng có diện tích ra là cá đủ tiêu chuẩn cho sinh sản, nếu sẹ chảy vài m2, chiều sâu mức nước 0,2-0,5 m, hoặc cho đẻ

ra lẫn nước loãng hoặc không có sẹ chảy ra là cá trong thau có thể tích 20 lít.

không đủ tiêu chuẩn sinh sản.

Bể hoặc thau bố trí cho cá đẻ phải đặt nơi yên

- Cá cái: bụng cá to nhô ra hai bên hông của cá, tĩnh, thoáng mát và có mái che nếu cho cá đẻ vào khi dùng tay vuốt nhẹ phần bụng có cảm giác ban ngày.

mềm đều và lỗ sinh dục của cá có màu hồng.

Bố trí cho cá đẻ:

Sau khi lựa chọn xong, đưa cá vào bể hoặc thau Sau khi tiêm kích dục tố xong thả cá vào bể

nước sạch cho cá khỏe 2 - 3 giờ trước khi tiêm kích hoặc thau đã vệ sinh và cho nước sạch vào, có thể

dục tố cho cá đẻ.

bố trí cho đẻ với nhiều cặp cá bố mẹ trên cùng một Kích dục tố:

bể xi măng hoặc bố trí riêng từng cặp trong thau.

- Loại kích dục tố: sử dụng phổ biến và có tác Tỷ lệ đực/cái:

dụng gây rụng trứng cá là HCG (Human Bố trí 1 cá đực cho 1 cá cái, trường hợp cá đực Chorionic Gonadotropin) và LHRHa + Dom nhiều có thể bố trí 3 cá đực cho 2 cá cái, cá đực (Lutenizing Hormon Releasing Hormon Analog +

nhiều rất tốt cho sự thụ tinh.

Domperidone).

Mật độ:

- Liều lượng tiêm:

Có thể thả chung 3-4 kg/m3 nước hoặc cho 1-2

+ Cá cái: HCG tiêm 3.000 - 4.000 UI/kg -

cặp cá vào trong một thau.

LHRHa 80 - 100 mg/kg.

Các dấu hiệu nhận biết cá sinh sản hay không:

+ Cá đực: liều tiêm bằng 1/2 liều tiêm cá cái.

Khi thả cá vào bể đẻ nếu sau 2-3 giờ cá rượt

- Vị trí tiêm: tiêm vào phần xoang cơ ở gốc vây đuổi nhau, mặt nước gợn sóng là dấu hiệu cá sẽ

ngực hoặc phần cơ ở gốc vây lưng.

đẻ, lúc này cần theo dõi cá nhảy ra ngoài do

- Số liều tiêm: tiêm một liều.

những con chưa sẵn sàng tham gia sinh sản phải

- Thời điểm tiêm: tùy thuộc vào việc chọn thời bắt thả trở lại; ngược lại cá không rượt đuổi nằm điểm cho cá đẻ. Nếu muốn cho cá đẻ vào ban im một chỗ, đây là dấu hiệu cá sẽ không đẻ.

33

34

https://thuviensach.vn

2.2. Cho cá rô sinh sản

ngày, tiêm vào buổi sáng (6-7 giờ); cho cá đẻ vào Tiêu chuẩn cá bố mẹ:

ban đêm, tiêm kích dục tố vào buổi chiều hoặc tối Dựa vào các dấu hiệu ngoại hình như sau: (18-20 giờ).

- Cá đực: mình thon dài, dùng tay vuốt nhẹ

Phương tiện cho cá đẻ:

gần lỗ sinh dục có sẹ màu trắng đặc quánh chảy Có thể cho cá đẻ trên bể xi măng có diện tích ra là cá đủ tiêu chuẩn cho sinh sản, nếu sẹ chảy vài m2, chiều sâu mức nước 0,2-0,5 m, hoặc cho đẻ

ra lẫn nước loãng hoặc không có sẹ chảy ra là cá trong thau có thể tích 20 lít.

không đủ tiêu chuẩn sinh sản.

Bể hoặc thau bố trí cho cá đẻ phải đặt nơi yên

- Cá cái: bụng cá to nhô ra hai bên hông của cá, tĩnh, thoáng mát và có mái che nếu cho cá đẻ vào khi dùng tay vuốt nhẹ phần bụng có cảm giác ban ngày.

mềm đều và lỗ sinh dục của cá có màu hồng.

Bố trí cho cá đẻ:

Sau khi lựa chọn xong, đưa cá vào bể hoặc thau Sau khi tiêm kích dục tố xong thả cá vào bể

nước sạch cho cá khỏe 2 - 3 giờ trước khi tiêm kích hoặc thau đã vệ sinh và cho nước sạch vào, có thể

dục tố cho cá đẻ.

bố trí cho đẻ với nhiều cặp cá bố mẹ trên cùng một Kích dục tố:

bể xi măng hoặc bố trí riêng từng cặp trong thau.

- Loại kích dục tố: sử dụng phổ biến và có tác Tỷ lệ đực/cái:

dụng gây rụng trứng cá là HCG (Human Bố trí 1 cá đực cho 1 cá cái, trường hợp cá đực Chorionic Gonadotropin) và LHRHa + Dom nhiều có thể bố trí 3 cá đực cho 2 cá cái, cá đực (Lutenizing Hormon Releasing Hormon Analog +

nhiều rất tốt cho sự thụ tinh.

Domperidone).

Mật độ:

- Liều lượng tiêm:

Có thể thả chung 3-4 kg/m3 nước hoặc cho 1-2

+ Cá cái: HCG tiêm 3.000 - 4.000 UI/kg -

cặp cá vào trong một thau.

LHRHa 80 - 100 mg/kg.

Các dấu hiệu nhận biết cá sinh sản hay không:

+ Cá đực: liều tiêm bằng 1/2 liều tiêm cá cái.

Khi thả cá vào bể đẻ nếu sau 2-3 giờ cá rượt

- Vị trí tiêm: tiêm vào phần xoang cơ ở gốc vây đuổi nhau, mặt nước gợn sóng là dấu hiệu cá sẽ

ngực hoặc phần cơ ở gốc vây lưng.

đẻ, lúc này cần theo dõi cá nhảy ra ngoài do

- Số liều tiêm: tiêm một liều.

những con chưa sẵn sàng tham gia sinh sản phải

- Thời điểm tiêm: tùy thuộc vào việc chọn thời bắt thả trở lại; ngược lại cá không rượt đuổi nằm điểm cho cá đẻ. Nếu muốn cho cá đẻ vào ban im một chỗ, đây là dấu hiệu cá sẽ không đẻ.

33

34

https://thuviensach.vn

Thời gian hiệu ứng:

Mật độ ấp:

Trong điều kiện nhiệt độ 26-28oC cá sẽ đẻ sau

- 3.000 trứng/lít nước trong điều kiện nước tĩnh.

khi tiêm kích dục tố 8-10 giờ.

- 6.000 trứng/lít nước có sục khí.

Dấu hiệu cá đẻ xong: khi thấy cá không còn Chăm sóc trứng:

rượt đuổi bắt cặp, cá nằm im hoặc bơi phân tán, Trong suốt quá trình ấp trứng không thay lúc này tiến hành thu trứng chuyển đi ấp.

nước. Nếu trường hợp ấp không có sục khí mà tỷ

lệ trứng không thụ tinh (trứng có màu trắng

2.3. Ấp trứng

đục) cao có thể làm nhiễm bẩn môi trường do Bể ấp:

trứng ung, trường hợp này xảy ra thì cần thay Có thể dùng bể xi măng hoặc thau cho cá đẻ để

lượng nước, ngược lại nếu có sục khí thì không ấp trứng. Dụng cụ ấp trứng phải vệ sinh sạch, đặt cần thay nước.

nơi thoáng mát để dễ chăm sóc và quản lý. Cá

Thời gian nở:

sinh sản xong, tiến hành dùng vợt bằng lưới Ấp trứng trong điều kiện nhiệt độ 26,5 - 28oC

mùng vớt trứng chuyển qua thau hoặc bể khác có sau 17 giờ 30 phút cá sẽ nở, 3 ngày sau khi cá nở

nước sạch để ấp.

cần chuyển đi ương.

Nếu dùng bể, thau vừa cho cá sinh sản xong để

ấp, phải chuyển trứng và cá bố mẹ sang nơi khác, 3. Kỹ thuật nuôi cá rô đồng từ cá bột vệ sinh sạch cho nước mới vào và cho trứng vào thành cá giống

ấp. Trường hợp không có phương tiện dự phòng để

3.1. Điều kiện bể ương

chuyển trứng đi, sau khi chuyển cá bố mẹ về ao Ao đất

nuôi vỗ, có thể thay 2/3 thể tích nước cũ và tiến

- Diện tích: cá rô có thể sống và phát triển tốt hành ấp trứng. Hình thức này trứng bị hao hụt do trong cả điều kiện diện tích ao nuôi lớn hay nhỏ. Tuy việc di chuyển cá bố mẹ đi sẽ làm vỡ trứng và điều nhiên, nếu sử dụng ao có diện tích quá nhỏ hiệu quả

kiện vệ sinh môi trường không bảo đảm.

kinh tế kém và khó tạo ổn định môi trường, nhưng Nước sử dụng:

ao quá lớn việc chăm sóc, quản lý phức tạp, do đó Sử dụng nước sông hoặc nước máy đều phải để

nên chọn ao ương có diện tích từ 300 - 1.000 m2.

lắng sau 24 giờ mới sử dụng vì nếu sử dụng trực

- Điều kiện ao ương: ao phải có cống chủ động tiếp nước sông phù sa sẽ ảnh hưởng đến hô hấp cấp thoát nước khi cần, chiều sâu mức nước trong của phôi, nước máy có chất sát trùng làm chết phôi.

ao ở mức 1,2-1,5 m; mặt ao thoáng để không ngăn 35

36

https://thuviensach.vn

Thời gian hiệu ứng:

Mật độ ấp:

Trong điều kiện nhiệt độ 26-28oC cá sẽ đẻ sau

- 3.000 trứng/lít nước trong điều kiện nước tĩnh.

khi tiêm kích dục tố 8-10 giờ.

- 6.000 trứng/lít nước có sục khí.

Dấu hiệu cá đẻ xong: khi thấy cá không còn Chăm sóc trứng:

rượt đuổi bắt cặp, cá nằm im hoặc bơi phân tán, Trong suốt quá trình ấp trứng không thay lúc này tiến hành thu trứng chuyển đi ấp.

nước. Nếu trường hợp ấp không có sục khí mà tỷ

lệ trứng không thụ tinh (trứng có màu trắng

2.3. Ấp trứng

đục) cao có thể làm nhiễm bẩn môi trường do Bể ấp:

trứng ung, trường hợp này xảy ra thì cần thay Có thể dùng bể xi măng hoặc thau cho cá đẻ để

lượng nước, ngược lại nếu có sục khí thì không ấp trứng. Dụng cụ ấp trứng phải vệ sinh sạch, đặt cần thay nước.

nơi thoáng mát để dễ chăm sóc và quản lý. Cá

Thời gian nở:

sinh sản xong, tiến hành dùng vợt bằng lưới Ấp trứng trong điều kiện nhiệt độ 26,5 - 28oC

mùng vớt trứng chuyển qua thau hoặc bể khác có sau 17 giờ 30 phút cá sẽ nở, 3 ngày sau khi cá nở

nước sạch để ấp.

cần chuyển đi ương.

Nếu dùng bể, thau vừa cho cá sinh sản xong để

ấp, phải chuyển trứng và cá bố mẹ sang nơi khác, 3. Kỹ thuật nuôi cá rô đồng từ cá bột vệ sinh sạch cho nước mới vào và cho trứng vào thành cá giống

ấp. Trường hợp không có phương tiện dự phòng để

3.1. Điều kiện bể ương

chuyển trứng đi, sau khi chuyển cá bố mẹ về ao Ao đất

nuôi vỗ, có thể thay 2/3 thể tích nước cũ và tiến

- Diện tích: cá rô có thể sống và phát triển tốt hành ấp trứng. Hình thức này trứng bị hao hụt do trong cả điều kiện diện tích ao nuôi lớn hay nhỏ. Tuy việc di chuyển cá bố mẹ đi sẽ làm vỡ trứng và điều nhiên, nếu sử dụng ao có diện tích quá nhỏ hiệu quả

kiện vệ sinh môi trường không bảo đảm.

kinh tế kém và khó tạo ổn định môi trường, nhưng Nước sử dụng:

ao quá lớn việc chăm sóc, quản lý phức tạp, do đó Sử dụng nước sông hoặc nước máy đều phải để

nên chọn ao ương có diện tích từ 300 - 1.000 m2.

lắng sau 24 giờ mới sử dụng vì nếu sử dụng trực

- Điều kiện ao ương: ao phải có cống chủ động tiếp nước sông phù sa sẽ ảnh hưởng đến hô hấp cấp thoát nước khi cần, chiều sâu mức nước trong của phôi, nước máy có chất sát trùng làm chết phôi.

ao ở mức 1,2-1,5 m; mặt ao thoáng để không ngăn 35

36

https://thuviensach.vn

cản ánh sáng mặt trời chiếu vào nước tạo điều mực nước lên từ từ, sau 5 - 7 ngày mực nước cao kiện cho sinh vật phù du phát triển, đây là loại đạt yêu cầu.

thức ăn tự nhiên rất tốt cho sự phát triển của cá Bể xi măng

con. Trên bờ ao không có bụi rậm để các loài địch Có thể dùng bể xi măng hoặc đào hố trên mặt hại như rắn, ếch... không nơi ẩn nấp, hạn chế việc đất có lót nilon để ương cá, diện tích khoảng vài sát hại cá ương nuôi.

chục mét vuông, phải giữ được nước, không rò rỉ; Trước khi thả cá ương nuôi cần tiến hành cải chiều sâu mức nước 0,5 - 0,7 m.

tạo ao bằng các biện pháp giống như ao nuôi vỗ

Vị trí bể ương: không có mái che, đặt ở nơi cao cá bố mẹ, nhưng sau khi lấy nước vào 1/3 ao ráo tiện cho việc thoát nước.

phải tiến hành bón phân tạo màu nước bằng Chuẩn bị bể ương: trước khi ương, bể phải được 3 loại phân:

chùi rửa sạch, phơi nắng 1 ngày sau đó cho nước Phân vô cơ: sau khi lấy nước vào ao đủ yêu cầu sạch vào bể, ngày hôm sau có thể tiến hành cho cá tiến hành bón phân đạm urê và super phosphate: vào ương. Bể ương không cần bón phân do diện

+ Tỷ lệ N/P=2/1.

tích nhỏ khi cho ăn thức ăn chế biến trong những

+ Liều lượng 200g/100 m3 nước.

ngày đầu cá dễ bắt gặp thức ăn nên không bị đói,

+ Cách bón: hòa tan phân trong nước và rải sau 3 ngày màu nước xanh do thức ăn dư thừa tạo đều khắp mặt ao.

điều kiện cho tảo phát triển.

Phân xanh: gồm những loại lá cây họ đậu hoặc lá so đũa.

3.2. Mật độ, cách thả cá bột và thức ăn

+ Liều lượng: 10 - 15 kg/100 m2 ao.

Mật độ

+ Cách bón: sau khi cho nước vào ao đủ yêu Thả ương với mật độ 1.500-2.000 con/m2.

cầu, bón phân xanh làm nhiều bó và dùng cây Cách thả cá bột xuống ao

dìm xuống đáy ao không cho nổi lên mặt nước.

Thả cả bao nilon có chứa cá xuống ao, sau 15-Bón phân chuồng: Ủ cho hoai mục.

20 phút cho nhiệt độ bên trong bao chứa cá và bên

+ Liều lượng 25-30 kg/100 m2 ao.

ngoài ao cân bằng, tiến hành mở miệng bao, người

+ Cách bón: rải đều ở mặt đáy ao trong lúc phơi thả cá đi lùi về phía sau cho cá ra từ từ đến khi ao. Bón xong phân chuồng mới lấy nước vào. Sau hết cá trong bao.

khi bón phân 3 - 5 ngày, nước ao có màu xanh đọt Thức ăn

chuối non, tiến hành thả cá ương nuôi và nâng

- Thức ăn chế biến:

37

38

https://thuviensach.vn

cản ánh sáng mặt trời chiếu vào nước tạo điều mực nước lên từ từ, sau 5 - 7 ngày mực nước cao kiện cho sinh vật phù du phát triển, đây là loại đạt yêu cầu.

thức ăn tự nhiên rất tốt cho sự phát triển của cá Bể xi măng

con. Trên bờ ao không có bụi rậm để các loài địch Có thể dùng bể xi măng hoặc đào hố trên mặt hại như rắn, ếch... không nơi ẩn nấp, hạn chế việc đất có lót nilon để ương cá, diện tích khoảng vài sát hại cá ương nuôi.

chục mét vuông, phải giữ được nước, không rò rỉ; Trước khi thả cá ương nuôi cần tiến hành cải chiều sâu mức nước 0,5 - 0,7 m.

tạo ao bằng các biện pháp giống như ao nuôi vỗ

Vị trí bể ương: không có mái che, đặt ở nơi cao cá bố mẹ, nhưng sau khi lấy nước vào 1/3 ao ráo tiện cho việc thoát nước.

phải tiến hành bón phân tạo màu nước bằng Chuẩn bị bể ương: trước khi ương, bể phải được 3 loại phân:

chùi rửa sạch, phơi nắng 1 ngày sau đó cho nước Phân vô cơ: sau khi lấy nước vào ao đủ yêu cầu sạch vào bể, ngày hôm sau có thể tiến hành cho cá tiến hành bón phân đạm urê và super phosphate: vào ương. Bể ương không cần bón phân do diện

+ Tỷ lệ N/P=2/1.

tích nhỏ khi cho ăn thức ăn chế biến trong những

+ Liều lượng 200g/100 m3 nước.

ngày đầu cá dễ bắt gặp thức ăn nên không bị đói,

+ Cách bón: hòa tan phân trong nước và rải sau 3 ngày màu nước xanh do thức ăn dư thừa tạo đều khắp mặt ao.

điều kiện cho tảo phát triển.

Phân xanh: gồm những loại lá cây họ đậu hoặc lá so đũa.

3.2. Mật độ, cách thả cá bột và thức ăn

+ Liều lượng: 10 - 15 kg/100 m2 ao.

Mật độ

+ Cách bón: sau khi cho nước vào ao đủ yêu Thả ương với mật độ 1.500-2.000 con/m2.

cầu, bón phân xanh làm nhiều bó và dùng cây Cách thả cá bột xuống ao

dìm xuống đáy ao không cho nổi lên mặt nước.

Thả cả bao nilon có chứa cá xuống ao, sau 15-Bón phân chuồng: Ủ cho hoai mục.

20 phút cho nhiệt độ bên trong bao chứa cá và bên

+ Liều lượng 25-30 kg/100 m2 ao.

ngoài ao cân bằng, tiến hành mở miệng bao, người

+ Cách bón: rải đều ở mặt đáy ao trong lúc phơi thả cá đi lùi về phía sau cho cá ra từ từ đến khi ao. Bón xong phân chuồng mới lấy nước vào. Sau hết cá trong bao.

khi bón phân 3 - 5 ngày, nước ao có màu xanh đọt Thức ăn

chuối non, tiến hành thả cá ương nuôi và nâng

- Thức ăn chế biến:

37

38

https://thuviensach.vn

+ Từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 7: cho cá bột ăn ăn tươi sống rất tốt cho sự phát triển của cá, do đó lòng đỏ trứng vịt (gà) và sữa bột đậu nành.

trong ao ương luôn duy trì màu nước xanh.

Khẩu phần: 3 lòng đỏ trứng + 100 g sữa bột đậu nành cho 10.000 con cá bột/ngày.

3.3. Chăm sóc và quản lý

Cách cho ăn: lòng đỏ luộc chín nghiền ra thành Người nuôi cần bảo đảm số lượng và chất lượng bột hòa tan trong nước, đậu nành ngâm trong thức ăn nhằm đáp ứng nhu cầu của cá, nếu thiếu nước 24 giờ xay nhuyễn thành bột. Khi cho ăn thức ăn cá sẽ phát triển không đồng đều và cá lớn hòa tan thức ăn trong nước và rải đều lên mặt ao.

sẽ ăn cá nhỏ, làm giảm tỷ lệ sống.

Mỗi ngày cho ăn 3 lần: 7 giờ sáng, 11 giờ trưa và Trong quá trình ương hạn chế thay nước nếu 5 giờ chiều.

môi trường không bị ô nhiễm, hoặc lượng nước bị

+ Từ ngày thứ 8 đến ngày thứ 30: cho ăn cám, thất thoát do bốc hơi hay rò rỉ. Tuy nhiên, để kích tấm + bột cá (hoặc cá tươi).

thích hoạt động bắt mồi của cá cũng như thay đổi Tỷ lệ: 30% cám + 70% bột cá.

điều kiện sinh thái của môi trường nên định kỳ

Khẩu phần: 300-500 g/10.000 cá/ngày.

10-15 ngày thay 1/3 lượng nước trong ao.

Cách cho ăn: thức ăn nấu chín, vò viên và đặt Trên mặt ao, bể nên thả rau muống chiếm 1/10

trong sàn ăn. Mỗi ngày cho ăn 2 lần vào lúc sáng diện tích ao nhằm hấp thu một phần chất dinh sớm và chiều mát, mỗi lần 1/2 khối lượng.

dưỡng, tránh ô nhiễm môi trường và hạn chế sự

+ Từ ngày thứ 30 đến ngày thứ 60: cho cá ăn phát triển quá mức của tảo.

cám + bột cá (hoặc phế phẩm của nhà máy chế

Hằng ngày trước khi cho cá ăn, phải vệ sinh biến thủy sản).

sàn ăn và kiểm tra nếu cá ăn hết thức ăn thì hôm Tỷ lệ: 40% cám + 60% bột cá.

Khẩu phần: 3-5% so với trọng lượng đàn/ngày.

sau tăng lượng thức ăn, nếu cá ăn thừa thì giảm Cách cho ăn giống như giai đoạn từ ngày thứ 8

lượng thức ăn. Đây cũng là biện pháp tránh gây ô đến 30.

nhiễm cho môi trường do thức ăn thừa tạo nên và

- Thức ăn tự nhiên: gồm động và thực vật phù tiết kiệm thức ăn.

du phát triển trong ao do dinh dưỡng của phân Thường xuyên theo dõi tình hình hoạt động bón và thức ăn chế biến bị thất thoát trong quá của cá để có biện pháp phòng ngừa dịch bệnh và trình cho ăn. Các sinh vật phù du là nguồn thức địch hại sát hại cá ương.

39

40

https://thuviensach.vn

+ Từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 7: cho cá bột ăn ăn tươi sống rất tốt cho sự phát triển của cá, do đó lòng đỏ trứng vịt (gà) và sữa bột đậu nành.

trong ao ương luôn duy trì màu nước xanh.

Khẩu phần: 3 lòng đỏ trứng + 100 g sữa bột đậu nành cho 10.000 con cá bột/ngày.

3.3. Chăm sóc và quản lý

Cách cho ăn: lòng đỏ luộc chín nghiền ra thành Người nuôi cần bảo đảm số lượng và chất lượng bột hòa tan trong nước, đậu nành ngâm trong thức ăn nhằm đáp ứng nhu cầu của cá, nếu thiếu nước 24 giờ xay nhuyễn thành bột. Khi cho ăn thức ăn cá sẽ phát triển không đồng đều và cá lớn hòa tan thức ăn trong nước và rải đều lên mặt ao.

sẽ ăn cá nhỏ, làm giảm tỷ lệ sống.

Mỗi ngày cho ăn 3 lần: 7 giờ sáng, 11 giờ trưa và Trong quá trình ương hạn chế thay nước nếu 5 giờ chiều.

môi trường không bị ô nhiễm, hoặc lượng nước bị

+ Từ ngày thứ 8 đến ngày thứ 30: cho ăn cám, thất thoát do bốc hơi hay rò rỉ. Tuy nhiên, để kích tấm + bột cá (hoặc cá tươi).

thích hoạt động bắt mồi của cá cũng như thay đổi Tỷ lệ: 30% cám + 70% bột cá.

điều kiện sinh thái của môi trường nên định kỳ

Khẩu phần: 300-500 g/10.000 cá/ngày.

10-15 ngày thay 1/3 lượng nước trong ao.

Cách cho ăn: thức ăn nấu chín, vò viên và đặt Trên mặt ao, bể nên thả rau muống chiếm 1/10

trong sàn ăn. Mỗi ngày cho ăn 2 lần vào lúc sáng diện tích ao nhằm hấp thu một phần chất dinh sớm và chiều mát, mỗi lần 1/2 khối lượng.

dưỡng, tránh ô nhiễm môi trường và hạn chế sự

+ Từ ngày thứ 30 đến ngày thứ 60: cho cá ăn phát triển quá mức của tảo.

cám + bột cá (hoặc phế phẩm của nhà máy chế

Hằng ngày trước khi cho cá ăn, phải vệ sinh biến thủy sản).

sàn ăn và kiểm tra nếu cá ăn hết thức ăn thì hôm Tỷ lệ: 40% cám + 60% bột cá.

Khẩu phần: 3-5% so với trọng lượng đàn/ngày.

sau tăng lượng thức ăn, nếu cá ăn thừa thì giảm Cách cho ăn giống như giai đoạn từ ngày thứ 8

lượng thức ăn. Đây cũng là biện pháp tránh gây ô đến 30.

nhiễm cho môi trường do thức ăn thừa tạo nên và

- Thức ăn tự nhiên: gồm động và thực vật phù tiết kiệm thức ăn.

du phát triển trong ao do dinh dưỡng của phân Thường xuyên theo dõi tình hình hoạt động bón và thức ăn chế biến bị thất thoát trong quá của cá để có biện pháp phòng ngừa dịch bệnh và trình cho ăn. Các sinh vật phù du là nguồn thức địch hại sát hại cá ương.

39

40

https://thuviensach.vn

Thường xuyên dọn sạch cây cỏ trên bờ ao, kiểm

4.2. Cá giống

tra cống để sửa chữa kịp thời tránh cá đi cũng Kích cỡ:

như nước thất thoát do cống hư.

Cá giống nuôi thành cá thịt có kích thước 3-5 cm, Tốc độ tăng trưởng

có trọng lượng trung bình 300-500 con/kg.

Sau 60 ngày tuổi cá đạt chiều dài 3 - 5 cm và Tiêu chuẩn:

có trọng lượng 1-2 g/con.

Cá mập, khỏe, không xây xát, không dị hình, Tỷ lệ sống

không bệnh tật, tương đối đồng cỡ.

Với các biện pháp kỹ thuật ương nuôi như trên Mật độ nuôi:

tỷ lệ sống đạt 15-30%.

Đây là loài cá có cơ quan thở khí trời nên có thể

sống trong điều kiện môi trường chật hẹp; nhưng 4. Kỹ thuật nuôi cá thịt

khi nuôi ở mật độ cao để cá phát triển tốt, ao nuôi

4.1. Điều kiện ao nuôi

phải chủ động cấp thoát nước. Ao có thể thả nuôi Diện tích ao nuôi trung bình 500-1.000 m2, có mật độ 30-40 con/m2.

thể nuôi ở diện tích lớn hơn. Ao nuôi có độ sâu Thả cá nuôi:

1,2-1,5 m.

Thời điểm thả cá nuôi trong năm: trong điều Do thức ăn động vật chiếm tỷ lệ cao nên môi kiện sản xuất giống nhân tạo, cá rô có thể thả

trường dễ bị nhiễm bẩn, do đó ao nuôi phải gần nuôi quanh năm nếu chủ động được nước và con nguồn nước và có cống để chủ động cấp thoát nước.

giống. Trong một ao có thể nuôi 2 vòng trong năm.

Mặt ao phải thoáng, không có bóng cây che, bờ

4.3. Cách thả cá nuôi

ao không bụi rậm.

Bờ ao cao hơn mực nước cao nhất trong năm là Thả cá vào ao nuôi lúc sáng sớm hay chiều mát 0,5 m nên có lưới bao quanh có chiều cao 0,2-0,4 m nhằm tránh nhiệt độ cao của môi trường sẽ ảnh phòng ngừa cá nhảy ra ngoài, đặc biệt cần lưu ý hưởng xấu đến cá do cá bị mệt trong quá trình trong giai đoạn cá chuẩn bị sinh sản.

vận chuyển.

Trước khi thả cá, ao phải được cải tạo bằng các

- Nếu vận chuyển bằng bao nilon có bơm ôxy, biện pháp kỹ thuật giống như ao ương cá giống trước khi thả cá ra, thả bao nilon trên mặt nước nhưng không cần phải bón phân. Sau khi cải tạo 10 - 15 phút nhằm tạo cân bằng nhiệt độ nước 3 - 5 ngày thì tiến hành thả cá nuôi.

bên trong bao và ngoài ao nuôi tránh cá bị thay 41

42

https://thuviensach.vn

Thường xuyên dọn sạch cây cỏ trên bờ ao, kiểm

4.2. Cá giống

tra cống để sửa chữa kịp thời tránh cá đi cũng Kích cỡ:

như nước thất thoát do cống hư.

Cá giống nuôi thành cá thịt có kích thước 3-5 cm, Tốc độ tăng trưởng

có trọng lượng trung bình 300-500 con/kg.

Sau 60 ngày tuổi cá đạt chiều dài 3 - 5 cm và Tiêu chuẩn:

có trọng lượng 1-2 g/con.

Cá mập, khỏe, không xây xát, không dị hình, Tỷ lệ sống

không bệnh tật, tương đối đồng cỡ.

Với các biện pháp kỹ thuật ương nuôi như trên Mật độ nuôi:

tỷ lệ sống đạt 15-30%.

Đây là loài cá có cơ quan thở khí trời nên có thể

sống trong điều kiện môi trường chật hẹp; nhưng 4. Kỹ thuật nuôi cá thịt

khi nuôi ở mật độ cao để cá phát triển tốt, ao nuôi

4.1. Điều kiện ao nuôi

phải chủ động cấp thoát nước. Ao có thể thả nuôi Diện tích ao nuôi trung bình 500-1.000 m2, có mật độ 30-40 con/m2.

thể nuôi ở diện tích lớn hơn. Ao nuôi có độ sâu Thả cá nuôi:

1,2-1,5 m.

Thời điểm thả cá nuôi trong năm: trong điều Do thức ăn động vật chiếm tỷ lệ cao nên môi kiện sản xuất giống nhân tạo, cá rô có thể thả

trường dễ bị nhiễm bẩn, do đó ao nuôi phải gần nuôi quanh năm nếu chủ động được nước và con nguồn nước và có cống để chủ động cấp thoát nước.

giống. Trong một ao có thể nuôi 2 vòng trong năm.

Mặt ao phải thoáng, không có bóng cây che, bờ

4.3. Cách thả cá nuôi

ao không bụi rậm.

Bờ ao cao hơn mực nước cao nhất trong năm là Thả cá vào ao nuôi lúc sáng sớm hay chiều mát 0,5 m nên có lưới bao quanh có chiều cao 0,2-0,4 m nhằm tránh nhiệt độ cao của môi trường sẽ ảnh phòng ngừa cá nhảy ra ngoài, đặc biệt cần lưu ý hưởng xấu đến cá do cá bị mệt trong quá trình trong giai đoạn cá chuẩn bị sinh sản.

vận chuyển.

Trước khi thả cá, ao phải được cải tạo bằng các

- Nếu vận chuyển bằng bao nilon có bơm ôxy, biện pháp kỹ thuật giống như ao ương cá giống trước khi thả cá ra, thả bao nilon trên mặt nước nhưng không cần phải bón phân. Sau khi cải tạo 10 - 15 phút nhằm tạo cân bằng nhiệt độ nước 3 - 5 ngày thì tiến hành thả cá nuôi.

bên trong bao và ngoài ao nuôi tránh cá bị thay 41

42

https://thuviensach.vn

đổi đột ngột về môi trường do chênh lệch nhiệt độ.

bờ ao, nếu có hư rách phải sửa vá ngay, đặc biệt Khi thả, mở miệng bao cho cá ra từ từ.

chú ý vào giai đoạn sinh sản cá có thể leo lên bờ

- Nếu vận chuyển bằng phương tiện hở như

thoát ra ngoài.

thau, xô... trước khi thả cho nước vào từ từ đến Trên mặt nước ao thả 1/10 diện tích rau muống khi nước ngập đầy dụng cụ chứa, cho cá tự bơi ra hay bèo lục bình để hấp thu dinh dưỡng dư thừa, đến hết.

hạn chế ô nhiễm môi trường nước trong ao.

- Không được đứng trên bờ ao đổ cá xuống làm Thường xuyên kiểm tra tình hình ăn thức ăn cá bơi hỗn loạn; và làm như vậy dẫn đến tình của cá để điều chỉnh cho hợp lý, biện pháp này áp trạng do sự biến đổi đột ngột môi trường những cá dụng như kỹ thuật ương cá giống.

yếu không thích nghi kịp có thể chết hoặc ảnh Nước trong ao rất dễ bị nhiễm bẩn do thức ăn hưởng xấu đến sự tăng trưởng khi nuôi.

tạo nên, do đó tốt nhất nên thay nước hằng ngày theo thủy triều, nếu ao xa nguồn nước, định kỳ

4.4. Thức ăn

10-15 ngày thay 1/2 lượng nước trong ao.

Thức ăn cho cá rô ăn gồm: cám, tấm + bột cá Hằng ngày kiểm tra tình hình hoạt động của (cá tươi hoặc các phế phẩm của nhà máy chế biến cá để phát hiện sớm nếu có dịch bệnh xảy ra.

thủy sản) xay nhỏ, cách cho ăn như sau:

- Thành phần: 60% cám + 40% bột cá hay cá

4.6. Thu hoạch

tươi xay...

Sau 4-5 tháng nuôi cá đạt trọng lượng 50-100 g/con,

- Khẩu phần: 5-7% trọng lượng đàn cá/ngày.

tiến hành thu hoạch bằng hai cách:

- Cách cho ăn: thức ăn được kết dính bằng bột

- Thu hết một lần: tát cạn ao, bắt hết cá. Ao gòn hay nấu chín, vò viên và đặt trong sàn ăn.

được cải tạo lại chuẩn bị cho việc nuôi đợt tiếp.

Sàn ăn được đặt cố định trong ao, nên đặt nhiều sàn ăn trong ao nhằm tránh sự cạnh tranh làm

- Thu tỉa: có thể dùng lưới kéo hay tát cạn bắt thức ăn rơi rớt do lượng cá tập trung nhiều vào những con cá lớn có giá trị thương phẩm cao để

một chỗ, khoảng cách giữa hai sàn ăn 5-7 m. Mỗi bán, những con cá còn nhỏ để lại nuôi tiếp. Hình ngày cho ăn 2 lần, vào lúc sáng sớm và chiều mát, thức này hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn do mỗi lần 1/2 khẩu phần/ngày.

con giống lớn, thời gian nuôi lần sau ngắn, nhưng do lượng cá còn lại ít nên chuyển sang nuôi ở một

4.5. Chăm sóc và quản lý

ao khác có diện tích nhỏ hơn để tận dụng ao cũ

Thường xuyên kiểm tra cống, lưới bao quanh thả nuôi giống mới với số lượng lớn.

43

44

https://thuviensach.vn

đổi đột ngột về môi trường do chênh lệch nhiệt độ.

bờ ao, nếu có hư rách phải sửa vá ngay, đặc biệt Khi thả, mở miệng bao cho cá ra từ từ.

chú ý vào giai đoạn sinh sản cá có thể leo lên bờ

- Nếu vận chuyển bằng phương tiện hở như

thoát ra ngoài.

thau, xô... trước khi thả cho nước vào từ từ đến Trên mặt nước ao thả 1/10 diện tích rau muống khi nước ngập đầy dụng cụ chứa, cho cá tự bơi ra hay bèo lục bình để hấp thu dinh dưỡng dư thừa, đến hết.

hạn chế ô nhiễm môi trường nước trong ao.

- Không được đứng trên bờ ao đổ cá xuống làm Thường xuyên kiểm tra tình hình ăn thức ăn cá bơi hỗn loạn; và làm như vậy dẫn đến tình của cá để điều chỉnh cho hợp lý, biện pháp này áp trạng do sự biến đổi đột ngột môi trường những cá dụng như kỹ thuật ương cá giống.

yếu không thích nghi kịp có thể chết hoặc ảnh Nước trong ao rất dễ bị nhiễm bẩn do thức ăn hưởng xấu đến sự tăng trưởng khi nuôi.

tạo nên, do đó tốt nhất nên thay nước hằng ngày theo thủy triều, nếu ao xa nguồn nước, định kỳ

4.4. Thức ăn

10-15 ngày thay 1/2 lượng nước trong ao.

Thức ăn cho cá rô ăn gồm: cám, tấm + bột cá Hằng ngày kiểm tra tình hình hoạt động của (cá tươi hoặc các phế phẩm của nhà máy chế biến cá để phát hiện sớm nếu có dịch bệnh xảy ra.

thủy sản) xay nhỏ, cách cho ăn như sau:

- Thành phần: 60% cám + 40% bột cá hay cá

4.6. Thu hoạch

tươi xay...

Sau 4-5 tháng nuôi cá đạt trọng lượng 50-100 g/con,

- Khẩu phần: 5-7% trọng lượng đàn cá/ngày.

tiến hành thu hoạch bằng hai cách:

- Cách cho ăn: thức ăn được kết dính bằng bột

- Thu hết một lần: tát cạn ao, bắt hết cá. Ao gòn hay nấu chín, vò viên và đặt trong sàn ăn.

được cải tạo lại chuẩn bị cho việc nuôi đợt tiếp.

Sàn ăn được đặt cố định trong ao, nên đặt nhiều sàn ăn trong ao nhằm tránh sự cạnh tranh làm

- Thu tỉa: có thể dùng lưới kéo hay tát cạn bắt thức ăn rơi rớt do lượng cá tập trung nhiều vào những con cá lớn có giá trị thương phẩm cao để

một chỗ, khoảng cách giữa hai sàn ăn 5-7 m. Mỗi bán, những con cá còn nhỏ để lại nuôi tiếp. Hình ngày cho ăn 2 lần, vào lúc sáng sớm và chiều mát, thức này hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn do mỗi lần 1/2 khẩu phần/ngày.

con giống lớn, thời gian nuôi lần sau ngắn, nhưng do lượng cá còn lại ít nên chuyển sang nuôi ở một

4.5. Chăm sóc và quản lý

ao khác có diện tích nhỏ hơn để tận dụng ao cũ

Thường xuyên kiểm tra cống, lưới bao quanh thả nuôi giống mới với số lượng lớn.

43

44

https://thuviensach.vn

- Năng suất: cá nuôi trong ao năng suất có thể

sau đó phải dùng sản phẩm BESTOT No3 để xử

đạt 2,5 đến trên 10 tấn/ha/năm.

lý hiệu quả.

- Phương pháp tắm nước muối cũng hiệu quả

5. Một số bệnh thường gặp

nhưng mất nhiều công, bởi phải dùng muối ăn

5.1. Bệnh do nấm thủy mi (nấm nước ở cá)

liều lượng 2-3 kg/m3 nước tắm cá trong 24 giờ,

- Bệnh nấm thủy mi gây tác hại lớn đối với tắm cá liên tục trong 3-5 ngày.

nhiều loài cá nuôi ở giai đoạn cá con, cá thịt và Để phòng bệnh nấm thủy mi, ao ương nuôi trứng cá. Bệnh thường xảy ra vào mùa mưa và phải được tẩy dọn kỹ sau mỗi vụ nuôi. Khi cá bị

thời tiết lạnh khi nhiệt độ xuống thấp (18-200C), xây xát cần phải tắm muối trước hoặc dùng thuốc đặc biệt khi cá bị xây xát (do đánh bắt hoặc vận sát khuẩn khi thả nuôi.

chuyển) hoặc do viêm nhiễm ngoài da (do bệnh ghẻ lở hoặc do ký sinh trùng ký sinh).

5.2. Bệnh lở loét

- Dấu hiệu bệnh lý: khi cá bị nấm thủy mi ký

- Bệnh thường hay xuất hiện ở các loài cá lóc, sinh, trên da cá xuất hiện vùng trắng xám tua tủa rô đồng, cá trê, lươn,...

những sợi nấm nhỏ, mềm tạo thành những búi

- Dấu hiệu bệnh lý: những dấu hiệu đầu tiên là trắng như bông có thể nhìn thấy bằng mắt thường cá ít ăn hoặc bỏ ăn, hoạt động lờ đờ, bơi nhô đầu (để cá bệnh trong nước dễ quan sát hơn).

lên mặt nước, da cá sẫm lại, có vết mòn màu xám

- Cách phòng trị: Dùng BKD 40 hay còn gọi là hoặc các đốm đỏ phát triển ở đầu, thân, các vây và TCCA, dùng định kỳ 15 ngày/lần hoặc 1 tháng/lần đuôi. Những vết loét dần dần lan rộng thành để phòng bệnh, liều lượng 0,2-0,6 g/m3.

những vết loét rộng, vẩy rụng, xuất huyết và

- Xuất hiện bệnh thì xử lý theo phác đồ sau: viêm. Đối với những con cá bệnh nặng, các vết Xem nguyên nhân nếu trong ao nuôi có ký sinh trùng thì dùng

loét lõm sâu tới xương. Giải phẫu các cơ quan nội BTK diệt trước vào buổi sáng, buổi chiều khoảng 2-3 giờ dùng BKA lượng dùng 150

tạng hầu như không biến đổi.

g/1.000 m3 nước ao dùng kết hợp với ôxy hạt. Ngày

- Cách phòng trị:

hôm sau dùng BKD 40 lượng 0,6-1 g/m3 nước ao.

+ Dùng BKD 40 với lượng dùng 0,6-1 g/m3, Công việc này làm lập lại trong vòng 4 đến 5 ngày dùng liên tục trong 3-5 ngày, kết hợp với ôxy viên cá khỏi bệnh. Riêng đối với BTK chỉ dùng 1 lần cải tạo đáy ao, hoặc dùng vôi tạt xuống ao với liều duy nhất. Nếu ao nuôi có nhiều mùn bã hữu cơ thì lượng 2 kg/100 m3, 2 tuần 1 lần.

45

46

https://thuviensach.vn

- Năng suất: cá nuôi trong ao năng suất có thể

sau đó phải dùng sản phẩm BESTOT No3 để xử

đạt 2,5 đến trên 10 tấn/ha/năm.

lý hiệu quả.

- Phương pháp tắm nước muối cũng hiệu quả

5. Một số bệnh thường gặp

nhưng mất nhiều công, bởi phải dùng muối ăn

5.1. Bệnh do nấm thủy mi (nấm nước ở cá)

liều lượng 2-3 kg/m3 nước tắm cá trong 24 giờ,

- Bệnh nấm thủy mi gây tác hại lớn đối với tắm cá liên tục trong 3-5 ngày.

nhiều loài cá nuôi ở giai đoạn cá con, cá thịt và Để phòng bệnh nấm thủy mi, ao ương nuôi trứng cá. Bệnh thường xảy ra vào mùa mưa và phải được tẩy dọn kỹ sau mỗi vụ nuôi. Khi cá bị

thời tiết lạnh khi nhiệt độ xuống thấp (18-200C), xây xát cần phải tắm muối trước hoặc dùng thuốc đặc biệt khi cá bị xây xát (do đánh bắt hoặc vận sát khuẩn khi thả nuôi.

chuyển) hoặc do viêm nhiễm ngoài da (do bệnh ghẻ lở hoặc do ký sinh trùng ký sinh).

5.2. Bệnh lở loét

- Dấu hiệu bệnh lý: khi cá bị nấm thủy mi ký

- Bệnh thường hay xuất hiện ở các loài cá lóc, sinh, trên da cá xuất hiện vùng trắng xám tua tủa rô đồng, cá trê, lươn,...

những sợi nấm nhỏ, mềm tạo thành những búi

- Dấu hiệu bệnh lý: những dấu hiệu đầu tiên là trắng như bông có thể nhìn thấy bằng mắt thường cá ít ăn hoặc bỏ ăn, hoạt động lờ đờ, bơi nhô đầu (để cá bệnh trong nước dễ quan sát hơn).

lên mặt nước, da cá sẫm lại, có vết mòn màu xám

- Cách phòng trị: Dùng BKD 40 hay còn gọi là hoặc các đốm đỏ phát triển ở đầu, thân, các vây và TCCA, dùng định kỳ 15 ngày/lần hoặc 1 tháng/lần đuôi. Những vết loét dần dần lan rộng thành để phòng bệnh, liều lượng 0,2-0,6 g/m3.

những vết loét rộng, vẩy rụng, xuất huyết và

- Xuất hiện bệnh thì xử lý theo phác đồ sau: viêm. Đối với những con cá bệnh nặng, các vết Xem nguyên nhân nếu trong ao nuôi có ký sinh trùng thì dùng

loét lõm sâu tới xương. Giải phẫu các cơ quan nội BTK diệt trước vào buổi sáng, buổi chiều khoảng 2-3 giờ dùng BKA lượng dùng 150

tạng hầu như không biến đổi.

g/1.000 m3 nước ao dùng kết hợp với ôxy hạt. Ngày

- Cách phòng trị:

hôm sau dùng BKD 40 lượng 0,6-1 g/m3 nước ao.

+ Dùng BKD 40 với lượng dùng 0,6-1 g/m3, Công việc này làm lập lại trong vòng 4 đến 5 ngày dùng liên tục trong 3-5 ngày, kết hợp với ôxy viên cá khỏi bệnh. Riêng đối với BTK chỉ dùng 1 lần cải tạo đáy ao, hoặc dùng vôi tạt xuống ao với liều duy nhất. Nếu ao nuôi có nhiều mùn bã hữu cơ thì lượng 2 kg/100 m3, 2 tuần 1 lần.

45

46

https://thuviensach.vn

+ Hoặc dùng muối ăn pha với liều lượng 2-3%

tắm cho cá 5-15 phút.

+ Hoặc dùng thuốc tím với liều lượng 10 g/m3 tắm cho cá trong thời gian 10-30 phút.

+ Dùng kháng sinh có chứa ôxytetracyline trộn QUY TRÌNH ƯƠNG CÁ RÔ PHI

vào thức ăn cho cá ăn liên tục trong 5 ngày.

ĐƠN TÍNH 21 NGÀY TUỔI LÊN CÁ 3-4 cm

1. Ương cá rô phi đơn tính 21 ngày tuổi lên cá hương

1.1. Chuẩn bị ao ương, giai ương

Có thể ương cá rô phi giống toàn đực 21 ngày tuổi trong giai (cắm trong ao đất) hoặc ao đất.

- Điều kiện ao ương:

Ao ương cá không cớm rợp, bờ ao chắc chắn giữ

được nước, cống cấp và thoát nước phải luôn có đăng chắn để tránh cá tạp vào ao và cao hơn mức nước tối đa quy định cho ao ương là 0,5 m. Đáy ao phẳng đều hoặc hơi dốc về phía cống thoát nước, đáy có lớp bùn dày 15-20 cm.

Nguồn nước cấp cho ao ương phải sạch, không bị

ô nhiễm, không có độc tố, độ pH từ 6,5- 8,5... Hàm lượng ôxy hoà tan trong nước duy trì trên 3 mg/l.

Diện tích ao ương từ 300-2.000 m2. Nước trong ao ở mức 0,8-1,0 m.

- Giai ương:

Giai sử dụng để ương cá là giai mau. Đáy và 47

48

https://thuviensach.vn

+ Hoặc dùng muối ăn pha với liều lượng 2-3%

tắm cho cá 5-15 phút.

+ Hoặc dùng thuốc tím với liều lượng 10 g/m3 tắm cho cá trong thời gian 10-30 phút.

+ Dùng kháng sinh có chứa ôxytetracyline trộn QUY TRÌNH ƯƠNG CÁ RÔ PHI

vào thức ăn cho cá ăn liên tục trong 5 ngày.

ĐƠN TÍNH 21 NGÀY TUỔI LÊN CÁ 3-4 cm

1. Ương cá rô phi đơn tính 21 ngày tuổi lên cá hương

1.1. Chuẩn bị ao ương, giai ương

Có thể ương cá rô phi giống toàn đực 21 ngày tuổi trong giai (cắm trong ao đất) hoặc ao đất.

- Điều kiện ao ương:

Ao ương cá không cớm rợp, bờ ao chắc chắn giữ

được nước, cống cấp và thoát nước phải luôn có đăng chắn để tránh cá tạp vào ao và cao hơn mức nước tối đa quy định cho ao ương là 0,5 m. Đáy ao phẳng đều hoặc hơi dốc về phía cống thoát nước, đáy có lớp bùn dày 15-20 cm.

Nguồn nước cấp cho ao ương phải sạch, không bị

ô nhiễm, không có độc tố, độ pH từ 6,5- 8,5... Hàm lượng ôxy hoà tan trong nước duy trì trên 3 mg/l.

Diện tích ao ương từ 300-2.000 m2. Nước trong ao ở mức 0,8-1,0 m.

- Giai ương:

Giai sử dụng để ương cá là giai mau. Đáy và 47

48

https://thuviensach.vn

thành giai đều làm bằng lưới nilon có cỡ mắt lưới chế biến thức ăn cho cá. Nguyên liệu sử dụng để chế

là 1 mm. Diện tích tối thiểu là 20 m2, tối đa là biến thức ăn cho cá được nghiền riêng thành bột 150 m2. Chiều rộng tối đa 4,0-4,5 m; chiều dài tuỳ

mịn, nhưng cũng có thể nghiền hỗn hợp nguyên ý nhưng không nên dài quá 35 m.

liệu. Đậu tương trước khi nghiền được rang chín.

Mức nước trong ao cắm giai tối thiểu phải Khi trộn vitamin phải trộn đều bằng cách: trộn toàn đạt 1,0 m.

bộ lượng vitamin với một lượng nhỏ bột nguyên liệu

- Chuẩn bị ao:

cho đều, sau đó dần dần cho thêm bột nguyên liệu Ao ương cá rô phi 21 ngày tuổi lên cá hương vào trộn tiếp cho đến khi hết bột nguyên liệu.

được chuẩn bị theo tiêu chuẩn ngành 28 TCN-64-79.

Khi lấy nước nhất thiết phải có mành chắn để lọc Một số công thức thức ăn

nước không cho địch hại theo nước vào ao.

Đạm

Công

Tỷ lệ

Mỡ tổng

Thành phần

tổng số

1.2. Thả cá

thức

(%)

số (%)

(%)

Cá được thả xuống ao hoặc giai vào sáng sớm 1

Đậu tương

40

hoặc chiều mát. Không thả cá lúc nắng gắt hoặc Ngô

59

24

6

sắp mưa hay đang mưa to. Trước khi thả cá ra ao Vitamin

1

nhất thiết phải cân bằng nhiệt độ dần dần giữa 2

Cá khô nhạt

35

nước trong túi vận chuyển cá và nước ao bằng Cám gạo

64

23

8

Vitamin

1

cách ngâm túi cá trong nước ao 10-15 phút, sau 3

Cá khô nhạt

30

đó mới thả cá từ từ ra ao.

Đậu tương

10

24

8

Mật độ cá thả đối với ao: 100-150 con/m2.

Cám gạo

59

Mật độ cá thả đối với giai: 1.000-1.100 con/m2.

Vitamin

1

1.3. Chăm sóc quản lý

Trong một tuần đầu, thức ăn có thể được nấu

- Chăm sóc:

chín, dùng nước ao pha loãng té đều khắp ao hoặc Có thể cho cá ăn bằng thức ăn tổng hợp hiện giai. Những ngày tiếp theo thức ăn không cần nấu đang có trên thị trường hoặc tự chế biến với hàm chín mà cho cá ăn luôn ở dạng bột cũng bằng cách lượng đạm chiếm tổng số 20-30%. Có thể sử dụng tung đều khắp mặt ao hoặc giai. Mỗi ngày cá được một trong những công thức trong bảng dưới đây để

49

50

https://thuviensach.vn

thành giai đều làm bằng lưới nilon có cỡ mắt lưới chế biến thức ăn cho cá. Nguyên liệu sử dụng để chế

là 1 mm. Diện tích tối thiểu là 20 m2, tối đa là biến thức ăn cho cá được nghiền riêng thành bột 150 m2. Chiều rộng tối đa 4,0-4,5 m; chiều dài tuỳ

mịn, nhưng cũng có thể nghiền hỗn hợp nguyên ý nhưng không nên dài quá 35 m.

liệu. Đậu tương trước khi nghiền được rang chín.

Mức nước trong ao cắm giai tối thiểu phải Khi trộn vitamin phải trộn đều bằng cách: trộn toàn đạt 1,0 m.

bộ lượng vitamin với một lượng nhỏ bột nguyên liệu

- Chuẩn bị ao:

cho đều, sau đó dần dần cho thêm bột nguyên liệu Ao ương cá rô phi 21 ngày tuổi lên cá hương vào trộn tiếp cho đến khi hết bột nguyên liệu.

được chuẩn bị theo tiêu chuẩn ngành 28 TCN-64-79.

Khi lấy nước nhất thiết phải có mành chắn để lọc Một số công thức thức ăn

nước không cho địch hại theo nước vào ao.

Đạm

Công

Tỷ lệ

Mỡ tổng

Thành phần

tổng số

1.2. Thả cá

thức

(%)

số (%)

(%)

Cá được thả xuống ao hoặc giai vào sáng sớm 1

Đậu tương

40

hoặc chiều mát. Không thả cá lúc nắng gắt hoặc Ngô

59

24

6

sắp mưa hay đang mưa to. Trước khi thả cá ra ao Vitamin

1

nhất thiết phải cân bằng nhiệt độ dần dần giữa 2

Cá khô nhạt

35

nước trong túi vận chuyển cá và nước ao bằng Cám gạo

64

23

8

Vitamin

1

cách ngâm túi cá trong nước ao 10-15 phút, sau 3

Cá khô nhạt

30

đó mới thả cá từ từ ra ao.

Đậu tương

10

24

8

Mật độ cá thả đối với ao: 100-150 con/m2.

Cám gạo

59

Mật độ cá thả đối với giai: 1.000-1.100 con/m2.

Vitamin

1

1.3. Chăm sóc quản lý

Trong một tuần đầu, thức ăn có thể được nấu

- Chăm sóc:

chín, dùng nước ao pha loãng té đều khắp ao hoặc Có thể cho cá ăn bằng thức ăn tổng hợp hiện giai. Những ngày tiếp theo thức ăn không cần nấu đang có trên thị trường hoặc tự chế biến với hàm chín mà cho cá ăn luôn ở dạng bột cũng bằng cách lượng đạm chiếm tổng số 20-30%. Có thể sử dụng tung đều khắp mặt ao hoặc giai. Mỗi ngày cá được một trong những công thức trong bảng dưới đây để

49

50

https://thuviensach.vn

cho ăn hai lần vào buổi sáng và chiều. Lượng thức

- Quản lý:

ăn hằng ngày được quy định trong bảng sau.

+ Hằng ngày kiểm tra ao vào buổi sáng, chú ý một số hiện tượng: vào buổi sáng sớm cá thường Lượng thức ăn cho cá ăn mỗi ngày

bị nổi đầu, khi có tiếng động cá vẫn không lặn; Lượng thức ăn

nếu thấy nước ao quá đặc cần phải thêm nước Thời gian

(kg/1 vạn cá/ngày)

mới ngay.

ương nuôi

+ Khi thấy nước cạn dưới mức quy định cần Ương trong

Ương trong

kiểm tra lại bờ, cống thoát nước và kịp thời xử lý ao đất

giai

Tuần lễ thứ nhất

0,2-0,3

0,4-0,5

ngay; sau đó cấp nước vào ao cho đủ mức quy định.

(7 ngày đầu)

+ Thường xuyên dọn cỏ, vớt bèo, tu bổ bờ ao cho Tuần lễ thứ hai

0,4-0,5

0,6-0,7

chắc chắn.

(7 ngày kế tiếp)

+ Xem xét các dây buộc góc giai và mỗi tuần vệ

Tuần lễ thứ ba

0,6-0,7

0,8-0,9

sinh thay giai một lần.

(7 ngày cuối)

+ Quan sát màu nước ao, khi thấy nước ao có màu xanh nõn chuối là tốt, nếu nước quá xanh, Ngoài thức ăn tinh có thể bón thêm phân vô cơ

tảo nhiều thì không bón phân vô cơ nữa. Hằng để gây thức ăn tự nhiên cho cá. Lượng phân bón ngày kiểm tra hoạt động của cá, đặc biệt khi cho được tính trong bảng sau, tuỳ thuộc vào màu cá ăn để biết tình trạng sức khỏe của cá; ban nước có thể bón mỗi tuần một lần hoặc hai lần đêm dùng đèn pin soi xung quanh ao, phát hiện hay chỉ bón một lần vào tuần đầu của cả quá và diệt các địch hại để không làm giảm tỷ lệ hao trình ương nuôi.

hụt của cá.

+ Định kỳ 1 tuần bắt 30-50 con cá lên để theo Lượng phân vô cơ bón bổ sung

dõi sinh trưởng, sau đó điều chỉnh lượng thức ăn Loại phân vô cơ

Lượng bón (kg/100 m2)

cho phù hợp.

Phân đạm

0,2-0,3

1.4. Thu hoạch

Phân lân

0,2-0,3

- Trước khi thu hoạch, nhất là cá ương ở ao đất, cần luyện cá vào buổi sáng bằng cách dùng Vôi bột

0,8-1,0

lưới kéo ép hoặc làm đục nước ao 3-4 ngày liên tục.

51

52

https://thuviensach.vn

cho ăn hai lần vào buổi sáng và chiều. Lượng thức

- Quản lý:

ăn hằng ngày được quy định trong bảng sau.

+ Hằng ngày kiểm tra ao vào buổi sáng, chú ý một số hiện tượng: vào buổi sáng sớm cá thường Lượng thức ăn cho cá ăn mỗi ngày

bị nổi đầu, khi có tiếng động cá vẫn không lặn; Lượng thức ăn

nếu thấy nước ao quá đặc cần phải thêm nước Thời gian

(kg/1 vạn cá/ngày)

mới ngay.

ương nuôi

+ Khi thấy nước cạn dưới mức quy định cần Ương trong

Ương trong

kiểm tra lại bờ, cống thoát nước và kịp thời xử lý ao đất

giai

Tuần lễ thứ nhất

0,2-0,3

0,4-0,5

ngay; sau đó cấp nước vào ao cho đủ mức quy định.

(7 ngày đầu)

+ Thường xuyên dọn cỏ, vớt bèo, tu bổ bờ ao cho Tuần lễ thứ hai

0,4-0,5

0,6-0,7

chắc chắn.

(7 ngày kế tiếp)

+ Xem xét các dây buộc góc giai và mỗi tuần vệ

Tuần lễ thứ ba

0,6-0,7

0,8-0,9

sinh thay giai một lần.

(7 ngày cuối)

+ Quan sát màu nước ao, khi thấy nước ao có màu xanh nõn chuối là tốt, nếu nước quá xanh, Ngoài thức ăn tinh có thể bón thêm phân vô cơ

tảo nhiều thì không bón phân vô cơ nữa. Hằng để gây thức ăn tự nhiên cho cá. Lượng phân bón ngày kiểm tra hoạt động của cá, đặc biệt khi cho được tính trong bảng sau, tuỳ thuộc vào màu cá ăn để biết tình trạng sức khỏe của cá; ban nước có thể bón mỗi tuần một lần hoặc hai lần đêm dùng đèn pin soi xung quanh ao, phát hiện hay chỉ bón một lần vào tuần đầu của cả quá và diệt các địch hại để không làm giảm tỷ lệ hao trình ương nuôi.

hụt của cá.

+ Định kỳ 1 tuần bắt 30-50 con cá lên để theo Lượng phân vô cơ bón bổ sung

dõi sinh trưởng, sau đó điều chỉnh lượng thức ăn Loại phân vô cơ

Lượng bón (kg/100 m2)

cho phù hợp.

Phân đạm

0,2-0,3

1.4. Thu hoạch

Phân lân

0,2-0,3

- Trước khi thu hoạch, nhất là cá ương ở ao đất, cần luyện cá vào buổi sáng bằng cách dùng Vôi bột

0,8-1,0

lưới kéo ép hoặc làm đục nước ao 3-4 ngày liên tục.

51

52

https://thuviensach.vn

Ngừng cho cá ăn trước 1 ngày thu hoạch. Chỉ thu phần các nguyên liệu và tỷ lệ áp dụng như thức hoạch cá vào buổi sáng hoặc chiều mát.

ăn cho cá giai đoạn từ cá bột lên cá hương.

- Đối với cá ương trong ao đất: dùng lưới kéo Khẩu phần ăn cho cá là 5% trọng lượng cá 2-3 mẻ để thu đại bộ phận cá, sau đó mới làm cạn trong ao. Thức ăn được chia làm 3 phần; cho ăn và thu nốt số cá còn lại.

vào 8 giờ, 13 giờ và 16 giờ hằng ngày. Thức ăn

- Đối với cá ương trong giai: dùng sào tre dài được rải đều xung quanh ao, có thể bổ sung thêm gom cá vào một góc là ta có thể thu hoạch được.

thức ăn xanh là rau xanh băm nhỏ hoặc bèo tấm, bèo hoa dâu.

1.5. Kết quả

Thường xuyên theo dõi ao cá, kiểm tra mức Áp dụng quy trình này, sau 20 ngày ương, cá nước, phát hiện những chỗ rò rỉ để khắc phục.

đạt trọng lượng 1,0-1,3 g/con; tỷ lệ sống đạt 70-75%

Diệt trừ địch hại và kiểm tra hoạt động của cá.

trở lên.

2.3. Thu hoạch cá giống

2. Ương cá rô phi đơn tính từ cá hương lên Trước khi thu hoạch cá giống một tuần cần tiến cá giống

hành luyện cá bằng cách dồn cá vào lưới để cá

2.1. Chuẩn bị ao ương

quen dần với môi trường chật, nước đục. Dùng Diện tích ao ương 300-1.000 m2. Mức nước ổn lưới dệt sợi mềm không gút, mắt lưới nhỏ hơn định 1-1,5 m. Ao phải được tát cạn, vét bùn, san chiều cao thân cá để cá không bị lọt và không bị

lấp các hang hốc trên bờ để hạn chế địch hại. Tẩy mắc vào lưới. Có thể dùng lưới cước mắt nhỏ. Cá dọn đáy ao bằng vôi bột với lượng 7-10 kg/100 m2.

được luyện trước khi thu hoạch sẽ không bị thay Sau khi tẩy vôi, phơi đáy ao 3-5 ngày. Lấy nước đổi đột ngột môi trường, thói quen khi thu hoạch, vào ao phải lọc qua đăng hoặc lưới lọc. Nguồn không bị yếu hoặc chết khi đánh bắt hoặc vận nước lấy vào ao không bị ô nhiễm, pH 6,5- 8,5; chuyển đi xa. Khi thu hoạch cá giống phải ngừng hàm lượng ôxy hoà tan trong nước trên 3 mg/l.

cho cá ăn trước 1 ngày.

2.2. Thả cá và chăm sóc

2.4. Kết quả

Chọn cá có kích cỡ đồng đều, khỏe mạnh và bơi lội nhanh nhẹn. Mật độ cá thả 40-50 con/m2. Cho Thời gian ương từ cá hương lên cá giống sau 2-3

cá ăn bằng thức ăn viên có hàm lượng đạm chiếm tuần cá đạt 2-3 cm/con; tỷ lệ sống 80-90%. Ương tổng số 25-30% hoặc thức ăn tự phối trộn, thành cá sau 4-5 tuần đạt trọng lượng 20 g/con.

53

54

https://thuviensach.vn

Ngừng cho cá ăn trước 1 ngày thu hoạch. Chỉ thu phần các nguyên liệu và tỷ lệ áp dụng như thức hoạch cá vào buổi sáng hoặc chiều mát.

ăn cho cá giai đoạn từ cá bột lên cá hương.

- Đối với cá ương trong ao đất: dùng lưới kéo Khẩu phần ăn cho cá là 5% trọng lượng cá 2-3 mẻ để thu đại bộ phận cá, sau đó mới làm cạn trong ao. Thức ăn được chia làm 3 phần; cho ăn và thu nốt số cá còn lại.

vào 8 giờ, 13 giờ và 16 giờ hằng ngày. Thức ăn

- Đối với cá ương trong giai: dùng sào tre dài được rải đều xung quanh ao, có thể bổ sung thêm gom cá vào một góc là ta có thể thu hoạch được.

thức ăn xanh là rau xanh băm nhỏ hoặc bèo tấm, bèo hoa dâu.

1.5. Kết quả

Thường xuyên theo dõi ao cá, kiểm tra mức Áp dụng quy trình này, sau 20 ngày ương, cá nước, phát hiện những chỗ rò rỉ để khắc phục.

đạt trọng lượng 1,0-1,3 g/con; tỷ lệ sống đạt 70-75%

Diệt trừ địch hại và kiểm tra hoạt động của cá.

trở lên.

2.3. Thu hoạch cá giống

2. Ương cá rô phi đơn tính từ cá hương lên Trước khi thu hoạch cá giống một tuần cần tiến cá giống

hành luyện cá bằng cách dồn cá vào lưới để cá

2.1. Chuẩn bị ao ương

quen dần với môi trường chật, nước đục. Dùng Diện tích ao ương 300-1.000 m2. Mức nước ổn lưới dệt sợi mềm không gút, mắt lưới nhỏ hơn định 1-1,5 m. Ao phải được tát cạn, vét bùn, san chiều cao thân cá để cá không bị lọt và không bị

lấp các hang hốc trên bờ để hạn chế địch hại. Tẩy mắc vào lưới. Có thể dùng lưới cước mắt nhỏ. Cá dọn đáy ao bằng vôi bột với lượng 7-10 kg/100 m2.

được luyện trước khi thu hoạch sẽ không bị thay Sau khi tẩy vôi, phơi đáy ao 3-5 ngày. Lấy nước đổi đột ngột môi trường, thói quen khi thu hoạch, vào ao phải lọc qua đăng hoặc lưới lọc. Nguồn không bị yếu hoặc chết khi đánh bắt hoặc vận nước lấy vào ao không bị ô nhiễm, pH 6,5- 8,5; chuyển đi xa. Khi thu hoạch cá giống phải ngừng hàm lượng ôxy hoà tan trong nước trên 3 mg/l.

cho cá ăn trước 1 ngày.

2.2. Thả cá và chăm sóc

2.4. Kết quả

Chọn cá có kích cỡ đồng đều, khỏe mạnh và bơi lội nhanh nhẹn. Mật độ cá thả 40-50 con/m2. Cho Thời gian ương từ cá hương lên cá giống sau 2-3

cá ăn bằng thức ăn viên có hàm lượng đạm chiếm tuần cá đạt 2-3 cm/con; tỷ lệ sống 80-90%. Ương tổng số 25-30% hoặc thức ăn tự phối trộn, thành cá sau 4-5 tuần đạt trọng lượng 20 g/con.

53

54

https://thuviensach.vn

được đánh giá là mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất trong tất cả các loại gia cầm. Hai thị trường tiêu thụ song song khá hiệu quả khi nuôi chim trĩ

đó là cung cấp thương phẩm và con giống cho thị

NUÔI CHIM TRĨ - MỘT HƯỚNG ĐI MỚI trường chim cảnh.

Lưu ý: hiện nay chim trĩ đỏ vẫn nằm trong danh mục động vật hoang dã nên việc gây nuôi Trĩ đỏ, hay tên đầy đủ trĩ đỏ khoang cổ, là loài vẫn phải có khai báo với chi cục kiểm lâm sở tại.

chim thuộc họ trĩ (Phasianidae). Chúng sống ở

Phần lớn các cơ sở nhân giống tự phát trên cả

khu vực miền bắc Việt Nam và đông nam Trung nước hiện vẫn chưa được đăng ký gây nuôi. Đây Quốc. Trĩ đỏ (Phasianus colchicus) thuộc lớp chim cũng là một vấn đề khó khăn trong công tác quản (AVES), bộ gà (Galliformes), họ trĩ (Phasianidae).

lý đối với các cơ quan hữu quan cũng như việc vận Trĩ đỏ có đuôi dài và nhỏ, bộ lông có nhiều màu chuyển, buôn bán cho các hộ dân. Người nuôi nên sắc đẹp; trĩ đực trưởng thành có đầu, họng và tìm đến các cơ sở gây nuôi được cấp phép để mua trước cổ xanh lục, các phần còn lại có màu nâu đỏ

con giống với nguồn gốc hợp lệ, tránh mua trôi nổi và nâu vàng với các chấm đen, phần dưới cơ thể, trên thị trường sẽ gặp phải không ít khó khăn đặc biệt là phần ngực có màu tối hơn; trĩ cái trong khâu vận chuyển cũng như công tác nhân trưởng thành lông có vằn, màu nâu điểm các giống và tiêu thụ sản phẩm về sau.

chấm đen, mắt nâu đỏ, da trần ở mặt đỏ tươi, mỏ

và chân màu ngà. Đây là loài chim có tên trong 1. Yêu cầu chung về chuồng trại sách đỏ, thuộc loài động vật quý hiếm cần được bảo vệ. Chim trĩ thường sống ở vùng đồi núi thấp, Vị trí chuồng nuôi phải chọn nơi cao ráo, có độ cao lên tới 800 m, nơi có nhiều cây cỏ, bụi thoáng mát, cách xa các trại nuôi gia súc, gia cầm rậm và rừng thông. Ở Việt Nam, trĩ phân bố tại khác nhằm hạn chế tối thiểu mức rủi ro do lây Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng nhiễm chồng chéo. Chuồng trại phải bảo đảm giữ

Ninh, Yên Bái, Lâm Đồng,...

ấm về mùa đông, mát về mùa hè. Nền chuồng Tại một số nước có nền công nghiệp nuôi chim phải bằng phẳng, tiện cho công tác dọn vệ sinh, rải phát triển, chim trĩ đỏ đã được nuôi phổ biến như

chất độn chuồng bằng phoi bào hoặc trấu có thể

các loại gia cầm thông dụng. Đây là loài chim trộn với cát được phơi khô đã được phun khử trùng.

55

56

https://thuviensach.vn

được đánh giá là mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất trong tất cả các loại gia cầm. Hai thị trường tiêu thụ song song khá hiệu quả khi nuôi chim trĩ

đó là cung cấp thương phẩm và con giống cho thị

NUÔI CHIM TRĨ - MỘT HƯỚNG ĐI MỚI trường chim cảnh.

Lưu ý: hiện nay chim trĩ đỏ vẫn nằm trong danh mục động vật hoang dã nên việc gây nuôi Trĩ đỏ, hay tên đầy đủ trĩ đỏ khoang cổ, là loài vẫn phải có khai báo với chi cục kiểm lâm sở tại.

chim thuộc họ trĩ (Phasianidae). Chúng sống ở

Phần lớn các cơ sở nhân giống tự phát trên cả

khu vực miền bắc Việt Nam và đông nam Trung nước hiện vẫn chưa được đăng ký gây nuôi. Đây Quốc. Trĩ đỏ (Phasianus colchicus) thuộc lớp chim cũng là một vấn đề khó khăn trong công tác quản (AVES), bộ gà (Galliformes), họ trĩ (Phasianidae).

lý đối với các cơ quan hữu quan cũng như việc vận Trĩ đỏ có đuôi dài và nhỏ, bộ lông có nhiều màu chuyển, buôn bán cho các hộ dân. Người nuôi nên sắc đẹp; trĩ đực trưởng thành có đầu, họng và tìm đến các cơ sở gây nuôi được cấp phép để mua trước cổ xanh lục, các phần còn lại có màu nâu đỏ

con giống với nguồn gốc hợp lệ, tránh mua trôi nổi và nâu vàng với các chấm đen, phần dưới cơ thể, trên thị trường sẽ gặp phải không ít khó khăn đặc biệt là phần ngực có màu tối hơn; trĩ cái trong khâu vận chuyển cũng như công tác nhân trưởng thành lông có vằn, màu nâu điểm các giống và tiêu thụ sản phẩm về sau.

chấm đen, mắt nâu đỏ, da trần ở mặt đỏ tươi, mỏ

và chân màu ngà. Đây là loài chim có tên trong 1. Yêu cầu chung về chuồng trại sách đỏ, thuộc loài động vật quý hiếm cần được bảo vệ. Chim trĩ thường sống ở vùng đồi núi thấp, Vị trí chuồng nuôi phải chọn nơi cao ráo, có độ cao lên tới 800 m, nơi có nhiều cây cỏ, bụi thoáng mát, cách xa các trại nuôi gia súc, gia cầm rậm và rừng thông. Ở Việt Nam, trĩ phân bố tại khác nhằm hạn chế tối thiểu mức rủi ro do lây Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng nhiễm chồng chéo. Chuồng trại phải bảo đảm giữ

Ninh, Yên Bái, Lâm Đồng,...

ấm về mùa đông, mát về mùa hè. Nền chuồng Tại một số nước có nền công nghiệp nuôi chim phải bằng phẳng, tiện cho công tác dọn vệ sinh, rải phát triển, chim trĩ đỏ đã được nuôi phổ biến như

chất độn chuồng bằng phoi bào hoặc trấu có thể

các loại gia cầm thông dụng. Đây là loài chim trộn với cát được phơi khô đã được phun khử trùng.

55

56

https://thuviensach.vn

Mặt khác, phải bảo đảm thực hiện được biện pháp

- Mật độ nuôi úm trong chuồng nhỏ: an toàn sinh học.

Chim 0 - 30 ngày tuổi: 40 - 15 con/m2.

Lưu ý: Thường xuyên vệ sinh chuồng trại định 30 - 60 ngày tuổi: 12 - 6 con/m2.

kỳ 2-3 lần/tuần. Phun thuốc khử trùng định kỳ.

60 - 90 ngày tuổi: 4 - 2 con/m2.

Thường xuyên kiểm tra để loại bỏ các vật sắc, Sau 90 ngày tuổi có thể đưa chim ra chuồng nhọn, sợi nilon trong khu vực nuôi đề phòng chim lớn với mật độ nuôi 1 - 2 con/m2.

ăn phải sẽ dẫn đến thủng diều, chết. Trong thời

- Lồng úm nuôi giai đoạn 1-4 tuần tuổi: gian qua trên các diễn đàn mạng và truyền hình Lồng úm và dụng cụ chăn nuôi phải được cọ

rửa sạch sẽ, để trống chuồng trước khi đưa chim có giới thiệu một số mô hình nuôi chim trĩ đạt vào nuôi 15-20 ngày và phải được xử lý theo đúng hiệu quả cao, tuy nhiên cách thiết kế chuồng trại quy định về vệ sinh phòng dịch; tường, nền được thường theo phương thức chia nhiều ô với kích quét nước vôi đặc nồng độ 40%. Sau đó để khô thước rất nhỏ, mỗi ô chỉ nuôi từ 1-4 cá thể (ghép phun tiêu độc bằng xút 2% (NaOH) với liều 1 lít/m2

bộ). Cách làm này tuy hạn chế được việc chim đánh, hoặc bằng các loại thuốc sát trùng khác như

mổ nhau nhưng lại tốn kém rất nhiều trong khâu foocmol 3% phun 2-3 lần. Trước khi thả chim trĩ

thiết kế chuồng trại, máng ăn cũng như công chăm vào nuôi 1-2 ngày cần phun tẩy uế lại bằng sóc, mô hình ghép cặp chỉ thích nghi với điều kiện formalin 3% và đóng kín cửa. Khoảng 5 giờ sau nuôi kiểng, hoặc diện tích đất nhỏ. Tuỳ mục đích, khi phun thì mở cửa cho thông thoáng để bay hết quy mô sản xuất bà con có thể lựa chọn cách thiết mùi thuốc sát trùng. Nếu chuồng trại xây mới thì kế chuồng trại sao cho phù hợp nhất với điều kiện có thể chỉ dùng thuốc sát trùng virkon S của hãng sẵn có mà vẫn bảo đảm được yếu tố kỹ thuật trong Bayer: pha 100 g với 10 lít nước, phun 300 ml/m2, việc quản lý và chăm sóc chim.

phun toàn bộ trại bao gồm nền, tường, bồn ăn, uống, không khí, giày ủng. Hầu hết các kiểu úm 2. Chuẩn bị dụng cụ và chuồng nuôi gia cầm đều phù hợp cho việc úm chim trĩ. Trong Trước khi đưa chim vào nuôi dù quy mô lớn thời gian úm gột, để tập trung nguồn nhiệt tránh hay nhỏ cần phải chuẩn bị mọi điều kiện vật chất gió lùa cần sử dụng lồng úm với chiều cao 40-50 cm; kỹ thuật như: lồng úm, chụp sưởi, máng ăn, máng chiều dài 1,0-1,2 m; chiều rộng 0,7-0,9 m. Xung uống, chất độn chuồng, tiêu độc khử trùng và quanh được đóng bằng gỗ ép hoặc cót ép, phía chọn người nuôi.

trên làm bằng lưới ô nhỏ để tránh chim bay, cửa 57

58

https://thuviensach.vn

Mặt khác, phải bảo đảm thực hiện được biện pháp

- Mật độ nuôi úm trong chuồng nhỏ: an toàn sinh học.

Chim 0 - 30 ngày tuổi: 40 - 15 con/m2.

Lưu ý: Thường xuyên vệ sinh chuồng trại định 30 - 60 ngày tuổi: 12 - 6 con/m2.

kỳ 2-3 lần/tuần. Phun thuốc khử trùng định kỳ.

60 - 90 ngày tuổi: 4 - 2 con/m2.

Thường xuyên kiểm tra để loại bỏ các vật sắc, Sau 90 ngày tuổi có thể đưa chim ra chuồng nhọn, sợi nilon trong khu vực nuôi đề phòng chim lớn với mật độ nuôi 1 - 2 con/m2.

ăn phải sẽ dẫn đến thủng diều, chết. Trong thời

- Lồng úm nuôi giai đoạn 1-4 tuần tuổi: gian qua trên các diễn đàn mạng và truyền hình Lồng úm và dụng cụ chăn nuôi phải được cọ

rửa sạch sẽ, để trống chuồng trước khi đưa chim có giới thiệu một số mô hình nuôi chim trĩ đạt vào nuôi 15-20 ngày và phải được xử lý theo đúng hiệu quả cao, tuy nhiên cách thiết kế chuồng trại quy định về vệ sinh phòng dịch; tường, nền được thường theo phương thức chia nhiều ô với kích quét nước vôi đặc nồng độ 40%. Sau đó để khô thước rất nhỏ, mỗi ô chỉ nuôi từ 1-4 cá thể (ghép phun tiêu độc bằng xút 2% (NaOH) với liều 1 lít/m2

bộ). Cách làm này tuy hạn chế được việc chim đánh, hoặc bằng các loại thuốc sát trùng khác như

mổ nhau nhưng lại tốn kém rất nhiều trong khâu foocmol 3% phun 2-3 lần. Trước khi thả chim trĩ

thiết kế chuồng trại, máng ăn cũng như công chăm vào nuôi 1-2 ngày cần phun tẩy uế lại bằng sóc, mô hình ghép cặp chỉ thích nghi với điều kiện formalin 3% và đóng kín cửa. Khoảng 5 giờ sau nuôi kiểng, hoặc diện tích đất nhỏ. Tuỳ mục đích, khi phun thì mở cửa cho thông thoáng để bay hết quy mô sản xuất bà con có thể lựa chọn cách thiết mùi thuốc sát trùng. Nếu chuồng trại xây mới thì kế chuồng trại sao cho phù hợp nhất với điều kiện có thể chỉ dùng thuốc sát trùng virkon S của hãng sẵn có mà vẫn bảo đảm được yếu tố kỹ thuật trong Bayer: pha 100 g với 10 lít nước, phun 300 ml/m2, việc quản lý và chăm sóc chim.

phun toàn bộ trại bao gồm nền, tường, bồn ăn, uống, không khí, giày ủng. Hầu hết các kiểu úm 2. Chuẩn bị dụng cụ và chuồng nuôi gia cầm đều phù hợp cho việc úm chim trĩ. Trong Trước khi đưa chim vào nuôi dù quy mô lớn thời gian úm gột, để tập trung nguồn nhiệt tránh hay nhỏ cần phải chuẩn bị mọi điều kiện vật chất gió lùa cần sử dụng lồng úm với chiều cao 40-50 cm; kỹ thuật như: lồng úm, chụp sưởi, máng ăn, máng chiều dài 1,0-1,2 m; chiều rộng 0,7-0,9 m. Xung uống, chất độn chuồng, tiêu độc khử trùng và quanh được đóng bằng gỗ ép hoặc cót ép, phía chọn người nuôi.

trên làm bằng lưới ô nhỏ để tránh chim bay, cửa 57

58

https://thuviensach.vn

lồng có thể nằm ở phía trên tuỳ thuộc vào từng Tường vây có thể xây hoặc dùng lưới B40, lưới điều kiện cụ thể. Lồng này dùng để úm chim non mắt cáo. Trên nóc chuồng sử dụng các loại tấm trong 28-30 ngày đầu, mỗi lồng như vậy có thể

lợp pro ximăng hoặc vật liệu rẻ tiền sẵn có tại úm từ 50-80 chim.

địa phương, miễn sao bảo đảm chim không thoát

- Chuồng nuôi giai đoạn 5-12 tuần tuổi: ra ngoài.

Giai đoạn này chim trĩ được nuôi thả ra nền Nền chuồng được rải một phần hoặc toàn bộ

cát, sử dụng loại cát vàng, để chim tắm cát và làm chuồng bê tông rải trấu hoặc phoi bào với độ dày ổ đẻ. Phần còn lại có thể sử dụng bằng nền bêtông 5-8 cm, có khu đổ cát để chim tắm cát. Chim trĩ

hoặc trồng cỏ trong khoảng sân chơi.

được thả ra ngoài giúp cho chim vận động, nhưng Mái che có thể lợp toàn phần hoặc bán phần phải có lưới quây để chim khỏi bay đi. Bên ngoài miễn sao bảo đảm thoáng về mùa hè, ấm về mùa lớp lưới của sân chơi có thể phủ lên những cành đông. Với các địa phương khu vực phía Bắc cây giúp cho môi trường sống giống với các điều thường có rét đậm, rét hại vào mùa đông, hoặc kiện tự nhiên. Giai đoạn này một chim cần 0,5 m2

sương muối, nên che chắn cẩn thận toàn bộ

tổng diện tích sàn bên trong chuồng nuôi và 2 m2

chuồng nuôi bằng vải bạt và thắp điện sưởi để

diện tích nền bên ngoài được dùng cho việc vận tránh rét cho chim. Với các tỉnh khu vực phía động. Sau quá trình ấp, chim trĩ có thể được nuôi Nam và Tây Nguyên, khí hậu nóng ấm quanh khép kín, nhưng cần thiết phải có nơi cư trú đầy năm nên không phải che phủ chuồng trại hơn, tuy đủ. Để ngăn chặn việc bay đi mất của chim, người nhiên nên lưu ý đến các đợt mưa tạt, gió lùa vì đây là những thời điểm chim dễ mắc các bệnh về

nuôi cần kẹp lông cánh khi chúng 4 tuần tuổi hô hấp, tiêu chảy, cầu trùng, tụ huyết trùng, hoặc cắt lông cánh ngay giai đoạn ban đầu.

thương hàn,...

- Giai đoạn sau 12 tuần tuổi:

Lưu ý: Thường xuyên vệ sinh chuồng trại định Ở giai đoạn này có thể đưa chim ra chuồng lớn kỳ 2-3 lần/tuần. Phun thuốc khử trùng virkon S

với mật độ nuôi 1-2 con/m2. Nên chia chuồng định kỳ 1 lần/tuần và cần tăng cường khi có dịch thành nhiều ô khác nhau để tiện cho việc quản lý hoặc khí hậu ẩm ướt.

và theo dõi bệnh tật cũng như quá trình sinh

- Làm chuồng cho chim lớn:

trưởng và phát triển của chim. Nếu không có kinh Khi làm chuồng cho chim lớn nên chia chuồng phí trong việc chia chuồng ra nhiều ô nhỏ thì có thành nhiều ô khác nhau để tiện cho công tác thể chọn phương án nuôi tập trung (quần thể).

quản lý và theo dõi bệnh tật cũng như quá trình 59

60

https://thuviensach.vn

lồng có thể nằm ở phía trên tuỳ thuộc vào từng Tường vây có thể xây hoặc dùng lưới B40, lưới điều kiện cụ thể. Lồng này dùng để úm chim non mắt cáo. Trên nóc chuồng sử dụng các loại tấm trong 28-30 ngày đầu, mỗi lồng như vậy có thể

lợp pro ximăng hoặc vật liệu rẻ tiền sẵn có tại úm từ 50-80 chim.

địa phương, miễn sao bảo đảm chim không thoát

- Chuồng nuôi giai đoạn 5-12 tuần tuổi: ra ngoài.

Giai đoạn này chim trĩ được nuôi thả ra nền Nền chuồng được rải một phần hoặc toàn bộ

cát, sử dụng loại cát vàng, để chim tắm cát và làm chuồng bê tông rải trấu hoặc phoi bào với độ dày ổ đẻ. Phần còn lại có thể sử dụng bằng nền bêtông 5-8 cm, có khu đổ cát để chim tắm cát. Chim trĩ

hoặc trồng cỏ trong khoảng sân chơi.

được thả ra ngoài giúp cho chim vận động, nhưng Mái che có thể lợp toàn phần hoặc bán phần phải có lưới quây để chim khỏi bay đi. Bên ngoài miễn sao bảo đảm thoáng về mùa hè, ấm về mùa lớp lưới của sân chơi có thể phủ lên những cành đông. Với các địa phương khu vực phía Bắc cây giúp cho môi trường sống giống với các điều thường có rét đậm, rét hại vào mùa đông, hoặc kiện tự nhiên. Giai đoạn này một chim cần 0,5 m2

sương muối, nên che chắn cẩn thận toàn bộ

tổng diện tích sàn bên trong chuồng nuôi và 2 m2

chuồng nuôi bằng vải bạt và thắp điện sưởi để

diện tích nền bên ngoài được dùng cho việc vận tránh rét cho chim. Với các tỉnh khu vực phía động. Sau quá trình ấp, chim trĩ có thể được nuôi Nam và Tây Nguyên, khí hậu nóng ấm quanh khép kín, nhưng cần thiết phải có nơi cư trú đầy năm nên không phải che phủ chuồng trại hơn, tuy đủ. Để ngăn chặn việc bay đi mất của chim, người nhiên nên lưu ý đến các đợt mưa tạt, gió lùa vì đây là những thời điểm chim dễ mắc các bệnh về

nuôi cần kẹp lông cánh khi chúng 4 tuần tuổi hô hấp, tiêu chảy, cầu trùng, tụ huyết trùng, hoặc cắt lông cánh ngay giai đoạn ban đầu.

thương hàn,...

- Giai đoạn sau 12 tuần tuổi:

Lưu ý: Thường xuyên vệ sinh chuồng trại định Ở giai đoạn này có thể đưa chim ra chuồng lớn kỳ 2-3 lần/tuần. Phun thuốc khử trùng virkon S

với mật độ nuôi 1-2 con/m2. Nên chia chuồng định kỳ 1 lần/tuần và cần tăng cường khi có dịch thành nhiều ô khác nhau để tiện cho việc quản lý hoặc khí hậu ẩm ướt.

và theo dõi bệnh tật cũng như quá trình sinh

- Làm chuồng cho chim lớn:

trưởng và phát triển của chim. Nếu không có kinh Khi làm chuồng cho chim lớn nên chia chuồng phí trong việc chia chuồng ra nhiều ô nhỏ thì có thành nhiều ô khác nhau để tiện cho công tác thể chọn phương án nuôi tập trung (quần thể).

quản lý và theo dõi bệnh tật cũng như quá trình 59

60

https://thuviensach.vn

sinh trưởng và phát triển của chim. Nếu làm sản (cám gà đẻ) kết hợp với thóc. Tỷ lệ pha thức chuồng mới để nuôi chim sinh sản có thể thiết kế

ăn tuỳ theo thời kỳ sinh trưởng của chim: có thể

theo khung cơ bản sau: rộng ngang 3,5 m x dài dùng tới 60% thóc trong khẩu phần thức ăn; ngoài 6 m x cao 2,5-2,8 m. Với diện tích ô chuồng này có ra, cần kết hợp cho ăn thêm các loại rau xanh: rau thể nuôi được 20-25 cá thể chim bố mẹ sinh sản, muống, rau lang, thân cây chuối thái nhỏ... Hạn hoặc 30-40 cá thể chim hậu bị.

chế cho chim ăn các loại thức ăn lạ: tôm, cua, cá có thể dẫn đến tình trạng bị tiêu chảy. Trong quá 3. Chăm sóc chim qua các thời kỳ sinh trưởng trình nuôi đàn thường xảy ra hiện tượng chim

3.1. Nuôi chim con (giai đoạn từ 1-3 tháng tuổi)

cắn, mổ nhau. Vị trí mổ thường tập trung vào Chim được nuôi trong lồng nhỏ bằng lưới mắt mắt, đỉnh đầu hoặc lỗ huyệt. Để hạn chế việc này cáo, sử dụng bóng điện hoặc đèn sưởi bảo đảm ta có thể sử dụng một số phương thức sau: nhiệt độ 25-27oC. Không nuôi chim con tại nơi có

+ Tách riêng cá thể chim bị đánh, hoặc chim gió lùa, mưa tạt và che đậy cẩn thận để bảo đảm đánh ra khỏi chuồng nuôi từ 3-5 ngày, sau đó thả

an toàn cho chim khỏi các vật nuôi khác tấn công: lại bình thường.

chó, mèo, chuột. Khu vực nuôi thường xuyên được

+ Cho ăn bổ sung thêm một số khoáng chất: khử trùng định kỳ tối thiểu 15-20 ngày/lần.

canxi, kẽm. Có thể sử dụng loại thuốc chống cắn, Thức ăn: sử dụng loại cám viên dùng cho gà mổ bán tại các cửa hàng thuốc thú y để pha vào con, sử dụng loại máng ăn, uống tự chế hoặc thức ăn cho chim.

máng dùng cho gà và phải bảo đảm vệ sinh...

+ Cắt hoặc mài bớt phần mỏ dưới của chim Nên cho lượng cám và nước vừa đủ, khi chim ăn (đây là liệu pháp bắt buộc trong quy trình nuôi hết nhấc máng ra vệ sinh và thay nước mới, công nghiệp theo quy mô lớn). Việc cắt hoặc mài tránh để nước lưu lại sang ngày thứ hai. Với mỏ dưới của chim không làm ảnh hưởng đến chim nhỏ có sức đề kháng yếu người nuôi nên sử

ngoại hình (vì phần mỏ dưới bị che khuất); không dụng loại nước cất hoặc nước đun sôi để nguội ảnh hưởng đến quá trình sinh sản của chim trống.

cho chim uống.

Vì thực chất chim trĩ đạp mái thời gian diễn ra rất nhanh (từ 15-30 giây) không nhất thiết cần sự

3.2. Nuôi chim trưởng thành

hỗ trợ của bộ mỏ, nếu có chỉ cần mỏ trên là đủ.

Chim trĩ được nuôi trong lồng lớn sử dụng thức Ngoài ra việc cắt, mài mỏ còn loại bỏ được nguyên ăn dành cho gia cầm trưởng thành, gia cầm sinh nhân ăn trứng của chim. Đây là lý do một số

61

62

https://thuviensach.vn

sinh trưởng và phát triển của chim. Nếu làm sản (cám gà đẻ) kết hợp với thóc. Tỷ lệ pha thức chuồng mới để nuôi chim sinh sản có thể thiết kế

ăn tuỳ theo thời kỳ sinh trưởng của chim: có thể

theo khung cơ bản sau: rộng ngang 3,5 m x dài dùng tới 60% thóc trong khẩu phần thức ăn; ngoài 6 m x cao 2,5-2,8 m. Với diện tích ô chuồng này có ra, cần kết hợp cho ăn thêm các loại rau xanh: rau thể nuôi được 20-25 cá thể chim bố mẹ sinh sản, muống, rau lang, thân cây chuối thái nhỏ... Hạn hoặc 30-40 cá thể chim hậu bị.

chế cho chim ăn các loại thức ăn lạ: tôm, cua, cá có thể dẫn đến tình trạng bị tiêu chảy. Trong quá 3. Chăm sóc chim qua các thời kỳ sinh trưởng trình nuôi đàn thường xảy ra hiện tượng chim

3.1. Nuôi chim con (giai đoạn từ 1-3 tháng tuổi)

cắn, mổ nhau. Vị trí mổ thường tập trung vào Chim được nuôi trong lồng nhỏ bằng lưới mắt mắt, đỉnh đầu hoặc lỗ huyệt. Để hạn chế việc này cáo, sử dụng bóng điện hoặc đèn sưởi bảo đảm ta có thể sử dụng một số phương thức sau: nhiệt độ 25-27oC. Không nuôi chim con tại nơi có

+ Tách riêng cá thể chim bị đánh, hoặc chim gió lùa, mưa tạt và che đậy cẩn thận để bảo đảm đánh ra khỏi chuồng nuôi từ 3-5 ngày, sau đó thả

an toàn cho chim khỏi các vật nuôi khác tấn công: lại bình thường.

chó, mèo, chuột. Khu vực nuôi thường xuyên được

+ Cho ăn bổ sung thêm một số khoáng chất: khử trùng định kỳ tối thiểu 15-20 ngày/lần.

canxi, kẽm. Có thể sử dụng loại thuốc chống cắn, Thức ăn: sử dụng loại cám viên dùng cho gà mổ bán tại các cửa hàng thuốc thú y để pha vào con, sử dụng loại máng ăn, uống tự chế hoặc thức ăn cho chim.

máng dùng cho gà và phải bảo đảm vệ sinh...

+ Cắt hoặc mài bớt phần mỏ dưới của chim Nên cho lượng cám và nước vừa đủ, khi chim ăn (đây là liệu pháp bắt buộc trong quy trình nuôi hết nhấc máng ra vệ sinh và thay nước mới, công nghiệp theo quy mô lớn). Việc cắt hoặc mài tránh để nước lưu lại sang ngày thứ hai. Với mỏ dưới của chim không làm ảnh hưởng đến chim nhỏ có sức đề kháng yếu người nuôi nên sử

ngoại hình (vì phần mỏ dưới bị che khuất); không dụng loại nước cất hoặc nước đun sôi để nguội ảnh hưởng đến quá trình sinh sản của chim trống.

cho chim uống.

Vì thực chất chim trĩ đạp mái thời gian diễn ra rất nhanh (từ 15-30 giây) không nhất thiết cần sự

3.2. Nuôi chim trưởng thành

hỗ trợ của bộ mỏ, nếu có chỉ cần mỏ trên là đủ.

Chim trĩ được nuôi trong lồng lớn sử dụng thức Ngoài ra việc cắt, mài mỏ còn loại bỏ được nguyên ăn dành cho gia cầm trưởng thành, gia cầm sinh nhân ăn trứng của chim. Đây là lý do một số

61

62

https://thuviensach.vn

người đã nuôi chim trĩ trong thời gian dài vẫn gallon 1-2 lít, chim hậu bị và sinh sản dùng không thấy chim sinh sản. Để khẳng định được gallon 4-8 lít. Máng uống dài có độ dài tương nguồn gốc chim cũng như chất lượng con giống đương máng ăn nhưng thiết diện nhỏ hơn.

người nuôi nên đến trực tiếp các trang trại gây

- Chụp sưởi:

nuôi có uy tín, được cấp phép của chi cục kiểm Chim non sau khi nở ra chưa có khả năng điều lâm sở tại, tránh mua tại các tiệm chim hoặc tiết thân nhiệt, do đó phải có hệ thống chụp sưởi thương lái vì chim mới nhập về thường bị nhốt để cung cấp nhiệt độ cho chim đến khi chúng có trong môi trường chật, không được chăm sóc có khả năng tự điều tiết được thân nhiệt phù hợp với thể mang sẵn mầm bệnh.

nhiệt độ môi trường, có thể dùng dây may so,

- Máng ăn:

bóng điện hoặc đèn hồng ngoại tuỳ theo số lượng

+ Giai đoạn 1-4 tuần tuổi: 4 tuần đầu có thể

chim con 01 ngày tuổi mà bố trí hệ thống sưởi cho dùng máng nhựa, mẹt tre, máng tôn hình chữ

hợp lý và hiệu quả kinh tế.

nhật hoặc máng tròn, tuỳ theo kích thước của

- Chất độn chuồng:

lồng úm.

Yêu cầu chất độn chuồng phải có khả năng hút

+ Giai đoạn 5-9 tuần tuổi: từ tuần tuổi thứ 5

ẩm, có thể dùng phoi bào, trấu, rơm rạ băm nhỏ.

trở đi dùng máng ăn có kích thước to hơn (có thể

Lưu ý chất độn phải được phơi khô không có là máng dài hoặc máng tròn). Máng dài có thiết mùi mốc, phun sát trùng bằng formol 2% hoặc diện hình thang, đáy nhỏ từ 5-8 cm, miệng rộng virkon S. Cần có cát, sỏi bổ sung trong nền 7-13 cm, chiều dài của máng 1-1,5 m; cao 4-8 cm chuồng để chim có thể tắm hoặc ăn.

có đế vững chắc để tránh rơi vãi thức ăn.

Máng tròn có thể bằng nhựa hoặc bằng tôn làm 4. Chọn chim giống

theo kiểu máng P50 Hunggari nâng dần độ cao Chọn những con nhanh nhẹn, mắt sáng, lông của máng theo tuổi của chim.

bông, bụng gọn, chân mập, khối lượng 20-23 g là

- Máng uống:

đạt yêu cầu. Loại ngay những con khô chân, vẹo Có nhiều loại song tuỳ thuộc điều kiện từng mỏ, khèo chân, hở rốn, bụng nặng, lông bết.

nơi, từng vùng mà áp dụng cho phù hợp và kinh tế. Thông thường dùng máng tròn (gallon) gồm 5. Nhiệt độ, độ ẩm

phần đáy và thân nắp vào nhau làm bằng nhựa, Hai tuần đầu tiên sau khi sinh, chim non thể tích máng uống tuỳ theo tuổi: chim non dùng không tự điều chỉnh thân nhiệt một cách hoàn 63

64

https://thuviensach.vn

người đã nuôi chim trĩ trong thời gian dài vẫn gallon 1-2 lít, chim hậu bị và sinh sản dùng không thấy chim sinh sản. Để khẳng định được gallon 4-8 lít. Máng uống dài có độ dài tương nguồn gốc chim cũng như chất lượng con giống đương máng ăn nhưng thiết diện nhỏ hơn.

người nuôi nên đến trực tiếp các trang trại gây

- Chụp sưởi:

nuôi có uy tín, được cấp phép của chi cục kiểm Chim non sau khi nở ra chưa có khả năng điều lâm sở tại, tránh mua tại các tiệm chim hoặc tiết thân nhiệt, do đó phải có hệ thống chụp sưởi thương lái vì chim mới nhập về thường bị nhốt để cung cấp nhiệt độ cho chim đến khi chúng có trong môi trường chật, không được chăm sóc có khả năng tự điều tiết được thân nhiệt phù hợp với thể mang sẵn mầm bệnh.

nhiệt độ môi trường, có thể dùng dây may so,

- Máng ăn:

bóng điện hoặc đèn hồng ngoại tuỳ theo số lượng

+ Giai đoạn 1-4 tuần tuổi: 4 tuần đầu có thể

chim con 01 ngày tuổi mà bố trí hệ thống sưởi cho dùng máng nhựa, mẹt tre, máng tôn hình chữ

hợp lý và hiệu quả kinh tế.

nhật hoặc máng tròn, tuỳ theo kích thước của

- Chất độn chuồng:

lồng úm.

Yêu cầu chất độn chuồng phải có khả năng hút

+ Giai đoạn 5-9 tuần tuổi: từ tuần tuổi thứ 5

ẩm, có thể dùng phoi bào, trấu, rơm rạ băm nhỏ.

trở đi dùng máng ăn có kích thước to hơn (có thể

Lưu ý chất độn phải được phơi khô không có là máng dài hoặc máng tròn). Máng dài có thiết mùi mốc, phun sát trùng bằng formol 2% hoặc diện hình thang, đáy nhỏ từ 5-8 cm, miệng rộng virkon S. Cần có cát, sỏi bổ sung trong nền 7-13 cm, chiều dài của máng 1-1,5 m; cao 4-8 cm chuồng để chim có thể tắm hoặc ăn.

có đế vững chắc để tránh rơi vãi thức ăn.

Máng tròn có thể bằng nhựa hoặc bằng tôn làm 4. Chọn chim giống

theo kiểu máng P50 Hunggari nâng dần độ cao Chọn những con nhanh nhẹn, mắt sáng, lông của máng theo tuổi của chim.

bông, bụng gọn, chân mập, khối lượng 20-23 g là

- Máng uống:

đạt yêu cầu. Loại ngay những con khô chân, vẹo Có nhiều loại song tuỳ thuộc điều kiện từng mỏ, khèo chân, hở rốn, bụng nặng, lông bết.

nơi, từng vùng mà áp dụng cho phù hợp và kinh tế. Thông thường dùng máng tròn (gallon) gồm 5. Nhiệt độ, độ ẩm

phần đáy và thân nắp vào nhau làm bằng nhựa, Hai tuần đầu tiên sau khi sinh, chim non thể tích máng uống tuỳ theo tuổi: chim non dùng không tự điều chỉnh thân nhiệt một cách hoàn 63

64

https://thuviensach.vn

hảo, do đó các bệnh về đường hô hấp, tiêu hoá dễ

nước cho những ngày đầu; nước uống cho chim phát sinh khi độ ẩm môi trường lên cao sẽ ảnh không được lạnh, tốt nhất là hơi ấm ở nhiệt độ

hưởng rất lớn đến tỷ lệ nuôi sống và khả năng 18-210C trong vài ngày đầu. Sử dụng chụp nước sinh trưởng của chim. Thời điểm khi chim xuống tự động bằng nhựa 0,6-0,8 lít/50 chim non. Vị trí chuồng nên để nhiệt ở 350C, sau nhiệt độ được đặt máng uống phải bố trí cho chim dễ tiếp cận và giảm dần xuống 300C khi chim được 3 tuần tuổi.

không bị máng ăn che khuất. Người nuôi cần tuân Từ tuần tuổi thứ 2 cần chú ý đến tốc độ mọc lông thủ cho chim uống nước trước, 2-3 giờ sau mới cho ở chim để điều chỉnh nhiệt độ cho thích hợp.

ăn thức ăn.

Trong quá trình nuôi phải quan sát phản ứng của chim đối với nhiệt độ:

7. Thức ăn, kỹ thuật cho ăn và chăm sóc,

- Nếu thấy chim tập trung gần nguồn nhiệt, nuôi dưỡng

chen lấn chồng đống lên nhau là chuồng nuôi

- Thức ăn và kỹ thuật cho ăn không đủ nhiệt, chim bị lạnh.

Cũng như chăn nuôi các loài gia cầm khác,

- Nếu chim tản ra xa nguồn nhiệt, nháo nhác, chăn nuôi chim trĩ cũng như vậy, thức ăn của kêu, khát nước, há mỏ để thở là bị quá nóng cần chim trĩ là cám tổng hợp (loại không có tăng phải điều chỉnh giảm nhiệt độ.

trọng), ngô xay, thóc, đậu tương, rau xanh, cỏ,...

- Nếu chim tụm lại một phía là bị gió lùa rất Ngoài 2 tháng tuổi có thể cho chim trĩ tập ăn thóc nguy hiểm, cần che kín hướng gió thổi.

bằng cách trộn 10-20% vào khẩu phần ăn. Ở giai

- Khi đủ nhiệt, chim vận động ăn uống bình đoạn 5-8 tháng có thể trộn đến 50% thóc vào thường, ngủ, nghỉ tản đều trong lồng úm. Chim khẩu phần ăn.

con cần chiếu sáng 24/24 giờ trong 4 tuần đầu, Việc chăm sóc, nuôi dưỡng thỏa mãn đầy đủ

sau 5-9 tuần giảm thời gian chiếu sáng đến 16

các nhu cầu sinh lý đòi hỏi phát triển cơ thể ở mỗi giờ, từ tuần thứ 7-9 cần lợi dụng ánh sáng tự

giai đoạn sẽ khai thác tối đa tiềm năng di truyền nhiên, bảo đảm cường độ ánh sáng 3 W/m2 là đủ.

của giống, đạt nhanh đến khối lượng giết mổ càng sớm càng tốt.

6. Nước uống

Chim trĩ nuôi lấy thịt được chia ra các giai Nước là nhu cầu đầu tiên của chim khi mới đoạn: 0 - 4 tuần tuổi; 5 - 9 tuần tuổi và 10 → giết xuống chuồng. Cần cung cấp nước sạch, tốt nhất mổ (10-16 tuần).

là pha thêm 5 g đường gluco và 1 g vitamin C/lít Sau khi chim uống nước được 2 - 3 giờ thì mới 65

66

https://thuviensach.vn

hảo, do đó các bệnh về đường hô hấp, tiêu hoá dễ

nước cho những ngày đầu; nước uống cho chim phát sinh khi độ ẩm môi trường lên cao sẽ ảnh không được lạnh, tốt nhất là hơi ấm ở nhiệt độ

hưởng rất lớn đến tỷ lệ nuôi sống và khả năng 18-210C trong vài ngày đầu. Sử dụng chụp nước sinh trưởng của chim. Thời điểm khi chim xuống tự động bằng nhựa 0,6-0,8 lít/50 chim non. Vị trí chuồng nên để nhiệt ở 350C, sau nhiệt độ được đặt máng uống phải bố trí cho chim dễ tiếp cận và giảm dần xuống 300C khi chim được 3 tuần tuổi.

không bị máng ăn che khuất. Người nuôi cần tuân Từ tuần tuổi thứ 2 cần chú ý đến tốc độ mọc lông thủ cho chim uống nước trước, 2-3 giờ sau mới cho ở chim để điều chỉnh nhiệt độ cho thích hợp.

ăn thức ăn.

Trong quá trình nuôi phải quan sát phản ứng của chim đối với nhiệt độ:

7. Thức ăn, kỹ thuật cho ăn và chăm sóc,

- Nếu thấy chim tập trung gần nguồn nhiệt, nuôi dưỡng

chen lấn chồng đống lên nhau là chuồng nuôi

- Thức ăn và kỹ thuật cho ăn không đủ nhiệt, chim bị lạnh.

Cũng như chăn nuôi các loài gia cầm khác,

- Nếu chim tản ra xa nguồn nhiệt, nháo nhác, chăn nuôi chim trĩ cũng như vậy, thức ăn của kêu, khát nước, há mỏ để thở là bị quá nóng cần chim trĩ là cám tổng hợp (loại không có tăng phải điều chỉnh giảm nhiệt độ.

trọng), ngô xay, thóc, đậu tương, rau xanh, cỏ,...

- Nếu chim tụm lại một phía là bị gió lùa rất Ngoài 2 tháng tuổi có thể cho chim trĩ tập ăn thóc nguy hiểm, cần che kín hướng gió thổi.

bằng cách trộn 10-20% vào khẩu phần ăn. Ở giai

- Khi đủ nhiệt, chim vận động ăn uống bình đoạn 5-8 tháng có thể trộn đến 50% thóc vào thường, ngủ, nghỉ tản đều trong lồng úm. Chim khẩu phần ăn.

con cần chiếu sáng 24/24 giờ trong 4 tuần đầu, Việc chăm sóc, nuôi dưỡng thỏa mãn đầy đủ

sau 5-9 tuần giảm thời gian chiếu sáng đến 16

các nhu cầu sinh lý đòi hỏi phát triển cơ thể ở mỗi giờ, từ tuần thứ 7-9 cần lợi dụng ánh sáng tự

giai đoạn sẽ khai thác tối đa tiềm năng di truyền nhiên, bảo đảm cường độ ánh sáng 3 W/m2 là đủ.

của giống, đạt nhanh đến khối lượng giết mổ càng sớm càng tốt.

6. Nước uống

Chim trĩ nuôi lấy thịt được chia ra các giai Nước là nhu cầu đầu tiên của chim khi mới đoạn: 0 - 4 tuần tuổi; 5 - 9 tuần tuổi và 10 → giết xuống chuồng. Cần cung cấp nước sạch, tốt nhất mổ (10-16 tuần).

là pha thêm 5 g đường gluco và 1 g vitamin C/lít Sau khi chim uống nước được 2 - 3 giờ thì mới 65

66

https://thuviensach.vn

cho ăn, thường cho ăn theo bữa. Thức ăn được trải sử dụng đạm có nguồn gốc động vật, thực vật, đều vào nhiều khay tuỳ thuộc quy mô đàn để

premix vitamin, khoáng vi lượng, v.v..

tránh sự tranh giành thức ăn giữa các con trong

- Nếu dùng đậu tương cho chim ăn thì phải rang đàn. Chỉ nên cung cấp lượng thức ăn vừa đủ, một chín chim mới tiêu hoá được, nếu chín không đều ngày đêm cho ăn 9 - 10 lượt để thức ăn luôn mới, chim ăn vào sẽ bị rối loạn tiêu hoá (tiêu chảy).

thơm, hấp dẫn tính ngon miệng và tránh lãng phí.

- Chăm sóc nuôi dưỡng:

Mức tiêu thụ thức ăn:

Chim được cho ăn tự do 24h/24 giờ trong 4 tuần Số lượng thức ăn được chim trĩ tiêu thụ sẽ thay đầu, ban ngày dùng ánh sáng tự nhiên, đêm thắp đổi phụ thuộc vào các yếu tố như dạng thức ăn, điện sáng để chim ăn đêm. Trong điều kiện thời phương thức cho ăn, thành phần dinh dưỡng và tiết và nhiệt độ thuận lợi (ấm áp, khô ráo) sau các điều kiện thời tiết. Một con chim trĩ từ 1 ngày 4 tuần tuổi (nếu thời tiết lạnh dưới 200C thì sau tuổi cho tới khi xuất bán tại thời điểm 16 tuần 6-7 tuần tuổi) có thể cho chim vận động giống như

tuổi sẽ ăn khoảng 5 kg thức ăn. Tại độ tuổi này, trong tự nhiên để giúp cơ săn chắc nâng cao chất các con trống khối lượng khoảng 1,3 kg và con mái lượng thịt.

là 1,0 kg.

8. Thời kỳ đẻ trứng và kỹ thuật ấp nở

Một số điều cần lưu ý:

Chim trĩ giống bình quân sau khi nuôi đến 8

- Thức ăn được phối chế cân đối bảo đảm đủ

tháng tuổi có thể đẻ trứng. Thời gian đẻ trứng dinh dưỡng cho nhu cầu phát triển của chim trong thường từ đầu tháng giêng âm lịch đến khoảng từng giai đoạn.

tháng 4 âm lịch, sau đó chim trĩ ngừng đẻ khoảng

- Khẩu phần ăn có thể phối chế đa nguyên liệu, 1 tháng rồi tiếp tục đẻ lứa thứ 2 đến khoảng sử dụng thức ăn bổ sung động vật, thực vật, tháng 8 âm lịch thì nghỉ. Bình quân mỗi năm 1

premix khoáng vi lượng và vitamin.

chim mái có thể đẻ từ 68-80 trứng. Với các tỉnh

- Không sử dụng các nguyên liệu bị mốc, nhiễm phía bắc nước ta, nơi có mùa đông lạnh và kéo dài độc tố aflatoxin hoặc bột cá mặn (có hàm lượng chim thường đẻ muộn hơn, thường mùa đẻ chỉ bắt muối cao).

đầu khi vào mùa xuân ấm áp. Đối với các tỉnh

- Khẩu phần thức ăn được cân đối đủ các chất khu vực phía Nam, nơi có thời tiết nắng ấm, mùa dinh dưỡng đáp ứng nhu cầu phát triển trong các đẻ trứng của chim trĩ thường sớm hơn và kéo dài giai đoạn nuôi, thức ăn phối chế đa nguyên liệu, hơn. Ngoài ra, số trứng, thời gian đẻ còn phụ

67

68

https://thuviensach.vn

cho ăn, thường cho ăn theo bữa. Thức ăn được trải sử dụng đạm có nguồn gốc động vật, thực vật, đều vào nhiều khay tuỳ thuộc quy mô đàn để

premix vitamin, khoáng vi lượng, v.v..

tránh sự tranh giành thức ăn giữa các con trong

- Nếu dùng đậu tương cho chim ăn thì phải rang đàn. Chỉ nên cung cấp lượng thức ăn vừa đủ, một chín chim mới tiêu hoá được, nếu chín không đều ngày đêm cho ăn 9 - 10 lượt để thức ăn luôn mới, chim ăn vào sẽ bị rối loạn tiêu hoá (tiêu chảy).

thơm, hấp dẫn tính ngon miệng và tránh lãng phí.

- Chăm sóc nuôi dưỡng:

Mức tiêu thụ thức ăn:

Chim được cho ăn tự do 24h/24 giờ trong 4 tuần Số lượng thức ăn được chim trĩ tiêu thụ sẽ thay đầu, ban ngày dùng ánh sáng tự nhiên, đêm thắp đổi phụ thuộc vào các yếu tố như dạng thức ăn, điện sáng để chim ăn đêm. Trong điều kiện thời phương thức cho ăn, thành phần dinh dưỡng và tiết và nhiệt độ thuận lợi (ấm áp, khô ráo) sau các điều kiện thời tiết. Một con chim trĩ từ 1 ngày 4 tuần tuổi (nếu thời tiết lạnh dưới 200C thì sau tuổi cho tới khi xuất bán tại thời điểm 16 tuần 6-7 tuần tuổi) có thể cho chim vận động giống như

tuổi sẽ ăn khoảng 5 kg thức ăn. Tại độ tuổi này, trong tự nhiên để giúp cơ săn chắc nâng cao chất các con trống khối lượng khoảng 1,3 kg và con mái lượng thịt.

là 1,0 kg.

8. Thời kỳ đẻ trứng và kỹ thuật ấp nở

Một số điều cần lưu ý:

Chim trĩ giống bình quân sau khi nuôi đến 8

- Thức ăn được phối chế cân đối bảo đảm đủ

tháng tuổi có thể đẻ trứng. Thời gian đẻ trứng dinh dưỡng cho nhu cầu phát triển của chim trong thường từ đầu tháng giêng âm lịch đến khoảng từng giai đoạn.

tháng 4 âm lịch, sau đó chim trĩ ngừng đẻ khoảng

- Khẩu phần ăn có thể phối chế đa nguyên liệu, 1 tháng rồi tiếp tục đẻ lứa thứ 2 đến khoảng sử dụng thức ăn bổ sung động vật, thực vật, tháng 8 âm lịch thì nghỉ. Bình quân mỗi năm 1

premix khoáng vi lượng và vitamin.

chim mái có thể đẻ từ 68-80 trứng. Với các tỉnh

- Không sử dụng các nguyên liệu bị mốc, nhiễm phía bắc nước ta, nơi có mùa đông lạnh và kéo dài độc tố aflatoxin hoặc bột cá mặn (có hàm lượng chim thường đẻ muộn hơn, thường mùa đẻ chỉ bắt muối cao).

đầu khi vào mùa xuân ấm áp. Đối với các tỉnh

- Khẩu phần thức ăn được cân đối đủ các chất khu vực phía Nam, nơi có thời tiết nắng ấm, mùa dinh dưỡng đáp ứng nhu cầu phát triển trong các đẻ trứng của chim trĩ thường sớm hơn và kéo dài giai đoạn nuôi, thức ăn phối chế đa nguyên liệu, hơn. Ngoài ra, số trứng, thời gian đẻ còn phụ

67

68

https://thuviensach.vn

thuộc vào kỹ thuật nuôi, chế độ cho ăn và quản lý độ ẩm, không dùng nước bẩn, có chứa tạp chất sẽ

vật nuôi. Nếu cho ăn tăng lượng đạm động vật, làm ảnh hưởng đến quá trình bay hơi của nước).

canxi và sử dụng một số tác nhân phụ có thể chim Các tia máu hình thành trong trứng chim trĩ

trĩ đẻ 2 quả/ngày hoặc đẻ quanh năm theo ý muốn thường rất mờ và khó phân biệt vì vậy đừng vội của người nuôi. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ

bỏ trứng ra khỏi lò sớm. Bản thân bên trong trứng áp dụng cho trường hợp khai thác trứng chim trĩ

chim trĩ cũng có chất hóa học bảo quản trứng rất làm thương phẩm. Đối với việc nhân giống chim tốt. Thường thì những quả trứng không có trống không nên áp dụng phương pháp này vì nó sẽ ảnh mà ấp tới 15 ngày vẫn không bị thối như trứng hưởng tới sức khỏe sinh sản của chim bố mẹ cũng gà, trứng vịt. Nhưng đối với trứng chim trĩ không như chất lượng con giống sinh ra. Chim trĩ trong có trống khi ấp vẫn có thể sử dụng để ăn bình tự nhiên không tự ấp trứng, thường đẻ nhờ vào tổ

thường mà không nguy hại cho sức khỏe.

chim khác. Vì vậy, khi đưa vào nuôi trong môi trường nhân tạo ta phải dùng tác nhân phụ để ấp 9. Mật độ

trứng cho chim. Tỷ lệ nở phụ thuộc vào hai yếu tố: Tuỳ thuộc vào điều kiện chuồng trại, khí hậu là chất lượng phôi trứng và kỹ thuật ấp. Thông mà quyết định mật độ đàn nuôi phù hợp. Cụ thể

thường có hai cách cơ bản để ấp trứng chim trĩ: như: nếu nuôi trên lồng đối với chim 1-4 tuần tuổi a) Dùng vật nuôi khác có thân nhiệt và điều có thể nuôi 30-40 con/m2; nuôi trên nền sàn, sử

kiện ấp nở tương tự (thường dùng gà mái hoa mơ, dụng chất độn chuồng, có sân chơi đối với chim gà tre...). Cách ấp này đơn giản như ấp trứng 5-9 tuần tuổi có thể nuôi 6-15 con/m2 và đối với gia cầm thông thường, tuy nhiên cách này sẽ

chim 10-16 tuần tuổi có thể nuôi 3-5 con/m2.

cho tỷ lệ thành công thấp và khó áp dụng cho nuôi quy mô lớn.

10. Vệ sinh phòng bệnh

b) Dùng máy ấp: Sử dụng loại máy ấp trứng Khả năng chim trĩ bị nhiễm, mắc các bệnh là gia cầm thông thường để ấp. Thời gian ấp nở

rất cao. Với phương châm phòng bệnh là chính, khoảng 22-23 ngày. Hiệu chỉnh nhiệt độ, độ ẩm người nuôi chim trĩ cần bảo đảm nghiêm ngặt tùy theo giai đoạn: nhiệt độ ấp trong tuần đầu: những quy định về vệ sinh phòng bệnh, sử dụng 37,50C, độ ẩm 55%. Tuần thứ 2 nhiệt độ 37,30C, quy trình vệ sinh phòng bệnh tuỳ thuộc vào tình độ ẩm 60%. Tuần thứ 3 trở đi nhiệt độ 370C, độ

hình dịch tễ của từng địa phương. Người nuôi ẩm 75% (lưu ý sử dụng hoàn toàn nước cất để tạo chim trĩ phải quan sát theo dõi đàn chim thường 69

70

https://thuviensach.vn

thuộc vào kỹ thuật nuôi, chế độ cho ăn và quản lý độ ẩm, không dùng nước bẩn, có chứa tạp chất sẽ

vật nuôi. Nếu cho ăn tăng lượng đạm động vật, làm ảnh hưởng đến quá trình bay hơi của nước).

canxi và sử dụng một số tác nhân phụ có thể chim Các tia máu hình thành trong trứng chim trĩ

trĩ đẻ 2 quả/ngày hoặc đẻ quanh năm theo ý muốn thường rất mờ và khó phân biệt vì vậy đừng vội của người nuôi. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ

bỏ trứng ra khỏi lò sớm. Bản thân bên trong trứng áp dụng cho trường hợp khai thác trứng chim trĩ

chim trĩ cũng có chất hóa học bảo quản trứng rất làm thương phẩm. Đối với việc nhân giống chim tốt. Thường thì những quả trứng không có trống không nên áp dụng phương pháp này vì nó sẽ ảnh mà ấp tới 15 ngày vẫn không bị thối như trứng hưởng tới sức khỏe sinh sản của chim bố mẹ cũng gà, trứng vịt. Nhưng đối với trứng chim trĩ không như chất lượng con giống sinh ra. Chim trĩ trong có trống khi ấp vẫn có thể sử dụng để ăn bình tự nhiên không tự ấp trứng, thường đẻ nhờ vào tổ

thường mà không nguy hại cho sức khỏe.

chim khác. Vì vậy, khi đưa vào nuôi trong môi trường nhân tạo ta phải dùng tác nhân phụ để ấp 9. Mật độ

trứng cho chim. Tỷ lệ nở phụ thuộc vào hai yếu tố: Tuỳ thuộc vào điều kiện chuồng trại, khí hậu là chất lượng phôi trứng và kỹ thuật ấp. Thông mà quyết định mật độ đàn nuôi phù hợp. Cụ thể

thường có hai cách cơ bản để ấp trứng chim trĩ: như: nếu nuôi trên lồng đối với chim 1-4 tuần tuổi a) Dùng vật nuôi khác có thân nhiệt và điều có thể nuôi 30-40 con/m2; nuôi trên nền sàn, sử

kiện ấp nở tương tự (thường dùng gà mái hoa mơ, dụng chất độn chuồng, có sân chơi đối với chim gà tre...). Cách ấp này đơn giản như ấp trứng 5-9 tuần tuổi có thể nuôi 6-15 con/m2 và đối với gia cầm thông thường, tuy nhiên cách này sẽ

chim 10-16 tuần tuổi có thể nuôi 3-5 con/m2.

cho tỷ lệ thành công thấp và khó áp dụng cho nuôi quy mô lớn.

10. Vệ sinh phòng bệnh

b) Dùng máy ấp: Sử dụng loại máy ấp trứng Khả năng chim trĩ bị nhiễm, mắc các bệnh là gia cầm thông thường để ấp. Thời gian ấp nở

rất cao. Với phương châm phòng bệnh là chính, khoảng 22-23 ngày. Hiệu chỉnh nhiệt độ, độ ẩm người nuôi chim trĩ cần bảo đảm nghiêm ngặt tùy theo giai đoạn: nhiệt độ ấp trong tuần đầu: những quy định về vệ sinh phòng bệnh, sử dụng 37,50C, độ ẩm 55%. Tuần thứ 2 nhiệt độ 37,30C, quy trình vệ sinh phòng bệnh tuỳ thuộc vào tình độ ẩm 60%. Tuần thứ 3 trở đi nhiệt độ 370C, độ

hình dịch tễ của từng địa phương. Người nuôi ẩm 75% (lưu ý sử dụng hoàn toàn nước cất để tạo chim trĩ phải quan sát theo dõi đàn chim thường 69

70

https://thuviensach.vn

xuyên như: trạng thái ăn, ngủ, thể trạng, âm sưng, chim bị mù dẫn đến không thể tự ăn, uống thanh tiếng thở, chất bài tiết, v.v. để bất kỳ một được mà chết. Cách chữa trị: dùng thuốc nhỏ mắt dấu hiệu bất thường nào đều được xử lý kịp thời.

của người nhỏ từ 3-5 giọt; đồng thời kết hợp với Người nuôi chim trĩ cần thiết phải kiểm tra đàn tiêm nếu phát hiện trong mắt có giun, sán. Ngoài chim dựa trên các đặc điểm hằng ngày như sau: ra, trong quá trình nuôi chim trĩ thường mắc một

- Lắng nghe âm thanh bất thường hoặc thiếu số bệnh khác ít thấy biểu hiện trên gia cầm thông vắng âm thanh hằng ngày.

dụng. Để bảo đảm tỷ lệ nuôi thành công thì khâu

- Trạng thái đàn chim (uể oải hay hung hăng).

vệ sinh chuồng trại là một yếu tố rất quan trọng;

- Ngửi để xem có mùi khai hay sự kém đồng thời những người mới gây nuôi chim trĩ nên thông thoáng.

đến trực tiếp các trang trại và người có nhiều năm Trong chuồng chỉ nuôi chim không nuôi chung kinh nghiệm nuôi chim trĩ để tham khảo học tập với các động vật khác. Định kỳ diệt trừ các loài kinh nghiệm.

động vật gặm nhấm, chim hoang và côn trùng có (4) Bệnh do virút gây ra

hại khác.

- Bệnh newcastle

Một số bệnh thường gặp khi nuôi chim trĩ

+ Đặc điểm chung: do virút gây ra, là bệnh đặc (1) Bệnh tiêu chảy, ecoli: chủ yếu xảy ra sau quá trình vận chuyển hoặc môi trường nuôi không biệt nguy hiểm đối với gia cầm và chim. Bệnh lây bảo đảm, khi đó dùng vắcxin đặc trị ecoli cho gia lan nhanh, mạnh, gây ốm và chết nhiều ở mọi cầm tiêm hoặc cho uống (liều lượng bằng 2,5 lần lứa tuổi của vật nuôi. Bệnh xảy ra quanh năm, hướng dẫn trên bao bì).

không thể chữa bằng thuốc, chỉ có thể phòng (2) Bệnh về đường hô hấp (hen phổi, nấm phổi): bằng vắcxin.

Chim có hiện tượng thở khò khè, chảy nước mũi,

+ Đường lây lan: bệnh lây lan chủ yếu qua thở ngáp rồi chết. Nguyên nhân do thay đổi thời đường hô hấp và tiêu hoá, do tiếp xúc giữa những tiết, hoặc mật độ nuôi dày. Cách chữa trị: dùng con ốm và con khỏe) do bụi, gió và không khí có thuốc đặc trị hen của gà nhỏ trực tiếp với liều mầm bệnh; do phương tiện vận chuyển, thức ăn dùng bằng 2 lần hướng dẫn sử dụng trên bao bì, nước uống nhiễm mầm bệnh; do dụng cụ chăn điều chỉnh lại mật độ nuôi, vệ sinh chuồng nuôi nuôi thú y nhiễm mầm bệnh; do công nhân chăn bằng thuốc khử trùng.

nuôi, khách tham quan đến từ vùng có bệnh; do (3) Bệnh đau mắt (sưng mặt) có biểu hiện: mắt động vật, chim mang mầm bệnh.

chim có màng đục nhắm lại, một trong hai bên má 71

72

https://thuviensach.vn

xuyên như: trạng thái ăn, ngủ, thể trạng, âm sưng, chim bị mù dẫn đến không thể tự ăn, uống thanh tiếng thở, chất bài tiết, v.v. để bất kỳ một được mà chết. Cách chữa trị: dùng thuốc nhỏ mắt dấu hiệu bất thường nào đều được xử lý kịp thời.

của người nhỏ từ 3-5 giọt; đồng thời kết hợp với Người nuôi chim trĩ cần thiết phải kiểm tra đàn tiêm nếu phát hiện trong mắt có giun, sán. Ngoài chim dựa trên các đặc điểm hằng ngày như sau: ra, trong quá trình nuôi chim trĩ thường mắc một

- Lắng nghe âm thanh bất thường hoặc thiếu số bệnh khác ít thấy biểu hiện trên gia cầm thông vắng âm thanh hằng ngày.

dụng. Để bảo đảm tỷ lệ nuôi thành công thì khâu

- Trạng thái đàn chim (uể oải hay hung hăng).

vệ sinh chuồng trại là một yếu tố rất quan trọng;

- Ngửi để xem có mùi khai hay sự kém đồng thời những người mới gây nuôi chim trĩ nên thông thoáng.

đến trực tiếp các trang trại và người có nhiều năm Trong chuồng chỉ nuôi chim không nuôi chung kinh nghiệm nuôi chim trĩ để tham khảo học tập với các động vật khác. Định kỳ diệt trừ các loài kinh nghiệm.

động vật gặm nhấm, chim hoang và côn trùng có (4) Bệnh do virút gây ra

hại khác.

- Bệnh newcastle

Một số bệnh thường gặp khi nuôi chim trĩ

+ Đặc điểm chung: do virút gây ra, là bệnh đặc (1) Bệnh tiêu chảy, ecoli: chủ yếu xảy ra sau quá trình vận chuyển hoặc môi trường nuôi không biệt nguy hiểm đối với gia cầm và chim. Bệnh lây bảo đảm, khi đó dùng vắcxin đặc trị ecoli cho gia lan nhanh, mạnh, gây ốm và chết nhiều ở mọi cầm tiêm hoặc cho uống (liều lượng bằng 2,5 lần lứa tuổi của vật nuôi. Bệnh xảy ra quanh năm, hướng dẫn trên bao bì).

không thể chữa bằng thuốc, chỉ có thể phòng (2) Bệnh về đường hô hấp (hen phổi, nấm phổi): bằng vắcxin.

Chim có hiện tượng thở khò khè, chảy nước mũi,

+ Đường lây lan: bệnh lây lan chủ yếu qua thở ngáp rồi chết. Nguyên nhân do thay đổi thời đường hô hấp và tiêu hoá, do tiếp xúc giữa những tiết, hoặc mật độ nuôi dày. Cách chữa trị: dùng con ốm và con khỏe) do bụi, gió và không khí có thuốc đặc trị hen của gà nhỏ trực tiếp với liều mầm bệnh; do phương tiện vận chuyển, thức ăn dùng bằng 2 lần hướng dẫn sử dụng trên bao bì, nước uống nhiễm mầm bệnh; do dụng cụ chăn điều chỉnh lại mật độ nuôi, vệ sinh chuồng nuôi nuôi thú y nhiễm mầm bệnh; do công nhân chăn bằng thuốc khử trùng.

nuôi, khách tham quan đến từ vùng có bệnh; do (3) Bệnh đau mắt (sưng mặt) có biểu hiện: mắt động vật, chim mang mầm bệnh.

chim có màng đục nhắm lại, một trong hai bên má 71

72

https://thuviensach.vn

+ Triệu chứng (những biểu hiện bên ngoài): chất thải phân đem đốt hằng ngày. Rắc vôi bột để

Chim ủ rũ, mào thâm, ăn ít, chảy nhớt dãi, diều cách ly chuồng nuôi với khu vực xung quanh và căng, đầy hơi. Chim có biểu hiện khó thở kèm rắc ở lối ra vào chuồng nuôi. Khi chim đã bị bệnh theo tiếng kêu “tóc - tóc”, nhất là vào ban đêm.

có thể tiêm vắcxin trở lại nhưng tỷ lệ khỏi bệnh Chim bị tiêu chảy, phân loãng có màu trắng, không cao. Qua nghiên cứu các tài liệu khoa học xanh, cứt cò. Chim ốm chết nhiều. Những con và thực tế gây nuôi bảo tồn phát triển tại trang sống sót để lại di chứng thần kinh, nghẹo cổ, đi trại của Công ty cổ phần thực phẩm tiêu chuẩn vòng quanh, mổ thức ăn không chính xác.

GAP cho thấy chim trĩ rất khó lây nhiễm các bệnh

+ Bệnh tích (những biểu hiện bên trong): xuất như bệnh gumboro và bệnh đậu. Trong khi đó huyết ở lỗ huyệt, thanh khí quản có nhiều dịch bệnh newcastle thì đặc biệt nguy hiểm đối chim nhầy và xuất huyết. Dạ dày tuyến xuất huyết và trĩ, cần phải tiêm phòng đầy đủ, đúng liều lượng loét. Thành ruột xuất huyết và loét hình cúc áo.

(2 lần vắcxin lasota trong thời gian úm 1 tháng, Van hồi manh tràng xuất huyết.

tiêm newcastle lần 1 vào tháng thứ 2, lần 2 vào

+ Biện pháp phòng trị:

tháng 4, lần 3 vào cuối tháng 7).

 Phòng bệnh: không nên nuôi chung các lứa tuổi của chim vào cùng một chuồng nuôi. Bảo đảm

- Cúm A/H5N1

chuồng nuôi, thức ăn, nước uống sạch sẽ, ăn uống Tiêm chủng theo lịch của thú y địa phương.

đủ chất, đủ lượng. Biện pháp hữu hiệu nhất là sử

(5) Bệnh do vi khuẩn gây ra dụng vắcxin phòng bệnh theo lịch ở các độ tuổi khác nhau.

- Bệnh tụ huyết trùng

 Điều trị bệnh: khi có bệnh newcastle xảy ra

+ Đặc điểm của bệnh: do vi khuẩn gây nên.

nên thông báo ngay cho cán bộ thú y cơ sở. Dùng Chim các lứa tuổi đều có thể mắc căn bệnh này.

vắcxin cho những đàn chưa mắc bệnh, bổ sung Bệnh gây chết nhanh và nhiều trong cùng một thuốc bổ tăng sức đề kháng cho đàn chim. Cách ly thời gian. Bệnh hay tái phát trong cùng một khu đàn chim ốm, đốt xác chim ốm, chết hoặc chôn rồi vực. Có thể phòng bệnh bằng vắcxin và điều trị

rắc vôi bột. Tuyệt đối không bán chạy chim ốm; bằng kháng sinh.

không được đến thăm các nơi nuôi chim khác. Sát

+ Đường lây lan: qua đường tiêu hoá, hô hấp; trùng chuồng nuôi, sân thả chim, dụng cụ chăn do thức ăn, nước uống nhiễm mầm bệnh; do tiếp nuôi và khu vực xung quanh hằng ngày. Thu dọn xúc giữa con ốm với con khỏe.

73

74

https://thuviensach.vn

+ Triệu chứng (những biểu hiện bên ngoài): chất thải phân đem đốt hằng ngày. Rắc vôi bột để

Chim ủ rũ, mào thâm, ăn ít, chảy nhớt dãi, diều cách ly chuồng nuôi với khu vực xung quanh và căng, đầy hơi. Chim có biểu hiện khó thở kèm rắc ở lối ra vào chuồng nuôi. Khi chim đã bị bệnh theo tiếng kêu “tóc - tóc”, nhất là vào ban đêm.

có thể tiêm vắcxin trở lại nhưng tỷ lệ khỏi bệnh Chim bị tiêu chảy, phân loãng có màu trắng, không cao. Qua nghiên cứu các tài liệu khoa học xanh, cứt cò. Chim ốm chết nhiều. Những con và thực tế gây nuôi bảo tồn phát triển tại trang sống sót để lại di chứng thần kinh, nghẹo cổ, đi trại của Công ty cổ phần thực phẩm tiêu chuẩn vòng quanh, mổ thức ăn không chính xác.

GAP cho thấy chim trĩ rất khó lây nhiễm các bệnh

+ Bệnh tích (những biểu hiện bên trong): xuất như bệnh gumboro và bệnh đậu. Trong khi đó huyết ở lỗ huyệt, thanh khí quản có nhiều dịch bệnh newcastle thì đặc biệt nguy hiểm đối chim nhầy và xuất huyết. Dạ dày tuyến xuất huyết và trĩ, cần phải tiêm phòng đầy đủ, đúng liều lượng loét. Thành ruột xuất huyết và loét hình cúc áo.

(2 lần vắcxin lasota trong thời gian úm 1 tháng, Van hồi manh tràng xuất huyết.

tiêm newcastle lần 1 vào tháng thứ 2, lần 2 vào

+ Biện pháp phòng trị:

tháng 4, lần 3 vào cuối tháng 7).

 Phòng bệnh: không nên nuôi chung các lứa tuổi của chim vào cùng một chuồng nuôi. Bảo đảm

- Cúm A/H5N1

chuồng nuôi, thức ăn, nước uống sạch sẽ, ăn uống Tiêm chủng theo lịch của thú y địa phương.

đủ chất, đủ lượng. Biện pháp hữu hiệu nhất là sử

(5) Bệnh do vi khuẩn gây ra dụng vắcxin phòng bệnh theo lịch ở các độ tuổi khác nhau.

- Bệnh tụ huyết trùng

 Điều trị bệnh: khi có bệnh newcastle xảy ra

+ Đặc điểm của bệnh: do vi khuẩn gây nên.

nên thông báo ngay cho cán bộ thú y cơ sở. Dùng Chim các lứa tuổi đều có thể mắc căn bệnh này.

vắcxin cho những đàn chưa mắc bệnh, bổ sung Bệnh gây chết nhanh và nhiều trong cùng một thuốc bổ tăng sức đề kháng cho đàn chim. Cách ly thời gian. Bệnh hay tái phát trong cùng một khu đàn chim ốm, đốt xác chim ốm, chết hoặc chôn rồi vực. Có thể phòng bệnh bằng vắcxin và điều trị

rắc vôi bột. Tuyệt đối không bán chạy chim ốm; bằng kháng sinh.

không được đến thăm các nơi nuôi chim khác. Sát

+ Đường lây lan: qua đường tiêu hoá, hô hấp; trùng chuồng nuôi, sân thả chim, dụng cụ chăn do thức ăn, nước uống nhiễm mầm bệnh; do tiếp nuôi và khu vực xung quanh hằng ngày. Thu dọn xúc giữa con ốm với con khỏe.

73

74

https://thuviensach.vn

+ Triệu chứng (những biểu hiện bên ngoài): 2-8 tuần tuổi. Bệnh xảy ra quanh năm, nặng nhất tuỳ thuộc vào mức độ gây bệnh mà mầm bệnh có vào vụ xuân hè khi thời tiết nóng ẩm. Chim nuôi thể phát ra nhanh hay chậm. Trường hợp bệnh nhốt chật chội, đệm lót chuồng ẩm ướt là điều cấp tính: chim chết đột ngột, đang đi lăn đùng ra kiện thuận lợi để bệnh bùng phát.

chết hay chết khi đang nằm trong ổ đẻ. Trường

+ Đường lây lan: qua thức ăn, nước uống, chất hợp bệnh mãn tính: chim ủ rũ, bỏ ăn đi lại chậm độn chuồng, v.v.. Noãn nang cầu trùng có sức đề

chạp, nước nhầy chảy ra từ miệng, đôi khi lẫn kháng cao trong môi trường, có thể tồn tại hàng máu, tích tím bầm; phân lỏng hoặc xanh đôi khi tháng trong điều kiện bình thường, khó bị tiêu có dính máu; khó thở, chết do ngạt thở, xác tím diệt bằng các loại thuốc sát trùng, bị tiêu diệt bầm, máu đông kém. Nếu bệnh kéo dài, chim có chậm dưới ánh nắng mặt trời, dễ bị tiêu diệt ở

biểu hiện viêm kết mạc mắt, tích sưng, khớp sưng nhiệt độ cao 600C.

đi lại khó khăn.

+ Triệu chứng (biểu hiện bên ngoài): con vật ủ

+ Bệnh tích (biểu hiện bên trong): Tụ huyết ở

rũ bỏ ăn, uống nhiều nước, phân lỏng có máu tươi các cơ quan nội tạng. Gan sưng có nốt hoại tử lấm hoặc có màu sôcôla sẫm. Chim con có thể chết tấm trắng. Bao tim tích nước, xuất huyết vành hàng loạt nếu không điều trị kịp thời. Chim tim, có dịch nhầy trong khớp.

trưởng thành chậm lớn, chết rải rác kéo dài.

+ Biện pháp phòng trị:

+ Bệnh tích (biểu hiện bên trong): Cầu trùng

 Phòng bệnh: vệ sinh sạch sẽ, giữ chuồng luôn manh tràng thì manh tràng sưng to chứa đầy khô ráo, thức ăn, nước uống bảo đảm hợp vệ

máu. Cầu trùng ruột non thì ruột non căng phồng sinh, định kỳ sử dụng kháng sinh trộn thức ăn bên trong chứa đầy dịch nhầy lẫn máu.

3-5 ngày/lần.

+ Biện pháp phòng trị:

 Điều trị: có thể dùng các loại kháng sinh như

 Phòng bệnh: bảo đảm các biện pháp vệ sinh tetracylin, streptomycine, coxsmix forte, neotezol, phòng bệnh. Đặc biệt chú ý giữ cho lớp độn lót ampicillin, enrofloxacin. Liều lượng và thời gian chuồng, sân chơi luôn khô ráo. Không nên nuôi dùng theo hướng dẫn ghi trên nhãn thuốc.

chung chim các lứa tuổi, sử dụng NaOH nóng 2%

- Bệnh cầu trùng

+ Đặc điểm chung:

hoặc quét vôi mới tôi để sát trùng nền chuồng bệnh do một loại ký sinh

trùng gọi là cầu trùng có kích thước rất nhỏ gây trước khi đưa chim vào nuôi. Rắc vôi bột trước cửa ra. Chim mọi lứa tuổi đều có nguy cơ mắc căn chuồng, định kỳ dùng thuốc ức chế cầu trùng để

bệnh này, nặng nhất là giai đoạn chim được phòng bệnh cho chim, có thể sử dụng một số các 75

76

https://thuviensach.vn

+ Triệu chứng (những biểu hiện bên ngoài): 2-8 tuần tuổi. Bệnh xảy ra quanh năm, nặng nhất tuỳ thuộc vào mức độ gây bệnh mà mầm bệnh có vào vụ xuân hè khi thời tiết nóng ẩm. Chim nuôi thể phát ra nhanh hay chậm. Trường hợp bệnh nhốt chật chội, đệm lót chuồng ẩm ướt là điều cấp tính: chim chết đột ngột, đang đi lăn đùng ra kiện thuận lợi để bệnh bùng phát.

chết hay chết khi đang nằm trong ổ đẻ. Trường

+ Đường lây lan: qua thức ăn, nước uống, chất hợp bệnh mãn tính: chim ủ rũ, bỏ ăn đi lại chậm độn chuồng, v.v.. Noãn nang cầu trùng có sức đề

chạp, nước nhầy chảy ra từ miệng, đôi khi lẫn kháng cao trong môi trường, có thể tồn tại hàng máu, tích tím bầm; phân lỏng hoặc xanh đôi khi tháng trong điều kiện bình thường, khó bị tiêu có dính máu; khó thở, chết do ngạt thở, xác tím diệt bằng các loại thuốc sát trùng, bị tiêu diệt bầm, máu đông kém. Nếu bệnh kéo dài, chim có chậm dưới ánh nắng mặt trời, dễ bị tiêu diệt ở

biểu hiện viêm kết mạc mắt, tích sưng, khớp sưng nhiệt độ cao 600C.

đi lại khó khăn.

+ Triệu chứng (biểu hiện bên ngoài): con vật ủ

+ Bệnh tích (biểu hiện bên trong): Tụ huyết ở

rũ bỏ ăn, uống nhiều nước, phân lỏng có máu tươi các cơ quan nội tạng. Gan sưng có nốt hoại tử lấm hoặc có màu sôcôla sẫm. Chim con có thể chết tấm trắng. Bao tim tích nước, xuất huyết vành hàng loạt nếu không điều trị kịp thời. Chim tim, có dịch nhầy trong khớp.

trưởng thành chậm lớn, chết rải rác kéo dài.

+ Biện pháp phòng trị:

+ Bệnh tích (biểu hiện bên trong): Cầu trùng

 Phòng bệnh: vệ sinh sạch sẽ, giữ chuồng luôn manh tràng thì manh tràng sưng to chứa đầy khô ráo, thức ăn, nước uống bảo đảm hợp vệ

máu. Cầu trùng ruột non thì ruột non căng phồng sinh, định kỳ sử dụng kháng sinh trộn thức ăn bên trong chứa đầy dịch nhầy lẫn máu.

3-5 ngày/lần.

+ Biện pháp phòng trị:

 Điều trị: có thể dùng các loại kháng sinh như

 Phòng bệnh: bảo đảm các biện pháp vệ sinh tetracylin, streptomycine, coxsmix forte, neotezol, phòng bệnh. Đặc biệt chú ý giữ cho lớp độn lót ampicillin, enrofloxacin. Liều lượng và thời gian chuồng, sân chơi luôn khô ráo. Không nên nuôi dùng theo hướng dẫn ghi trên nhãn thuốc.

chung chim các lứa tuổi, sử dụng NaOH nóng 2%

- Bệnh cầu trùng

+ Đặc điểm chung:

hoặc quét vôi mới tôi để sát trùng nền chuồng bệnh do một loại ký sinh

trùng gọi là cầu trùng có kích thước rất nhỏ gây trước khi đưa chim vào nuôi. Rắc vôi bột trước cửa ra. Chim mọi lứa tuổi đều có nguy cơ mắc căn chuồng, định kỳ dùng thuốc ức chế cầu trùng để

bệnh này, nặng nhất là giai đoạn chim được phòng bệnh cho chim, có thể sử dụng một số các 75

76

https://thuviensach.vn

loại thuốc sau: octamit, rigecoxcin, ESB3 hoặc có khí 15-20 phút sau đem hoà với 10-15/lít nước thể dùng virkon S phun định kỳ 1 lần/tuần. Khi và đem cho chim uống, bã tỏi rải quanh chuồng thời tiết ẩm ướt hoặc vào thời điểm có dịch bệnh cho chim ngửi mùi. Các chất kháng sinh thực gia cầm thì tăng cường 2 lần/tuần.

vật có trong tỏi có tác dụng tiêu diệt mạnh virus

 Điều trị: dùng các loại thuốc như trên với liều cúm gia cầm.

điều trị theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Sử

- Cho chim uống B-complex 2 lần/tuần.

dụng kết hợp vitamin C, K và chất điện giải. Nhốt

- Cho chim uống vitamin C 2 lần/tuần.

riêng những con bị bệnh nặng cho uống thuốc trực

- Vào những ngày không ghi trong lịch trình, tiếp vào miệng sẽ nhanh khỏi. Thay chất độn dùng A-T 112 hoặc multisol G nhằm tăng sức đề

chuồng mới, rắc vôi vào chỗ ẩm ướt.

kháng và giúp chim khỏe mạnh.

Quy trình sử dụng thuốc và vắcxin phòng

- Vào những ngày nắng nóng, cho uống A-T 111

bệnh cho chim trĩ đỏ nuôi tại trang trại theo

(1 g/4 lít nước) và A-T 110 (1 g/4 lít nước) và

tiêu chuẩn GAP.

cho uống vào buổi sáng.

Trước khi bắt chim về 01 ngày, dùng longlife

- Có thể dùng vitamin C thay thế A-T 111.

hoặc farm fluid, chloramin B, hanIodin,... phun sát trùng xung quanh chuồng, toàn bộ không khí và bề mặt trong chuồng: 100 ml/25 lít/82 m2 hoặc phun virkon S, pha theo hướng dẫn.

Chú ý:

- Kháng sinh phổ rộng có thể dùng một số loại sau (dùng luân phiên để tránh nhờn thuốc): genta costrim, vinacoc ACB (trị cầu trùng), CRD stop, ampicoli.

- Định kỳ mỗi tuần 1 lần phun thuốc sát trùng chuồng bằng virkon S (10 g/4 lít nước/14 m2).

- Tiêm chủng cúm A/H5N1 theo lịch của thú y địa phương.

- Có thể cho chim trĩ uống nước tỏi 1 lần/tuần bằng cách đập dập 2-3 củ tỏi sống, để trong không 77

78

https://thuviensach.vn

loại thuốc sau: octamit, rigecoxcin, ESB3 hoặc có khí 15-20 phút sau đem hoà với 10-15/lít nước thể dùng virkon S phun định kỳ 1 lần/tuần. Khi và đem cho chim uống, bã tỏi rải quanh chuồng thời tiết ẩm ướt hoặc vào thời điểm có dịch bệnh cho chim ngửi mùi. Các chất kháng sinh thực gia cầm thì tăng cường 2 lần/tuần.

vật có trong tỏi có tác dụng tiêu diệt mạnh virus

 Điều trị: dùng các loại thuốc như trên với liều cúm gia cầm.

điều trị theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Sử

- Cho chim uống B-complex 2 lần/tuần.

dụng kết hợp vitamin C, K và chất điện giải. Nhốt

- Cho chim uống vitamin C 2 lần/tuần.

riêng những con bị bệnh nặng cho uống thuốc trực

- Vào những ngày không ghi trong lịch trình, tiếp vào miệng sẽ nhanh khỏi. Thay chất độn dùng A-T 112 hoặc multisol G nhằm tăng sức đề

chuồng mới, rắc vôi vào chỗ ẩm ướt.

kháng và giúp chim khỏe mạnh.

Quy trình sử dụng thuốc và vắcxin phòng

- Vào những ngày nắng nóng, cho uống A-T 111

bệnh cho chim trĩ đỏ nuôi tại trang trại theo

(1 g/4 lít nước) và A-T 110 (1 g/4 lít nước) và

tiêu chuẩn GAP.

cho uống vào buổi sáng.

Trước khi bắt chim về 01 ngày, dùng longlife

- Có thể dùng vitamin C thay thế A-T 111.

hoặc farm fluid, chloramin B, hanIodin,... phun sát trùng xung quanh chuồng, toàn bộ không khí và bề mặt trong chuồng: 100 ml/25 lít/82 m2 hoặc phun virkon S, pha theo hướng dẫn.

Chú ý:

- Kháng sinh phổ rộng có thể dùng một số loại sau (dùng luân phiên để tránh nhờn thuốc): genta costrim, vinacoc ACB (trị cầu trùng), CRD stop, ampicoli.

- Định kỳ mỗi tuần 1 lần phun thuốc sát trùng chuồng bằng virkon S (10 g/4 lít nước/14 m2).

- Tiêm chủng cúm A/H5N1 theo lịch của thú y địa phương.

- Có thể cho chim trĩ uống nước tỏi 1 lần/tuần bằng cách đập dập 2-3 củ tỏi sống, để trong không 77

78

https://thuviensach.vn

1. Các giống dê chính hiện có ở Việt Nam

Dê địa phương (dê cỏ): lông có màu vàng nâu hoặc đen loang trắng. Khối lượng cơ thể: trưởng thành: 30-35 kg; sơ sinh: 1,7-1,9 kg. Khả

LÀM GIÀU TỪ NUÔI DÊ

năng cho sữa: 250-370 g/ngày; thời gian cho sữa 90-105 ngày. Khả năng sinh sản: phối giống lần đầu lúc 6-7 tháng tuổi, đẻ trung bình 1,3 con/lần, Hiện nay trên thị trường thịt dê có nguồn tiêu 1,4 lứa/năm. Phù hợp với chăn nuôi quảng canh thụ rất rộng lớn. Nuôi dê là nghề phù hợp với các để lấy thịt.

vùng đồi núi, trung du. So với nuôi nhiều loại gia

Dê Bách thảo: lông có màu đen, loang sọc súc khác thì nuôi dê cho thu nhập cao hơn, vốn trắng, tai to cúp xuống. Khối lượng cơ thể: trưởng đầu tư thấp, tốc độ quay vòng nhanh, phù hợp với thành con cái 40-45 kg; con đực 75-80 kg, sơ sinh địa hình nhiều nơi về chăn thả.

2,6-2,8 kg. Khả năng sinh sản: phối giống lần đầu Nguồn thu từ dê bao gồm: sữa, con giống, các lúc 7-8 tháng tuổi, đẻ trung bình 1,7 con/lứa; 1,8

sản phẩm từ sữa, thịt dê,... Sữa dê có giá trị dinh lứa/năm. Đây là giống kiêm dụng sữa - thịt. Dê dưỡng cao, dễ bán hơn sữa bò, ít vi khuẩn gây phù hợp với nuôi nhốt hoặc nuôi nhốt kết hợp với bệnh hơn.

chăn thả.

Dê là loài vật khá dễ nuôi, vì có thể tận dụng

Dê Jumanpari (dê Ấn Độ): lông màu trắng được nguồn thức ăn tạp, cỏ cây, lá tự nhiên.

tuyền, chân cao. Khối lượng cơ thể: trưởng thành Chuồng trại để nuôi dê không đòi hỏi vốn đầu tư

con cái 40-45 kg, con đực 70-80 kg, sơ sinh: 2,8-lớn. Hơn nữa việc chăn thả dê không tốn nhiều 3,5 kg. Khả năng cho sữa: 1,3-2,5 kg/ngày; thời công chăm sóc, người già, trẻ em cũng có thể làm gian cho sữa 180-185 ngày. Khả năng sinh sản: được do đặc tính có thể nuôi nhốt hoặc kết hợp với phối giống lần đầu lúc 8-9 tháng tuổi, đẻ trung chăn thả đều được. Hiện đã có nhiều giống dê sữa bình 1,3 con/lứa, 1,3 lứa/năm. Đây là loại dê cao sản, dê sữa kiêm thịt sữa... do Trung tâm phàm ăn và có khả năng chịu đựng với thời tiết nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây (Bộ Nông nghiệp và nóng bức.

Phát triển nông thôn) cung cấp cho những hộ

Dê Beetal (dê Ấn Độ): lông màu đen tuyền nông dân có nhu cầu.

hoặc lang trắng, tai to dài cụp xuống. Khối lượng 79

80

https://thuviensach.vn

1. Các giống dê chính hiện có ở Việt Nam

Dê địa phương (dê cỏ): lông có màu vàng nâu hoặc đen loang trắng. Khối lượng cơ thể: trưởng thành: 30-35 kg; sơ sinh: 1,7-1,9 kg. Khả

LÀM GIÀU TỪ NUÔI DÊ

năng cho sữa: 250-370 g/ngày; thời gian cho sữa 90-105 ngày. Khả năng sinh sản: phối giống lần đầu lúc 6-7 tháng tuổi, đẻ trung bình 1,3 con/lần, Hiện nay trên thị trường thịt dê có nguồn tiêu 1,4 lứa/năm. Phù hợp với chăn nuôi quảng canh thụ rất rộng lớn. Nuôi dê là nghề phù hợp với các để lấy thịt.

vùng đồi núi, trung du. So với nuôi nhiều loại gia

Dê Bách thảo: lông có màu đen, loang sọc súc khác thì nuôi dê cho thu nhập cao hơn, vốn trắng, tai to cúp xuống. Khối lượng cơ thể: trưởng đầu tư thấp, tốc độ quay vòng nhanh, phù hợp với thành con cái 40-45 kg; con đực 75-80 kg, sơ sinh địa hình nhiều nơi về chăn thả.

2,6-2,8 kg. Khả năng sinh sản: phối giống lần đầu Nguồn thu từ dê bao gồm: sữa, con giống, các lúc 7-8 tháng tuổi, đẻ trung bình 1,7 con/lứa; 1,8

sản phẩm từ sữa, thịt dê,... Sữa dê có giá trị dinh lứa/năm. Đây là giống kiêm dụng sữa - thịt. Dê dưỡng cao, dễ bán hơn sữa bò, ít vi khuẩn gây phù hợp với nuôi nhốt hoặc nuôi nhốt kết hợp với bệnh hơn.

chăn thả.

Dê là loài vật khá dễ nuôi, vì có thể tận dụng

Dê Jumanpari (dê Ấn Độ): lông màu trắng được nguồn thức ăn tạp, cỏ cây, lá tự nhiên.

tuyền, chân cao. Khối lượng cơ thể: trưởng thành Chuồng trại để nuôi dê không đòi hỏi vốn đầu tư

con cái 40-45 kg, con đực 70-80 kg, sơ sinh: 2,8-lớn. Hơn nữa việc chăn thả dê không tốn nhiều 3,5 kg. Khả năng cho sữa: 1,3-2,5 kg/ngày; thời công chăm sóc, người già, trẻ em cũng có thể làm gian cho sữa 180-185 ngày. Khả năng sinh sản: được do đặc tính có thể nuôi nhốt hoặc kết hợp với phối giống lần đầu lúc 8-9 tháng tuổi, đẻ trung chăn thả đều được. Hiện đã có nhiều giống dê sữa bình 1,3 con/lứa, 1,3 lứa/năm. Đây là loại dê cao sản, dê sữa kiêm thịt sữa... do Trung tâm phàm ăn và có khả năng chịu đựng với thời tiết nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây (Bộ Nông nghiệp và nóng bức.

Phát triển nông thôn) cung cấp cho những hộ

Dê Beetal (dê Ấn Độ): lông màu đen tuyền nông dân có nhu cầu.

hoặc lang trắng, tai to dài cụp xuống. Khối lượng 79

80

https://thuviensach.vn

cơ thể: trưởng thành con cái 40-45 kg; con đực Về nguồn gốc và các tính năng sản xuất: 75-80 kg; sơ sinh 3,0-3,5 kg. Khả năng cho sữa: Chọn những con có lý lịch rõ ràng: bố mẹ, ông 1,7 kg/ngày; thời gian cho sữa 190-200 ngày. Đây bà có khả năng sản xuất cao và khả năng sinh là loại dê phàm ăn và dễ nuôi.

sản tốt. Dê phàm ăn, lớn nhanh, khỏe mạnh. Chất lượng tinh dịch dựa trên chỉ tiêu VAC phải đạt từ

2. Cách chọn dê giống và kỹ thuật phối giống 1 tỷ trở lên.

2.1. Cách chọn dê cái

Chú ý: Không chọn làm giống những con: Về ngoại hình:

+ Lý lịch không rõ ràng hoặc bố mẹ, ông bà Chọn những con có đầu rộng, hơi dài, trán dô, thuộc loại còi cọc, năng suất thấp.

mình nở rộng, ngực sâu và dài, lưng phẳng, bụng

+ Có các đặc điểm ngoại hình như: đầu dài, trụi to vừa phải, hông rộng và hơi nghiêng, da mềm, lông tai, cổ ngắn, sườn thẳng, bụng nhỏ.

lông mịn. Tứ chi thẳng, dáng đứng nghiêm, cứng

+ Tứ chi không thẳng, vòng kiềng, yếu ớt, không cáp, các khớp và chân móng gọn. Bộ phận sinh chắc chắn. Móng chân không gọn, đều và thẳng.

dục cân đối và nở nang. Bầu vú nở rộng, gọn và

+ Sờ bầu vú thấy cứng, da vú thô. Các cơ quan gắn chặt với phần bụng, có nhiều tĩnh mạch nổi sinh dục không phát triển hoặc có dị tật.

rõ, lông bầu vú mịn, sờ vào thấy mềm mại. Hai

2.3. Kỹ thuật phối giống

núm vú dài và đưa về phía trước.

Chu kỳ động dục của dê: 19-21 ngày, thời gian Về nguồn gốc và các tính năng sản xuất: động dục kéo dài 36-40 giờ.

Chọn những con có bố mẹ, ông bà thuộc loại Tiến hành theo dõi để phát hiện động dục mỗi chất lượng tốt, có lý lịch rõ ràng. Bản thân dê cái ngày 2 lần (sáng và chiều). Nếu phát hiện dê cái được chọn phải là những con ưu tú trong đàn, linh động dục vào buổi sáng thì cho giao phối vào buổi hoạt, khỏe mạnh, ăn khỏe, có tốc độ tăng trưởng chiều cùng ngày và phối lặp lại lần hai vào sáng và khả năng thích ứng cao.

ngày hôm sau. Nếu phát hiện dê cái động dục vào buổi chiều thì phối lần 1 vào sáng sớm hôm sau

2.2. Cách chọn dê đực

và nhắc lại lần hai vào buổi chiều cùng ngày.

Về ngoại hình:

Đối với dê cái tơ: người nuôi cần bỏ qua hai lần Chọn những con có đầu ngắn, rộng, tai to, dài, động dục đầu tiên và chỉ phối giống khi dê đạt cổ to, ngực nở, tứ chi khỏe, cứng cáp, chắc chắn.

tuổi, khối lượng nhất định, ví dụ: dê Bách Thảo Hai tinh hoàn to, đều đặn.

phối giống lúc 8-9 tháng tuổi, khối lượng đạt từ

81

82

https://thuviensach.vn

cơ thể: trưởng thành con cái 40-45 kg; con đực Về nguồn gốc và các tính năng sản xuất: 75-80 kg; sơ sinh 3,0-3,5 kg. Khả năng cho sữa: Chọn những con có lý lịch rõ ràng: bố mẹ, ông 1,7 kg/ngày; thời gian cho sữa 190-200 ngày. Đây bà có khả năng sản xuất cao và khả năng sinh là loại dê phàm ăn và dễ nuôi.

sản tốt. Dê phàm ăn, lớn nhanh, khỏe mạnh. Chất lượng tinh dịch dựa trên chỉ tiêu VAC phải đạt từ

2. Cách chọn dê giống và kỹ thuật phối giống 1 tỷ trở lên.

2.1. Cách chọn dê cái

Chú ý: Không chọn làm giống những con: Về ngoại hình:

+ Lý lịch không rõ ràng hoặc bố mẹ, ông bà Chọn những con có đầu rộng, hơi dài, trán dô, thuộc loại còi cọc, năng suất thấp.

mình nở rộng, ngực sâu và dài, lưng phẳng, bụng

+ Có các đặc điểm ngoại hình như: đầu dài, trụi to vừa phải, hông rộng và hơi nghiêng, da mềm, lông tai, cổ ngắn, sườn thẳng, bụng nhỏ.

lông mịn. Tứ chi thẳng, dáng đứng nghiêm, cứng

+ Tứ chi không thẳng, vòng kiềng, yếu ớt, không cáp, các khớp và chân móng gọn. Bộ phận sinh chắc chắn. Móng chân không gọn, đều và thẳng.

dục cân đối và nở nang. Bầu vú nở rộng, gọn và

+ Sờ bầu vú thấy cứng, da vú thô. Các cơ quan gắn chặt với phần bụng, có nhiều tĩnh mạch nổi sinh dục không phát triển hoặc có dị tật.

rõ, lông bầu vú mịn, sờ vào thấy mềm mại. Hai

2.3. Kỹ thuật phối giống

núm vú dài và đưa về phía trước.

Chu kỳ động dục của dê: 19-21 ngày, thời gian Về nguồn gốc và các tính năng sản xuất: động dục kéo dài 36-40 giờ.

Chọn những con có bố mẹ, ông bà thuộc loại Tiến hành theo dõi để phát hiện động dục mỗi chất lượng tốt, có lý lịch rõ ràng. Bản thân dê cái ngày 2 lần (sáng và chiều). Nếu phát hiện dê cái được chọn phải là những con ưu tú trong đàn, linh động dục vào buổi sáng thì cho giao phối vào buổi hoạt, khỏe mạnh, ăn khỏe, có tốc độ tăng trưởng chiều cùng ngày và phối lặp lại lần hai vào sáng và khả năng thích ứng cao.

ngày hôm sau. Nếu phát hiện dê cái động dục vào buổi chiều thì phối lần 1 vào sáng sớm hôm sau

2.2. Cách chọn dê đực

và nhắc lại lần hai vào buổi chiều cùng ngày.

Về ngoại hình:

Đối với dê cái tơ: người nuôi cần bỏ qua hai lần Chọn những con có đầu ngắn, rộng, tai to, dài, động dục đầu tiên và chỉ phối giống khi dê đạt cổ to, ngực nở, tứ chi khỏe, cứng cáp, chắc chắn.

tuổi, khối lượng nhất định, ví dụ: dê Bách Thảo Hai tinh hoàn to, đều đặn.

phối giống lúc 8-9 tháng tuổi, khối lượng đạt từ

81

82

https://thuviensach.vn

22-25 kg. Với dê cái sinh sản thì sau khi đẻ 1,5-2

- Nền chuồng: láng xi măng có độ dốc 2-3%

tháng mới tiến hành phối giống kỳ tiếp theo.

hướng về rãnh thoát nước tiểu.

Nên sử dụng dê đực khác giống để phối cho dê

- Sàn chuồng: cao cách mặt đất 40-80 cm, có cái. Không dùng dê đực giống phối với dê cái có thang cho dê lên xuống dễ dàng. Có thể làm sàn quan hệ anh em ruột hoặc là con cháu của dê đực bằng nan gỗ, tre hoặc vầu nhưng phải bảo đảm giống đó.

chắc chắn, nan sàn phải đều, nhẵn, khe rộng Phải có sổ theo dõi phối giống và sinh sản của dê.

1,5-2,0 cm để dễ lọt phân nhưng không bị kẹt móng.

Trong chuồng cần chia thành các ngăn để nhốt 3. Kỹ thuật xây dựng chuồng trại nuôi dê các nhóm dê khác nhau, bảo đảm diện tích cho

3.1. Yêu cầu chung về chuồng trại nuôi dê

mỗi con như sau:

Chuồng trại nuôi dê phải bảo đảm các yêu Dê cái sinh sản: nhốt cá thể 0,8-1,0 m2; nhốt cầu sau:

chung 1,0-1,2 m2.

- Phải khô ráo, sạch sẽ, thoát nước tốt, cuối Dê đực giống: nhốt cá thể 1,0-1,2 m2; nhốt hướng gió, thoáng mát về mùa hè và ấm áp về mùa chung 1,2-1,4 m2.

đông (nên chọn hướng nam hoặc hướng đông nam).

Dê dưới 6 tháng tuổi: nhốt cá thể 0,3-0,5 m2;

- Phải đơn giản nhưng vẫn bảo đảm an toàn, nhốt chung 0,4-0,6 m2.

không bị trộm cắp và dê không vượt được ra ngoài

- Cửa chuồng: bảo đảm chắc chắn, dễ đóng mở, phá hoại mùa màng.

kích thước: rộng 0,4-0,5 m, cao 1,0-1,2 m.

- Phải thuận tiện cho việc quét dọn phân, thoát

- Máng ăn: cần có máng thức ăn thô riêng và nước tiểu và thuận tiện cho việc quản lý, cung cấp máng thức ăn tinh riêng. Máng thức ăn thô treo thức ăn, nước uống.

phía ngoài, cao cách mặt sàn 0,2-0,5 m. Kích thước máng: cao 0,2-0,3 m; rộng 0,25-0,35 m; còn

3.2. Các yêu cầu cụ thể

chiều dài tùy ngăn ô chuồng. Máng thức ăn tinh

- Thành chuồng: cao 1,0-1,2 m tính từ mặt làm bằng gỗ, kích thước: cao 0,15-0,25 m; rộng sàn lên; có thể xây bằng gạch hoặc sử dụng gỗ, 0,2-0,3 m; dài tùy theo chuồng, cũng có thể sử

tre, luồng...

dụng chậu sành hoặc chậu nhựa làm máng thức

- Mái chuồng: có độ dốc vừa phải, bảo đảm ăn tinh.

không bị mưa hắt; có thể lợp bằng ngói, fibro xi

- Máng uống: có thể dùng xô, chậu làm máng măng, lá dừa, lá cọ.

uống nhưng phải buộc chặt vào thành chuồng.

83

84

https://thuviensach.vn

22-25 kg. Với dê cái sinh sản thì sau khi đẻ 1,5-2

- Nền chuồng: láng xi măng có độ dốc 2-3%

tháng mới tiến hành phối giống kỳ tiếp theo.

hướng về rãnh thoát nước tiểu.

Nên sử dụng dê đực khác giống để phối cho dê

- Sàn chuồng: cao cách mặt đất 40-80 cm, có cái. Không dùng dê đực giống phối với dê cái có thang cho dê lên xuống dễ dàng. Có thể làm sàn quan hệ anh em ruột hoặc là con cháu của dê đực bằng nan gỗ, tre hoặc vầu nhưng phải bảo đảm giống đó.

chắc chắn, nan sàn phải đều, nhẵn, khe rộng Phải có sổ theo dõi phối giống và sinh sản của dê.

1,5-2,0 cm để dễ lọt phân nhưng không bị kẹt móng.

Trong chuồng cần chia thành các ngăn để nhốt 3. Kỹ thuật xây dựng chuồng trại nuôi dê các nhóm dê khác nhau, bảo đảm diện tích cho

3.1. Yêu cầu chung về chuồng trại nuôi dê

mỗi con như sau:

Chuồng trại nuôi dê phải bảo đảm các yêu Dê cái sinh sản: nhốt cá thể 0,8-1,0 m2; nhốt cầu sau:

chung 1,0-1,2 m2.

- Phải khô ráo, sạch sẽ, thoát nước tốt, cuối Dê đực giống: nhốt cá thể 1,0-1,2 m2; nhốt hướng gió, thoáng mát về mùa hè và ấm áp về mùa chung 1,2-1,4 m2.

đông (nên chọn hướng nam hoặc hướng đông nam).

Dê dưới 6 tháng tuổi: nhốt cá thể 0,3-0,5 m2;

- Phải đơn giản nhưng vẫn bảo đảm an toàn, nhốt chung 0,4-0,6 m2.

không bị trộm cắp và dê không vượt được ra ngoài

- Cửa chuồng: bảo đảm chắc chắn, dễ đóng mở, phá hoại mùa màng.

kích thước: rộng 0,4-0,5 m, cao 1,0-1,2 m.

- Phải thuận tiện cho việc quét dọn phân, thoát

- Máng ăn: cần có máng thức ăn thô riêng và nước tiểu và thuận tiện cho việc quản lý, cung cấp máng thức ăn tinh riêng. Máng thức ăn thô treo thức ăn, nước uống.

phía ngoài, cao cách mặt sàn 0,2-0,5 m. Kích thước máng: cao 0,2-0,3 m; rộng 0,25-0,35 m; còn

3.2. Các yêu cầu cụ thể

chiều dài tùy ngăn ô chuồng. Máng thức ăn tinh

- Thành chuồng: cao 1,0-1,2 m tính từ mặt làm bằng gỗ, kích thước: cao 0,15-0,25 m; rộng sàn lên; có thể xây bằng gạch hoặc sử dụng gỗ, 0,2-0,3 m; dài tùy theo chuồng, cũng có thể sử

tre, luồng...

dụng chậu sành hoặc chậu nhựa làm máng thức

- Mái chuồng: có độ dốc vừa phải, bảo đảm ăn tinh.

không bị mưa hắt; có thể lợp bằng ngói, fibro xi

- Máng uống: có thể dùng xô, chậu làm máng măng, lá dừa, lá cọ.

uống nhưng phải buộc chặt vào thành chuồng.

83

84

https://thuviensach.vn

- Sân chơi: bố trí liền với chuồng. Diện tích

- Dê con sau khi sinh được 20-30 phút cần cho khoảng 2-5 m2/con. Sân chơi phải bằng phẳng, bú ngay sữa đầu, có thể cho bú trực tiếp hoặc bú không đọng nước, dễ quét dọn. Đặt cố định máng bằng bình, mỗi ngày 3-4 lần.

ăn, máng uống và nên trồng cây tạo bóng mát

- Bố trí ổ lót bằng rơm rạ mềm, khô cho dê con trên sân chơi.

nằm. Nếu trời lạnh cần sưởi ấm cho dê con.

- Cũi dê con: dê con từ 7-21 ngày tuổi nên nuôi

- Nếu dê con yếu, cần vắt sữa ra bình cho dê trong cũi để bảo đảm sức khỏe và tăng tỷ lệ nuôi bú. Nếu dê mẹ không cho con bú, phải ép cho bú sống. Có thể làm cũi bằng nan tre hoặc gỗ, bản bằng cách giữ chặt dê mẹ, vắt bỏ những tia sữa rộng 2-3 cm, cứng chắc và nhẵn. Các nan sàn có đầu rồi vắt sữa vào miệng dê con. Thực hiện khe hở 1 cm. Kích thước chuồng nuôi, máng ăn, thao tác nhiều lần cho đến khi dê mẹ quen và máng uống và cũi dê con, kích thước của cũi: cao cho con bú.

0,8 m, dài 1,0-1,5 m, rộng 1,0-1,2 m, có thể nhốt từ 3 - 5 dê con. Đặt cũi nơi ấm áp, tránh gió lùa.

4.2. Giai đoạn bú sữa thường (từ 7 ngày

Cần lót sàn bằng cỏ khô hoặc rơm mềm và có rèm

tuổi đến cai sữa)

che lúc cần thiết.

- Giai đoạn này có thể kéo dài 3 tháng hoặc hơn, tùy theo hướng sản xuất. Nếu nuôi dê để

4. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê từ sơ sinh đến khai thác sữa, nên cai sữa lúc 3 tháng tuổi. Ở

cai sữa

những dê mẹ năng suất sữa thấp và nuôi lấy thịt,

4.1. Giai đoạn bú sữa đầu (từ sơ sinh đến 7

có thể cho dê con bú đến tháng thứ 4 hoặc thứ 5.

ngày tuổi)

- Có thể cho dê con bú trực tiếp, bú bình hoặc

- Dê con sau khi sinh ra phải được dùng khăn vắt sữa ra chậu cho dê con ăn, mỗi ngày 2-3 lần.

sạch, khô, mềm lau toàn bộ cơ thể.

Sữa vắt ra phải cho ăn ngay. Dụng cụ chứa sữa

- Cắt rốn: dùng tay trái cầm cuống rốn, kẹp rốn (bình, chậu) phải sạch sẽ.

giữa ngón cái và ngón trỏ của tay phải đồng thời

- Từ tuần tuổi thứ 3, tập cho dê con ăn các loại vuốt nhẹ theo hướng ra ngoài, dùng dây chỉ chắc thức ăn dễ tiêu, chất lượng tốt: cỏ non phơi tái, cỏ

thắt chặt cuống rốn cách bụng khoảng 4-5 cm, khô sạch, bột cám, bột ngô, bột đậu tương rang...

sau đó dùng kéo cắt cuống rốn phía ra ngoài cách

- Lượng sữa và thức ăn tinh hằng ngày cần cho nút chỉ 1,0-1,5 cm và sát trùng vết cắt bằng cồn một dê con như sau:

iốt 5% hoặc nước ôxy già.

+ Dưới 3 tuần tuổi: 400-600 g sữa;

85

86

https://thuviensach.vn

- Sân chơi: bố trí liền với chuồng. Diện tích

- Dê con sau khi sinh được 20-30 phút cần cho khoảng 2-5 m2/con. Sân chơi phải bằng phẳng, bú ngay sữa đầu, có thể cho bú trực tiếp hoặc bú không đọng nước, dễ quét dọn. Đặt cố định máng bằng bình, mỗi ngày 3-4 lần.

ăn, máng uống và nên trồng cây tạo bóng mát

- Bố trí ổ lót bằng rơm rạ mềm, khô cho dê con trên sân chơi.

nằm. Nếu trời lạnh cần sưởi ấm cho dê con.

- Cũi dê con: dê con từ 7-21 ngày tuổi nên nuôi

- Nếu dê con yếu, cần vắt sữa ra bình cho dê trong cũi để bảo đảm sức khỏe và tăng tỷ lệ nuôi bú. Nếu dê mẹ không cho con bú, phải ép cho bú sống. Có thể làm cũi bằng nan tre hoặc gỗ, bản bằng cách giữ chặt dê mẹ, vắt bỏ những tia sữa rộng 2-3 cm, cứng chắc và nhẵn. Các nan sàn có đầu rồi vắt sữa vào miệng dê con. Thực hiện khe hở 1 cm. Kích thước chuồng nuôi, máng ăn, thao tác nhiều lần cho đến khi dê mẹ quen và máng uống và cũi dê con, kích thước của cũi: cao cho con bú.

0,8 m, dài 1,0-1,5 m, rộng 1,0-1,2 m, có thể nhốt từ 3 - 5 dê con. Đặt cũi nơi ấm áp, tránh gió lùa.

4.2. Giai đoạn bú sữa thường (từ 7 ngày

Cần lót sàn bằng cỏ khô hoặc rơm mềm và có rèm

tuổi đến cai sữa)

che lúc cần thiết.

- Giai đoạn này có thể kéo dài 3 tháng hoặc hơn, tùy theo hướng sản xuất. Nếu nuôi dê để

4. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê từ sơ sinh đến khai thác sữa, nên cai sữa lúc 3 tháng tuổi. Ở

cai sữa

những dê mẹ năng suất sữa thấp và nuôi lấy thịt,

4.1. Giai đoạn bú sữa đầu (từ sơ sinh đến 7

có thể cho dê con bú đến tháng thứ 4 hoặc thứ 5.

ngày tuổi)

- Có thể cho dê con bú trực tiếp, bú bình hoặc

- Dê con sau khi sinh ra phải được dùng khăn vắt sữa ra chậu cho dê con ăn, mỗi ngày 2-3 lần.

sạch, khô, mềm lau toàn bộ cơ thể.

Sữa vắt ra phải cho ăn ngay. Dụng cụ chứa sữa

- Cắt rốn: dùng tay trái cầm cuống rốn, kẹp rốn (bình, chậu) phải sạch sẽ.

giữa ngón cái và ngón trỏ của tay phải đồng thời

- Từ tuần tuổi thứ 3, tập cho dê con ăn các loại vuốt nhẹ theo hướng ra ngoài, dùng dây chỉ chắc thức ăn dễ tiêu, chất lượng tốt: cỏ non phơi tái, cỏ

thắt chặt cuống rốn cách bụng khoảng 4-5 cm, khô sạch, bột cám, bột ngô, bột đậu tương rang...

sau đó dùng kéo cắt cuống rốn phía ra ngoài cách

- Lượng sữa và thức ăn tinh hằng ngày cần cho nút chỉ 1,0-1,5 cm và sát trùng vết cắt bằng cồn một dê con như sau:

iốt 5% hoặc nước ôxy già.

+ Dưới 3 tuần tuổi: 400-600 g sữa;

85

86

https://thuviensach.vn

+ Từ 22-42 ngày tuổi: 500-600 g sữa và 50-100 g để tránh cho dê hậu bị nhanh béo mà vẫn bảo thức ăn tinh.

đảm cho dê sinh trưởng, phát triển bình thường.

- Cần cung cấp đầy đủ nước uống sạch sẽ cho

- Cung cấp đầy đủ nước sạch cho dê. Mỗi ngày dê con, thường xuyên quét dọn chuồng trại, bảo cho dê vận động 3-4 giờ.

đảm chuồng trại luôn khô ráo, sạch sẽ.

- Hằng ngày làm vệ sinh chuồng nuôi, sân

- Mỗi ngày cần bố trí cho dê con vận động 1-2

chơi, máng ăn, máng uống, luôn bảo đảm chuồng giờ trên sân chơi cạnh chuồng hoặc trên bãi chăn.

nuôi khô ráo, sạch sẽ.

Những con còi cọc, cần bổ sung thêm premix

- Đối với dê đực giống hậu bị, phải nuôi tách khoáng, các vitamin A, D, E, B-complex... Trước riêng và chỉ cho giao phối khi đạt 11-12 tháng tuổi.

khi cai sữa sử dụng levamisol tẩy giun đũa cho

- Thời kỳ đầu sau khi cai sữa là thời kỳ chuyển dê con.

tiếp từ bú sữa mẹ sang tự thu nhận các loại thức

4.3. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê hậu bị giống

ăn, vì thế dê con thường bị khủng hoảng, dễ

mắc các bệnh đường tiêu hóa như chướng bụng, Giai đoạn nuôi hậu bị kéo dài khoảng 4-5

đầy hơi, tiêu chảy. Để đề phòng những trường tháng, đối với dê cái (từ sau khi cai sữa cho đến hợp này cần lưu ý cho dê ăn các loại thức ăn khi dê có chửa lần đầu) và 8-9 tháng đối với dê chất lượng tốt; thức ăn, nước uống phải rất sạch đực (từ sau khi cai sữa cho đến khi sử dụng dê sẽ, chuồng nuôi, sân chơi phải khô, sạch. Nếu dê đực để phối giống). Vào ngày trước khi cai sữa, bị tiêu chảy hoặc chướng bụng, đầy hơi phải tiến hành chọn những con dê đực, dê cái tốt nhất xem xét nguồn thức ăn, nước uống và có biện trong đàn để nuôi hậu bị, chọn những con có pháp điều trị kịp thời.

ngoại hình đẹp, cân đối, mang những điểm đặc trưng của giống, sinh trưởng tốt và có cơ quan

4.4. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê cái sinh sản

sinh dục phát triển bình thường.

- Trong giai đoạn này cần bảo đảm (thông qua Chăm sóc, nuôi dưỡng dê cái mang thai.

chăn thả hoặc cho ăn tại chuồng) cho mỗi con, mỗi Trong khoảng từ 18-25 ngày sau khi dê cái ngày (tùy theo khối lượng và tuổi dê) ăn lượng thức phối giống, cần theo dõi để phát hiện động dục.

ăn: thức ăn thô 2-5 kg, thức ăn tinh 0,2-0,5 kg.

Nếu không thấy dê cái động dục trở lại, có thể dê

- Đối với thức ăn tinh, cần hạn chế sử dụng các cái đã thụ thai. Cần ghi chép ngày phối giống để

loại thức ăn giàu năng lượng như ngô, gạo, sắn...

dự báo ngày dê đẻ.

87

88

https://thuviensach.vn

+ Từ 22-42 ngày tuổi: 500-600 g sữa và 50-100 g để tránh cho dê hậu bị nhanh béo mà vẫn bảo thức ăn tinh.

đảm cho dê sinh trưởng, phát triển bình thường.

- Cần cung cấp đầy đủ nước uống sạch sẽ cho

- Cung cấp đầy đủ nước sạch cho dê. Mỗi ngày dê con, thường xuyên quét dọn chuồng trại, bảo cho dê vận động 3-4 giờ.

đảm chuồng trại luôn khô ráo, sạch sẽ.

- Hằng ngày làm vệ sinh chuồng nuôi, sân

- Mỗi ngày cần bố trí cho dê con vận động 1-2

chơi, máng ăn, máng uống, luôn bảo đảm chuồng giờ trên sân chơi cạnh chuồng hoặc trên bãi chăn.

nuôi khô ráo, sạch sẽ.

Những con còi cọc, cần bổ sung thêm premix

- Đối với dê đực giống hậu bị, phải nuôi tách khoáng, các vitamin A, D, E, B-complex... Trước riêng và chỉ cho giao phối khi đạt 11-12 tháng tuổi.

khi cai sữa sử dụng levamisol tẩy giun đũa cho

- Thời kỳ đầu sau khi cai sữa là thời kỳ chuyển dê con.

tiếp từ bú sữa mẹ sang tự thu nhận các loại thức

4.3. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê hậu bị giống

ăn, vì thế dê con thường bị khủng hoảng, dễ

mắc các bệnh đường tiêu hóa như chướng bụng, Giai đoạn nuôi hậu bị kéo dài khoảng 4-5

đầy hơi, tiêu chảy. Để đề phòng những trường tháng, đối với dê cái (từ sau khi cai sữa cho đến hợp này cần lưu ý cho dê ăn các loại thức ăn khi dê có chửa lần đầu) và 8-9 tháng đối với dê chất lượng tốt; thức ăn, nước uống phải rất sạch đực (từ sau khi cai sữa cho đến khi sử dụng dê sẽ, chuồng nuôi, sân chơi phải khô, sạch. Nếu dê đực để phối giống). Vào ngày trước khi cai sữa, bị tiêu chảy hoặc chướng bụng, đầy hơi phải tiến hành chọn những con dê đực, dê cái tốt nhất xem xét nguồn thức ăn, nước uống và có biện trong đàn để nuôi hậu bị, chọn những con có pháp điều trị kịp thời.

ngoại hình đẹp, cân đối, mang những điểm đặc trưng của giống, sinh trưởng tốt và có cơ quan

4.4. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê cái sinh sản

sinh dục phát triển bình thường.

- Trong giai đoạn này cần bảo đảm (thông qua Chăm sóc, nuôi dưỡng dê cái mang thai.

chăn thả hoặc cho ăn tại chuồng) cho mỗi con, mỗi Trong khoảng từ 18-25 ngày sau khi dê cái ngày (tùy theo khối lượng và tuổi dê) ăn lượng thức phối giống, cần theo dõi để phát hiện động dục.

ăn: thức ăn thô 2-5 kg, thức ăn tinh 0,2-0,5 kg.

Nếu không thấy dê cái động dục trở lại, có thể dê

- Đối với thức ăn tinh, cần hạn chế sử dụng các cái đã thụ thai. Cần ghi chép ngày phối giống để

loại thức ăn giàu năng lượng như ngô, gạo, sắn...

dự báo ngày dê đẻ.

87

88

https://thuviensach.vn

Thời gian mang thai của dê trung bình 150

con vào chuồng ấm, yên tĩnh và đã được vệ sinh, ngày (biến động trong khoảng 145-157 ngày).

tiêu độc, khử trùng. Giảm bớt thức ăn tinh ở

Trong thời gian mang thai, dê cái cần cung cấp những dê cái có năng suất sữa cao để tránh viêm đầy đủ thức ăn, nước uống, đặc biệt là 2 tháng của vú, sốt sữa .

thời kỳ mang thai để bảo đảm cho bào thai phát

- Chuẩn bị cũi, lót ổ nằm cho dê con. Chuẩn triển tốt và có nhiều sữa sau khi sinh. Cụ thể: bị cồn iốt, kéo, chỉ khâu, giẻ lau và bố trí người

- Ba tháng chửa đầu tiên: 3-5 kg thức ăn trực đẻ.

thô/con/ngày, 0,3-0,5 kg ăn tinh/con/ngày.

- Khi dê cái có biểu hiện khó chịu, đái dắt,

- Hai tháng chửa cuối: 4-5 kg thức ăn thô/con/ngày, bụng sa, bầu vú căng và âm hộ sưng đỏ, có dịch 0,4-0,6 kg thức ăn tinh/con/ngày.

đặc chảy thành dòng là dê sắp đẻ.

Nếu nuôi theo phương thức bán chăn thả thì

- Dê bắt đầu đẻ khi bọc nước ối vỡ, thai được tùy theo tình hình và năng suất bãi chăn, lượng đẩy ra theo nhịp rặn của dê mẹ và thông thường thức ăn thô bổ sung tại chuồng có thể điều chỉnh dê cái đẻ trong vòng từ 1-4 giờ, tùy theo số lượng cho phù hợp.

thai và vị trí của thai.

Không nhốt chung dê cái có chửa với dê đực giống.

- Trường hợp đẻ khó, thai bị kẹt, cần can thiệp Không chăn thả dê chửa quá xa, không dồn đuổi, bằng cách dùng tay đã sát trùng đẩy thai theo đánh đập dê, đặc biệt là vào thời gian chửa cuối.

chiều thuận rồi nhẹ nhàng kéo ra theo nhịp rặn Chú ý:

của dê mẹ.

- Đối với dê chửa lần đầu: hằng ngày xoa bóp

- Trong khoảng 4 giờ sau khi đẻ hết con, nhau nhẹ bầu vú để kích thích tuyến sữa phát triển và thai ra, cần thu dọn nhau thai, không để cho dê tập cho dê quen dần với việc vắt sữa sau này.

mẹ ăn. Nếu quá 4 giờ mà nhau thai chưa ra thì

- Đối với dê cái đã đẻ nhiều lứa, đang cho con bú hoặc đang thời kỳ vắt sữa, bằng cách giảm dần cần có sự can thiệp của bác sĩ thú y.

số lần cho con bú hoặc vắt sữa từ một lần/ngày

- Dọn vệ sinh ổ đẻ, lau sạch bầu vú, âm hộ dê xuống còn hai ngày một lần, ba ngày một lần rồi mẹ. Nếu dê mẹ bị cương sưng nầm vú thì chườm cắt hẳn, đồng thời giảm lượng thức ăn tinh, thức nước nóng và vắt bớt sữa.

ăn nhiều nước.

- Ngay sau khi đẻ, cho dê mẹ uống nước muối ấm 0,5% hoặc nước đường 5-10%.

4.5. Hộ lý dê đẻ

- Hằng ngày cho dê mẹ ăn thức ăn thô, thức ăn

- Trước khi dê đẻ 7-10 ngày, nhốt riêng từng tinh chất lượng tốt (không cho ăn quá nhiều thức 89

90

https://thuviensach.vn

Thời gian mang thai của dê trung bình 150

con vào chuồng ấm, yên tĩnh và đã được vệ sinh, ngày (biến động trong khoảng 145-157 ngày).

tiêu độc, khử trùng. Giảm bớt thức ăn tinh ở

Trong thời gian mang thai, dê cái cần cung cấp những dê cái có năng suất sữa cao để tránh viêm đầy đủ thức ăn, nước uống, đặc biệt là 2 tháng của vú, sốt sữa .

thời kỳ mang thai để bảo đảm cho bào thai phát

- Chuẩn bị cũi, lót ổ nằm cho dê con. Chuẩn triển tốt và có nhiều sữa sau khi sinh. Cụ thể: bị cồn iốt, kéo, chỉ khâu, giẻ lau và bố trí người

- Ba tháng chửa đầu tiên: 3-5 kg thức ăn trực đẻ.

thô/con/ngày, 0,3-0,5 kg ăn tinh/con/ngày.

- Khi dê cái có biểu hiện khó chịu, đái dắt,

- Hai tháng chửa cuối: 4-5 kg thức ăn thô/con/ngày, bụng sa, bầu vú căng và âm hộ sưng đỏ, có dịch 0,4-0,6 kg thức ăn tinh/con/ngày.

đặc chảy thành dòng là dê sắp đẻ.

Nếu nuôi theo phương thức bán chăn thả thì

- Dê bắt đầu đẻ khi bọc nước ối vỡ, thai được tùy theo tình hình và năng suất bãi chăn, lượng đẩy ra theo nhịp rặn của dê mẹ và thông thường thức ăn thô bổ sung tại chuồng có thể điều chỉnh dê cái đẻ trong vòng từ 1-4 giờ, tùy theo số lượng cho phù hợp.

thai và vị trí của thai.

Không nhốt chung dê cái có chửa với dê đực giống.

- Trường hợp đẻ khó, thai bị kẹt, cần can thiệp Không chăn thả dê chửa quá xa, không dồn đuổi, bằng cách dùng tay đã sát trùng đẩy thai theo đánh đập dê, đặc biệt là vào thời gian chửa cuối.

chiều thuận rồi nhẹ nhàng kéo ra theo nhịp rặn Chú ý:

của dê mẹ.

- Đối với dê chửa lần đầu: hằng ngày xoa bóp

- Trong khoảng 4 giờ sau khi đẻ hết con, nhau nhẹ bầu vú để kích thích tuyến sữa phát triển và thai ra, cần thu dọn nhau thai, không để cho dê tập cho dê quen dần với việc vắt sữa sau này.

mẹ ăn. Nếu quá 4 giờ mà nhau thai chưa ra thì

- Đối với dê cái đã đẻ nhiều lứa, đang cho con bú hoặc đang thời kỳ vắt sữa, bằng cách giảm dần cần có sự can thiệp của bác sĩ thú y.

số lần cho con bú hoặc vắt sữa từ một lần/ngày

- Dọn vệ sinh ổ đẻ, lau sạch bầu vú, âm hộ dê xuống còn hai ngày một lần, ba ngày một lần rồi mẹ. Nếu dê mẹ bị cương sưng nầm vú thì chườm cắt hẳn, đồng thời giảm lượng thức ăn tinh, thức nước nóng và vắt bớt sữa.

ăn nhiều nước.

- Ngay sau khi đẻ, cho dê mẹ uống nước muối ấm 0,5% hoặc nước đường 5-10%.

4.5. Hộ lý dê đẻ

- Hằng ngày cho dê mẹ ăn thức ăn thô, thức ăn

- Trước khi dê đẻ 7-10 ngày, nhốt riêng từng tinh chất lượng tốt (không cho ăn quá nhiều thức 89

90

https://thuviensach.vn

ăn tinh và thức ăn thô vào những ngày đầu sau cao sản. Cần ưu tiên cho chúng các loại thức ăn khi đẻ).

thô, xanh ưa thích, chất lượng tốt như lá mít, keo dậu; cho ăn thêm thức ăn tinh hỗn hợp có hàm

4.6. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê đực giống

lượng đạm thô 15-17% và bổ sung thêm premix

- Dê đực giống phải nhốt tách riêng dê cái. Có khoáng, các loại vitamin.

thể nhốt vào ô cuối chuồng để tạo tính hăng cho Tùy theo khối lượng cơ thể và năng suất sữa, chúng. Chuồng trại dành cho dê đực giống phải khẩu phần ăn hằng ngày cho một con như sau: bảo đảm khô ráo và sạch sẽ.

- Đối với một con dê đực giống nặng khoảng Lượng thức ăn (kg) theo khối lượng 50 kg thì khẩu phần thức ăn hằng ngày như sau: cơ thể và năng suất sữa

cỏ: 4 kg; lá cây giàu đạm: 1,5 kg; thức ăn tinh: 0,4 kg.

- Với chế độ phối giống mỗi ngày hai lần, cần Loại

Khối

Khối

Khối

Khối

thức

cho ăn thêm 0,3 kg giá đỗ hoặc 1-2 quả trứng.

lượng 30

lượng 30

lượng 40

lượng 40

ăn

- Chú ý bổ sung đủ khoáng đa lượng và vi kg, cho

kg, cho

kg, cho

kg, cho

lượng cho dê đực giống thông qua tảng đá liếm.

11 kg

12 kg

11 kg

12 kg

sữa/ngày

sữa/ngày

sữa/ngày

sữa/ngày

- Thường xuyên chải khô cho dê. Bảo đảm cho dê vận động mỗi ngày 2 lần, mỗi lần khoảng 2 giờ.

Cỏ

lá

3,0

3,5

3,5

4,0

- Cần có sổ theo dõi việc sử dụng và hiệu quả

xanh

phối giống của từng dê đực giống. Khi hiệu quả

Lá

1,0

1,5

1,5

2,0

phối giống của dê không đạt được 60% hoặc tuổi mít/keo

quá 6 năm thì nên loại thải.

dậu

Thức

0,3-0,4

0,4-0,6

0,4-0,6

0,6-0,8

5. Chăm sóc và nuôi dưỡng dê lấy sữa ăn tinh

Đối với những dê cái thuộc giống chuyên lấy sữa hoặc những dê cái kiêm dụng sữa - thịt, ngoài Cho uống nước thỏa mãn (bình quân 3-5 lít lượng sữa dùng nuôi con, có thể khai thác sữa nước/con/ngày), nước uống phải trong, sạch, hàng hóa, phục vụ tiêu dùng hằng ngày.

không bị ô nhiễm.

Đối với những loại dê này việc chăm sóc, nuôi Bảo đảm chuồng nuôi thường xuyên khô, sạch, dưỡng tốt rất quan trọng, đặc biệt là những con thoáng. Tạo điều kiện cho dê vận động mỗi ngày 91

92

https://thuviensach.vn

ăn tinh và thức ăn thô vào những ngày đầu sau cao sản. Cần ưu tiên cho chúng các loại thức ăn khi đẻ).

thô, xanh ưa thích, chất lượng tốt như lá mít, keo dậu; cho ăn thêm thức ăn tinh hỗn hợp có hàm

4.6. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê đực giống

lượng đạm thô 15-17% và bổ sung thêm premix

- Dê đực giống phải nhốt tách riêng dê cái. Có khoáng, các loại vitamin.

thể nhốt vào ô cuối chuồng để tạo tính hăng cho Tùy theo khối lượng cơ thể và năng suất sữa, chúng. Chuồng trại dành cho dê đực giống phải khẩu phần ăn hằng ngày cho một con như sau: bảo đảm khô ráo và sạch sẽ.

- Đối với một con dê đực giống nặng khoảng Lượng thức ăn (kg) theo khối lượng 50 kg thì khẩu phần thức ăn hằng ngày như sau: cơ thể và năng suất sữa

cỏ: 4 kg; lá cây giàu đạm: 1,5 kg; thức ăn tinh: 0,4 kg.

- Với chế độ phối giống mỗi ngày hai lần, cần Loại

Khối

Khối

Khối

Khối

thức

cho ăn thêm 0,3 kg giá đỗ hoặc 1-2 quả trứng.

lượng 30

lượng 30

lượng 40

lượng 40

ăn

- Chú ý bổ sung đủ khoáng đa lượng và vi kg, cho

kg, cho

kg, cho

kg, cho

lượng cho dê đực giống thông qua tảng đá liếm.

11 kg

12 kg

11 kg

12 kg

sữa/ngày

sữa/ngày

sữa/ngày

sữa/ngày

- Thường xuyên chải khô cho dê. Bảo đảm cho dê vận động mỗi ngày 2 lần, mỗi lần khoảng 2 giờ.

Cỏ

lá

3,0

3,5

3,5

4,0

- Cần có sổ theo dõi việc sử dụng và hiệu quả

xanh

phối giống của từng dê đực giống. Khi hiệu quả

Lá

1,0

1,5

1,5

2,0

phối giống của dê không đạt được 60% hoặc tuổi mít/keo

quá 6 năm thì nên loại thải.

dậu

Thức

0,3-0,4

0,4-0,6

0,4-0,6

0,6-0,8

5. Chăm sóc và nuôi dưỡng dê lấy sữa ăn tinh

Đối với những dê cái thuộc giống chuyên lấy sữa hoặc những dê cái kiêm dụng sữa - thịt, ngoài Cho uống nước thỏa mãn (bình quân 3-5 lít lượng sữa dùng nuôi con, có thể khai thác sữa nước/con/ngày), nước uống phải trong, sạch, hàng hóa, phục vụ tiêu dùng hằng ngày.

không bị ô nhiễm.

Đối với những loại dê này việc chăm sóc, nuôi Bảo đảm chuồng nuôi thường xuyên khô, sạch, dưỡng tốt rất quan trọng, đặc biệt là những con thoáng. Tạo điều kiện cho dê vận động mỗi ngày 91

92

https://thuviensach.vn

3-5 giờ trên sân chơi gần chuồng, kết hợp xoa chải Mỗi ngày cần bảo đảm cho mỗi con: thức ăn thô: cho dê.

4-5 kg; thức ăn tinh: 0,4-0,6 kg.

Kỹ thuật vắt sữa:

- Thường xuyên vệ sinh chuồng trại và vệ sinh

- Có đầy đủ dụng cụ như: xô vắt sữa, thùng cho dê. Trong giai đoạn cuối, cần hạn chế dê vận chứa sữa, khăn lau... Các dụng cụ này phải sạch động để giảm tiêu hao năng lượng.

sẽ, phải tráng nước sôi sau mỗi lần sử dụng.

6.2. Các loại thức ăn

- Vệ sinh bầu vú trước khi vắt sữa: dùng khăn mềm, sạch nhúng nước ấm để lau bầu vú, núm vú Nhóm 1: Thức ăn thô

Chủ yếu cung cấp năng lượng, là yếu tố bảo và kích thích xuống sữa.

đảm cho dạ cỏ hoạt động bình thường. Bao gồm:

- Tuân thủ quy trình vắt sữa, vắt sữa phải nhẹ

- Thức ăn thô xanh: cỏ mọc tự nhiên, thân cây nhàng, đúng kỹ thuật. Có thể vắt nắm cả tay hoặc ngô, dây lang, mía, lá sắn non, các loại lá cây ăn vắt vuốt núm vú.

quả như mít, chuối... và lá một số loại cây có vị cay, đắng như lá xoan, lá xà cừ, lá tràm tai tượng...

6. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê lấy thịt

- Thức ăn thô khô: cỏ khô, rơm lúa...

6.1. Loại dê đưa vào nuôi lấy thịt

- Thức ăn củ quả: sắn, khoai lang, củ cải, bầu bí.

- Thiến dê đực không làm giống lúc đạt 3

Nhóm 2: Thức ăn tinh

tuần và những dê đực già loại thải trước khi

- Loại cung cấp năng lượng: các loại hạt ngũ

đưa vào vỗ béo.

cốc, các loại củ phơi khô (khoai, sắn), bột ngô,

- Tẩy giun sán cho những dê đực và dê cái già cám, gạo...

loại thải trước khi đưa vào nuôi lấy thịt và vỗ béo.

- Loại cung cấp đạm: bột đậu tương, khô dầu

- Nên nuôi theo phương thức bán chăn thả kết đậu tương, bột cá...

Nhóm 3: Thức ăn bổ sung

hợp với nuôi nhốt hoặc nuôi nhốt hoàn toàn. Cần

- Thức ăn bổ sung khoáng: bột xương, bột sò, tận dụng tối đa các phế phụ phẩm công - nông bột cacbonat canxi.

nghiệp để tăng hiệu quả kinh tế chăn nuôi. Thời

- Thức ăn bổ sung đạm: urê.

gian nuôi khoảng 1-3 tháng.

Một số lưu ý khi sử dụng thức ăn:

- Cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống cho dê;

- Phải bảo đảm trong thức ăn có cả loại giàu chú ý cung cấp các loại thức ăn giàu năng lượng.

năng lượng và cả loại giàu đạm.

93

94

https://thuviensach.vn

3-5 giờ trên sân chơi gần chuồng, kết hợp xoa chải Mỗi ngày cần bảo đảm cho mỗi con: thức ăn thô: cho dê.

4-5 kg; thức ăn tinh: 0,4-0,6 kg.

Kỹ thuật vắt sữa:

- Thường xuyên vệ sinh chuồng trại và vệ sinh

- Có đầy đủ dụng cụ như: xô vắt sữa, thùng cho dê. Trong giai đoạn cuối, cần hạn chế dê vận chứa sữa, khăn lau... Các dụng cụ này phải sạch động để giảm tiêu hao năng lượng.

sẽ, phải tráng nước sôi sau mỗi lần sử dụng.

6.2. Các loại thức ăn

- Vệ sinh bầu vú trước khi vắt sữa: dùng khăn mềm, sạch nhúng nước ấm để lau bầu vú, núm vú Nhóm 1: Thức ăn thô

Chủ yếu cung cấp năng lượng, là yếu tố bảo và kích thích xuống sữa.

đảm cho dạ cỏ hoạt động bình thường. Bao gồm:

- Tuân thủ quy trình vắt sữa, vắt sữa phải nhẹ

- Thức ăn thô xanh: cỏ mọc tự nhiên, thân cây nhàng, đúng kỹ thuật. Có thể vắt nắm cả tay hoặc ngô, dây lang, mía, lá sắn non, các loại lá cây ăn vắt vuốt núm vú.

quả như mít, chuối... và lá một số loại cây có vị cay, đắng như lá xoan, lá xà cừ, lá tràm tai tượng...

6. Chăm sóc, nuôi dưỡng dê lấy thịt

- Thức ăn thô khô: cỏ khô, rơm lúa...

6.1. Loại dê đưa vào nuôi lấy thịt

- Thức ăn củ quả: sắn, khoai lang, củ cải, bầu bí.

- Thiến dê đực không làm giống lúc đạt 3

Nhóm 2: Thức ăn tinh

tuần và những dê đực già loại thải trước khi

- Loại cung cấp năng lượng: các loại hạt ngũ

đưa vào vỗ béo.

cốc, các loại củ phơi khô (khoai, sắn), bột ngô,

- Tẩy giun sán cho những dê đực và dê cái già cám, gạo...

loại thải trước khi đưa vào nuôi lấy thịt và vỗ béo.

- Loại cung cấp đạm: bột đậu tương, khô dầu

- Nên nuôi theo phương thức bán chăn thả kết đậu tương, bột cá...

Nhóm 3: Thức ăn bổ sung

hợp với nuôi nhốt hoặc nuôi nhốt hoàn toàn. Cần

- Thức ăn bổ sung khoáng: bột xương, bột sò, tận dụng tối đa các phế phụ phẩm công - nông bột cacbonat canxi.

nghiệp để tăng hiệu quả kinh tế chăn nuôi. Thời

- Thức ăn bổ sung đạm: urê.

gian nuôi khoảng 1-3 tháng.

Một số lưu ý khi sử dụng thức ăn:

- Cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống cho dê;

- Phải bảo đảm trong thức ăn có cả loại giàu chú ý cung cấp các loại thức ăn giàu năng lượng.

năng lượng và cả loại giàu đạm.

93

94

https://thuviensach.vn

- Không thay đổi thức ăn đột ngột, nhất là thức Cỏ voi có năng suất chất xanh rất cao. Tùy theo ăn tinh mà phải có giai đoạn chuyển tiếp kéo dài trình độ thâm canh, năng suất trên một hécta có 4-5 ngày và sau đó tăng dần lên.

thể biến động từ 100 tấn đến 400 tấn/năm.

- Cần rửa cỏ tự nhiên và phơi tái trước khi cho a) Kỹ thuật trồng:

dê ăn, không cho dê ăn thức ăn ướt, dính nước

- Thời gian trồng: thích hợp là từ tháng 2 đến mưa, dính bùn đất.

tháng 5, thu hoạch từ tháng 6 đến tháng 11. Chu

- Thức ăn thô xanh cồng kềnh nên cắt ngắn.

kỳ kinh tế của cỏ voi là 3-4 năm. Nếu chăm sóc Thức ăn củ, quả nên cắt thành miếng mỏng nhưng tốt có thể cho năng suất cao trong 10 năm liền.

- Chuẩn bị đất: cần chọn loại đất phù hợp với cũng không nên nghiền nát hoặc thái quá nhỏ.

yêu cầu của cây: loại đất có tầng canh tác trên

- Không cho ăn mỗi ngày quá 0,5 kg rỉ mật.

30 cm, nhiều màu, tơi xốp, thoát nước, có độ ẩm

- Với urê: chỉ sử dụng cho dê trưởng thành, trung bình đến hơi khô. Trước khi trồng cần cầy không hòa vào nước cho uống, tuân thủ tỷ lệ phối sâu, bừa kỹ hai lượt và làm sạch cỏ dại, đồng thời trộn urê với các loại thức ăn.

san phẳng đất. Rạch hàng sâu 15-20 cm theo

- Cần phải treo máng ăn cách mặt đất 0,2-0,5 m.

hướng đông - tây, hàng cách hàng 60 cm. Cỏ được Máng ăn phải đủ dài, bảo đảm tất cả dê có thể ăn trồng với mật độ bụi nọ cách bụi kia 40 cm và cùng một lúc và không rơi vãi.

hàng cách hàng 60 cm.

7. Cách trồng một số cây thức ăn để nuôi dê

- Phân bón: tùy theo chân ruộng tốt hay xấu mà có thể sử dụng lượng phân bón khác nhau.

7.1. Cỏ voi

Trung bình cho 1 hécta cần bón: 15-20 tấn phân Cỏ voi có thân đứng, có thể cao tới 4-6 m, có chuồng hoai mục; 300-400 kg đạm urê; 250-300 kg nhiều đốt, rậm lá, sinh trưởng nhanh. Trồng cỏ

super lân; 150-200 kg sunphát kali.

voi có yêu cầu về đất tương đối khắt khe: ưa đất Các loại phân hữu cơ, phân lân, phân kali dùng màu, giàu dinh dưỡng và thoáng, có tầng canh tác bón lót toàn bộ theo lòng rãnh trồng cỏ. Riêng sâu, không ưa đất cát và không chịu được ngập phân đạm thì chia đều cho các lần thu hoạch và úng nhưng chịu được khô hạn. Tuy nhiên, nếu bón thúc sau mỗi lần cắt. Nếu đất chua (pH < 5) hạn hán kéo dài hoặc vào mùa đông, khi nhiệt độ

thì phải bón thêm vôi.

xuống thấp và đặc biệt khi có sương muối, quá

- Cách trồng và chăm sóc: trồng bằng thân cây trình sinh trưởng của cỏ bị chậm lại.

(hom), chọn cây mập và hom bánh tẻ (ở độ tuổi 95

96

https://thuviensach.vn

- Không thay đổi thức ăn đột ngột, nhất là thức Cỏ voi có năng suất chất xanh rất cao. Tùy theo ăn tinh mà phải có giai đoạn chuyển tiếp kéo dài trình độ thâm canh, năng suất trên một hécta có 4-5 ngày và sau đó tăng dần lên.

thể biến động từ 100 tấn đến 400 tấn/năm.

- Cần rửa cỏ tự nhiên và phơi tái trước khi cho a) Kỹ thuật trồng:

dê ăn, không cho dê ăn thức ăn ướt, dính nước

- Thời gian trồng: thích hợp là từ tháng 2 đến mưa, dính bùn đất.

tháng 5, thu hoạch từ tháng 6 đến tháng 11. Chu

- Thức ăn thô xanh cồng kềnh nên cắt ngắn.

kỳ kinh tế của cỏ voi là 3-4 năm. Nếu chăm sóc Thức ăn củ, quả nên cắt thành miếng mỏng nhưng tốt có thể cho năng suất cao trong 10 năm liền.

- Chuẩn bị đất: cần chọn loại đất phù hợp với cũng không nên nghiền nát hoặc thái quá nhỏ.

yêu cầu của cây: loại đất có tầng canh tác trên

- Không cho ăn mỗi ngày quá 0,5 kg rỉ mật.

30 cm, nhiều màu, tơi xốp, thoát nước, có độ ẩm

- Với urê: chỉ sử dụng cho dê trưởng thành, trung bình đến hơi khô. Trước khi trồng cần cầy không hòa vào nước cho uống, tuân thủ tỷ lệ phối sâu, bừa kỹ hai lượt và làm sạch cỏ dại, đồng thời trộn urê với các loại thức ăn.

san phẳng đất. Rạch hàng sâu 15-20 cm theo

- Cần phải treo máng ăn cách mặt đất 0,2-0,5 m.

hướng đông - tây, hàng cách hàng 60 cm. Cỏ được Máng ăn phải đủ dài, bảo đảm tất cả dê có thể ăn trồng với mật độ bụi nọ cách bụi kia 40 cm và cùng một lúc và không rơi vãi.

hàng cách hàng 60 cm.

7. Cách trồng một số cây thức ăn để nuôi dê

- Phân bón: tùy theo chân ruộng tốt hay xấu mà có thể sử dụng lượng phân bón khác nhau.

7.1. Cỏ voi

Trung bình cho 1 hécta cần bón: 15-20 tấn phân Cỏ voi có thân đứng, có thể cao tới 4-6 m, có chuồng hoai mục; 300-400 kg đạm urê; 250-300 kg nhiều đốt, rậm lá, sinh trưởng nhanh. Trồng cỏ

super lân; 150-200 kg sunphát kali.

voi có yêu cầu về đất tương đối khắt khe: ưa đất Các loại phân hữu cơ, phân lân, phân kali dùng màu, giàu dinh dưỡng và thoáng, có tầng canh tác bón lót toàn bộ theo lòng rãnh trồng cỏ. Riêng sâu, không ưa đất cát và không chịu được ngập phân đạm thì chia đều cho các lần thu hoạch và úng nhưng chịu được khô hạn. Tuy nhiên, nếu bón thúc sau mỗi lần cắt. Nếu đất chua (pH < 5) hạn hán kéo dài hoặc vào mùa đông, khi nhiệt độ

thì phải bón thêm vôi.

xuống thấp và đặc biệt khi có sương muối, quá

- Cách trồng và chăm sóc: trồng bằng thân cây trình sinh trưởng của cỏ bị chậm lại.

(hom), chọn cây mập và hom bánh tẻ (ở độ tuổi 95

96

https://thuviensach.vn

80-100 ngày). Chặt vát hom với độ dài 25-30

cỏ Tây Nghệ An hay cỏ sữa. Cỏ Ghinê là loại cây cm/hom và có 3-5 mắt mầm. Mỗi hécta cần 8-10

lâu năm, thân cao 2-3 m, sinh nhánh và mọc tấn hom.

thành bụi như bụi sả. Bẹ lá mọc quanh gốc, có Đặt hom trong lòng rãnh, chếch 450, cách nhau màu tím, cả bẹ và lá đều có lông nhỏ và trắng.

30-40 cm và lấp đất dày khoảng 10 cm, bảo đảm Cỏ Ghinê có nhiều đặc tính quý: sinh trưởng mặt đất bằng phẳng sau khi lấp.

mạnh, năng suất cao, khả năng chịu hạn, chịu Sau khi trồng 10-15 ngày mầm bắt đầu mọc.

nóng và chịu bóng cây tốt, dễ trồng. Cỏ Ghinê Tiến hành kiểm tra tỷ lệ mọc mầm và nếu có hom sống được trên nhiều loại đất khác nhau nhưng chết, cần trồng dặm lại, đồng thời làm sạch cỏ dại tốt nhất là loại đất phù sa và đất có nhiều màu.

và dùng cuốc xới nhẹ cho đất tơi, thoáng (chú ý Cỏ chịu được đất mặn nhẹ, nhưng không chịu không chạm vào thân cây giống). Lúc được 30

được đất ẩm kéo dài. Do cỏ Ghinê có khả năng ngày tiến hành bón thúc bằng 100 kg urê. Dùng chịu được hạn và bóng râm nên có thể trồng xen cuốc làm sạch cỏ dại thêm vài lần, trước khi cỏ lên với cây lâm nghiệp hoặc cây ăn quả, trồng ven bờ

cao phủ kín mặt đất.

đê, ven đường, xung quanh ao cá, vừa phủ đất b) Thu hoạch và sử dụng chống xói mòn và giữ ẩm, vừa tận thu chất xanh Sau khi trồng được 80-90 ngày thì tiến hành cho chăn nuôi dê rất tốt.

thu hoạch đợt đầu (không thu hoạch non đợt đầu).

a) Kỹ thuật trồng

Khoảng cách những lần thu hoạch tiếp theo là

- Thời gian trồng: từ tháng 2 đến tháng 4. Tốt 30-45 ngày, khi thảm cỏ có độ cao khoảng 80-120 cm.

nhất là trồng vào đầu mùa mưa để bảo đảm tỷ lệ

Mỗi lần thu hoạch lưu ý cắt gốc ở độ cao 5 cm trên sống cao. Thu hoạch từ tháng 5 đến tháng 11.

mặt đất để cho cỏ mọc lại đều. Cứ sau mỗi lần thu Chu kỳ kinh tế 4-5 năm, nếu chăm sóc tốt có thể

hoạch và cỏ ra lá mới lại tiến hành bón thúc bằng kéo dài hơn (6-7 năm).

đạm urê.

Có thể dùng cỏ voi cho dê ăn tươi hoặc ủ chua

- Chuẩn bị đất: cỏ Ghinê phù hợp với chân để dự trữ cho những thời điểm khan hiếm thức ăn ruộng cao, loại đất cát pha, không bị ngập nước thô xanh.

hoặc ẩm nhiều. Trước khi trồng cần cày vỡ đất ở

độ sâu 20 cm, sau đó bừa và cày đào (cày 2 lần),

7.2. Cỏ Ghinê

làm sạch cỏ dại và san phẳng đất. Trong trường Cỏ Ghinê còn gọi là cỏ sả, một số nơi còn gọi là hợp trồng bằng hạt thì đất phải làm tơi nhỏ hơn.

97

98

https://thuviensach.vn

80-100 ngày). Chặt vát hom với độ dài 25-30

cỏ Tây Nghệ An hay cỏ sữa. Cỏ Ghinê là loại cây cm/hom và có 3-5 mắt mầm. Mỗi hécta cần 8-10

lâu năm, thân cao 2-3 m, sinh nhánh và mọc tấn hom.

thành bụi như bụi sả. Bẹ lá mọc quanh gốc, có Đặt hom trong lòng rãnh, chếch 450, cách nhau màu tím, cả bẹ và lá đều có lông nhỏ và trắng.

30-40 cm và lấp đất dày khoảng 10 cm, bảo đảm Cỏ Ghinê có nhiều đặc tính quý: sinh trưởng mặt đất bằng phẳng sau khi lấp.

mạnh, năng suất cao, khả năng chịu hạn, chịu Sau khi trồng 10-15 ngày mầm bắt đầu mọc.

nóng và chịu bóng cây tốt, dễ trồng. Cỏ Ghinê Tiến hành kiểm tra tỷ lệ mọc mầm và nếu có hom sống được trên nhiều loại đất khác nhau nhưng chết, cần trồng dặm lại, đồng thời làm sạch cỏ dại tốt nhất là loại đất phù sa và đất có nhiều màu.

và dùng cuốc xới nhẹ cho đất tơi, thoáng (chú ý Cỏ chịu được đất mặn nhẹ, nhưng không chịu không chạm vào thân cây giống). Lúc được 30

được đất ẩm kéo dài. Do cỏ Ghinê có khả năng ngày tiến hành bón thúc bằng 100 kg urê. Dùng chịu được hạn và bóng râm nên có thể trồng xen cuốc làm sạch cỏ dại thêm vài lần, trước khi cỏ lên với cây lâm nghiệp hoặc cây ăn quả, trồng ven bờ

cao phủ kín mặt đất.

đê, ven đường, xung quanh ao cá, vừa phủ đất b) Thu hoạch và sử dụng chống xói mòn và giữ ẩm, vừa tận thu chất xanh Sau khi trồng được 80-90 ngày thì tiến hành cho chăn nuôi dê rất tốt.

thu hoạch đợt đầu (không thu hoạch non đợt đầu).

a) Kỹ thuật trồng

Khoảng cách những lần thu hoạch tiếp theo là

- Thời gian trồng: từ tháng 2 đến tháng 4. Tốt 30-45 ngày, khi thảm cỏ có độ cao khoảng 80-120 cm.

nhất là trồng vào đầu mùa mưa để bảo đảm tỷ lệ

Mỗi lần thu hoạch lưu ý cắt gốc ở độ cao 5 cm trên sống cao. Thu hoạch từ tháng 5 đến tháng 11.

mặt đất để cho cỏ mọc lại đều. Cứ sau mỗi lần thu Chu kỳ kinh tế 4-5 năm, nếu chăm sóc tốt có thể

hoạch và cỏ ra lá mới lại tiến hành bón thúc bằng kéo dài hơn (6-7 năm).

đạm urê.

Có thể dùng cỏ voi cho dê ăn tươi hoặc ủ chua

- Chuẩn bị đất: cỏ Ghinê phù hợp với chân để dự trữ cho những thời điểm khan hiếm thức ăn ruộng cao, loại đất cát pha, không bị ngập nước thô xanh.

hoặc ẩm nhiều. Trước khi trồng cần cày vỡ đất ở

độ sâu 20 cm, sau đó bừa và cày đào (cày 2 lần),

7.2. Cỏ Ghinê

làm sạch cỏ dại và san phẳng đất. Trong trường Cỏ Ghinê còn gọi là cỏ sả, một số nơi còn gọi là hợp trồng bằng hạt thì đất phải làm tơi nhỏ hơn.

97

98

https://thuviensach.vn

- Phân bón: bình quân 1 hécta cần: Sau khi trồng 15-20 ngày cần kiểm tra khả

+ 10-15 tấn phân chuồng hoai mục, bón lót năng ra mầm chồi và nếu cần thiết thì trồng dặm toàn bộ theo hàng rạch;

lại. Đồng thời lúc này xới qua đất, làm cỏ dại và

+ 200-250 kg super lân, bón lót toàn bộ theo bón thúc bằng đạm urê. Nếu gieo bằng hạt thì chỉ

hàng rạch;

tiến hành chăm sóc và trồng tỉa bổ sung khi cây

+ 150-200 kg sunphát kali, bón lót toàn bộ theo mọc và có thể phân biệt rõ để tránh nhầm lẫn với cỏ

hàng rạch;

dại. Sau hai lần cắt và khi thảm cỏ nảy mầm xanh

+ 200-300 kg sunphát đạm, chia đều để bón lại thì làm cỏ dại rồi dùng phân đạm bón thúc.

thúc sau mỗi lần thu hoạch.

b) Thu hoạch và sử dụng Sau khi trồng được 60 ngày thì thu hoạch lứa

- Cách trồng và chăm sóc: cỏ có thể trồng bằng đầu, cắt phần trên cách mặt đất 10 cm. Các lứa thu hạt hoặc dùng hom thân rễ, trồng theo bụi. Nếu hoạch sau cách nhau 40-45 ngày. Mỗi năm cắt dọn trồng bằng hom theo bụi thì sau khi làm đất kỹ

gốc già một lần. Cỏ Ghinê có giá trị dinh dưỡng cao, như nêu trên, dùng cày rạch thành hàng cách không bị giảm chất lượng nhanh như cỏ voi.

nhau 40-50 cm, sâu 15 cm. Trong trường hợp gieo

7.3. Cỏ Ruzi

bằng hạt thì chỉ cần rạch hàng sâu 10 cm. Mỗi Cỏ Ruzi là giống cỏ lâu năm, thân bò và có thể

hécta cần 5-6 tấn hom hay 5-6 kg hạt.

cao tới 1m. Thân và lá có lông mịn, rễ chùm, phát Sau khi rạch hàng và bón lót phân, tiến hành triển mạnh và bám chắc vào đất. Cỏ Ruzi có khả

trồng bằng cách đặt các hom vào rãnh, ngả cùng năng chịu hạn tốt nhưng phát triển mạnh nhất một phía và vuông góc với thành rãnh, cách nhau vào mùa mưa. Có thể trồng loại cỏ này ở đồng 35-40 cm, lấp đất sâu khoảng 10-15 cm (1/2 độ

bằng (bờ ruộng, bờ đê...) hoặc ở trung du, miền dài của thân cây giống) và lưu ý dậm chặt đất, tạo núi với độ dốc không quá lớn (< 15o).

điều kiện có độ ẩm, cây chóng nảy mầm và có tỷ lệ

Tùy theo điều kiện đất đai và khả năng chăm sống cao.

sóc, có thể thu hoạch cỏ Ruzi 5-7 lứa mỗi năm và Nếu trồng bằng hạt thì gieo rải đều theo hàng năng suất chất xanh đạt được từ 60-90 tấn/ha.

rạch và dùng đất nhỏ mịn lấp dày 5 cm.

Chu kỳ kinh tế khoảng 6 năm.

Trong trường hợp trồng xen với cây ăn quả, a) Kỹ thuật trồng

trồng ven đường hoặc xung quanh bờ ao thì đào

- Thời gian trồng thích hợp là vào mùa mưa, hốc sâu 15 cm, khoảng cách hàng 40-50 cm và hố

nhưng tốt nhất là vào đầu mùa mưa (tháng 4-5) nọ cách hố kia 15-20 cm.

để bảo đảm tỷ lệ sống cao và cây phát triển tốt.

99

100

https://thuviensach.vn

- Phân bón: bình quân 1 hécta cần: Sau khi trồng 15-20 ngày cần kiểm tra khả

+ 10-15 tấn phân chuồng hoai mục, bón lót năng ra mầm chồi và nếu cần thiết thì trồng dặm toàn bộ theo hàng rạch;

lại. Đồng thời lúc này xới qua đất, làm cỏ dại và

+ 200-250 kg super lân, bón lót toàn bộ theo bón thúc bằng đạm urê. Nếu gieo bằng hạt thì chỉ

hàng rạch;

tiến hành chăm sóc và trồng tỉa bổ sung khi cây

+ 150-200 kg sunphát kali, bón lót toàn bộ theo mọc và có thể phân biệt rõ để tránh nhầm lẫn với cỏ

hàng rạch;

dại. Sau hai lần cắt và khi thảm cỏ nảy mầm xanh

+ 200-300 kg sunphát đạm, chia đều để bón lại thì làm cỏ dại rồi dùng phân đạm bón thúc.

thúc sau mỗi lần thu hoạch.

b) Thu hoạch và sử dụng Sau khi trồng được 60 ngày thì thu hoạch lứa

- Cách trồng và chăm sóc: cỏ có thể trồng bằng đầu, cắt phần trên cách mặt đất 10 cm. Các lứa thu hạt hoặc dùng hom thân rễ, trồng theo bụi. Nếu hoạch sau cách nhau 40-45 ngày. Mỗi năm cắt dọn trồng bằng hom theo bụi thì sau khi làm đất kỹ

gốc già một lần. Cỏ Ghinê có giá trị dinh dưỡng cao, như nêu trên, dùng cày rạch thành hàng cách không bị giảm chất lượng nhanh như cỏ voi.

nhau 40-50 cm, sâu 15 cm. Trong trường hợp gieo

7.3. Cỏ Ruzi

bằng hạt thì chỉ cần rạch hàng sâu 10 cm. Mỗi Cỏ Ruzi là giống cỏ lâu năm, thân bò và có thể

hécta cần 5-6 tấn hom hay 5-6 kg hạt.

cao tới 1m. Thân và lá có lông mịn, rễ chùm, phát Sau khi rạch hàng và bón lót phân, tiến hành triển mạnh và bám chắc vào đất. Cỏ Ruzi có khả

trồng bằng cách đặt các hom vào rãnh, ngả cùng năng chịu hạn tốt nhưng phát triển mạnh nhất một phía và vuông góc với thành rãnh, cách nhau vào mùa mưa. Có thể trồng loại cỏ này ở đồng 35-40 cm, lấp đất sâu khoảng 10-15 cm (1/2 độ

bằng (bờ ruộng, bờ đê...) hoặc ở trung du, miền dài của thân cây giống) và lưu ý dậm chặt đất, tạo núi với độ dốc không quá lớn (< 15o).

điều kiện có độ ẩm, cây chóng nảy mầm và có tỷ lệ

Tùy theo điều kiện đất đai và khả năng chăm sống cao.

sóc, có thể thu hoạch cỏ Ruzi 5-7 lứa mỗi năm và Nếu trồng bằng hạt thì gieo rải đều theo hàng năng suất chất xanh đạt được từ 60-90 tấn/ha.

rạch và dùng đất nhỏ mịn lấp dày 5 cm.

Chu kỳ kinh tế khoảng 6 năm.

Trong trường hợp trồng xen với cây ăn quả, a) Kỹ thuật trồng

trồng ven đường hoặc xung quanh bờ ao thì đào

- Thời gian trồng thích hợp là vào mùa mưa, hốc sâu 15 cm, khoảng cách hàng 40-50 cm và hố

nhưng tốt nhất là vào đầu mùa mưa (tháng 4-5) nọ cách hố kia 15-20 cm.

để bảo đảm tỷ lệ sống cao và cây phát triển tốt.

99

100

https://thuviensach.vn

- Chuẩn bị đất:

chuẩn bị đất và bón lót phân như nêu trên, đặt các Yêu cầu chuẩn bị đất trồng cẩn thận, cày và khóm cỏ giống vuông góc với thành rạch, khóm nọ

bừa hai lần. Lần đầu cày vỡ với độ sâu 20 cm, rồi cách khóm kia 35-40 cm. Dùng cuốc lấp kín thân bừa vỡ. Lần thứ hai cày đảo lại và bừa tơi đất, cây giống, tiếp theo, dùng chân dậm thật chặt đất đồng thời vơ sạch cỏ dại và san phẳng đất. Nên kéo để tạo độ ẩm, bảo đảm cỏ chóng ra mầm và đạt tỷ

dài thời gian chuẩn bị đất nhằm hạn chế cỏ dại.

lệ sống cao. Mỗi hécta cần 4 - 6 tấn khóm.

Sau khi đã san phẳng đất, tiến hành đánh rãnh Trường hợp trồng bằng hạt: cần xử lý hạt trước hàng cách nhau 40-50 cm (nếu gieo bằng hạt).

khi gieo bằng cách ngâm hạt trong nước 30 phút,

- Phân bón:

rửa sạch bằng nước lã và ngâm thêm khoảng 60

Cần sử dụng cả phân vô cơ và phân hữu cơ.

phút rồi vớt ra và đem gieo. Gieo rải đều hạt theo Mỗi hécta cần:

hàng rạch. Dùng tay khỏa đều và lấp một lớp đất

+ 10 - 15 tấn phân chuồng hoai mục; mỏng lên trên. Mỗi hécta cần 4-5 kg hạt cỏ giống.

+ 200 - 250 kg super lân;

Sau khi trồng khoảng 2 - 3 tuần tiến hành

+ 100 - 200 kg sunphát kali;

kiểm tra tỷ lệ mọc mầm, những cây bị chết thì

+ 300 - 350 kg đạm urê.

trồng dặm lại. Trong trường hợp gieo hạt, cần lưu Các loại phân chuồng, super lân, sunphát kali ý phân biệt mầm cỏ Ruzi với mầm cỏ dại. Tiến dùng bón lót theo hàng trồng cỏ. Lượng đạm urê hành trồng tỉa bổ sung vào những nơi cỏ không được chia đều cho các lần cắt cỏ và dùng để bón nảy mầm. Xới xáo nhẹ cho đất tơi xốp và làm sạch thúc sau khi cỏ đã đâm chồi và ra lá.

cỏ dại. Khi thảm cỏ nảy mầm xanh và sau khi làm

- Cách trồng và chăm sóc:

cỏ lần hai thì bón thúc bằng đạm urê.

Có thể trồng cỏ bằng thân khóm hoặc trồng b) Thu hoạch và sử dụng

bằng hạt.

Cỏ Ruzi thu hoạch lứa đầu sau khi trồng được Trường hợp trồng bằng thân khóm, cách chuẩn 60 ngày bằng cách cắt cao trên mặt đất 10 cm.

bị thân khóm như sau: các khóm cỏ Ruzi dùng Các lứa thu hoạch tiếp theo tiến hành khi thảm làm giống được cắt xén bỏ phân lá cách mặt đất cỏ cao khoảng 45-60 cm.

khoảng 25-30 cm. Dùng cuốc đánh cả khóm cỏ

Cỏ Ruzi ngoài việc sử dụng cho ăn tươi, có thể

lên, rũ đất và phạt xén bớt rễ, chỉ để lại còn 4-5 cm.

phơi khô và làm thức ăn dự trữ trong vụ đông Sau đó dùng dao chia tách thành những cụm cỏ

xuân bởi vì khi phơi khô, cỏ khô đều và nhanh cả

nhỏ, mỗi cụm gồm 4-5 thân nhánh. Sau khi đã phần lá và cuộng.

101

102

https://thuviensach.vn

- Chuẩn bị đất:

chuẩn bị đất và bón lót phân như nêu trên, đặt các Yêu cầu chuẩn bị đất trồng cẩn thận, cày và khóm cỏ giống vuông góc với thành rạch, khóm nọ

bừa hai lần. Lần đầu cày vỡ với độ sâu 20 cm, rồi cách khóm kia 35-40 cm. Dùng cuốc lấp kín thân bừa vỡ. Lần thứ hai cày đảo lại và bừa tơi đất, cây giống, tiếp theo, dùng chân dậm thật chặt đất đồng thời vơ sạch cỏ dại và san phẳng đất. Nên kéo để tạo độ ẩm, bảo đảm cỏ chóng ra mầm và đạt tỷ

dài thời gian chuẩn bị đất nhằm hạn chế cỏ dại.

lệ sống cao. Mỗi hécta cần 4 - 6 tấn khóm.

Sau khi đã san phẳng đất, tiến hành đánh rãnh Trường hợp trồng bằng hạt: cần xử lý hạt trước hàng cách nhau 40-50 cm (nếu gieo bằng hạt).

khi gieo bằng cách ngâm hạt trong nước 30 phút,

- Phân bón:

rửa sạch bằng nước lã và ngâm thêm khoảng 60

Cần sử dụng cả phân vô cơ và phân hữu cơ.

phút rồi vớt ra và đem gieo. Gieo rải đều hạt theo Mỗi hécta cần:

hàng rạch. Dùng tay khỏa đều và lấp một lớp đất

+ 10 - 15 tấn phân chuồng hoai mục; mỏng lên trên. Mỗi hécta cần 4-5 kg hạt cỏ giống.

+ 200 - 250 kg super lân;

Sau khi trồng khoảng 2 - 3 tuần tiến hành

+ 100 - 200 kg sunphát kali;

kiểm tra tỷ lệ mọc mầm, những cây bị chết thì

+ 300 - 350 kg đạm urê.

trồng dặm lại. Trong trường hợp gieo hạt, cần lưu Các loại phân chuồng, super lân, sunphát kali ý phân biệt mầm cỏ Ruzi với mầm cỏ dại. Tiến dùng bón lót theo hàng trồng cỏ. Lượng đạm urê hành trồng tỉa bổ sung vào những nơi cỏ không được chia đều cho các lần cắt cỏ và dùng để bón nảy mầm. Xới xáo nhẹ cho đất tơi xốp và làm sạch thúc sau khi cỏ đã đâm chồi và ra lá.

cỏ dại. Khi thảm cỏ nảy mầm xanh và sau khi làm

- Cách trồng và chăm sóc:

cỏ lần hai thì bón thúc bằng đạm urê.

Có thể trồng cỏ bằng thân khóm hoặc trồng b) Thu hoạch và sử dụng

bằng hạt.

Cỏ Ruzi thu hoạch lứa đầu sau khi trồng được Trường hợp trồng bằng thân khóm, cách chuẩn 60 ngày bằng cách cắt cao trên mặt đất 10 cm.

bị thân khóm như sau: các khóm cỏ Ruzi dùng Các lứa thu hoạch tiếp theo tiến hành khi thảm làm giống được cắt xén bỏ phân lá cách mặt đất cỏ cao khoảng 45-60 cm.

khoảng 25-30 cm. Dùng cuốc đánh cả khóm cỏ

Cỏ Ruzi ngoài việc sử dụng cho ăn tươi, có thể

lên, rũ đất và phạt xén bớt rễ, chỉ để lại còn 4-5 cm.

phơi khô và làm thức ăn dự trữ trong vụ đông Sau đó dùng dao chia tách thành những cụm cỏ

xuân bởi vì khi phơi khô, cỏ khô đều và nhanh cả

nhỏ, mỗi cụm gồm 4-5 thân nhánh. Sau khi đã phần lá và cuộng.

101

102

https://thuviensach.vn

7.4. Cây keo dậu

- Cách trồng và chăm sóc: Trước khi gieo cần Keo dậu thuộc họ đậu, thân bụi hoặc thân gỗ

xử lý hạt như sau: làm ướt hạt bằng nước lã, sau lâu năm. Cây có thể cao tới 10 m và rễ có thể đâm đó đổ nước nóng 90-100oC vào và ngâm trong sâu tới 4 m. Cây có thể sinh trưởng trên nhiều vòng 5 phút. Bước tiếp theo là gạn hết nước nóng loại đất khác nhau nhưng thích hợp nhất là đất và đổ nước lã vào cho ngập hạt, ngâm tiếp 5-10

nhiều mùn, dễ thoát nước. Cây có khả năng chịu giờ rồi lại gạn hết nước và để hạt khô ráo trước hạn rất tốt nhưng kém chịu lạnh và sương muối.

khi đem gieo.

Năng suất chất xanh thay đổi tùy theo giống, điều Gieo hạt theo hàng rạch, trung bình 1 m gieo kiện đất đai, khí hậu và điều kiện chăm sóc. Trung 20 hạt (lượng hạt khô cần cho một hécta khoảng bình có thể đạt 40-45 tấn chất xanh/ha/năm. Chu 20 kg), sau khi gieo lấp đất sâu khoảng 5 cm.

kỳ kinh tế trồng keo dậu 5-6 năm. Từ năm thứ

Cũng có thể gieo hạt vào bầu đất hoặc vườn ươm, hai sau khi trồng, vào mùa xuân chỉ cần làm cỏ và sau đó khi cây mọc cao khoảng 45 cm bứng đi trồng bón phân một lần.

(trong trường hợp trồng làm hàng rào) như các loại a) Kỹ thuật trồng

cây gỗ khác, trồng cây nọ cách cây kia 50 cm.

- Thời gian trồng: tốt nhất vào tháng 4.

Sau khi trồng khoảng 10 ngày, kiểm tra tỷ lệ

- Chuẩn bị đất: có thể trồng keo dậu ở ruộng nảy mầm, nếu cần thiết thì gieo lại hoặc trồng tập trung, trên bờ bụi, bờ mương máng hoặc trong dặm lại. Dùng cuốc xới xáo nhẹ theo hàng và làm vườn, làm hàng rào. Cần chú ý chọn loại đất thoát sạch cỏ dại hai đợt: lúc 15 ngày và lúc 40 ngày sau nước, ít chua. Nếu trồng tại ruộng thì chỉ chuẩn bị

đất như khi trồng các loại đậu đỗ khác. Sau khi khi trồng.

cày bừa và làm đất, tiến hành lên luống rộng 3 m, b) Thu hoạch và sử dụng

rạch các hàng trên luống cách nhau 70-80 cm, sâu Sau khi trồng khoảng 4-5 tháng, có thể thu khoảng 10 cm.

hoạch lứa đầu (tùy theo đất đai và điều kiện chăm

- Phân bón: mỗi hécta cần:

sóc, lúc đó cây có thể cao tới 1,5 m). Khi thu hoạch

+ 10 tấn phân chuồng;

lứa đầu, cắt gốc cách mặt đất 70 cm. Các lứa tiếp

+ 300 kg phân lân nung chảy;

theo cắt chừa lại cành mới tái sinh 5 cm và cứ sau

+ 150 kg clorua kali.

khoảng 45 ngày cắt một lần. Có thể sử dụng keo Các loại phân này dùng bón lót toàn bộ trước khi dậu như nguồn thức ăn tươi xanh, cũng có thể

bừa lần cuối và mỗi năm bón một lần vào vụ xuân.

phơi sấy khô, nghiền thành bột.

103

104

https://thuviensach.vn

7.4. Cây keo dậu

- Cách trồng và chăm sóc: Trước khi gieo cần Keo dậu thuộc họ đậu, thân bụi hoặc thân gỗ

xử lý hạt như sau: làm ướt hạt bằng nước lã, sau lâu năm. Cây có thể cao tới 10 m và rễ có thể đâm đó đổ nước nóng 90-100oC vào và ngâm trong sâu tới 4 m. Cây có thể sinh trưởng trên nhiều vòng 5 phút. Bước tiếp theo là gạn hết nước nóng loại đất khác nhau nhưng thích hợp nhất là đất và đổ nước lã vào cho ngập hạt, ngâm tiếp 5-10

nhiều mùn, dễ thoát nước. Cây có khả năng chịu giờ rồi lại gạn hết nước và để hạt khô ráo trước hạn rất tốt nhưng kém chịu lạnh và sương muối.

khi đem gieo.

Năng suất chất xanh thay đổi tùy theo giống, điều Gieo hạt theo hàng rạch, trung bình 1 m gieo kiện đất đai, khí hậu và điều kiện chăm sóc. Trung 20 hạt (lượng hạt khô cần cho một hécta khoảng bình có thể đạt 40-45 tấn chất xanh/ha/năm. Chu 20 kg), sau khi gieo lấp đất sâu khoảng 5 cm.

kỳ kinh tế trồng keo dậu 5-6 năm. Từ năm thứ

Cũng có thể gieo hạt vào bầu đất hoặc vườn ươm, hai sau khi trồng, vào mùa xuân chỉ cần làm cỏ và sau đó khi cây mọc cao khoảng 45 cm bứng đi trồng bón phân một lần.

(trong trường hợp trồng làm hàng rào) như các loại a) Kỹ thuật trồng

cây gỗ khác, trồng cây nọ cách cây kia 50 cm.

- Thời gian trồng: tốt nhất vào tháng 4.

Sau khi trồng khoảng 10 ngày, kiểm tra tỷ lệ

- Chuẩn bị đất: có thể trồng keo dậu ở ruộng nảy mầm, nếu cần thiết thì gieo lại hoặc trồng tập trung, trên bờ bụi, bờ mương máng hoặc trong dặm lại. Dùng cuốc xới xáo nhẹ theo hàng và làm vườn, làm hàng rào. Cần chú ý chọn loại đất thoát sạch cỏ dại hai đợt: lúc 15 ngày và lúc 40 ngày sau nước, ít chua. Nếu trồng tại ruộng thì chỉ chuẩn bị

đất như khi trồng các loại đậu đỗ khác. Sau khi khi trồng.

cày bừa và làm đất, tiến hành lên luống rộng 3 m, b) Thu hoạch và sử dụng

rạch các hàng trên luống cách nhau 70-80 cm, sâu Sau khi trồng khoảng 4-5 tháng, có thể thu khoảng 10 cm.

hoạch lứa đầu (tùy theo đất đai và điều kiện chăm

- Phân bón: mỗi hécta cần:

sóc, lúc đó cây có thể cao tới 1,5 m). Khi thu hoạch

+ 10 tấn phân chuồng;

lứa đầu, cắt gốc cách mặt đất 70 cm. Các lứa tiếp

+ 300 kg phân lân nung chảy;

theo cắt chừa lại cành mới tái sinh 5 cm và cứ sau

+ 150 kg clorua kali.

khoảng 45 ngày cắt một lần. Có thể sử dụng keo Các loại phân này dùng bón lót toàn bộ trước khi dậu như nguồn thức ăn tươi xanh, cũng có thể

bừa lần cuối và mỗi năm bón một lần vào vụ xuân.

phơi sấy khô, nghiền thành bột.

103

104

https://thuviensach.vn

Keo dậu là cây có hàm lượng dinh dưỡng cao, vào đất ẩm, chỗ râm mát. Sau khoảng 15-20 ngày đặc biệt là protein. Tuy nhiên, keo dậu có hạn chế

thì mầm non xuất hiện và có thể đem trồng.

là chứa một lượng nhỏ độc tố mimosine (thường b) Thu hoạch và sử dụng

tập trung trong các phần non của cây như lá, chồi Sau khi trồng được 120 ngày thì tiến hành non). Vì vậy khi sử dụng keo dậu cần có biện pháp thu hoạch lứa đầu và các lứa tiếp theo sau làm giảm hàm lượng mimosine (như xử lý nhiệt khoảng 90 ngày. Khi cắt nên chừa lại 3-4 cm trên 70oC, nhúng trong nước qua đêm, phun dung trên đoạn tái sinh.

dịch sunphát sắt II...) và khống chế lượng keo dậu Sau mỗi lần cắt cần làm sạch cỏ dại và bón phân chỉ chiếm < 30% khẩu phần.

urê, với lượng 80-100 kg/ha. Vào đầu mùa xuân

7.5. Cây chè khổng lồ

hằng năm nên bón thêm phân hữu cơ cho cây.

Đây là cây lâu năm, ưa độ ẩm, chịu được bóng Cây có thể được sử dụng ở dạng tươi làm thức râm và có thể phát triển quanh năm. Thân cây ăn cho dê.

mọc thẳng, có nhiều mấu lồi. Lá có màu nâu sẫm, 8. Bảo quản, chế biến thức ăn nuôi dê giòn và hơi ráp. Năng suất chất xanh đạt 70-80

tấn/ha/năm.

8.1. Phơi khô

a) Kỹ thuật trồng:

- Có thể phơi khô cỏ, lá sắn, lá keo dậu... Đối

- Thời vụ trồng: ươm cây con vào cuối tháng với cỏ, thời gian thu hoạch để làm cỏ khô tốt nhất giêng và trồng ra ruộng vào tháng 3 hoặc ươm cây là từ tháng 7 đến tháng 9, khi cỏ mới ra hoa, sản con vào tháng 8 và trồng vào cuối tháng 9.

lượng và thành phần, giá trị dinh dưỡng cao.

- Cách trồng và chăm sóc: có thể trồng chè

- Phải chú ý theo dõi diễn biến thời tiết, bố trí khổng lồ trên chân ruộng và chuẩn bị đất như

đủ nhân lực, phương tiện thu cắt, vận chuyển và trồng các loại cỏ khác; trồng với mật độ 4 cây trên cất giữ.

1 m2 (khoảng cách 50 cm x 50 cm). Cũng có thể

- Sau khi thu cắt thức ăn thô xanh tiến hành trồng chè khổng lồ trong vườn nhà, dọc đường đi, bờ ao,...

phơi ngay, thường xuyên đảo để cỏ khô đều và

- Hoặc sử dụng thân cây để giâm và ươm cây nhanh. Không phơi quá nắng nhằm hạn chế tổn giống: cắt những đoạn thân cây dài khoảng 20 cm, thất các chất dinh dưỡng, nhất là các loại vitamin.

có ít nhất hai đốt (một đốt vùi trong đất sẽ là nơi

- Sau khi đã khô, cho vào bao tải hoặc đánh ra rễ, một đốt trên mặt đất sẽ là nơi ra lá) và vùi thành đống để bảo quản. Lưu ý nén chặt và che 105

106

https://thuviensach.vn

Keo dậu là cây có hàm lượng dinh dưỡng cao, vào đất ẩm, chỗ râm mát. Sau khoảng 15-20 ngày đặc biệt là protein. Tuy nhiên, keo dậu có hạn chế

thì mầm non xuất hiện và có thể đem trồng.

là chứa một lượng nhỏ độc tố mimosine (thường b) Thu hoạch và sử dụng

tập trung trong các phần non của cây như lá, chồi Sau khi trồng được 120 ngày thì tiến hành non). Vì vậy khi sử dụng keo dậu cần có biện pháp thu hoạch lứa đầu và các lứa tiếp theo sau làm giảm hàm lượng mimosine (như xử lý nhiệt khoảng 90 ngày. Khi cắt nên chừa lại 3-4 cm trên 70oC, nhúng trong nước qua đêm, phun dung trên đoạn tái sinh.

dịch sunphát sắt II...) và khống chế lượng keo dậu Sau mỗi lần cắt cần làm sạch cỏ dại và bón phân chỉ chiếm < 30% khẩu phần.

urê, với lượng 80-100 kg/ha. Vào đầu mùa xuân

7.5. Cây chè khổng lồ

hằng năm nên bón thêm phân hữu cơ cho cây.

Đây là cây lâu năm, ưa độ ẩm, chịu được bóng Cây có thể được sử dụng ở dạng tươi làm thức râm và có thể phát triển quanh năm. Thân cây ăn cho dê.

mọc thẳng, có nhiều mấu lồi. Lá có màu nâu sẫm, 8. Bảo quản, chế biến thức ăn nuôi dê giòn và hơi ráp. Năng suất chất xanh đạt 70-80

tấn/ha/năm.

8.1. Phơi khô

a) Kỹ thuật trồng:

- Có thể phơi khô cỏ, lá sắn, lá keo dậu... Đối

- Thời vụ trồng: ươm cây con vào cuối tháng với cỏ, thời gian thu hoạch để làm cỏ khô tốt nhất giêng và trồng ra ruộng vào tháng 3 hoặc ươm cây là từ tháng 7 đến tháng 9, khi cỏ mới ra hoa, sản con vào tháng 8 và trồng vào cuối tháng 9.

lượng và thành phần, giá trị dinh dưỡng cao.

- Cách trồng và chăm sóc: có thể trồng chè

- Phải chú ý theo dõi diễn biến thời tiết, bố trí khổng lồ trên chân ruộng và chuẩn bị đất như

đủ nhân lực, phương tiện thu cắt, vận chuyển và trồng các loại cỏ khác; trồng với mật độ 4 cây trên cất giữ.

1 m2 (khoảng cách 50 cm x 50 cm). Cũng có thể

- Sau khi thu cắt thức ăn thô xanh tiến hành trồng chè khổng lồ trong vườn nhà, dọc đường đi, bờ ao,...

phơi ngay, thường xuyên đảo để cỏ khô đều và

- Hoặc sử dụng thân cây để giâm và ươm cây nhanh. Không phơi quá nắng nhằm hạn chế tổn giống: cắt những đoạn thân cây dài khoảng 20 cm, thất các chất dinh dưỡng, nhất là các loại vitamin.

có ít nhất hai đốt (một đốt vùi trong đất sẽ là nơi

- Sau khi đã khô, cho vào bao tải hoặc đánh ra rễ, một đốt trên mặt đất sẽ là nơi ra lá) và vùi thành đống để bảo quản. Lưu ý nén chặt và che 105

106

https://thuviensach.vn

mưa. Nếu có điều kiện thì xây nhà kho dự trữ,

- Phải có một hố ủ sạch sẽ, bảo đảm không cho bảo quản.

nước, không khí ngấm, lọt vào hố. Hố ủ có thể xây bằng gạch, có thể là hố đào trong đất, có thể là

8.2. Ủ rơm với urê

thùng phi, túi chất dẻo.

- Tỷ lệ: cứ 1.000 kg rơm khô ủ với 40 kg urê

- Thức ăn đem ủ phải có chất lượng tốt, tươi, pha trong 800-1.000 lít nước.

không thối, mốc, không lẫn các tạp chất. Phải bảo

- Hố ủ: xây hố ủ kiểu hai vách đối diện nhau, đảm độ ẩm của thức ăn trước khi chất vào hố

khoảng 65-70%. Cũng có thể phải cho thêm rỉ

trên nền xi măng, dung dịch tùy theo lượng rơm mật đường hoặc một số chất bổ sung khác, tùy cần ủ.

theo loại thức ăn.

- Cách ủ: pha urê vào nước theo tỷ lệ trên, lưu

- Thức ăn cho vào hố phải được nén chặt, nhất ý khuấy đều cho urê tan hết; trải rơm theo các lớp là các góc hố. Chất vào càng nhanh càng tốt và dầy 20 cm, cứ sau mỗi lớp dùng ôdoa tưới nước sau đó phải đóng hố ngay.

urê sao cho ướt đều rơm; lấy cào đảo qua đảo lại

- Sau khoảng 3 tuần ủ có thể sử dụng thức ăn và dùng chân dậm nén cho chặt; cuối cùng, dùng ủ chua để nuôi dê nhưng một khi đã mở hố phải một tấm nilông phủ lên miệng hố sao cho thật kín dùng liên tục cho đến khi hết và sau mỗi lần lấy để nước mưa không lọt vào và khí amoniac bên xong phải đóng kín hố lại.

trong không bay ra.

Ví dụ, dùng cây ngô để ủ chua. Quy trình

- Sử dụng: sau khi ủ 7-10 ngày có thể lấy rơm như sau:

ra cho dê ăn. Lấy lượng vừa phải theo nhu cầu

+ Loại cây ngô sau khi thu bắp non được cắt từng bữa. Lấy xong lại đậy kín hố.

vào ngày thu bắp, phơi tái một hoặc hai ngày.

Đối với rơm ủ urê, lúc đầu có thể dê không Loại cây ngô sau khi thu bắp khô: cắt ngay khi quen ăn, cần tập cho dê ăn như sau: cho dê ăn thu bắp khô, không để chậm hơn và không cần rơm vảy với nước, sau đó cho ăn một ít rơm ủ với phơi thêm. Loại bỏ bớt phần gốc già, cứng và các urê, rồi tăng dần lên.

lá khô, già.

+ Băm thái nhỏ (dài 3-6 cm). Chất vào hố theo

8.3. Ủ chua một số loại thức ăn thô xanh

từng lớp dày 20-30 cm. Sau mỗi lớp cần dậm nén Ủ chua là biện pháp bảo quản, dự trữ thức ăn chặt ngay.

thô xanh thông qua quá trình lên men yếm khí.

+ Phải cho thêm rỉ mật đường (10 lít rỉ mật Nguyên tắc và yêu cầu chung trong ủ chua:

đường cho một hố ủ 1,5 m3). Dùng ôdoa tưới đều 107

108

https://thuviensach.vn

mưa. Nếu có điều kiện thì xây nhà kho dự trữ,

- Phải có một hố ủ sạch sẽ, bảo đảm không cho bảo quản.

nước, không khí ngấm, lọt vào hố. Hố ủ có thể xây bằng gạch, có thể là hố đào trong đất, có thể là

8.2. Ủ rơm với urê

thùng phi, túi chất dẻo.

- Tỷ lệ: cứ 1.000 kg rơm khô ủ với 40 kg urê

- Thức ăn đem ủ phải có chất lượng tốt, tươi, pha trong 800-1.000 lít nước.

không thối, mốc, không lẫn các tạp chất. Phải bảo

- Hố ủ: xây hố ủ kiểu hai vách đối diện nhau, đảm độ ẩm của thức ăn trước khi chất vào hố

khoảng 65-70%. Cũng có thể phải cho thêm rỉ

trên nền xi măng, dung dịch tùy theo lượng rơm mật đường hoặc một số chất bổ sung khác, tùy cần ủ.

theo loại thức ăn.

- Cách ủ: pha urê vào nước theo tỷ lệ trên, lưu

- Thức ăn cho vào hố phải được nén chặt, nhất ý khuấy đều cho urê tan hết; trải rơm theo các lớp là các góc hố. Chất vào càng nhanh càng tốt và dầy 20 cm, cứ sau mỗi lớp dùng ôdoa tưới nước sau đó phải đóng hố ngay.

urê sao cho ướt đều rơm; lấy cào đảo qua đảo lại

- Sau khoảng 3 tuần ủ có thể sử dụng thức ăn và dùng chân dậm nén cho chặt; cuối cùng, dùng ủ chua để nuôi dê nhưng một khi đã mở hố phải một tấm nilông phủ lên miệng hố sao cho thật kín dùng liên tục cho đến khi hết và sau mỗi lần lấy để nước mưa không lọt vào và khí amoniac bên xong phải đóng kín hố lại.

trong không bay ra.

Ví dụ, dùng cây ngô để ủ chua. Quy trình

- Sử dụng: sau khi ủ 7-10 ngày có thể lấy rơm như sau:

ra cho dê ăn. Lấy lượng vừa phải theo nhu cầu

+ Loại cây ngô sau khi thu bắp non được cắt từng bữa. Lấy xong lại đậy kín hố.

vào ngày thu bắp, phơi tái một hoặc hai ngày.

Đối với rơm ủ urê, lúc đầu có thể dê không Loại cây ngô sau khi thu bắp khô: cắt ngay khi quen ăn, cần tập cho dê ăn như sau: cho dê ăn thu bắp khô, không để chậm hơn và không cần rơm vảy với nước, sau đó cho ăn một ít rơm ủ với phơi thêm. Loại bỏ bớt phần gốc già, cứng và các urê, rồi tăng dần lên.

lá khô, già.

+ Băm thái nhỏ (dài 3-6 cm). Chất vào hố theo

8.3. Ủ chua một số loại thức ăn thô xanh

từng lớp dày 20-30 cm. Sau mỗi lớp cần dậm nén Ủ chua là biện pháp bảo quản, dự trữ thức ăn chặt ngay.

thô xanh thông qua quá trình lên men yếm khí.

+ Phải cho thêm rỉ mật đường (10 lít rỉ mật Nguyên tắc và yêu cầu chung trong ủ chua:

đường cho một hố ủ 1,5 m3). Dùng ôdoa tưới đều 107

108

https://thuviensach.vn

lượng rỉ mật đường này theo từng lớp thức ăn liều 30-50 ml. Tiếp theo, dùng cưa sắc cắt nhanh trước khi dậm nén.

quanh phần sừng quá dài. Áp nhanh dao nung đỏ

Ngoài ra ta có thể tiến hành ủ chua cỏ: vào vùng sừng vừa cắt. Cuối cùng, dùng bông gạc

+ Có thể ủ chua riêng từng loại cỏ hoặc hỗn buộc chặt vết cắt và tiến hành theo dõi cho đến hợp nhiều loại cỏ với nhau. Nếu cắt cỏ vào giai khi khỏi hẳn.

đoạn trước khi ra hoa.

+ Băm thái nhỏ (dài 3-6 cm), phơi tái. Cách ủ

9.2. Thiến dê

như đối với cây ngô sau thu bắp nhưng lượng rỉ mật Nên thiến những dê đực non không sử dụng đường ít hơn (5 lít rỉ mật đường cho hố ủ 1,5 m3).

làm giống lúc đạt 3 tuần tuổi. Những con dê đực 9. Kỹ thuật thú y và một số biện pháp giống hết thời gian sử dụng, trước khi đưa vào phòng trừ bệnh cho đàn dê

nuôi vỗ béo cũng nên thiến để tăng hiệu quả chăn nuôi và chất lượng thịt. Cách thiến như sau:

9.1. Khử, cắt sừng

- Làm vệ sinh, sát trùng túi dịch hoàn; nắm và Mục đích của việc cắt, khử sừng dê là để tránh kéo hai dịch hoàn ra phía ngoài và dùng dây buộc cho dê đánh húc nhau hoặc sừng quặp vào đầu, cổ

lại để chúng không di chuyển trở lại vào trong.

gây tổn thương.

- Dùng dao sắc rạch một đoạn dài 3-4 cm vào Nên khử sừng dê con khi sừng mới nhú lên, lúc chính giữa túi, để lộ dịch hoàn và kéo dịch hoàn dê còn đang theo mẹ (dưới 3 tháng tuổi), bởi khử

sừng lúc này sẽ ít tổn hại đến sức khỏe của dê và ra ngoài.

ít gây viêm nhiễm hoặc biến chứng.

- Buộc thắt phần trên thừng dịch hoàn hai nút Cách tiến hành như sau: cắt lông, vệ sinh vùng cách nhau 1,5 cm, sau đó dùng dao sắc cắt từng sừng mọc, dùng cục sắt đặc, dài 5-7 cm, đường dịch hoàn giữa hai nút buộc. Làm tương tự như

kính 3-4 cm, cán gỗ, nung nóng trên bếp rồi áp vậy với dịch hoàn còn lại.

nhanh vào gốc sừng.

- Dùng bông lau sạch máu bên trong và bên Những dê có sừng quá dài hoặc có nguy cơ đâm ngoài bao dịch hoàn; rắc kháng sinh vào bên vào đầu, cổ hay mắt thì nên cắt bỏ bớt sừng. Cách trong và khâu bao dịch hoàn lại (nếu môi trường tiến hành như sau: vệ sinh sạch sẽ và sát trùng không bảo đảm vệ sinh và nhiều ruồi nhặng thì vùng cắt; phong bế gốc sừng bằng novocain với nên bôi thêm ichthyol).

109

110

https://thuviensach.vn

lượng rỉ mật đường này theo từng lớp thức ăn liều 30-50 ml. Tiếp theo, dùng cưa sắc cắt nhanh trước khi dậm nén.

quanh phần sừng quá dài. Áp nhanh dao nung đỏ

Ngoài ra ta có thể tiến hành ủ chua cỏ: vào vùng sừng vừa cắt. Cuối cùng, dùng bông gạc

+ Có thể ủ chua riêng từng loại cỏ hoặc hỗn buộc chặt vết cắt và tiến hành theo dõi cho đến hợp nhiều loại cỏ với nhau. Nếu cắt cỏ vào giai khi khỏi hẳn.

đoạn trước khi ra hoa.

+ Băm thái nhỏ (dài 3-6 cm), phơi tái. Cách ủ

9.2. Thiến dê

như đối với cây ngô sau thu bắp nhưng lượng rỉ mật Nên thiến những dê đực non không sử dụng đường ít hơn (5 lít rỉ mật đường cho hố ủ 1,5 m3).

làm giống lúc đạt 3 tuần tuổi. Những con dê đực 9. Kỹ thuật thú y và một số biện pháp giống hết thời gian sử dụng, trước khi đưa vào phòng trừ bệnh cho đàn dê

nuôi vỗ béo cũng nên thiến để tăng hiệu quả chăn nuôi và chất lượng thịt. Cách thiến như sau:

9.1. Khử, cắt sừng

- Làm vệ sinh, sát trùng túi dịch hoàn; nắm và Mục đích của việc cắt, khử sừng dê là để tránh kéo hai dịch hoàn ra phía ngoài và dùng dây buộc cho dê đánh húc nhau hoặc sừng quặp vào đầu, cổ

lại để chúng không di chuyển trở lại vào trong.

gây tổn thương.

- Dùng dao sắc rạch một đoạn dài 3-4 cm vào Nên khử sừng dê con khi sừng mới nhú lên, lúc chính giữa túi, để lộ dịch hoàn và kéo dịch hoàn dê còn đang theo mẹ (dưới 3 tháng tuổi), bởi khử

sừng lúc này sẽ ít tổn hại đến sức khỏe của dê và ra ngoài.

ít gây viêm nhiễm hoặc biến chứng.

- Buộc thắt phần trên thừng dịch hoàn hai nút Cách tiến hành như sau: cắt lông, vệ sinh vùng cách nhau 1,5 cm, sau đó dùng dao sắc cắt từng sừng mọc, dùng cục sắt đặc, dài 5-7 cm, đường dịch hoàn giữa hai nút buộc. Làm tương tự như

kính 3-4 cm, cán gỗ, nung nóng trên bếp rồi áp vậy với dịch hoàn còn lại.

nhanh vào gốc sừng.

- Dùng bông lau sạch máu bên trong và bên Những dê có sừng quá dài hoặc có nguy cơ đâm ngoài bao dịch hoàn; rắc kháng sinh vào bên vào đầu, cổ hay mắt thì nên cắt bỏ bớt sừng. Cách trong và khâu bao dịch hoàn lại (nếu môi trường tiến hành như sau: vệ sinh sạch sẽ và sát trùng không bảo đảm vệ sinh và nhiều ruồi nhặng thì vùng cắt; phong bế gốc sừng bằng novocain với nên bôi thêm ichthyol).

109

110

https://thuviensach.vn

- Kiểm tra, theo dõi vết thiến và bôi thuốc sát Hằng ngày phải theo dõi tình trạng sức khỏe trùng hằng ngày cho đến khi khỏi hẳn.

đàn dê để phát hiện những con ốm yếu, bệnh tật và điều trị kịp thời.

9.3. Cắt móng chân dê

Tiêm vắcxin là biện pháp phòng các bệnh này Móng chân dê thường phát triển nhanh, nhất hiệu quả nhất. Phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định tiêm vắcxin của các cơ quan thú y, mỗi năm là trong điều kiện nuôi nhốt hoặc ít được chăn tiêm 2 lần cách nhau 6 tháng.

thả. Khi móng chân dê quá dài làm cho chúng đi lại khó khăn, dễ gãy, xước hoặc bị kẹp đá, sỏi, gây

9.5. Biện pháp phòng và trị các bệnh ký

tổn thương, làm thối móng và có thể dẫn đến dê bị

sinh trùng

què. Do vậy cần thường xuyên kiểm tra móng Dê có thể mắc các bệnh nội ký sinh (giun chân dê và tiến hành cắt gọt.

đũa, sán lá gan...) và các bệnh ngoại ký sinh Cách tiến hành như sau: dùng dao hoặc kéo (ghẻ, ve, rận...).

sắc cắt móng chân, chú ý cắt bỏ hết phần móng Để phòng các bệnh này, cần tuân thủ các biện thừa, bẩn và bị bệnh, có thể cắt sâu khi tổ chức pháp sau:

móng bị hỏng. Trường hợp chảy máu, dùng cồn

- Luôn bảo đảm chuồng nuôi sạch sẽ, khô ráo.

iốt 5% sát trùng rồi băng bó vết thương.

Mỗi tuần nên quét dọn phân trên nền chuồng và rắc vôi bột một lần. Ba tháng nên tổng vệ sinh,

9.4. Biện pháp phòng các bệnh truyền nhiễm

sát trùng chuồng nuôi, tiêu độc rãnh phân và sân Dê có thể mắc một số bệnh truyền nhiễm như

chơi 1 lần.

- Cung cấp đầy đủ thức ăn chất lượng tốt, bảo tụ huyết trùng, dịch tả, lở mồm long móng, nhiệt đảm đủ nước uống sạch sẽ. Không sử dụng các thán... Đây là những bệnh truyền nhiễm nguy loại thức ăn ôi thiu, ẩm, mốc.

hiểm, thường gây tỷ lệ chết cao. Để phòng các

- Điều trị:

bệnh này chỉ nên mua dê giống ở những vùng an

+ Đối với bệnh giun sán: định kỳ tẩy giun sán 6

toàn dịch. Khi mua cần kiểm tra sức khỏe, loại bỏ

tháng một lần.

những con ốm, đau, có khuyết tật. Dê mới mua về

+ Đối với bệnh do ghẻ: cần tách những con bị

phải cách ly và theo dõi cẩn thận trong vòng bệnh ra khỏi đàn, cắt lông chỗ bị ghẻ, cạo sạch 30-40 ngày.

vẩy mụn và bôi cythion 0,5% hoặc ivermectin.

111

112

https://thuviensach.vn

- Kiểm tra, theo dõi vết thiến và bôi thuốc sát Hằng ngày phải theo dõi tình trạng sức khỏe trùng hằng ngày cho đến khi khỏi hẳn.

đàn dê để phát hiện những con ốm yếu, bệnh tật và điều trị kịp thời.

9.3. Cắt móng chân dê

Tiêm vắcxin là biện pháp phòng các bệnh này Móng chân dê thường phát triển nhanh, nhất hiệu quả nhất. Phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định tiêm vắcxin của các cơ quan thú y, mỗi năm là trong điều kiện nuôi nhốt hoặc ít được chăn tiêm 2 lần cách nhau 6 tháng.

thả. Khi móng chân dê quá dài làm cho chúng đi lại khó khăn, dễ gãy, xước hoặc bị kẹp đá, sỏi, gây

9.5. Biện pháp phòng và trị các bệnh ký

tổn thương, làm thối móng và có thể dẫn đến dê bị

sinh trùng

què. Do vậy cần thường xuyên kiểm tra móng Dê có thể mắc các bệnh nội ký sinh (giun chân dê và tiến hành cắt gọt.

đũa, sán lá gan...) và các bệnh ngoại ký sinh Cách tiến hành như sau: dùng dao hoặc kéo (ghẻ, ve, rận...).

sắc cắt móng chân, chú ý cắt bỏ hết phần móng Để phòng các bệnh này, cần tuân thủ các biện thừa, bẩn và bị bệnh, có thể cắt sâu khi tổ chức pháp sau:

móng bị hỏng. Trường hợp chảy máu, dùng cồn

- Luôn bảo đảm chuồng nuôi sạch sẽ, khô ráo.

iốt 5% sát trùng rồi băng bó vết thương.

Mỗi tuần nên quét dọn phân trên nền chuồng và rắc vôi bột một lần. Ba tháng nên tổng vệ sinh,

9.4. Biện pháp phòng các bệnh truyền nhiễm

sát trùng chuồng nuôi, tiêu độc rãnh phân và sân Dê có thể mắc một số bệnh truyền nhiễm như

chơi 1 lần.

- Cung cấp đầy đủ thức ăn chất lượng tốt, bảo tụ huyết trùng, dịch tả, lở mồm long móng, nhiệt đảm đủ nước uống sạch sẽ. Không sử dụng các thán... Đây là những bệnh truyền nhiễm nguy loại thức ăn ôi thiu, ẩm, mốc.

hiểm, thường gây tỷ lệ chết cao. Để phòng các

- Điều trị:

bệnh này chỉ nên mua dê giống ở những vùng an

+ Đối với bệnh giun sán: định kỳ tẩy giun sán 6

toàn dịch. Khi mua cần kiểm tra sức khỏe, loại bỏ

tháng một lần.

những con ốm, đau, có khuyết tật. Dê mới mua về

+ Đối với bệnh do ghẻ: cần tách những con bị

phải cách ly và theo dõi cẩn thận trong vòng bệnh ra khỏi đàn, cắt lông chỗ bị ghẻ, cạo sạch 30-40 ngày.

vẩy mụn và bôi cythion 0,5% hoặc ivermectin.

111

112

https://thuviensach.vn

+ Đối với ve, rận: dùng cresyl hoặc dầu

+ Tylosin, liều 11 mg/kg khối lượng/ngày; thông bôi vào chỗ ve, rận đốt; có thể sử dụng

+ Gentamycin, liều 15 mg/kg khối lượng/ngày; chlofenviphos 0,5% diệt trứng ve, rận.

+ Streptomycin, liều 30 mg/kg khối lượng/ngày.

- Trợ sức và hộ lý:

9.6. Các bệnh thường gặp ở dê

+ Dùng vitamin B1, vitamin C.

a) Bệnh viêm phổi ở dê

+ Truyền tĩnh mạch huyết thanh mặn hoặc Bệnh viêm phổi ở dê thường xuất hiện vào thời ngọt đẳng trương.

kỳ chuyển mùa từ thu sang đông hoặc vào đầu

+ Chăm sóc và nuôi dưỡng tốt.

mùa xuân. Các yếu tố bất lợi của môi trường như

b) Hội chứng tiêu chảy ở dê nhiệt độ thấp, gió mùa, chuồng trại ẩm ướt, chật Hội chứng tiêu chảy rất thường gặp ở dê non.

chội, mất vệ sinh, dê dính mưa... sẽ làm tăng tỷ lệ

Nguyên nhân có thể do vi khuẩn, virút, nhưng dê mắc bệnh.

nhiều khi do giun đũa hoặc cầu trùng.

Dê bị bệnh có biểu hiện sốt cao, kém ăn, mệt Bệnh thường phát vào những ngày quá nóng, mỏi, ủ rũ, nằm một chỗ, có thể chảy nước dãi, quá lạnh hoặc mưa nhiều ẩm ướt. Tỷ lệ mắc nước mũi, ho và khó thở. Trường hợp bệnh nặng bệnh cao khi nhốt dê trong điều kiện chật chội, và không điều trị kịp thời dê dễ bị chết. Bệnh có vệ sinh kém; thức ăn kém chất lượng, bị bẩn, bị

thể chuyển sang dạng mãn tính, dê ốm yếu, gầy ướt, thối mốc.

còm và rất khó hồi phục lại.

Dê bị bệnh tiêu chảy với các mức độ khác nhau,

- Phòng bệnh:

có khi phân rất loãng, mùi hôi thối, hậu môn dính

+ Giữ chuồng trại khô ráo, sạch sẽ, thoáng mát bê bết phân. Dê bị mất nước, mệt mỏi, ủ rũ, kém vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Định kỳ tẩy ăn, gầy sút nhanh, tai lạnh, mắt nhợt nhạt.

uế chuồng nuôi bằng nước vôi 10% hoặc axit

- Phòng bệnh:

phenic 2%.

+ Cho dê ăn uống tốt, bảo đảm đủ dinh dưỡng;

+ Nuôi dưỡng tốt dê non: cho ăn đủ sữa và thức thức ăn, nước uống phải sạch sẽ.

ăn chất lượng tốt; uống nước sạch.

+ Phát hiện sớm những con dê bị bệnh, nuôi

+ Luôn giữ chuồng nuôi ấm áp, khô ráo và sạch cách ly và điều trị kịp thời.

sẽ. Cần tập trung phân ủ để diệt trứng giun sán.

- Điều trị:

- Điều trị:

Điều trị nhiễm khuẩn: sử dụng một trong các Trước khi tiến hành điều trị bệnh, cần xem xét loại kháng sinh sau đây trong 4-5 ngày liên tục.

nguồn gốc thức ăn, nước uống: thức ăn ôi, mốc, 113

114

https://thuviensach.vn

+ Đối với ve, rận: dùng cresyl hoặc dầu

+ Tylosin, liều 11 mg/kg khối lượng/ngày; thông bôi vào chỗ ve, rận đốt; có thể sử dụng

+ Gentamycin, liều 15 mg/kg khối lượng/ngày; chlofenviphos 0,5% diệt trứng ve, rận.

+ Streptomycin, liều 30 mg/kg khối lượng/ngày.

- Trợ sức và hộ lý:

9.6. Các bệnh thường gặp ở dê

+ Dùng vitamin B1, vitamin C.

a) Bệnh viêm phổi ở dê

+ Truyền tĩnh mạch huyết thanh mặn hoặc Bệnh viêm phổi ở dê thường xuất hiện vào thời ngọt đẳng trương.

kỳ chuyển mùa từ thu sang đông hoặc vào đầu

+ Chăm sóc và nuôi dưỡng tốt.

mùa xuân. Các yếu tố bất lợi của môi trường như

b) Hội chứng tiêu chảy ở dê nhiệt độ thấp, gió mùa, chuồng trại ẩm ướt, chật Hội chứng tiêu chảy rất thường gặp ở dê non.

chội, mất vệ sinh, dê dính mưa... sẽ làm tăng tỷ lệ

Nguyên nhân có thể do vi khuẩn, virút, nhưng dê mắc bệnh.

nhiều khi do giun đũa hoặc cầu trùng.

Dê bị bệnh có biểu hiện sốt cao, kém ăn, mệt Bệnh thường phát vào những ngày quá nóng, mỏi, ủ rũ, nằm một chỗ, có thể chảy nước dãi, quá lạnh hoặc mưa nhiều ẩm ướt. Tỷ lệ mắc nước mũi, ho và khó thở. Trường hợp bệnh nặng bệnh cao khi nhốt dê trong điều kiện chật chội, và không điều trị kịp thời dê dễ bị chết. Bệnh có vệ sinh kém; thức ăn kém chất lượng, bị bẩn, bị

thể chuyển sang dạng mãn tính, dê ốm yếu, gầy ướt, thối mốc.

còm và rất khó hồi phục lại.

Dê bị bệnh tiêu chảy với các mức độ khác nhau,

- Phòng bệnh:

có khi phân rất loãng, mùi hôi thối, hậu môn dính

+ Giữ chuồng trại khô ráo, sạch sẽ, thoáng mát bê bết phân. Dê bị mất nước, mệt mỏi, ủ rũ, kém vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Định kỳ tẩy ăn, gầy sút nhanh, tai lạnh, mắt nhợt nhạt.

uế chuồng nuôi bằng nước vôi 10% hoặc axit

- Phòng bệnh:

phenic 2%.

+ Cho dê ăn uống tốt, bảo đảm đủ dinh dưỡng;

+ Nuôi dưỡng tốt dê non: cho ăn đủ sữa và thức thức ăn, nước uống phải sạch sẽ.

ăn chất lượng tốt; uống nước sạch.

+ Phát hiện sớm những con dê bị bệnh, nuôi

+ Luôn giữ chuồng nuôi ấm áp, khô ráo và sạch cách ly và điều trị kịp thời.

sẽ. Cần tập trung phân ủ để diệt trứng giun sán.

- Điều trị:

- Điều trị:

Điều trị nhiễm khuẩn: sử dụng một trong các Trước khi tiến hành điều trị bệnh, cần xem xét loại kháng sinh sau đây trong 4-5 ngày liên tục.

nguồn gốc thức ăn, nước uống: thức ăn ôi, mốc, 113

114

https://thuviensach.vn

sữa để lạnh, dụng cụ chứa sữa không hợp vệ sinh,

+ Sử dụng một số loại thuốc đặc hiệu: nước uống bẩn... để loại trừ nguyên nhân.

tympanol, bloatinol.

+ Trường hợp bệnh nặng, ở dê non, có thể sử

Nếu dê bị chướng hơi cấp tính, phải can thiệp dụng enrofloxacin. Đối với dê trưởng thành, nên ngay bằng cách chọc troca vào lõm hông trái để

tiêm gentatylan hoặc colistin.

cho hơi thoát ra.

+ Cho uống các dung dịch điện giải, liều 0,3 -

1,5 lít/ngày hoặc truyền tĩnh mạch huyết thanh mặn, ngọt đẳng trương.

c) Chướng bụng đầy hơi

Chướng bụng đầy hơi là hiện tượng sinh hơi quá mức trong dạ cỏ, làm căng bụng phía bên trái. Khi mắc phải bệnh này dê sẽ khó chịu, kêu la, sùi bọt mép. Trường hợp chướng hơi nặng, nếu không cấp cứu kịp thời dê sẽ bị chết.

- Phòng bệnh:

+ Không cho dê ăn thức ăn mốc, không thay đổi thức ăn đột ngột.

+ Cỏ thu cắt về cần rửa sạch và phơi tái, đặc biệt là cỏ non sau khi mưa.

- Điều trị:

+ Dùng bọc giẻ bên trong có muối rang hoặc gừng, rượu, trộn lẫn với nhau, chà xát mạnh lên hai bên sườn và lên hông trái để kích thích nhu động dạ cỏ.

+ Giã nhỏ 50 g tỏi, 30 g gừng và trộn lẫn 2 thứ

này với 50 g muối, sau đó hòa với 2 lít nước, cho dê uống 2 lần trong ngày.

+ Pha 100 g sunphát magiê và 2 g thuốc tím vào 2 lít nước và cho dê uống 2 lần/ngày.

115

116

https://thuviensach.vn

sữa để lạnh, dụng cụ chứa sữa không hợp vệ sinh,

+ Sử dụng một số loại thuốc đặc hiệu: nước uống bẩn... để loại trừ nguyên nhân.

tympanol, bloatinol.

+ Trường hợp bệnh nặng, ở dê non, có thể sử

Nếu dê bị chướng hơi cấp tính, phải can thiệp dụng enrofloxacin. Đối với dê trưởng thành, nên ngay bằng cách chọc troca vào lõm hông trái để

tiêm gentatylan hoặc colistin.

cho hơi thoát ra.

+ Cho uống các dung dịch điện giải, liều 0,3 -

1,5 lít/ngày hoặc truyền tĩnh mạch huyết thanh mặn, ngọt đẳng trương.

c) Chướng bụng đầy hơi

Chướng bụng đầy hơi là hiện tượng sinh hơi quá mức trong dạ cỏ, làm căng bụng phía bên trái. Khi mắc phải bệnh này dê sẽ khó chịu, kêu la, sùi bọt mép. Trường hợp chướng hơi nặng, nếu không cấp cứu kịp thời dê sẽ bị chết.

- Phòng bệnh:

+ Không cho dê ăn thức ăn mốc, không thay đổi thức ăn đột ngột.

+ Cỏ thu cắt về cần rửa sạch và phơi tái, đặc biệt là cỏ non sau khi mưa.

- Điều trị:

+ Dùng bọc giẻ bên trong có muối rang hoặc gừng, rượu, trộn lẫn với nhau, chà xát mạnh lên hai bên sườn và lên hông trái để kích thích nhu động dạ cỏ.

+ Giã nhỏ 50 g tỏi, 30 g gừng và trộn lẫn 2 thứ

này với 50 g muối, sau đó hòa với 2 lít nước, cho dê uống 2 lần trong ngày.

+ Pha 100 g sunphát magiê và 2 g thuốc tím vào 2 lít nước và cho dê uống 2 lần/ngày.

115

116

https://thuviensach.vn

thực phẩm giàu dinh dưỡng được người tiêu dùng rất ưa chuộng.

1. Kỹ thuật nuôi đà điểu từ sơ sinh đến 3

tháng tuổi

NUÔI ĐÀ ĐIỂU - THẮNG LỚN

Đây là giai đoạn rất quan trọng, kết quả nuôi CHO NHỮNG AI TIÊN PHONG

tốt hay xấu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả

khai thác các lứa tuổi sau:

Đà điểu là loài sống trên sa mạc, tăng trưởng

1.1. Chuồng nuôi gột

rất nhanh và ít bị bệnh tật. Tuy nhiên, để cho đàn đà điểu phát triển một cách tốt nhất, tiết kiệm chi Khi làm chuồng nên chọn hướng có ánh nắng phí chăn nuôi, giảm được nhân công lao động và mặt trời, thoát nước tốt, mặt bằng cao ráo; khu vực phát triển kinh tế cũng như tránh được các bệnh xung quanh phải yên tĩnh, tránh các loại tiếng ồn thì cần phải có kỹ thuật nuôi phù hợp.

như đường sắt, phi trường, nhà máy, đường ôtô...

Nghề nuôi đà điểu mới chỉ manh nha ở nước ta, Chuồng nuôi gột được thiết kế có chuồng kín nuôi không phải ai cũng biết và thực hiện. Trên thế

úm và sân chơi bảo đảm diện tích.

giới, nuôi đà điểu đã là nghề chăn nuôi tương đối phổ biến. Ở Việt Nam, giống đà điểu đã được Chuồng úm

Sân chơi

Tuổi đà điểu

Trung tâm Nghiên cứu gia cầm Thụy Phương (xã (m2/con)

(m2/con)

Thụy Phương, quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà 1 - 60 ngày

0,3 - 0,5

2,0

Nội) đưa vào nuôi thử nghiệm thành công và đã 60 - 90 ngày

1,5 - 2,0

4 - 6

cho kết quả tốt. Hiện nay trên thị trường giá đà điểu được bán với mức trên 200.000đ/kg và rất được thị trường ưa chuộng. Da đà điểu bền, có thể

Chuồng úm thông thoáng nhưng phải giữ

thuộc da, lông đà điểu có thể cung cấp cho công được ấm. Sân chơi có chiều dài ~ 50 m để đà nghiệp sản xuất đồ may mặc. Trên thế giới, các điểu chạy nhảy theo bản năng không bị cản trở.

sản phẩm từ đà điểu rất được người tiêu dùng ưa Sân chơi tốt nhất là thảm cỏ hoặc đất nền được chuộng. Ngoài ra, trứng đà điểu cũng là một loại nhặt sạch các dị vật như mảnh thủy tinh, sợi kim loại, que nhọn...

117

118

https://thuviensach.vn

thực phẩm giàu dinh dưỡng được người tiêu dùng rất ưa chuộng.

1. Kỹ thuật nuôi đà điểu từ sơ sinh đến 3

tháng tuổi

NUÔI ĐÀ ĐIỂU - THẮNG LỚN

Đây là giai đoạn rất quan trọng, kết quả nuôi CHO NHỮNG AI TIÊN PHONG

tốt hay xấu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả

khai thác các lứa tuổi sau:

Đà điểu là loài sống trên sa mạc, tăng trưởng

1.1. Chuồng nuôi gột

rất nhanh và ít bị bệnh tật. Tuy nhiên, để cho đàn đà điểu phát triển một cách tốt nhất, tiết kiệm chi Khi làm chuồng nên chọn hướng có ánh nắng phí chăn nuôi, giảm được nhân công lao động và mặt trời, thoát nước tốt, mặt bằng cao ráo; khu vực phát triển kinh tế cũng như tránh được các bệnh xung quanh phải yên tĩnh, tránh các loại tiếng ồn thì cần phải có kỹ thuật nuôi phù hợp.

như đường sắt, phi trường, nhà máy, đường ôtô...

Nghề nuôi đà điểu mới chỉ manh nha ở nước ta, Chuồng nuôi gột được thiết kế có chuồng kín nuôi không phải ai cũng biết và thực hiện. Trên thế

úm và sân chơi bảo đảm diện tích.

giới, nuôi đà điểu đã là nghề chăn nuôi tương đối phổ biến. Ở Việt Nam, giống đà điểu đã được Chuồng úm

Sân chơi

Tuổi đà điểu

Trung tâm Nghiên cứu gia cầm Thụy Phương (xã (m2/con)

(m2/con)

Thụy Phương, quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà 1 - 60 ngày

0,3 - 0,5

2,0

Nội) đưa vào nuôi thử nghiệm thành công và đã 60 - 90 ngày

1,5 - 2,0

4 - 6

cho kết quả tốt. Hiện nay trên thị trường giá đà điểu được bán với mức trên 200.000đ/kg và rất được thị trường ưa chuộng. Da đà điểu bền, có thể

Chuồng úm thông thoáng nhưng phải giữ

thuộc da, lông đà điểu có thể cung cấp cho công được ấm. Sân chơi có chiều dài ~ 50 m để đà nghiệp sản xuất đồ may mặc. Trên thế giới, các điểu chạy nhảy theo bản năng không bị cản trở.

sản phẩm từ đà điểu rất được người tiêu dùng ưa Sân chơi tốt nhất là thảm cỏ hoặc đất nền được chuộng. Ngoài ra, trứng đà điểu cũng là một loại nhặt sạch các dị vật như mảnh thủy tinh, sợi kim loại, que nhọn...

117

118

https://thuviensach.vn

1.2. Thảm lót và chất độn chuồng

Từ 1 tháng tuổi cần luyện cho đà điểu thích Từ 1-2 tuần đầu nền nhà nuôi úm cần được lót ứng dần với điều kiện ngoại cảnh. Khi úm luôn bằng rơm hoặc trải thảm mềm để đà điểu đi lại phải quan sát phản ứng của con vật với nhiệt độ.

vững chắc và giữ ấm được phần bụng. Từ 3 tuần Nếu nhiều con tránh xa khu vực lò sưởi (đèn) hay trở đi dùng trấu, hay có thể dùng cát khô hoặc há miệng thở cần giảm nhiệt độ xuống, ngược lại phoi bào lót nền. Chức năng chạy của đà điểu rất nếu nhiều con tập trung gần nơi phát nhiệt, quan trọng vì vậy khi nhốt ở nền cứng, trơn sẽ

những con ngoài rìa run run đó là nhiệt độ thấp làm chân biến dạng, trật khớp dẫn đến hao hụt cần phải tăng nhiệt lên. Khi đủ ấm, đà điểu vận chiều cao.

động mau lẹ hoặc nằm rải rác ngủ ngon lành. Độ

ẩm chuồng gột giữ tốt nhất ở mức 65 - 70%.

1.3. Nhiệt độ và độ ẩm

1.4. Quy mô đàn

Sau khi nở 24 giờ, đà điểu cần đưa vào quây Để quan sát và chăm sóc đồng đều từ sơ sinh úm vì bộ lông chưa đầy đủ, điều hoà thân nhiệt đến 1 tháng tuổi nên bố trí 20-25 con/quây úm.

kém nên phải giữ nhiệt cho đà điểu con. Ngoài ra, Nếu quy mô lớn hơn đà điểu sẽ hạn chế vận động, trong bụng đà điểu con còn tích khối noãn hoàng tăng trưởng chậm, nếu gặp tác nhân hại đột ngột lớn (253 - 350 g) dễ bị lạnh khi nhiệt độ thấp hoặc gây kinh động sẽ làm chúng sợ hãi nháo nhác chất độn chuồng không đủ dày, dẫn đến xơ cứng dẫm đạp lên nhau dễ gây chấn thương và các không tiêu hoá được, viêm nhiễm là nguyên nhân khuyết tật về chân.

chính gây chết trong những tuần đầu.

1.5. Ánh sáng - vận động

Ánh sáng và vận động phải phù hợp để kích Bảng nhiệt độ thích hợp

thích đà điểu con ăn nhiều, tiêu hoá tốt, giảm Độ ẩm tốt nhất

bệnh tật, tăng trưởng nhanh. Nếu bên ngoài khí Tuần tuổi

Nhiệt độ (oC)

(%)

hậu tốt, ánh nắng đầy đủ thì khi 20 ngày tuổi có Mới xuống chuồng

32 - 35

65 - 70

thể cho đà điểu con ra ngoài sân chơi để vận động 1

30 - 32

70

và tắm nắng. Thời gian thả tăng từ từ theo từng 2

28 - 30

70

ngày. Khi được 1 tháng tuổi thả đà điểu tự do 3

24 - 26

70

vận động khi thời tiết tốt, nhưng khi trời mưa, 4

22 - 23

70

xấu thì phải nhanh chóng đưa chúng vào chuồng.

>5

22

70

Ban đêm duy trì ánh sáng với cường độ 3 W/m2 để

119

120

https://thuviensach.vn

1.2. Thảm lót và chất độn chuồng

Từ 1 tháng tuổi cần luyện cho đà điểu thích Từ 1-2 tuần đầu nền nhà nuôi úm cần được lót ứng dần với điều kiện ngoại cảnh. Khi úm luôn bằng rơm hoặc trải thảm mềm để đà điểu đi lại phải quan sát phản ứng của con vật với nhiệt độ.

vững chắc và giữ ấm được phần bụng. Từ 3 tuần Nếu nhiều con tránh xa khu vực lò sưởi (đèn) hay trở đi dùng trấu, hay có thể dùng cát khô hoặc há miệng thở cần giảm nhiệt độ xuống, ngược lại phoi bào lót nền. Chức năng chạy của đà điểu rất nếu nhiều con tập trung gần nơi phát nhiệt, quan trọng vì vậy khi nhốt ở nền cứng, trơn sẽ

những con ngoài rìa run run đó là nhiệt độ thấp làm chân biến dạng, trật khớp dẫn đến hao hụt cần phải tăng nhiệt lên. Khi đủ ấm, đà điểu vận chiều cao.

động mau lẹ hoặc nằm rải rác ngủ ngon lành. Độ

ẩm chuồng gột giữ tốt nhất ở mức 65 - 70%.

1.3. Nhiệt độ và độ ẩm

1.4. Quy mô đàn

Sau khi nở 24 giờ, đà điểu cần đưa vào quây Để quan sát và chăm sóc đồng đều từ sơ sinh úm vì bộ lông chưa đầy đủ, điều hoà thân nhiệt đến 1 tháng tuổi nên bố trí 20-25 con/quây úm.

kém nên phải giữ nhiệt cho đà điểu con. Ngoài ra, Nếu quy mô lớn hơn đà điểu sẽ hạn chế vận động, trong bụng đà điểu con còn tích khối noãn hoàng tăng trưởng chậm, nếu gặp tác nhân hại đột ngột lớn (253 - 350 g) dễ bị lạnh khi nhiệt độ thấp hoặc gây kinh động sẽ làm chúng sợ hãi nháo nhác chất độn chuồng không đủ dày, dẫn đến xơ cứng dẫm đạp lên nhau dễ gây chấn thương và các không tiêu hoá được, viêm nhiễm là nguyên nhân khuyết tật về chân.

chính gây chết trong những tuần đầu.

1.5. Ánh sáng - vận động

Ánh sáng và vận động phải phù hợp để kích Bảng nhiệt độ thích hợp

thích đà điểu con ăn nhiều, tiêu hoá tốt, giảm Độ ẩm tốt nhất

bệnh tật, tăng trưởng nhanh. Nếu bên ngoài khí Tuần tuổi

Nhiệt độ (oC)

(%)

hậu tốt, ánh nắng đầy đủ thì khi 20 ngày tuổi có Mới xuống chuồng

32 - 35

65 - 70

thể cho đà điểu con ra ngoài sân chơi để vận động 1

30 - 32

70

và tắm nắng. Thời gian thả tăng từ từ theo từng 2

28 - 30

70

ngày. Khi được 1 tháng tuổi thả đà điểu tự do 3

24 - 26

70

vận động khi thời tiết tốt, nhưng khi trời mưa, 4

22 - 23

70

xấu thì phải nhanh chóng đưa chúng vào chuồng.

>5

22

70

Ban đêm duy trì ánh sáng với cường độ 3 W/m2 để

119

120

https://thuviensach.vn

chúng dễ dàng ăn uống. Đà điểu là chim chạy vì

1.7. Máng ăn, máng uống

vậy nên tạo điều kiện để chúng vận động sớm là Máng ăn dùng bằng nhựa hoặc cao su, không rất quan trọng.

dùng máng có các góc cạnh nhọn sắc dễ gây chấn thương chân cho đà điểu.

1.6. Chế độ dinh dưỡng

Máng uống có thể dùng các chậu bằng sành sứ

Đà điểu tuy được nuôi dưỡng thuần hoá đã lâu hoặc vật tương tự có bề mặt rộng để đà điểu nhưng vấn đề dinh dưỡng vẫn là thời sự và cần thuận tiện khi uống bằng động tác ngậm nước tiếp tục nghiên cứu. Bảng các giai đoạn tuổi, khẩu đưa lên cao rồi mới nuốt. Nguồn nước uống phải phần thức ăn được cân đối nhu cầu dinh dưỡng sạch sẽ không có mùi. Những ngày đầu nên cho dưới đây sẽ là tài liệu tham khảo tốt cho những ai đà điểu uống nước mát hoặc ấm, nước uống để tự

nuôi đà điểu thương phẩm.

do, có thể đặt máng ăn cách xa máng uống để tạo sự vận động cho đà điểu.

Hàm lượng dinh dưỡng trong khẩu phần ăn

1.8. Chăm sóc và cách cho ăn

Chỉ tiêu

0-1

1-2 tháng

3-6 tháng

tháng

Đà điểu lúc 1-2 ngày tuổi thường ngủ dưới Protein (%)

21

19

17

bóng đèn sưởi. Từ ngày thứ 3 trở đi mới bắt đầu mổ thức ăn hoặc nhặt các vật lạ khác.

Mec (kcal)

2.750

2.600

2.500

Nếu không để sẵn thức ăn tươi ngon, rau xanh Lizin (%)

1,13

0,96

0,9

thái nhỏ thì chúng sẽ ăn bất cứ vật gì nhặt được Methiomin (%)

0,35

0,32

0,29

và dẫn đến tắc ruột rồi chết. Trong giai đoạn đà Ca (%)

1,2-1,3

1,2-1,5

1,2-1,5

điểu 1-30 ngày tuổi cần cho ăn 6 lần/ngày; 31-60

P (%)

0,66

0,65

0,6

ngày tuổi cho ăn 4 lần/ngày; 61-90 ngày tuổi cho Vitamin A (UI)

12.500

12.500

12.500

ăn 2-3 lần/ngày.

Vitamin D (UI)

2.500

3.000

3.000

Phương pháp cho ăn: có thể dùng riêng máng Vitamin E (UI)

40

40

40

đựng thức ăn tinh và rau xanh. Trong những tuần đầu có thể trộn rau non thái nhỏ với thức ăn tinh Thức ăn nuôi đà điểu phải là thức ăn mới, để đà điểu ăn được nhiều thức ăn tinh hơn. Đà không ôi mốc, tốt nhất sử dụng cám viên để đà điểu phát triển tốt có khả năng thu nhận thức ăn điểu ăn không rơi vãi.

121

122

https://thuviensach.vn

chúng dễ dàng ăn uống. Đà điểu là chim chạy vì

1.7. Máng ăn, máng uống

vậy nên tạo điều kiện để chúng vận động sớm là Máng ăn dùng bằng nhựa hoặc cao su, không rất quan trọng.

dùng máng có các góc cạnh nhọn sắc dễ gây chấn thương chân cho đà điểu.

1.6. Chế độ dinh dưỡng

Máng uống có thể dùng các chậu bằng sành sứ

Đà điểu tuy được nuôi dưỡng thuần hoá đã lâu hoặc vật tương tự có bề mặt rộng để đà điểu nhưng vấn đề dinh dưỡng vẫn là thời sự và cần thuận tiện khi uống bằng động tác ngậm nước tiếp tục nghiên cứu. Bảng các giai đoạn tuổi, khẩu đưa lên cao rồi mới nuốt. Nguồn nước uống phải phần thức ăn được cân đối nhu cầu dinh dưỡng sạch sẽ không có mùi. Những ngày đầu nên cho dưới đây sẽ là tài liệu tham khảo tốt cho những ai đà điểu uống nước mát hoặc ấm, nước uống để tự

nuôi đà điểu thương phẩm.

do, có thể đặt máng ăn cách xa máng uống để tạo sự vận động cho đà điểu.

Hàm lượng dinh dưỡng trong khẩu phần ăn

1.8. Chăm sóc và cách cho ăn

Chỉ tiêu

0-1

1-2 tháng

3-6 tháng

tháng

Đà điểu lúc 1-2 ngày tuổi thường ngủ dưới Protein (%)

21

19

17

bóng đèn sưởi. Từ ngày thứ 3 trở đi mới bắt đầu mổ thức ăn hoặc nhặt các vật lạ khác.

Mec (kcal)

2.750

2.600

2.500

Nếu không để sẵn thức ăn tươi ngon, rau xanh Lizin (%)

1,13

0,96

0,9

thái nhỏ thì chúng sẽ ăn bất cứ vật gì nhặt được Methiomin (%)

0,35

0,32

0,29

và dẫn đến tắc ruột rồi chết. Trong giai đoạn đà Ca (%)

1,2-1,3

1,2-1,5

1,2-1,5

điểu 1-30 ngày tuổi cần cho ăn 6 lần/ngày; 31-60

P (%)

0,66

0,65

0,6

ngày tuổi cho ăn 4 lần/ngày; 61-90 ngày tuổi cho Vitamin A (UI)

12.500

12.500

12.500

ăn 2-3 lần/ngày.

Vitamin D (UI)

2.500

3.000

3.000

Phương pháp cho ăn: có thể dùng riêng máng Vitamin E (UI)

40

40

40

đựng thức ăn tinh và rau xanh. Trong những tuần đầu có thể trộn rau non thái nhỏ với thức ăn tinh Thức ăn nuôi đà điểu phải là thức ăn mới, để đà điểu ăn được nhiều thức ăn tinh hơn. Đà không ôi mốc, tốt nhất sử dụng cám viên để đà điểu phát triển tốt có khả năng thu nhận thức ăn điểu ăn không rơi vãi.

121

122

https://thuviensach.vn

và đạt tăng trọng cao. Thức ăn xanh gồm các rau Giai đoạn này đà điểu hầu như ở ngoài trời, vì vậy mềm: xà lách, bắp cải, rau muống...

sân chơi đối với chúng rất quan trọng.

Lưu ý:

- Tuần đầu khối lượng sơ sinh có khả năng

2.2. Điều kiện yên tĩnh

giảm đến 10 ngày, giai đoạn này dinh dưỡng chủ

Hệ thần kinh đà điểu rất nhạy cảm, dễ kinh yếu là noãng hoàng, vì vậy nhu cầu thức ăn động khi có tiếng động lớn đột ngột hoặc người lạ

không quan trọng bằng nước uống.

mặt. Lúc đó cả bầy dồn tụ lại một chỗ ngóc đầu

- Cả giai đoạn cho ăn thức ăn tinh tự do.

lên cao, quay lại bốn phía như đề phòng hiểm họa,

- Có thể tập cho đà điểu ăn bằng cách để thức nếu có sự kinh động mạnh cả bầy chạy loạn xạ, có ăn lên ngón tay đưa vào tầm mổ hoặc, sau đó đưa thể dẫm đạp lên nhau, đâm vào bất cứ chướng xuống máng ăn tạo sự chú ý của đà điểu con.

ngại vật nào dễ gây chấn thương, rách da hoặc gẫy cổ rồi chết.

2. Kỹ thuật nuôi đà điểu thịt

2.3. Đề phòng các vật lạ

Sau 3 tháng tuổi đà điểu theo hướng nuôi thịt

cần đạt sinh trưởng tối đa. Để đạt hiệu quả kinh Đà điểu là loại ăn tạp nên trong khu vực nuôi tế cao, trọng lượng giết mổ đạt 85-110 kg/con, cần cần phải dọn sạch các vật như gạch, đá, mảnh chú ý các kỹ thuật sau:

thủy tinh, túi bóng hay các vật nhỏ nhọn sắc để

tránh cho chúng ăn phải các thứ này, dễ gây chấn

2.1. Yêu cầu chuồng trại

thương đường tiêu hoá.

Khu chuồng nuôi phải có sân chơi với kích thước rộng 5 m dài khoảng 80-100 m. Đà điểu

2.4. Chế độ dinh dưỡng

thích chạy nên sân chơi phải có diện tích rộng, Đà điểu trong giai đoạn 4-12 tháng tuổi có nhu nền sân ngoài thảm cỏ phải có chỗ lót cát, bởi thói cầu cao về đạm và các vitamin để bảo đảm cho sự

quen của đà điểu sống ở sa mạc luôn thường phát triển. Đà điểu có hệ vi sinh vật ở manh tràng xuyên tắm cát để làm sạch cơ thể và loại bỏ các ký phát triển giúp chúng tiêu hoá xơ thô tới 60%.

sinh trùng ngoài da. Đà điểu cũng rất thích tắm Vì vậy phải bổ sung rau, cỏ xanh tự do để giảm mưa nếu không độn cát, nước mưa sẽ làm sân lầy giá thành chăn nuôi. Rau cỏ non được băm 3-4 cm bùn và bộ lông đà điểu bẩn dễ gây bệnh tật. Sân để dễ ăn, cho ăn máng riêng hoặc để lên trên chơi cần trồng cây làm bóng mát cho đà điểu trú nắng.

thức ăn tinh.

123

124

https://thuviensach.vn

và đạt tăng trọng cao. Thức ăn xanh gồm các rau Giai đoạn này đà điểu hầu như ở ngoài trời, vì vậy mềm: xà lách, bắp cải, rau muống...

sân chơi đối với chúng rất quan trọng.

Lưu ý:

- Tuần đầu khối lượng sơ sinh có khả năng

2.2. Điều kiện yên tĩnh

giảm đến 10 ngày, giai đoạn này dinh dưỡng chủ

Hệ thần kinh đà điểu rất nhạy cảm, dễ kinh yếu là noãng hoàng, vì vậy nhu cầu thức ăn động khi có tiếng động lớn đột ngột hoặc người lạ

không quan trọng bằng nước uống.

mặt. Lúc đó cả bầy dồn tụ lại một chỗ ngóc đầu

- Cả giai đoạn cho ăn thức ăn tinh tự do.

lên cao, quay lại bốn phía như đề phòng hiểm họa,

- Có thể tập cho đà điểu ăn bằng cách để thức nếu có sự kinh động mạnh cả bầy chạy loạn xạ, có ăn lên ngón tay đưa vào tầm mổ hoặc, sau đó đưa thể dẫm đạp lên nhau, đâm vào bất cứ chướng xuống máng ăn tạo sự chú ý của đà điểu con.

ngại vật nào dễ gây chấn thương, rách da hoặc gẫy cổ rồi chết.

2. Kỹ thuật nuôi đà điểu thịt

2.3. Đề phòng các vật lạ

Sau 3 tháng tuổi đà điểu theo hướng nuôi thịt

cần đạt sinh trưởng tối đa. Để đạt hiệu quả kinh Đà điểu là loại ăn tạp nên trong khu vực nuôi tế cao, trọng lượng giết mổ đạt 85-110 kg/con, cần cần phải dọn sạch các vật như gạch, đá, mảnh chú ý các kỹ thuật sau:

thủy tinh, túi bóng hay các vật nhỏ nhọn sắc để

tránh cho chúng ăn phải các thứ này, dễ gây chấn

2.1. Yêu cầu chuồng trại

thương đường tiêu hoá.

Khu chuồng nuôi phải có sân chơi với kích thước rộng 5 m dài khoảng 80-100 m. Đà điểu

2.4. Chế độ dinh dưỡng

thích chạy nên sân chơi phải có diện tích rộng, Đà điểu trong giai đoạn 4-12 tháng tuổi có nhu nền sân ngoài thảm cỏ phải có chỗ lót cát, bởi thói cầu cao về đạm và các vitamin để bảo đảm cho sự

quen của đà điểu sống ở sa mạc luôn thường phát triển. Đà điểu có hệ vi sinh vật ở manh tràng xuyên tắm cát để làm sạch cơ thể và loại bỏ các ký phát triển giúp chúng tiêu hoá xơ thô tới 60%.

sinh trùng ngoài da. Đà điểu cũng rất thích tắm Vì vậy phải bổ sung rau, cỏ xanh tự do để giảm mưa nếu không độn cát, nước mưa sẽ làm sân lầy giá thành chăn nuôi. Rau cỏ non được băm 3-4 cm bùn và bộ lông đà điểu bẩn dễ gây bệnh tật. Sân để dễ ăn, cho ăn máng riêng hoặc để lên trên chơi cần trồng cây làm bóng mát cho đà điểu trú nắng.

thức ăn tinh.

123

124

https://thuviensach.vn

- Nuôi đà điểu thương phẩm cần cho ăn nhiều Chỉ tiêu

3-6 tháng

7-12 tháng

giúp tăng trưởng nhanh, có thể giết thịt khi đạt 10 tháng tuổi.

Protein (%)

17

14

- Thức ăn xanh cho đà điểu có thể dùng lá bắp Mec (kcal)

2.500

2.400

cải già, cỏ ghinê, cỏ voi non, rau muống,... Nếu Lizin (%)

0,90

0,81

sân chơi hoặc có bãi chăn rộng có thảm cỏ tự

Methiomin (%)

0,29

0,24

nhiên thì đà điểu tự vặt cỏ không nhất thiết phải Ca (%)

1,2-1,5

1,0-1,2

bổ sung thức ăn xanh.

P (%)

0,65

0,6

2.5. Máng ăn, máng uống

Vitamin A (UI)

12.500

12.500

Đà điểu phát triển to lớn, vì vậy phải sử dụng Vitamin D (UI)

3.000

3.000

máng ăn làm bằng gỗ được đóng với kích thước Vitamin E (UI)

40

40

0,3 x 0,25 x 1,0 m. Máng ăn được cố định ở độ cao 0,7-0,8 m để đà điểu không dẫm đạp và ăn dễ

3. Kỹ thuật nuôi đà điểu sinh sản dàng. Bảo đảm 4-5 con/1 máng ăn. Sử dụng bồn

3.1. Giai đoạn nuôi dò và hậu bị

cao su đựng nước cho đà điểu uống và nước uống Sau khi đà điểu được nuôi gột khoảng 3 tháng phải là nước máy hay nước giếng khơi, cung cấp thì chuyển sang chuồng mới để chuẩn bị quá trình nước đủ để đà điểu uống tự do. Khi nuôi đà điểu tiếp theo là nuôi sinh sản. Khi chuyển từ chuồng cần phải vệ sinh nước uống như mỗi ngày thay nuôi gột sang chuồng mới cần chú ý cho đà điểu nước và rửa sạch máng 1 lần, duy trì nước mát, làm quen với đường chạy mới, chú ý chuồng nuôi, tránh nước nóng dưới ánh nắng mặt trời.

sân chạy mới phải bằng phẳng, ít chướng ngại vật, chuồng nuôi phải đủ kích thước để đà điểu có

2.6. Phân nhóm và mật độ nuôi

thể tự do vận động thoải mái. Thực hiện tẩy giun Tuỳ diện tích chuồng nuôi có thể phân nhóm cho đà điểu 2 lần/năm để bảo đảm đà điểu khỏe theo trọng lượng hay lứa tuổi, mỗi nhóm 15-20

mạnh, không có ký sinh trùng, bảo đảm tốc độ

con, mật độ nuôi bảo đảm 4 m2 nền chuồng/con và phát triển của đà điểu.

10 m2 sân chơi/con. Có thể tham khảo cách phân Thực hiện đánh dấu từng con để bảo đảm quá chia khẩu phần ăn tốt nhất cho việc giết mổ lúc trình quản lý, trông nom và chăm sóc riêng biệt 10 tháng tuổi như sau:

từng con, theo dõi quá trình phát triển của từng 125

126

https://thuviensach.vn

- Nuôi đà điểu thương phẩm cần cho ăn nhiều Chỉ tiêu

3-6 tháng

7-12 tháng

giúp tăng trưởng nhanh, có thể giết thịt khi đạt 10 tháng tuổi.

Protein (%)

17

14

- Thức ăn xanh cho đà điểu có thể dùng lá bắp Mec (kcal)

2.500

2.400

cải già, cỏ ghinê, cỏ voi non, rau muống,... Nếu Lizin (%)

0,90

0,81

sân chơi hoặc có bãi chăn rộng có thảm cỏ tự

Methiomin (%)

0,29

0,24

nhiên thì đà điểu tự vặt cỏ không nhất thiết phải Ca (%)

1,2-1,5

1,0-1,2

bổ sung thức ăn xanh.

P (%)

0,65

0,6

2.5. Máng ăn, máng uống

Vitamin A (UI)

12.500

12.500

Đà điểu phát triển to lớn, vì vậy phải sử dụng Vitamin D (UI)

3.000

3.000

máng ăn làm bằng gỗ được đóng với kích thước Vitamin E (UI)

40

40

0,3 x 0,25 x 1,0 m. Máng ăn được cố định ở độ cao 0,7-0,8 m để đà điểu không dẫm đạp và ăn dễ

3. Kỹ thuật nuôi đà điểu sinh sản dàng. Bảo đảm 4-5 con/1 máng ăn. Sử dụng bồn

3.1. Giai đoạn nuôi dò và hậu bị

cao su đựng nước cho đà điểu uống và nước uống Sau khi đà điểu được nuôi gột khoảng 3 tháng phải là nước máy hay nước giếng khơi, cung cấp thì chuyển sang chuồng mới để chuẩn bị quá trình nước đủ để đà điểu uống tự do. Khi nuôi đà điểu tiếp theo là nuôi sinh sản. Khi chuyển từ chuồng cần phải vệ sinh nước uống như mỗi ngày thay nuôi gột sang chuồng mới cần chú ý cho đà điểu nước và rửa sạch máng 1 lần, duy trì nước mát, làm quen với đường chạy mới, chú ý chuồng nuôi, tránh nước nóng dưới ánh nắng mặt trời.

sân chạy mới phải bằng phẳng, ít chướng ngại vật, chuồng nuôi phải đủ kích thước để đà điểu có

2.6. Phân nhóm và mật độ nuôi

thể tự do vận động thoải mái. Thực hiện tẩy giun Tuỳ diện tích chuồng nuôi có thể phân nhóm cho đà điểu 2 lần/năm để bảo đảm đà điểu khỏe theo trọng lượng hay lứa tuổi, mỗi nhóm 15-20

mạnh, không có ký sinh trùng, bảo đảm tốc độ

con, mật độ nuôi bảo đảm 4 m2 nền chuồng/con và phát triển của đà điểu.

10 m2 sân chơi/con. Có thể tham khảo cách phân Thực hiện đánh dấu từng con để bảo đảm quá chia khẩu phần ăn tốt nhất cho việc giết mổ lúc trình quản lý, trông nom và chăm sóc riêng biệt 10 tháng tuổi như sau:

từng con, theo dõi quá trình phát triển của từng 125

126

https://thuviensach.vn

cá thể trong đàn, quan tâm đặc biệt những con có đảm vững chắc cho kết quả thành công giai đoạn biểu hiện khác thường.

tiếp theo.

Trong giai đoạn nuôi dò, chế độ dinh dưỡng của Trong giai đoạn 4-24 tháng tuổi, điều cần chú đà điểu vẫn không thay đổi, nhưng cho đà điểu ý nhất là tạo môi trường cho đà điểu vận động, vận động nhiều hơn, bảo đảm sức đề kháng cho đà kiểm soát được mức độ tăng trọng để điều chỉnh điểu chống lại mọi tác động xấu của môi trường.

chế độ dinh dưỡng. Đà điểu khỏe mạnh có đôi chân vững chắc, lông bóng mượt và óng ả, đôi mắt

3.2. Thao tác bắt, kiểm tra và di chuyển

linh hoạt lanh lợi. Từ 12 tháng tuổi trở đi, màu

đà điểu

sắc lông con trống và con mái sẽ khác biệt. Con Nuôi đà điểu phải định kỳ cân trọng lượng để

trống lông càng đen mượt, chân và mỏ chuyển kiểm soát sự tăng trưởng xem có phù hợp với quy màu đỏ tươi là biểu hiện sức khỏe tốt. Con mái chuẩn không. Đối với những con phát triển chậm lông mượt, nhìn săn chắc, gờ lưng có rãnh là thể

hay quá nhanh thì có biện pháp tăng cường hay trạng béo tốt.

hạn chế bằng cách điều chỉnh khẩu phần và định

3.3. Giai đoạn sinh sản

mức cho ăn.

Đà điểu Ôxtrâylia thành thục lúc 25 tháng Lúc nhỏ khi bắt đà điểu tuyệt đối không được tuổi, con mái thành thục sớm hơn con trống cầm vào cổ mà phải đưa tay luồn xuống bụng khoảng nửa năm, do vậy nếu ghép trống mái cùng nâng lên. Với những con đà điểu trưởng thành khi lứa tuổi với nhau tỷ lệ thụ tinh rất thấp. Thực tế

bắt 1 con cần 2 - 3 người, một người dùng móc sắt cho thấy trong trường hợp ghép như vậy thì tất cả

choàng vào cổ và ấn xuống, hai người khác nhanh trứng đẻ ở vụ đầu này đều không phôi. Để khắc chóng một bên trái, một bên phải dùng tay giữ

phục tình trạng này có thể ghép trống già hơn chặt cánh và lông đuôi. Cần phải có vải dài để che mái từ 6 tháng đến 1 năm tuổi. Từ vụ đẻ thứ 2

mặt đà điểu khi kiểm tra hoặc di động để chúng yếu tố tuổi không ảnh hưởng nhiều.

không hoảng loạn. Lưu ý những người bắt phải Con mái trưởng thành đẻ quả trứng đầu sau đó bảo hiểm bằng đi ủng cao su để tránh bị đà điểu 16-18 ngày mới đẻ quả trứng thứ hai. Các quả

dẫm phải.

tiếp theo đẻ cách nhau từ 2-5 hoặc 6 ngày. Nếu con Nhìn chung nếu giai đoạn từ sơ sinh đến 3

mái thường xuyên bị xáo trộn hay rối loạn kích tháng tuổi nuôi tốt đà điểu khỏe mạnh sẽ bảo thích tố sẽ dẫn đến lâu đẻ hoặc đẻ trứng dị dạng.

127

128

https://thuviensach.vn

cá thể trong đàn, quan tâm đặc biệt những con có đảm vững chắc cho kết quả thành công giai đoạn biểu hiện khác thường.

tiếp theo.

Trong giai đoạn nuôi dò, chế độ dinh dưỡng của Trong giai đoạn 4-24 tháng tuổi, điều cần chú đà điểu vẫn không thay đổi, nhưng cho đà điểu ý nhất là tạo môi trường cho đà điểu vận động, vận động nhiều hơn, bảo đảm sức đề kháng cho đà kiểm soát được mức độ tăng trọng để điều chỉnh điểu chống lại mọi tác động xấu của môi trường.

chế độ dinh dưỡng. Đà điểu khỏe mạnh có đôi chân vững chắc, lông bóng mượt và óng ả, đôi mắt

3.2. Thao tác bắt, kiểm tra và di chuyển

linh hoạt lanh lợi. Từ 12 tháng tuổi trở đi, màu

đà điểu

sắc lông con trống và con mái sẽ khác biệt. Con Nuôi đà điểu phải định kỳ cân trọng lượng để

trống lông càng đen mượt, chân và mỏ chuyển kiểm soát sự tăng trưởng xem có phù hợp với quy màu đỏ tươi là biểu hiện sức khỏe tốt. Con mái chuẩn không. Đối với những con phát triển chậm lông mượt, nhìn săn chắc, gờ lưng có rãnh là thể

hay quá nhanh thì có biện pháp tăng cường hay trạng béo tốt.

hạn chế bằng cách điều chỉnh khẩu phần và định

3.3. Giai đoạn sinh sản

mức cho ăn.

Đà điểu Ôxtrâylia thành thục lúc 25 tháng Lúc nhỏ khi bắt đà điểu tuyệt đối không được tuổi, con mái thành thục sớm hơn con trống cầm vào cổ mà phải đưa tay luồn xuống bụng khoảng nửa năm, do vậy nếu ghép trống mái cùng nâng lên. Với những con đà điểu trưởng thành khi lứa tuổi với nhau tỷ lệ thụ tinh rất thấp. Thực tế

bắt 1 con cần 2 - 3 người, một người dùng móc sắt cho thấy trong trường hợp ghép như vậy thì tất cả

choàng vào cổ và ấn xuống, hai người khác nhanh trứng đẻ ở vụ đầu này đều không phôi. Để khắc chóng một bên trái, một bên phải dùng tay giữ

phục tình trạng này có thể ghép trống già hơn chặt cánh và lông đuôi. Cần phải có vải dài để che mái từ 6 tháng đến 1 năm tuổi. Từ vụ đẻ thứ 2

mặt đà điểu khi kiểm tra hoặc di động để chúng yếu tố tuổi không ảnh hưởng nhiều.

không hoảng loạn. Lưu ý những người bắt phải Con mái trưởng thành đẻ quả trứng đầu sau đó bảo hiểm bằng đi ủng cao su để tránh bị đà điểu 16-18 ngày mới đẻ quả trứng thứ hai. Các quả

dẫm phải.

tiếp theo đẻ cách nhau từ 2-5 hoặc 6 ngày. Nếu con Nhìn chung nếu giai đoạn từ sơ sinh đến 3

mái thường xuyên bị xáo trộn hay rối loạn kích tháng tuổi nuôi tốt đà điểu khỏe mạnh sẽ bảo thích tố sẽ dẫn đến lâu đẻ hoặc đẻ trứng dị dạng.

127

128

https://thuviensach.vn

- Chuồng trại: Chuồng trại nuôi đà điểu gồm

- Ghép đàn và phối giống: Từ 18-20 tháng tuổi chuồng có mái che với kích thước từ 3 x 5 m trong cần ghép con đực và con mái để cho chúng có thời đổ cát để đà điểu có thể vào đẻ. Sân chơi có chiều gian sớm quen nhau. Khi muốn giao phối con rộng 8 m và chiều dài 80 - 100 m. Chuồng nuôi trống lượn quanh con mái, có động tác xoè cánh, cần có chiều dài lớn để chúng khi chạy lúc tăng đầu đánh sang hai bên hông, nếu con mái đồng ý tốc cực đại vẫn còn khoảng trống không gặp cho phối thì nằm xuống chờ con trống leo lên với chướng ngại vật.

một chân phải để lên lưng con mái và hai đuôi úp Mỗi ô chuồng ghép 1 trống với 2 mái hoặc dính vào nhau. Động tác phối xong con trống đứng dậy bỏ đi, con mái vẫn nằm, miệng tép tép tương ứng 2 trống với 5 mái.

sau 3-4 phút mới đứng dậy. Sự phối giống thường

- Phân biệt trống mái: Đà điểu trước 12 tháng diễn ra vào buổi sáng từ 6-9 giờ và chiều từ

tuổi lông chưa đặc trưng nên chưa thể phân biệt 14-16 giờ, rất ít khi diễn ra vào buổi tối. Với rõ ràng do cơ quan sinh dục con trống chưa phát những con trống tốt có thể phối 10-12 lần/ngày.

triển đầy đủ, vì vậy chỉ khi nó bài tiết mới quan

- Nhu cầu dinh dưỡng nuôi đà điểu sinh sản: sát được gai giao cấu lộ ra ngoài. Từ 12 tháng tuổi Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đến năng con trống có dáng cao lớn, lông đen, đuôi và hai suất trứng, tỷ lệ phôi và ấp nở, tuy nhiên kết bên cánh có lông vũ màu trắng, chân và mỏ

quả nghiên cứu về lĩnh vực này vẫn còn vô cùng chuyển màu đỏ, con mái kích thước nhỏ hơn, lông đơn giản.

màu xám, tính hiền lành hơn.

- Tiêu chuẩn chọn đực giống: hình thể cân đối, Hàm lượng dinh dưỡng trong khẩu phần ăn cường tráng, phát triển bình thường, tính ôn hoà, của đà điểu sinh sản:

hoạt bát, hiếu động, đầu thanh tú, cổ thẳng không cong, mắt lớn và linh hoạt, thể trạng không quá Chỉ tiêu

Khẩu phần

béo hoặc quá gầy. Đặc biệt lưu tâm hai ngón chân Protein (%)

16-16,5

khỏe mạnh cấu tạo ngay ngắn. Cơ quan sinh dục Mec (kcal)

2.600-2.650

phải lớn dài và cong về phía trái, chiều dài trung Lizin (%)

1,1

bình 25 cm. Đối với những cá thể quá hung dữ

Methiomin (%)

0,4-0,45

thường không giữ lại làm giống vì khó kiểm soát Ca (%)

2,8-3,1

và dễ làm chấn thương con mái.

129

130

https://thuviensach.vn

- Chuồng trại: Chuồng trại nuôi đà điểu gồm

- Ghép đàn và phối giống: Từ 18-20 tháng tuổi chuồng có mái che với kích thước từ 3 x 5 m trong cần ghép con đực và con mái để cho chúng có thời đổ cát để đà điểu có thể vào đẻ. Sân chơi có chiều gian sớm quen nhau. Khi muốn giao phối con rộng 8 m và chiều dài 80 - 100 m. Chuồng nuôi trống lượn quanh con mái, có động tác xoè cánh, cần có chiều dài lớn để chúng khi chạy lúc tăng đầu đánh sang hai bên hông, nếu con mái đồng ý tốc cực đại vẫn còn khoảng trống không gặp cho phối thì nằm xuống chờ con trống leo lên với chướng ngại vật.

một chân phải để lên lưng con mái và hai đuôi úp Mỗi ô chuồng ghép 1 trống với 2 mái hoặc dính vào nhau. Động tác phối xong con trống đứng dậy bỏ đi, con mái vẫn nằm, miệng tép tép tương ứng 2 trống với 5 mái.

sau 3-4 phút mới đứng dậy. Sự phối giống thường

- Phân biệt trống mái: Đà điểu trước 12 tháng diễn ra vào buổi sáng từ 6-9 giờ và chiều từ

tuổi lông chưa đặc trưng nên chưa thể phân biệt 14-16 giờ, rất ít khi diễn ra vào buổi tối. Với rõ ràng do cơ quan sinh dục con trống chưa phát những con trống tốt có thể phối 10-12 lần/ngày.

triển đầy đủ, vì vậy chỉ khi nó bài tiết mới quan

- Nhu cầu dinh dưỡng nuôi đà điểu sinh sản: sát được gai giao cấu lộ ra ngoài. Từ 12 tháng tuổi Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đến năng con trống có dáng cao lớn, lông đen, đuôi và hai suất trứng, tỷ lệ phôi và ấp nở, tuy nhiên kết bên cánh có lông vũ màu trắng, chân và mỏ

quả nghiên cứu về lĩnh vực này vẫn còn vô cùng chuyển màu đỏ, con mái kích thước nhỏ hơn, lông đơn giản.

màu xám, tính hiền lành hơn.

- Tiêu chuẩn chọn đực giống: hình thể cân đối, Hàm lượng dinh dưỡng trong khẩu phần ăn cường tráng, phát triển bình thường, tính ôn hoà, của đà điểu sinh sản:

hoạt bát, hiếu động, đầu thanh tú, cổ thẳng không cong, mắt lớn và linh hoạt, thể trạng không quá Chỉ tiêu

Khẩu phần

béo hoặc quá gầy. Đặc biệt lưu tâm hai ngón chân Protein (%)

16-16,5

khỏe mạnh cấu tạo ngay ngắn. Cơ quan sinh dục Mec (kcal)

2.600-2.650

phải lớn dài và cong về phía trái, chiều dài trung Lizin (%)

1,1

bình 25 cm. Đối với những cá thể quá hung dữ

Methiomin (%)

0,4-0,45

thường không giữ lại làm giống vì khó kiểm soát Ca (%)

2,8-3,1

và dễ làm chấn thương con mái.

129

130

https://thuviensach.vn

P (%)

0,45-0,48

- Khối lượng và kích thước trứng: Trứng đẻ lứa Vitamin A (UI)

16.000

đầu thường có khối lượng nhỏ 900-1.200 g, sau Vitamin D (UI)

3.700

khi đẻ ra thường có dính máu khô, các trứng sau Vitamin E (UI)

58,5

từ từ lớn dần. Khi đẻ năm thứ 2 trở đi, 80% trứng nặng 1.400-1.600 g, chiều dài khoảng 16,5 cm, chiều rộng 13 cm, hình dạng gần như tròn, ít khi Định lượng cho ăn 1,6-1,8 kg/con tuỳ thời điểm có hình dạng dài. Trứng bình thường màu trắng đầu vụ hay lúc đẻ rộ. Cho ăn buổi sáng, đến chiều ngà, vỏ bóng, dày 2 mm.

kiểm tra máng ăn nếu vừa hết là lượng thức ăn cung cấp đủ.

Đà điểu được nuôi dưỡng tốt cho sản lượng trứng Thức ăn xanh: cỏ ghinê, cỏ voi và các loại rau từ 30-45 quả/mái, cá biệt có con cho 80 quả/1 năm.

khác đà điểu ăn được. Tốt nhất là đà điểu được

- Những công việc quản lý giống sinh sản: ghi thả ở bãi có thảm cỏ xanh để tự chúng lựa chọn và số liệu giống, ô chuồng nuôi, tất cả các cá thể đều nhặt cỏ tươi theo ý muốn.

được đeo thẻ số bằng nhựa.

- Nước uống: đà điểu sinh sản cần nhiều nước Ghi chép sinh sản: Ghi chép chủng loại đà điểu uống. Chúng sẽ không uống nước nóng, vì vậy phối, chủng loại trứng đẻ, số lượng trứng thụ tinh, cần bố trí máng uống nơi có bóng râm để nước tỷ lệ ấp nở,... Tất cả các số liệu ghi chép sẽ làm tư

được mát, nước luôn đổ đầy máng, mỗi ngày liệu cho công tác chọn giống trước, sau các mùa thay một lần.

sinh sản.

- Mùa vụ sinh sản - quy luật đẻ: ở Việt Nam đà

điểu đẻ từ tháng 11 năm trước đến tháng 8-9 năm sau. Thời gian nghỉ đẻ và thay lông 3-4 tháng.

Thời gian đẻ trong ngày tập trung từ 2 giờ chiều đến 7 giờ tối. Vì vậy, thời gian này phải bố trí người trực để kịp thời nhặt trứng ra khỏi ổ tránh đà điểu dẫm vỡ. Nếu quá 7 giờ tối mà không thấy đà điểu đẻ thì xem như ngày hôm đó nó không đẻ. Đà điểu mái đẻ theo từng đợt được 8-10 quả

thì nghỉ, sau 7-10 ngày mới tiếp tục đẻ lại. Con đẻ

ít có thể gián đoạn 1-2 tháng.

131

132

https://thuviensach.vn

P (%)

0,45-0,48

- Khối lượng và kích thước trứng: Trứng đẻ lứa Vitamin A (UI)

16.000

đầu thường có khối lượng nhỏ 900-1.200 g, sau Vitamin D (UI)

3.700

khi đẻ ra thường có dính máu khô, các trứng sau Vitamin E (UI)

58,5

từ từ lớn dần. Khi đẻ năm thứ 2 trở đi, 80% trứng nặng 1.400-1.600 g, chiều dài khoảng 16,5 cm, chiều rộng 13 cm, hình dạng gần như tròn, ít khi Định lượng cho ăn 1,6-1,8 kg/con tuỳ thời điểm có hình dạng dài. Trứng bình thường màu trắng đầu vụ hay lúc đẻ rộ. Cho ăn buổi sáng, đến chiều ngà, vỏ bóng, dày 2 mm.

kiểm tra máng ăn nếu vừa hết là lượng thức ăn cung cấp đủ.

Đà điểu được nuôi dưỡng tốt cho sản lượng trứng Thức ăn xanh: cỏ ghinê, cỏ voi và các loại rau từ 30-45 quả/mái, cá biệt có con cho 80 quả/1 năm.

khác đà điểu ăn được. Tốt nhất là đà điểu được

- Những công việc quản lý giống sinh sản: ghi thả ở bãi có thảm cỏ xanh để tự chúng lựa chọn và số liệu giống, ô chuồng nuôi, tất cả các cá thể đều nhặt cỏ tươi theo ý muốn.

được đeo thẻ số bằng nhựa.

- Nước uống: đà điểu sinh sản cần nhiều nước Ghi chép sinh sản: Ghi chép chủng loại đà điểu uống. Chúng sẽ không uống nước nóng, vì vậy phối, chủng loại trứng đẻ, số lượng trứng thụ tinh, cần bố trí máng uống nơi có bóng râm để nước tỷ lệ ấp nở,... Tất cả các số liệu ghi chép sẽ làm tư

được mát, nước luôn đổ đầy máng, mỗi ngày liệu cho công tác chọn giống trước, sau các mùa thay một lần.

sinh sản.

- Mùa vụ sinh sản - quy luật đẻ: ở Việt Nam đà

điểu đẻ từ tháng 11 năm trước đến tháng 8-9 năm sau. Thời gian nghỉ đẻ và thay lông 3-4 tháng.

Thời gian đẻ trong ngày tập trung từ 2 giờ chiều đến 7 giờ tối. Vì vậy, thời gian này phải bố trí người trực để kịp thời nhặt trứng ra khỏi ổ tránh đà điểu dẫm vỡ. Nếu quá 7 giờ tối mà không thấy đà điểu đẻ thì xem như ngày hôm đó nó không đẻ. Đà điểu mái đẻ theo từng đợt được 8-10 quả

thì nghỉ, sau 7-10 ngày mới tiếp tục đẻ lại. Con đẻ

ít có thể gián đoạn 1-2 tháng.

131

132

https://thuviensach.vn

nhái, gà, vịt, tôm, cá, thịt động vật loại nhỏ.

Trong chăn nuôi có thể dùng phụ phẩm để giảm chi phí.

2. Sinh trưởng, phát triển và sinh sản NUÔI KỲ ĐÀ

Kỳ đà sinh trưởng, phát triển mạnh sau mỗi MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

lần lột xác (lột da). Sau mỗi lần lột da, nếu chăm sóc nuôi dưỡng tốt tốc độ tăng trọng của kỳ đà có Kỳ đà thuộc lớp động vật bò sát, hình dáng bên thể tăng lên 2-3 lần. Kỳ đà có thể lột da mỗi năm ngoài trông giống như con thạch sùng (thằn lằn) một lần vào khoảng tháng 8 đến tháng 10. Kỳ đà nhưng to và dài hơn nhiều, có thể dài 2,5-3 m, trưởng thành sau 18 tháng tuổi có thể dài 2,5 m, nặng khoảng 10 kg. Về hình dạng, đầu của kỳ đà nặng 7-8 kg và bắt đầu đẻ trứng. Trong tự nhiên, có hình tam giác nhọn về phía mõm; mắt có con kỳ đà đẻ trứng mỗi năm một lứa, mỗi lứa 15-17

ngươi thẳng đứng; có hai chân trước và hai chân trứng và chỉ khoảng 35% trứng có khả năng nở

sau, mỗi chân có 5 ngón toè rộng, mặt dưới ngón con. Nếu tiến hành tổ chức ấp trứng nhân tạo bảo có các nút bám để dễ leo trèo. Màu sắc của kỳ đà đảm đúng yêu cầu kỹ thuật thì tỷ lệ ấp nở có thể

thay đổi theo màu sắc của môi trường sống để

đạt 80-90%.

ngụy trang và săn bắt mồi.

3. Chọn giống và thả giống

1. Tập tính sinh hoạt và môi trường sống Chọn những con to khỏe có kích thước trung Môi trường sống của kỳ đà phong phú và đa bình trở lên. Cách nhận biết kỳ đà đực, kỳ đà cái dạng. Kỳ đà hoang dã có mặt ở hầu khắp các nước bằng cách lật ngửa bụng con kỳ đà để quan sát khí hậu nhiệt đới, nhất là những vùng rừng núi gốc đuôi và lỗ huyệt:

và thường sống trong những gốc cây, hốc đá, kẽ hở

Kỳ đà đực: gốc đuôi phồng to, lỗ huyệt lồi và có đất, đá... Ban ngày kỳ đà thường ngủ, nghỉ, ban gờ, khi bóp vào gốc đuôi sẽ thấy gai giao cấu màu đêm mới đi kiếm ăn. Kỳ đà thích ẩn mình trong đỏ thẫm lồi ra ở lỗ huyệt.

các hang hốc, thích ngâm mình, săn mồi nơi sông Kỳ đà cái: đuôi thon nhỏ, lỗ huyệt nhỏ lép, khi suối giống như cá sấu. Thức ăn của kỳ đà là cóc, bóp vào gốc đuôi không có gai giao cấu lồi ra.

133

134

https://thuviensach.vn

nhái, gà, vịt, tôm, cá, thịt động vật loại nhỏ.

Trong chăn nuôi có thể dùng phụ phẩm để giảm chi phí.

2. Sinh trưởng, phát triển và sinh sản NUÔI KỲ ĐÀ

Kỳ đà sinh trưởng, phát triển mạnh sau mỗi MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

lần lột xác (lột da). Sau mỗi lần lột da, nếu chăm sóc nuôi dưỡng tốt tốc độ tăng trọng của kỳ đà có Kỳ đà thuộc lớp động vật bò sát, hình dáng bên thể tăng lên 2-3 lần. Kỳ đà có thể lột da mỗi năm ngoài trông giống như con thạch sùng (thằn lằn) một lần vào khoảng tháng 8 đến tháng 10. Kỳ đà nhưng to và dài hơn nhiều, có thể dài 2,5-3 m, trưởng thành sau 18 tháng tuổi có thể dài 2,5 m, nặng khoảng 10 kg. Về hình dạng, đầu của kỳ đà nặng 7-8 kg và bắt đầu đẻ trứng. Trong tự nhiên, có hình tam giác nhọn về phía mõm; mắt có con kỳ đà đẻ trứng mỗi năm một lứa, mỗi lứa 15-17

ngươi thẳng đứng; có hai chân trước và hai chân trứng và chỉ khoảng 35% trứng có khả năng nở

sau, mỗi chân có 5 ngón toè rộng, mặt dưới ngón con. Nếu tiến hành tổ chức ấp trứng nhân tạo bảo có các nút bám để dễ leo trèo. Màu sắc của kỳ đà đảm đúng yêu cầu kỹ thuật thì tỷ lệ ấp nở có thể

thay đổi theo màu sắc của môi trường sống để

đạt 80-90%.

ngụy trang và săn bắt mồi.

3. Chọn giống và thả giống

1. Tập tính sinh hoạt và môi trường sống Chọn những con to khỏe có kích thước trung Môi trường sống của kỳ đà phong phú và đa bình trở lên. Cách nhận biết kỳ đà đực, kỳ đà cái dạng. Kỳ đà hoang dã có mặt ở hầu khắp các nước bằng cách lật ngửa bụng con kỳ đà để quan sát khí hậu nhiệt đới, nhất là những vùng rừng núi gốc đuôi và lỗ huyệt:

và thường sống trong những gốc cây, hốc đá, kẽ hở

Kỳ đà đực: gốc đuôi phồng to, lỗ huyệt lồi và có đất, đá... Ban ngày kỳ đà thường ngủ, nghỉ, ban gờ, khi bóp vào gốc đuôi sẽ thấy gai giao cấu màu đêm mới đi kiếm ăn. Kỳ đà thích ẩn mình trong đỏ thẫm lồi ra ở lỗ huyệt.

các hang hốc, thích ngâm mình, săn mồi nơi sông Kỳ đà cái: đuôi thon nhỏ, lỗ huyệt nhỏ lép, khi suối giống như cá sấu. Thức ăn của kỳ đà là cóc, bóp vào gốc đuôi không có gai giao cấu lồi ra.

133

134

https://thuviensach.vn

Thả giống: thả giống vào chuồng lưới hoặc máng đựng thức ăn, nước uống cho kỳ đà ăn, uống chuồng xi măng. Mỗi chuồng thả 1 con đực với 1

tự do. Trong tự nhiên, kỳ đà là thành viên có ích con cái hoặc 1 con đực với vài ba con cái.

cho con người vì nó tiêu diệt chuột, côn trùng và sâu bọ phá hoại mùa màng.

4. Chuồng nuôi

Nuôi kỳ đà không những không tốn thức ăn Chuồng nuôi kỳ đà cũng giống như chuồng đắt tiền mà còn tiêu diệt được chuột, côn trùng, nuôi cá sấu. Chuồng nuôi kỳ đà có thể là chuồng sâu bọ phá hoại mùa màng và mang lại hiệu quả

lưới hay chuồng xi măng, dài 3-4 m, rộng 2-3 m, kinh tế cao.

cao 2-3 m, xung quanh tô láng để kỳ đà không Chăm sóc nuôi dưỡng kỳ đà giống như nuôi cá bám tường leo ra ngoài. Trong chuồng, có thể làm sấu. Kỳ đà vừa là nguồn thực phẩm, vừa là nguồn hang bê tông hoặc để sẵn một số ống cống phi dược liệu quý hiếm, có giá trị kinh tế cao, nhưng 0,1-0,2 m, dài trên 4 m, bảo đảm môi trường thích hiện nay trong thiên nhiên loài bò sát này đang hợp cho kỳ đà ẩn trú, nghỉ ngơi và phòng tránh ngày càng cạn kiệt và có nguy cơ tuyệt chủng. Kỳ

nắng nóng... và có thể thoát nước hợp lý khi rửa đà có rất nhiều loài, có loài quý hiếm được ghi chuồng hay xịt nước tắm cho kỳ đà. Vốn đầu tư

trong sách đỏ Việt Nam. Chính vì vậy, việc phát chuồng trại nuôi kỳ đà thấp hơn nuôi cá sấu. Nếu triển nghề nuôi kỳ đà tại hộ gia đình là cần thiết có điều kiện nên trồng cây hay đặt cây cảnh để

và góp phần mang lại hiệu quả kinh tế cao.

tạo cảnh quan và để tránh nắng cho kỳ đà.

5. Thức ăn

Thức ăn của kỳ đà là sâu bọ, côn trùng như cào cào, châu chấu, chuồn chuồn, cánh cam, nhện, mối, gián, ong, bướm, cóc, ếch, nhái, gà, vịt, chim chóc hoặc có thể tập cho kỳ đà ăn trứng gia cầm, cua, tôm, cá hay thịt, lòng gia súc, gia cầm... Vào lúc chiều tối thả mồi côn trùng, sâu bọ hay chuột vào chuồng cho kỳ đà ăn. Mỗi con kỳ đà ăn khoảng 2-3 con chuột hay ếch nhái... là đủ bữa cho cả ngày. Tuy nhiên, trong chuồng nên đặt sẵn 135

136

https://thuviensach.vn

Thả giống: thả giống vào chuồng lưới hoặc máng đựng thức ăn, nước uống cho kỳ đà ăn, uống chuồng xi măng. Mỗi chuồng thả 1 con đực với 1

tự do. Trong tự nhiên, kỳ đà là thành viên có ích con cái hoặc 1 con đực với vài ba con cái.

cho con người vì nó tiêu diệt chuột, côn trùng và sâu bọ phá hoại mùa màng.

4. Chuồng nuôi

Nuôi kỳ đà không những không tốn thức ăn Chuồng nuôi kỳ đà cũng giống như chuồng đắt tiền mà còn tiêu diệt được chuột, côn trùng, nuôi cá sấu. Chuồng nuôi kỳ đà có thể là chuồng sâu bọ phá hoại mùa màng và mang lại hiệu quả

lưới hay chuồng xi măng, dài 3-4 m, rộng 2-3 m, kinh tế cao.

cao 2-3 m, xung quanh tô láng để kỳ đà không Chăm sóc nuôi dưỡng kỳ đà giống như nuôi cá bám tường leo ra ngoài. Trong chuồng, có thể làm sấu. Kỳ đà vừa là nguồn thực phẩm, vừa là nguồn hang bê tông hoặc để sẵn một số ống cống phi dược liệu quý hiếm, có giá trị kinh tế cao, nhưng 0,1-0,2 m, dài trên 4 m, bảo đảm môi trường thích hiện nay trong thiên nhiên loài bò sát này đang hợp cho kỳ đà ẩn trú, nghỉ ngơi và phòng tránh ngày càng cạn kiệt và có nguy cơ tuyệt chủng. Kỳ

nắng nóng... và có thể thoát nước hợp lý khi rửa đà có rất nhiều loài, có loài quý hiếm được ghi chuồng hay xịt nước tắm cho kỳ đà. Vốn đầu tư

trong sách đỏ Việt Nam. Chính vì vậy, việc phát chuồng trại nuôi kỳ đà thấp hơn nuôi cá sấu. Nếu triển nghề nuôi kỳ đà tại hộ gia đình là cần thiết có điều kiện nên trồng cây hay đặt cây cảnh để

và góp phần mang lại hiệu quả kinh tế cao.

tạo cảnh quan và để tránh nắng cho kỳ đà.

5. Thức ăn

Thức ăn của kỳ đà là sâu bọ, côn trùng như cào cào, châu chấu, chuồn chuồn, cánh cam, nhện, mối, gián, ong, bướm, cóc, ếch, nhái, gà, vịt, chim chóc hoặc có thể tập cho kỳ đà ăn trứng gia cầm, cua, tôm, cá hay thịt, lòng gia súc, gia cầm... Vào lúc chiều tối thả mồi côn trùng, sâu bọ hay chuột vào chuồng cho kỳ đà ăn. Mỗi con kỳ đà ăn khoảng 2-3 con chuột hay ếch nhái... là đủ bữa cho cả ngày. Tuy nhiên, trong chuồng nên đặt sẵn 135

136

https://thuviensach.vn

dài và nhọn, tai nhỏ vểnh và thính, răng nanh phát triển mạnh, da lông màu hung đen hay xám đen, một gốc chân lông có 3 ngọn, lông dọc theo sống lưng và cổ dày, dài và cứng hơn, ánh mắt lấm lét trông hoang dã... Trọng lượng lúc trưởng NUÔI LỢN RỪNG LAI

thành (con đực thường lớn hơn con cái), con đực MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

nặng 50-70 kg, con cái nặng 30-40 kg...

- Tập tính sinh hoạt và môi trường sống: lợn Ngày nay nhu cầu tiêu thụ sản phẩm chăn rừng lai hơi nhút nhát, thính giác, khứu giác tốt, nuôi của nhân dân ngày càng cao, đặc biệt là các sinh hoạt bầy đàn và chọn lọc tự nhiên thể hiện tính hoang dã... Lợn rừng thích sống theo bầy đàn loại thịt đặc sản quý hiếm. Một trong những nhỏ vài ba con, lợn đực thường thích sống một động vật hoang dã được nhiều người Việt Nam mình (trừ khi lợn cái động dục).

ưa chuộng đó là lợn rừng. Thuần hóa lợn rừng,

- Môi trường sống thích hợp là vườn cây, trảng lai tạo với lợn nhà đang được nhiều trang trại và cỏ gần ao hồ... Thích hoạt động về ban đêm, ban các cơ sở chăn nuôi của nước ta nghiên cứu và ngày tìm nơi yên tĩnh, kín đáo để ngủ, nghỉ...

ứng dụng.

2. Giá trị và thị trường

1. Giống và đặc điểm giống

Thịt lợn rừng lai màu hơi nhạt, không đỏ như

- Tên gọi: lợn rừng lai là con lai giữa lợn rừng thịt lợn nhà, nhưng nhiều nạc, ít mỡ, da mỏng và đực với lợn nái là lợn địa phương thả rông của giòn, thịt giòn thơm ngon rất đặc trưng, hàm người dân tộc thường nuôi (giống lợn gần như

lượng cholesterol thấp, người tiêu dùng rất ưa hoang dã) tạo ra con lai với ưu thế lai cao của cả

chuộng nên bán được giá cao...

bố và mẹ: con lai có sức đề kháng cao, khả năng Thấy được giá trị của lợn rừng, trong những chịu đựng kham khổ với môi trường sống tự nhiên năm gần đây, nhiều hộ gia đình ở các tỉnh như

cao, ít dịch bệnh, tỷ lệ hao hụt rất thấp...

Điện Biên, Tuyên Quang, Hà Giang, Đồng Nai,

- Vóc dáng: lợn rừng lai cân đối, nhanh nhẹn, Bình Dương, Bình Phước... đã tổ chức thuần hoá di chuyển linh hoạt, hơi gầy, dài đòn, lưng thẳng, lợn rừng, tổ chức lai tạo, chăm sóc nuôi dưỡng lợn bụng thon, chân dài và nhỏ, cổ dài, đầu nhỏ, mõm rừng lai, tổ chức liên doanh, liên kết tiêu thụ sản 137

138

https://thuviensach.vn

dài và nhọn, tai nhỏ vểnh và thính, răng nanh phát triển mạnh, da lông màu hung đen hay xám đen, một gốc chân lông có 3 ngọn, lông dọc theo sống lưng và cổ dày, dài và cứng hơn, ánh mắt lấm lét trông hoang dã... Trọng lượng lúc trưởng NUÔI LỢN RỪNG LAI

thành (con đực thường lớn hơn con cái), con đực MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

nặng 50-70 kg, con cái nặng 30-40 kg...

- Tập tính sinh hoạt và môi trường sống: lợn Ngày nay nhu cầu tiêu thụ sản phẩm chăn rừng lai hơi nhút nhát, thính giác, khứu giác tốt, nuôi của nhân dân ngày càng cao, đặc biệt là các sinh hoạt bầy đàn và chọn lọc tự nhiên thể hiện tính hoang dã... Lợn rừng thích sống theo bầy đàn loại thịt đặc sản quý hiếm. Một trong những nhỏ vài ba con, lợn đực thường thích sống một động vật hoang dã được nhiều người Việt Nam mình (trừ khi lợn cái động dục).

ưa chuộng đó là lợn rừng. Thuần hóa lợn rừng,

- Môi trường sống thích hợp là vườn cây, trảng lai tạo với lợn nhà đang được nhiều trang trại và cỏ gần ao hồ... Thích hoạt động về ban đêm, ban các cơ sở chăn nuôi của nước ta nghiên cứu và ngày tìm nơi yên tĩnh, kín đáo để ngủ, nghỉ...

ứng dụng.

2. Giá trị và thị trường

1. Giống và đặc điểm giống

Thịt lợn rừng lai màu hơi nhạt, không đỏ như

- Tên gọi: lợn rừng lai là con lai giữa lợn rừng thịt lợn nhà, nhưng nhiều nạc, ít mỡ, da mỏng và đực với lợn nái là lợn địa phương thả rông của giòn, thịt giòn thơm ngon rất đặc trưng, hàm người dân tộc thường nuôi (giống lợn gần như

lượng cholesterol thấp, người tiêu dùng rất ưa hoang dã) tạo ra con lai với ưu thế lai cao của cả

chuộng nên bán được giá cao...

bố và mẹ: con lai có sức đề kháng cao, khả năng Thấy được giá trị của lợn rừng, trong những chịu đựng kham khổ với môi trường sống tự nhiên năm gần đây, nhiều hộ gia đình ở các tỉnh như

cao, ít dịch bệnh, tỷ lệ hao hụt rất thấp...

Điện Biên, Tuyên Quang, Hà Giang, Đồng Nai,

- Vóc dáng: lợn rừng lai cân đối, nhanh nhẹn, Bình Dương, Bình Phước... đã tổ chức thuần hoá di chuyển linh hoạt, hơi gầy, dài đòn, lưng thẳng, lợn rừng, tổ chức lai tạo, chăm sóc nuôi dưỡng lợn bụng thon, chân dài và nhỏ, cổ dài, đầu nhỏ, mõm rừng lai, tổ chức liên doanh, liên kết tiêu thụ sản 137

138

https://thuviensach.vn

phẩm với các nhà hàng, khách sạn ở các thành dõi biểu hiện của lợn để phối giống. Khi âm hộ

phố lớn mang lại hiệu quả kinh tế cao.

chuyển từ màu hồng tươi sang màu hồng tái, có nếp nhăn và dịch nhờn tiết ra nhiều, tai chĩa về

3. Chọn giống và phối giống

phía trước, có phản xạ đứng im (mê ì) là thời điểm

3.1. Chọn giống

phối giống thích hợp nhất.

Chọn những con đầu thanh, ngực sâu, mình Khi lợn nái có dấu hiệu động dục ta cho lợn đực nở, hoạt bát, lưng thẳng, bụng to vừa phải, hông vào vườn nuôi lợn cái hay cho lợn cái vào vườn rộng, lông mịn, bốn chân chắc khỏe, bộ phận sinh nuôi lợn đực. Lợn đực sẽ phối giống liên tục, bất dục phát triển và hoạt động tốt. Nếu có điều kiện kể ngày đêm đến khi nào lợn cái không chịu nữa nên chọn lọc qua đời trước (dòng, giống bố mẹ, ông mới thôi. Có thể cho phối kép 2 lần vào lúc sáng bà...), qua bản thân (ngoại hình, khả năng thích sớm và chiều mát (hoặc ngược lại). Sau 21 ngày, nghi, khả năng sản xuất...) và qua đời sau.

lợn cái không động dục trở lại, có thể lợn cái đã mang thai.

3.2. Ghép đôi giao phối

Tốt nhất, nên cho lợn rừng lai cái phối giống 4. Chuồng trại

với lợn rừng đực hoặc cho lợn rừng lai cái phối Chuồng trại nuôi lợn cần rất đơn giản, tuy giống với lợn rừng lai đực để tạo ra con lai thương nhiên phải nắm vững một số đặc điểm và tập tính phẩm nuôi thịt...

của lợn rừng lai để bố trí chuồng trại hợp lý.

Chuồng trại để nuôi lợn rừng lai nên chọn chỗ

3.3 Phối giống và thời điểm phối giống

đất cao và thoát nước. Chỗ nuôi nên có nguồn

thích hợp

nước sạch để cung cấp đủ nước cho lợn uống và Cần bỏ qua 1-2 lần động dục đầu tiên, vì khi đó duy trì được hệ thực vật phong phú tại nơi nuôi, cơ thể lợn chưa hoàn thiện, trứng rụng ít, nếu giữ được độ ẩm thích hợp. Chuồng nuôi càng cách phối giống, có đậu thai nhưng hiệu quả thấp.

xa khu dân cư và đường sá càng tốt. Bản năng Chu kỳ lên động dục của lợn là 21 ngày, thời hoang dã của lợn làm cho chúng hết sức cảnh giác gian động dục kéo dài 3-5 ngày. Thời điểm phối và luôn hoảng hốt bỏ chạy khi nghe có tiếng động.

giống thích hợp vào cuối ngày thứ 2 hoặc đầu Có thể nuôi lợn rừng lai theo kiểu nhốt trong ngày thứ 3 (tuỳ theo giống, tuổi), cho nên cần theo chuồng hoặc nuôi theo kiểu thả rông trong những 139

140

https://thuviensach.vn

phẩm với các nhà hàng, khách sạn ở các thành dõi biểu hiện của lợn để phối giống. Khi âm hộ

phố lớn mang lại hiệu quả kinh tế cao.

chuyển từ màu hồng tươi sang màu hồng tái, có nếp nhăn và dịch nhờn tiết ra nhiều, tai chĩa về

3. Chọn giống và phối giống

phía trước, có phản xạ đứng im (mê ì) là thời điểm

3.1. Chọn giống

phối giống thích hợp nhất.

Chọn những con đầu thanh, ngực sâu, mình Khi lợn nái có dấu hiệu động dục ta cho lợn đực nở, hoạt bát, lưng thẳng, bụng to vừa phải, hông vào vườn nuôi lợn cái hay cho lợn cái vào vườn rộng, lông mịn, bốn chân chắc khỏe, bộ phận sinh nuôi lợn đực. Lợn đực sẽ phối giống liên tục, bất dục phát triển và hoạt động tốt. Nếu có điều kiện kể ngày đêm đến khi nào lợn cái không chịu nữa nên chọn lọc qua đời trước (dòng, giống bố mẹ, ông mới thôi. Có thể cho phối kép 2 lần vào lúc sáng bà...), qua bản thân (ngoại hình, khả năng thích sớm và chiều mát (hoặc ngược lại). Sau 21 ngày, nghi, khả năng sản xuất...) và qua đời sau.

lợn cái không động dục trở lại, có thể lợn cái đã mang thai.

3.2. Ghép đôi giao phối

Tốt nhất, nên cho lợn rừng lai cái phối giống 4. Chuồng trại

với lợn rừng đực hoặc cho lợn rừng lai cái phối Chuồng trại nuôi lợn cần rất đơn giản, tuy giống với lợn rừng lai đực để tạo ra con lai thương nhiên phải nắm vững một số đặc điểm và tập tính phẩm nuôi thịt...

của lợn rừng lai để bố trí chuồng trại hợp lý.

Chuồng trại để nuôi lợn rừng lai nên chọn chỗ

3.3 Phối giống và thời điểm phối giống

đất cao và thoát nước. Chỗ nuôi nên có nguồn

thích hợp

nước sạch để cung cấp đủ nước cho lợn uống và Cần bỏ qua 1-2 lần động dục đầu tiên, vì khi đó duy trì được hệ thực vật phong phú tại nơi nuôi, cơ thể lợn chưa hoàn thiện, trứng rụng ít, nếu giữ được độ ẩm thích hợp. Chuồng nuôi càng cách phối giống, có đậu thai nhưng hiệu quả thấp.

xa khu dân cư và đường sá càng tốt. Bản năng Chu kỳ lên động dục của lợn là 21 ngày, thời hoang dã của lợn làm cho chúng hết sức cảnh giác gian động dục kéo dài 3-5 ngày. Thời điểm phối và luôn hoảng hốt bỏ chạy khi nghe có tiếng động.

giống thích hợp vào cuối ngày thứ 2 hoặc đầu Có thể nuôi lợn rừng lai theo kiểu nhốt trong ngày thứ 3 (tuỳ theo giống, tuổi), cho nên cần theo chuồng hoặc nuôi theo kiểu thả rông trong những 139

140

https://thuviensach.vn

khu vực có cây xanh, có rào che chắn xung quanh.

đốt kiếm tro, đất sét để ăn. Khẩu phần thức ăn Điều quan trọng là hệ thống hàng rào phải hết cho lợn rừng lai thông thường: 50% là rau, củ, quả

sức chắc chắn. Ta có thể vây lưới B40 thành các các loại (có thể sản xuất tại trang trại); 50% là vườn nuôi tự nhiên; có móng kiên cố (vì lợn rừng cám, gạo, ngũ cốc các loại, bã bia, bã đậu... Mỗi lai hay đào hang), mỗi vườn nuôi rộng 50-100 m2

ngày cho ăn 2 lần (sáng, chiều), một con lợn lai (tuỳ theo khả năng đất đai) trong đó có chuồng trưởng thành tiêu thụ hết khoảng 2,0-3,0 kg thức nuôi rộng 20-30 m2 nuôi khoảng 4-5 lợn cái ăn các loại.

trưởng thành, chúng sẽ sống và sinh sản trực tiếp Thức ăn cho lợn rừng lai do con người cung trong khu vực này. Lợn đực giống nuôi riêng, mỗi cấp có thể thiếu dinh dưỡng, nhất là đạm, con một vườn, mỗi vườn nuôi rộng 40-50 m2 trong khoáng... cho nên ngoài việc bổ sung thức ăn đó có chuồng nuôi rộng 5-10 m2. Chuồng nuôi có tinh giàu đạm, khoáng, cần thiết phải bổ sung mái che mưa, che nắng, cao trên 2,5 m; nền đất tự

thêm đá liếm cho lợn. Hỗn hợp đá liếm bổ sung nhiên, có độ dốc 2-3%... bảo đảm thông thoáng, khoáng có thể mua hay tự trộn theo tỷ lệ (muối sạch sẽ, mát mẻ về mùa hè, ấm áp về mùa đông, ăn 100 g; sắt sunphát 100 g; đồng sunphát 50 g; tránh mưa tạt, gió lùa...

diêm sinh 100 g; vôi tôi 1.000 g... đất sét vừa đủ

Với quy mô ban đầu nuôi 10 con (1 đực, 9 cái) 3 kg) cho lợn liếm tự do cũng chỉ hết khoảng cần có 3 vườn nuôi. Hai vườn nuôi lợn cái sinh 20-25 g/con/ngày.

sản, mỗi vườn rộng 50-100 m2 trong đó có 2

Thức ăn của lợn rừng lai chủ yếu là thực vật, chuồng nuôi, mỗi chuồng rộng 20-30 m2. Một không nên lạm dụng thức ăn giàu dinh dưỡng để

vườn nuôi lợn đực giống rộng 40-50 m2, trong đó nuôi lợn rừng lai vì nó sẽ làm cho phẩm chất thịt có chuồng nuôi rộng 5-10 m2...

của lợn rừng lai bị biến đổi và nhiều khi làm cho lợn bị bệnh tiêu chảy...

5. Thức ăn và khẩu phần thức ăn Lợn ăn thức ăn xanh tươi ít uống nước, tuy Thức ăn của lợn rừng lai bao gồm thức ăn xanh nhiên cũng cần có đủ nước sạch và mát cho lợn tươi (cỏ, cây các loại), thức ăn tinh (hạt ngũ cốc, uống tự do. Nước không có ý nghĩa về mặt dinh củ quả, mầm cây, rễ cây các loại), muối khoáng dưỡng, nhưng có ý nghĩa hết sức quan trọng đối như tro bếp, đất sét, hỗn hợp đá liếm... Thực tế

với sự tồn tại và phát triển của lợn, nhất là khi cho thấy, lợn rừng thường tìm đến nương rẫy mới thời tiết nắng nóng... Hằng ngày phải vệ sinh 141

142

https://thuviensach.vn

khu vực có cây xanh, có rào che chắn xung quanh.

đốt kiếm tro, đất sét để ăn. Khẩu phần thức ăn Điều quan trọng là hệ thống hàng rào phải hết cho lợn rừng lai thông thường: 50% là rau, củ, quả

sức chắc chắn. Ta có thể vây lưới B40 thành các các loại (có thể sản xuất tại trang trại); 50% là vườn nuôi tự nhiên; có móng kiên cố (vì lợn rừng cám, gạo, ngũ cốc các loại, bã bia, bã đậu... Mỗi lai hay đào hang), mỗi vườn nuôi rộng 50-100 m2

ngày cho ăn 2 lần (sáng, chiều), một con lợn lai (tuỳ theo khả năng đất đai) trong đó có chuồng trưởng thành tiêu thụ hết khoảng 2,0-3,0 kg thức nuôi rộng 20-30 m2 nuôi khoảng 4-5 lợn cái ăn các loại.

trưởng thành, chúng sẽ sống và sinh sản trực tiếp Thức ăn cho lợn rừng lai do con người cung trong khu vực này. Lợn đực giống nuôi riêng, mỗi cấp có thể thiếu dinh dưỡng, nhất là đạm, con một vườn, mỗi vườn nuôi rộng 40-50 m2 trong khoáng... cho nên ngoài việc bổ sung thức ăn đó có chuồng nuôi rộng 5-10 m2. Chuồng nuôi có tinh giàu đạm, khoáng, cần thiết phải bổ sung mái che mưa, che nắng, cao trên 2,5 m; nền đất tự

thêm đá liếm cho lợn. Hỗn hợp đá liếm bổ sung nhiên, có độ dốc 2-3%... bảo đảm thông thoáng, khoáng có thể mua hay tự trộn theo tỷ lệ (muối sạch sẽ, mát mẻ về mùa hè, ấm áp về mùa đông, ăn 100 g; sắt sunphát 100 g; đồng sunphát 50 g; tránh mưa tạt, gió lùa...

diêm sinh 100 g; vôi tôi 1.000 g... đất sét vừa đủ

Với quy mô ban đầu nuôi 10 con (1 đực, 9 cái) 3 kg) cho lợn liếm tự do cũng chỉ hết khoảng cần có 3 vườn nuôi. Hai vườn nuôi lợn cái sinh 20-25 g/con/ngày.

sản, mỗi vườn rộng 50-100 m2 trong đó có 2

Thức ăn của lợn rừng lai chủ yếu là thực vật, chuồng nuôi, mỗi chuồng rộng 20-30 m2. Một không nên lạm dụng thức ăn giàu dinh dưỡng để

vườn nuôi lợn đực giống rộng 40-50 m2, trong đó nuôi lợn rừng lai vì nó sẽ làm cho phẩm chất thịt có chuồng nuôi rộng 5-10 m2...

của lợn rừng lai bị biến đổi và nhiều khi làm cho lợn bị bệnh tiêu chảy...

5. Thức ăn và khẩu phần thức ăn Lợn ăn thức ăn xanh tươi ít uống nước, tuy Thức ăn của lợn rừng lai bao gồm thức ăn xanh nhiên cũng cần có đủ nước sạch và mát cho lợn tươi (cỏ, cây các loại), thức ăn tinh (hạt ngũ cốc, uống tự do. Nước không có ý nghĩa về mặt dinh củ quả, mầm cây, rễ cây các loại), muối khoáng dưỡng, nhưng có ý nghĩa hết sức quan trọng đối như tro bếp, đất sét, hỗn hợp đá liếm... Thực tế

với sự tồn tại và phát triển của lợn, nhất là khi cho thấy, lợn rừng thường tìm đến nương rẫy mới thời tiết nắng nóng... Hằng ngày phải vệ sinh 141

142

https://thuviensach.vn

chuồng trại, dọn bỏ thức ăn thừa, rửa sạch máng mỗi ngày. Sau 2 tháng đến khi đẻ cần thiết phải ăn, máng uống...

bổ sung thêm thức ăn tinh giàu dinh dưỡng, nhất là đạm, khoáng,... Ngày lợn đẻ có thể cho ăn cháo 6. Chăm sóc nuôi dưỡng

loãng, ít muối, ít rau xanh để đề phòng sốt sữa...

Lợn rừng lai thích hợp với phương thức nuôi Khi lợn mang thai cần nuôi riêng để tiện chăm chăn thả trong vườn cây có rào dậu hay chăn thả

sóc nuôi dưỡng...

tự nhiên, ít có sự tác động của con người. Lợn Đối với lợn mẹ nuôi con, khẩu phần thức ăn rừng lai rất dễ nuôi, có thể mang lại hiệu quả

phải bảo đảm số lượng, chất lượng và chủng kinh tế cao.

loại. Khi lợn con được 1,5-2 tháng tuổi đã ăn Lợn đực giống: nếu quản lý và chăm sóc tốt, 1 lợn được thức ăn do con người cung cấp thì cho lợn đực có thể phối 5-10 lợn cái. Lợn đực giống phải mẹ ăn khẩu phần ăn bình thường. Không nên nuôi riêng và có chế độ dinh dưỡng riêng, nhất là phối giống cho lợn mẹ động dục trong thời kỳ

thức ăn tinh giàu đạm. Ngày phối giống bổ sung nuôi con, vì khó thụ thai hoặc thụ thai nhưng số

thêm thức ăn tinh, 1-2 quả trứng, muối khoáng, lượng và chất lượng lợn con sinh ra không đạt sinh tố cho ăn tự do... Lợn cái giống: lợn rừng lai yêu cầu.

thường mắn đẻ, đẻ nhiều con, mỗi năm có thể đẻ

Lợn con khi mới sinh màu lông đen, có những 2 lứa, mỗi lứa 6-7 con, cá biệt có lứa đẻ 9-10 con sọc nâu vàng chạy dọc thân, không cần đỡ đẻ, cắt và khéo nuôi con. Trong tự nhiên, khi đẻ lợn mẹ

rốn, chỉ khoảng 30 phút đến 1 tiếng đồng hồ lợn tự chăm sóc, nuôi dưỡng con và tự tách bầy khi con đã có thể đứng dậy bú mẹ. Sau 15-20 ngày lợn con lớn...

con có thể chạy và bắt đầu tập ăn cỏ, cây. Khi lợn Lợn rừng lai sinh sản tự nhiên quanh năm, do con được 1,5-2 tháng tuổi, ăn được thức ăn do con vậy theo dõi biểu hiện lên giống và xác định thời người cung cấp thì cần tiến hành cai sữa, tách bầy điểm phối giống thích hợp. Sau khi mang thai làm giống... Lợn con khi mới sinh có thể đạt 300-114-115 ngày thì lợn mẹ đẻ.

500 g/con, 1 tháng tuổi đạt 3-5 kg, 2 tháng tuổi Đối với lợn nái mang thai, 2 tháng đầu mang đạt 8-10 kg, 6 tháng tuổi đạt 20-25 kg, 12 tháng thai cho ăn khẩu phần thức ăn bình thường gồm tuổi có thể đạt 60-70% trọng lượng trưởng thành.

rau, củ, quả, hạt ngũ cốc các loại...; có thể bổ sung Với cách nuôi và chế độ dinh dưỡng thông thường, thêm thức ăn tinh hỗn hợp, 15 g muối, 20 g khoáng sau 6 tháng nuôi, lợn con có thể đạt trọng lượng 143

144

https://thuviensach.vn

chuồng trại, dọn bỏ thức ăn thừa, rửa sạch máng mỗi ngày. Sau 2 tháng đến khi đẻ cần thiết phải ăn, máng uống...

bổ sung thêm thức ăn tinh giàu dinh dưỡng, nhất là đạm, khoáng,... Ngày lợn đẻ có thể cho ăn cháo 6. Chăm sóc nuôi dưỡng

loãng, ít muối, ít rau xanh để đề phòng sốt sữa...

Lợn rừng lai thích hợp với phương thức nuôi Khi lợn mang thai cần nuôi riêng để tiện chăm chăn thả trong vườn cây có rào dậu hay chăn thả

sóc nuôi dưỡng...

tự nhiên, ít có sự tác động của con người. Lợn Đối với lợn mẹ nuôi con, khẩu phần thức ăn rừng lai rất dễ nuôi, có thể mang lại hiệu quả

phải bảo đảm số lượng, chất lượng và chủng kinh tế cao.

loại. Khi lợn con được 1,5-2 tháng tuổi đã ăn Lợn đực giống: nếu quản lý và chăm sóc tốt, 1 lợn được thức ăn do con người cung cấp thì cho lợn đực có thể phối 5-10 lợn cái. Lợn đực giống phải mẹ ăn khẩu phần ăn bình thường. Không nên nuôi riêng và có chế độ dinh dưỡng riêng, nhất là phối giống cho lợn mẹ động dục trong thời kỳ

thức ăn tinh giàu đạm. Ngày phối giống bổ sung nuôi con, vì khó thụ thai hoặc thụ thai nhưng số

thêm thức ăn tinh, 1-2 quả trứng, muối khoáng, lượng và chất lượng lợn con sinh ra không đạt sinh tố cho ăn tự do... Lợn cái giống: lợn rừng lai yêu cầu.

thường mắn đẻ, đẻ nhiều con, mỗi năm có thể đẻ

Lợn con khi mới sinh màu lông đen, có những 2 lứa, mỗi lứa 6-7 con, cá biệt có lứa đẻ 9-10 con sọc nâu vàng chạy dọc thân, không cần đỡ đẻ, cắt và khéo nuôi con. Trong tự nhiên, khi đẻ lợn mẹ

rốn, chỉ khoảng 30 phút đến 1 tiếng đồng hồ lợn tự chăm sóc, nuôi dưỡng con và tự tách bầy khi con đã có thể đứng dậy bú mẹ. Sau 15-20 ngày lợn con lớn...

con có thể chạy và bắt đầu tập ăn cỏ, cây. Khi lợn Lợn rừng lai sinh sản tự nhiên quanh năm, do con được 1,5-2 tháng tuổi, ăn được thức ăn do con vậy theo dõi biểu hiện lên giống và xác định thời người cung cấp thì cần tiến hành cai sữa, tách bầy điểm phối giống thích hợp. Sau khi mang thai làm giống... Lợn con khi mới sinh có thể đạt 300-114-115 ngày thì lợn mẹ đẻ.

500 g/con, 1 tháng tuổi đạt 3-5 kg, 2 tháng tuổi Đối với lợn nái mang thai, 2 tháng đầu mang đạt 8-10 kg, 6 tháng tuổi đạt 20-25 kg, 12 tháng thai cho ăn khẩu phần thức ăn bình thường gồm tuổi có thể đạt 60-70% trọng lượng trưởng thành.

rau, củ, quả, hạt ngũ cốc các loại...; có thể bổ sung Với cách nuôi và chế độ dinh dưỡng thông thường, thêm thức ăn tinh hỗn hợp, 15 g muối, 20 g khoáng sau 6 tháng nuôi, lợn con có thể đạt trọng lượng 143

144

https://thuviensach.vn

25 kg và bán thịt. Hằng ngày, nên cho lợn con vận kháng sinh vào thức ăn hoặc nước uống cho lợn động và tiếp xúc gần gũi với con người.

theo quy trình dùng thuốc 3 ngày, nghỉ 7 hoặc 10

ngày, rồi dùng tiếp 3 ngày, cứ thế cho đến khi đàn 7. Công tác thú y

lợn trở lại bình thường, với liều phòng chỉ bằng Lợn rừng lai là vật nuôi mới được lai tạo, sức 1/2-1/3 liều điều trị...

đề phòng cao, ít dịch bệnh. Tuy nhiên, lợn rừng lai cũng thường bị một số bệnh như: dịch tả, tiêu chảy, tụ huyết trùng, lở mồm long móng, bệnh sán lá, bệnh ghẻ lở và một số bệnh khác...

Khi lợn rừng lai mắc một số bệnh về đường tiêu hoá, người nuôi có thể dùng các loại thuốc trị đau bụng, sình bụng, đầy hơi, khó tiêu... bằng cách cho uống hoặc tiêm, ngoài ra có thể dùng 5-10 kg rau dừa dại cho lợn ăn hoặc bổ sung thức ăn, nước uống đắng, chát như ổi xanh, cà rốt, rễ cau, rễ

dừa... cũng có thể chữa khỏi.

Khi nuôi lợn rừng lai cần có chế độ chăm sóc nuôi dưỡng tốt, thức ăn và nước uống bảo đảm vệ

sinh và giá trị dinh dưỡng, chuồng trại luôn sạch sẽ... Áp dụng tốt các biện pháp an toàn sinh học như vệ sinh, sát trùng chuồng trại, cách ly khu vực chăn nuôi với các khu vực xung quanh... Định kỳ, lợn rừng lai cũng cần tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm như phó thương hàn, dịch tả, lở mồm long móng (FMD), ecoli, dại... theo đặc điểm dịch tễ học của vùng và quy định của cơ quan thú y.

Khi thời tiết thay đổi hoặc trạng thái sức khỏe đàn lợn có biểu hiện bệnh, cần thiết phải bổ sung 145

146

https://thuviensach.vn

25 kg và bán thịt. Hằng ngày, nên cho lợn con vận kháng sinh vào thức ăn hoặc nước uống cho lợn động và tiếp xúc gần gũi với con người.

theo quy trình dùng thuốc 3 ngày, nghỉ 7 hoặc 10

ngày, rồi dùng tiếp 3 ngày, cứ thế cho đến khi đàn 7. Công tác thú y

lợn trở lại bình thường, với liều phòng chỉ bằng Lợn rừng lai là vật nuôi mới được lai tạo, sức 1/2-1/3 liều điều trị...

đề phòng cao, ít dịch bệnh. Tuy nhiên, lợn rừng lai cũng thường bị một số bệnh như: dịch tả, tiêu chảy, tụ huyết trùng, lở mồm long móng, bệnh sán lá, bệnh ghẻ lở và một số bệnh khác...

Khi lợn rừng lai mắc một số bệnh về đường tiêu hoá, người nuôi có thể dùng các loại thuốc trị đau bụng, sình bụng, đầy hơi, khó tiêu... bằng cách cho uống hoặc tiêm, ngoài ra có thể dùng 5-10 kg rau dừa dại cho lợn ăn hoặc bổ sung thức ăn, nước uống đắng, chát như ổi xanh, cà rốt, rễ cau, rễ

dừa... cũng có thể chữa khỏi.

Khi nuôi lợn rừng lai cần có chế độ chăm sóc nuôi dưỡng tốt, thức ăn và nước uống bảo đảm vệ

sinh và giá trị dinh dưỡng, chuồng trại luôn sạch sẽ... Áp dụng tốt các biện pháp an toàn sinh học như vệ sinh, sát trùng chuồng trại, cách ly khu vực chăn nuôi với các khu vực xung quanh... Định kỳ, lợn rừng lai cũng cần tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm như phó thương hàn, dịch tả, lở mồm long móng (FMD), ecoli, dại... theo đặc điểm dịch tễ học của vùng và quy định của cơ quan thú y.

Khi thời tiết thay đổi hoặc trạng thái sức khỏe đàn lợn có biểu hiện bệnh, cần thiết phải bổ sung 145

146

https://thuviensach.vn

triển nên không sinh sản được. Chúng làm việc được phân công theo ngày tuổi.

+ Từ 1 đến 3 ngày tuổi: khi đó ong mới ra đời nên chỉ ở trong tổ làm nhiệm vụ bảo ôn (quạt thông khí và điều hòa nhiệt độ trong tổ).

NUÔI ONG LẤY MẬT

+ Từ 3 đến 10 ngày tuổi: ở tuổi này hạch tiết HƯỚNG ĐI LÀM GIÀU CHO BÀ CON

sữa phát triển, ong thợ ăn mật và phấn hoa để tạo NÔNG DÂN

ra sữa nuôi ấu trùng tuổi nhỏ và nuôi ong chúa (do đó sữa này được gọi là sữa ong chúa).

+ Từ 10 đến 20 ngày tuổi: ở tuổi này hạch tiết Nuôi ong không đòi hỏi vốn đầu tư lớn, không sáp phát triển, ong thợ làm nhiệm vụ xây tổ và ra vất vả như các công việc chân tay khác và ai cũng ngoài tập bay, nhận diện cửa tổ để chuẩn bị đi có thể làm được. Tuy nhiên, người nuôi phải làm việc bên ngoài và làm nhiệm vụ lấy mật.

thường xuyên kiểm tra, quan sát diễn biến của

+ Từ 20 ngày tuổi trở lên: ong đã trưởng thành đàn ong trong từng thời điểm để có cách chăm sóc và đi lấy mật hoa và phấn hoa, khi về già chúng phù hợp. Khó khăn nhất trong việc nuôi ong là làm nhiệm vụ canh tổ, đến khi gần chết chúng làm sao giữ được đàn ong trong thời gian mưa rét bay xa tổ và chết, như vậy ta không bao giờ thấy để nhân giống cho vụ sau. Sau đây là một số kiến ong chết già ở trong tổ hoặc gần tổ. Tuổi thọ ong thức về nuôi ong để tham khảo:

thợ từ 30 đến 50 ngày.

- Ấu trùng ong: trong các ô lăng của bánh tổ

1. Thành phần và cấu tạo đàn ong ong ta thấy có trứng và các con ấu trùng màu

1.1. Thành phần của đàn ong

trắng sữa; các ô lăng bị bít sáp.

- Ong chúa: là con cái có khả năng sinh sản

+ Ấu trùng ong chúa (15 ngày):

duy nhất trong đàn. Tuổi thọ ong chúa từ 3 đến Trứng: 3 ngày;

5 năm.

Ấu trùng: 5,5 ngày;

- Ong đực: số lượng từ vài con đến hàng trăm Nhộng: 6,5 ngày.

con và chỉ xuất hiện khi đàn ong ở thế sung mãn.

+ Ấu trùng ong thợ: (21 ngày):

- Ong thợ: là thành phần chủ lực của đàn ong.

Trứng: 3 ngày;

Ong thợ là con cái nhưng buồng trứng không phát Ấu trùng: 6 ngày;

147

148

https://thuviensach.vn

triển nên không sinh sản được. Chúng làm việc được phân công theo ngày tuổi.

+ Từ 1 đến 3 ngày tuổi: khi đó ong mới ra đời nên chỉ ở trong tổ làm nhiệm vụ bảo ôn (quạt thông khí và điều hòa nhiệt độ trong tổ).

NUÔI ONG LẤY MẬT

+ Từ 3 đến 10 ngày tuổi: ở tuổi này hạch tiết HƯỚNG ĐI LÀM GIÀU CHO BÀ CON

sữa phát triển, ong thợ ăn mật và phấn hoa để tạo NÔNG DÂN

ra sữa nuôi ấu trùng tuổi nhỏ và nuôi ong chúa (do đó sữa này được gọi là sữa ong chúa).

+ Từ 10 đến 20 ngày tuổi: ở tuổi này hạch tiết Nuôi ong không đòi hỏi vốn đầu tư lớn, không sáp phát triển, ong thợ làm nhiệm vụ xây tổ và ra vất vả như các công việc chân tay khác và ai cũng ngoài tập bay, nhận diện cửa tổ để chuẩn bị đi có thể làm được. Tuy nhiên, người nuôi phải làm việc bên ngoài và làm nhiệm vụ lấy mật.

thường xuyên kiểm tra, quan sát diễn biến của

+ Từ 20 ngày tuổi trở lên: ong đã trưởng thành đàn ong trong từng thời điểm để có cách chăm sóc và đi lấy mật hoa và phấn hoa, khi về già chúng phù hợp. Khó khăn nhất trong việc nuôi ong là làm nhiệm vụ canh tổ, đến khi gần chết chúng làm sao giữ được đàn ong trong thời gian mưa rét bay xa tổ và chết, như vậy ta không bao giờ thấy để nhân giống cho vụ sau. Sau đây là một số kiến ong chết già ở trong tổ hoặc gần tổ. Tuổi thọ ong thức về nuôi ong để tham khảo:

thợ từ 30 đến 50 ngày.

- Ấu trùng ong: trong các ô lăng của bánh tổ

1. Thành phần và cấu tạo đàn ong ong ta thấy có trứng và các con ấu trùng màu

1.1. Thành phần của đàn ong

trắng sữa; các ô lăng bị bít sáp.

- Ong chúa: là con cái có khả năng sinh sản

+ Ấu trùng ong chúa (15 ngày):

duy nhất trong đàn. Tuổi thọ ong chúa từ 3 đến Trứng: 3 ngày;

5 năm.

Ấu trùng: 5,5 ngày;

- Ong đực: số lượng từ vài con đến hàng trăm Nhộng: 6,5 ngày.

con và chỉ xuất hiện khi đàn ong ở thế sung mãn.

+ Ấu trùng ong thợ: (21 ngày):

- Ong thợ: là thành phần chủ lực của đàn ong.

Trứng: 3 ngày;

Ong thợ là con cái nhưng buồng trứng không phát Ấu trùng: 6 ngày;

147

148

https://thuviensach.vn

Nhộng: 12 ngày.

lỗ tổ ong. Gắn tấm nền sáu vào khung cầu bằng 3

+ Ấu trùng ong đực: (22,5 ngày): đường dây thép không rỉ. Ong sẽ từ đây xây Trứng: 3 ngày;

thành bánh tổ ong.

Ấu trùng: 6,5 ngày;

Nhộng: 13 ngày.

2. Kỹ thuật chăm sóc ong

+ Ấu trùng ong chúa được nuôi dưỡng hoàn

Thế nào là một đàn ong cơ bản?

toàn bằng sữa ong chúa.

Một đàn ong cơ bản là một đàn ong có đầy đủ

+ Ấu trùng ong đực được nuôi 3 ngày đầu bằng thế hệ ong thợ và các thế hệ trứng và ấu sữa và 3,5 ngày sau bằng hỗn hợp phấn hoa và trùng ong. Số quân phải phủ kín xà cầu vào buổi mật ong.

sáng. Dựa trên tỷ lệ trứng, ấu trùng và nhộng ta

+ Ấu trùng ong thợ cũng giống như ấu trùng có thể đánh giá được chất lượng đàn ong. Theo số

ong đực 3 ngày đầu được nuôi bằng sữa và 3 ngày ngày tuổi của trứng, ấu trùng và nhộng của ong sau bằng phấn hoa và mật.

thợ thì tỷ lệ đó là: 1 phần trứng - 2 phần trùng - 4

phần nhộng. Đây là thế bền vững của một đàn

1.2. Thùng nuôi ong và các khung cầu di

động

ong. Nếu ta làm mất cân đối của một trong các tỷ

(thùng có thể chứa được 10 cầu ong)

lệ này thì đàn ong sẽ cố gắng sinh sản để trở lại

- Hiện nay để nuôi ong người ta thường dùng thế cân bằng sinh học.

kiểu thùng langtros. Thùng có kích thước bên

Làm thế nào để tăng cầu ong?

trong là 47 cm x 43 cm x 25 cm. Có hai cửa sổ có Một đàn ong muốn tăng thêm cầu thì phải hội thể đóng mở hai đầu để tiện cho việc di chuyển.

đủ các yêu cầu sau:

Có lỗ to và sàn bay để ong ra vào. Có nắp đậy để

- Sức sinh sản ra ong chúa con dư thừa.

chống nắng mưa. Chân thùng thường làm bằng

- Nguồn thức ăn dồi dào (dư phấn và mật).

sắt để kê cao thùng ong chống địch hại như: kiến, cóc...

- Số lượng quân dư.

- Khung cầu có kích thước: xà trên là một cây

Làm thế nào để biết khi nào có thể tăng

2 x 3 x 49 cm và một khung bên dưới có hai cây

cầu được?

1 x 3 x 23 cm và 1 x 1 x 41 cm.

Muốn biết được khi nào có thể tăng đàn ong, ta

- Bánh tổ: người ta thường dùng hai tấm sáp có phải biết cách bố trí các cầu trong thùng ong và kích thước 20 x 40 cm đã được dập thành đáy của nhiệt độ cầu cho ấu trùng phát triển.

149

150

https://thuviensach.vn

Nhộng: 12 ngày.

lỗ tổ ong. Gắn tấm nền sáu vào khung cầu bằng 3

+ Ấu trùng ong đực: (22,5 ngày): đường dây thép không rỉ. Ong sẽ từ đây xây Trứng: 3 ngày;

thành bánh tổ ong.

Ấu trùng: 6,5 ngày;

Nhộng: 13 ngày.

2. Kỹ thuật chăm sóc ong

+ Ấu trùng ong chúa được nuôi dưỡng hoàn

Thế nào là một đàn ong cơ bản?

toàn bằng sữa ong chúa.

Một đàn ong cơ bản là một đàn ong có đầy đủ

+ Ấu trùng ong đực được nuôi 3 ngày đầu bằng thế hệ ong thợ và các thế hệ trứng và ấu sữa và 3,5 ngày sau bằng hỗn hợp phấn hoa và trùng ong. Số quân phải phủ kín xà cầu vào buổi mật ong.

sáng. Dựa trên tỷ lệ trứng, ấu trùng và nhộng ta

+ Ấu trùng ong thợ cũng giống như ấu trùng có thể đánh giá được chất lượng đàn ong. Theo số

ong đực 3 ngày đầu được nuôi bằng sữa và 3 ngày ngày tuổi của trứng, ấu trùng và nhộng của ong sau bằng phấn hoa và mật.

thợ thì tỷ lệ đó là: 1 phần trứng - 2 phần trùng - 4

phần nhộng. Đây là thế bền vững của một đàn

1.2. Thùng nuôi ong và các khung cầu di

động

ong. Nếu ta làm mất cân đối của một trong các tỷ

(thùng có thể chứa được 10 cầu ong)

lệ này thì đàn ong sẽ cố gắng sinh sản để trở lại

- Hiện nay để nuôi ong người ta thường dùng thế cân bằng sinh học.

kiểu thùng langtros. Thùng có kích thước bên

Làm thế nào để tăng cầu ong?

trong là 47 cm x 43 cm x 25 cm. Có hai cửa sổ có Một đàn ong muốn tăng thêm cầu thì phải hội thể đóng mở hai đầu để tiện cho việc di chuyển.

đủ các yêu cầu sau:

Có lỗ to và sàn bay để ong ra vào. Có nắp đậy để

- Sức sinh sản ra ong chúa con dư thừa.

chống nắng mưa. Chân thùng thường làm bằng

- Nguồn thức ăn dồi dào (dư phấn và mật).

sắt để kê cao thùng ong chống địch hại như: kiến, cóc...

- Số lượng quân dư.

- Khung cầu có kích thước: xà trên là một cây

Làm thế nào để biết khi nào có thể tăng

2 x 3 x 49 cm và một khung bên dưới có hai cây

cầu được?

1 x 3 x 23 cm và 1 x 1 x 41 cm.

Muốn biết được khi nào có thể tăng đàn ong, ta

- Bánh tổ: người ta thường dùng hai tấm sáp có phải biết cách bố trí các cầu trong thùng ong và kích thước 20 x 40 cm đã được dập thành đáy của nhiệt độ cầu cho ấu trùng phát triển.

149

150

https://thuviensach.vn

- Nhiệt độ và độ ẩm:

Thông thường đàn ong có 9 cầu như trên thì

+ Nhiệt độ: ong luôn luôn điều chỉnh để nhiệt ong chúa rất ít khi đẻ ở cầu thứ 9. Do vậy, muốn độ trong tổ là 350C.

đàn ong tăng cầu nhanh ta chỉ nên để 5-6 cầu

+ Độ ẩm: độ ẩm trong đàn cũng cần điều chỉnh (nhưng vẫn bảo đảm tỷ lệ 1 phần trứng, 2 phần ở mức 95%.

trùng, 4 phần nhộng).

- Cách bố trí cầu ong: mỗi người nuôi ong có

Làm thế nào để biết phấn và mật đủ hay

cách bố trí riêng của mình, nhưng theo chúng tôi

thừa, thiếu?

thì cách bố trí sau là hợp lý nhất.

- Phấn: ta kiểm tra cầu phấn vào sáng sớm nếu

+ Số 1: Cầu để chứa phấn hoa nằm ở vị trí sát còn nhiều là đủ ăn, nếu không còn là thiếu. Nếu vách thùng phía cửa tổ.

+ Số 2: Cầu trùng lớn từ 3 đến 6 ngày tuổi. Vì số lăng để chứa phấn gần hết và ong chứa phấn nhu cầu của cầu trùng này cần lượng thức ăn lớn lung tung ở các cầu khác, như vậy là đã dư phấn, nên nằm gần cầu chứa phấn rất tốt.

ta cần gạt phấn để dự trữ lúc thiếu. Nếu thiếu ta

+ Số 3: Cầu trùng nhỏ từ 1 đến 3 ngày tuổi ở

phải cho ăn bổ sung phấn hoa nhân tạo.

đây nhiệt độ tốt cho ấu trùng tuổi nhỏ.

- Mật: thông thường cầu ong thường có mật ở

+ Số 4: Cầu trứng là trung tâm nơi có nhiệt độ

các ô lăng bên trên (khổ từ 3-5 cm). Tất cả các cầu và độ ẩm tốt nhất nên ong chúa sẽ sinh sản vòng đều phải có phần (gọi là riềm) chứa mật này. Nếu trứng lớn nhất.

thiếu, ta phải cho ăn bổ sung xirô đường cho đến

+ Số 5: Cầu nhộng từ 19 đến 21 ngày tuổi, tức khi có riềm mật này và sau đó quan sát nếu thấy cầu nhộng đang nở, ong chúa sẽ sinh sản ngay ở hai góc bị ong ăn hụt bớt thì phải tăng lượng trên cầu này.

đường, còn nếu thấy các ô lăng phù lên thì giảm

+ Số 6, 7, 8 lần lượt là các cầu trùng ở các giai lượng đường.

đoạn 15-18 ngày, 12-15 ngày, 9-12 ngày.

Tóm lại, cầu trùng lớn thì gần cầu phấn, cầu 3. Kỹ thuật tạo chúa và chia đàn trứng ở trung tâm, cầu nhộng non ở ngoài bìa.

3.1. Tạo chúa

+ Số 9: Nếu mùa khai thác thì sẽ là cầu mật, mùa nhân đàn là cầu gắn nền sáp.

Khi đàn ong sung mãn, khi nguồn phấn, mật Khi đàn ong sung mãn, ong thợ xây cầu nền sáp dồi dào hoặc ong chúa đã già thì đàn ong có và khi ong chúa ra đẻ ở cầu này tức điều kiện đã đủ

khuynh hướng tạo những nụ nuôi chúa mới để

để tăng cầu ta đưa cầu này vào vị trí cầu trứng.

thay thế hoặc chia bay. Đây là đặc điểm sinh học 151

152

https://thuviensach.vn

- Nhiệt độ và độ ẩm:

Thông thường đàn ong có 9 cầu như trên thì

+ Nhiệt độ: ong luôn luôn điều chỉnh để nhiệt ong chúa rất ít khi đẻ ở cầu thứ 9. Do vậy, muốn độ trong tổ là 350C.

đàn ong tăng cầu nhanh ta chỉ nên để 5-6 cầu

+ Độ ẩm: độ ẩm trong đàn cũng cần điều chỉnh (nhưng vẫn bảo đảm tỷ lệ 1 phần trứng, 2 phần ở mức 95%.

trùng, 4 phần nhộng).

- Cách bố trí cầu ong: mỗi người nuôi ong có

Làm thế nào để biết phấn và mật đủ hay

cách bố trí riêng của mình, nhưng theo chúng tôi

thừa, thiếu?

thì cách bố trí sau là hợp lý nhất.

- Phấn: ta kiểm tra cầu phấn vào sáng sớm nếu

+ Số 1: Cầu để chứa phấn hoa nằm ở vị trí sát còn nhiều là đủ ăn, nếu không còn là thiếu. Nếu vách thùng phía cửa tổ.

+ Số 2: Cầu trùng lớn từ 3 đến 6 ngày tuổi. Vì số lăng để chứa phấn gần hết và ong chứa phấn nhu cầu của cầu trùng này cần lượng thức ăn lớn lung tung ở các cầu khác, như vậy là đã dư phấn, nên nằm gần cầu chứa phấn rất tốt.

ta cần gạt phấn để dự trữ lúc thiếu. Nếu thiếu ta

+ Số 3: Cầu trùng nhỏ từ 1 đến 3 ngày tuổi ở

phải cho ăn bổ sung phấn hoa nhân tạo.

đây nhiệt độ tốt cho ấu trùng tuổi nhỏ.

- Mật: thông thường cầu ong thường có mật ở

+ Số 4: Cầu trứng là trung tâm nơi có nhiệt độ

các ô lăng bên trên (khổ từ 3-5 cm). Tất cả các cầu và độ ẩm tốt nhất nên ong chúa sẽ sinh sản vòng đều phải có phần (gọi là riềm) chứa mật này. Nếu trứng lớn nhất.

thiếu, ta phải cho ăn bổ sung xirô đường cho đến

+ Số 5: Cầu nhộng từ 19 đến 21 ngày tuổi, tức khi có riềm mật này và sau đó quan sát nếu thấy cầu nhộng đang nở, ong chúa sẽ sinh sản ngay ở hai góc bị ong ăn hụt bớt thì phải tăng lượng trên cầu này.

đường, còn nếu thấy các ô lăng phù lên thì giảm

+ Số 6, 7, 8 lần lượt là các cầu trùng ở các giai lượng đường.

đoạn 15-18 ngày, 12-15 ngày, 9-12 ngày.

Tóm lại, cầu trùng lớn thì gần cầu phấn, cầu 3. Kỹ thuật tạo chúa và chia đàn trứng ở trung tâm, cầu nhộng non ở ngoài bìa.

3.1. Tạo chúa

+ Số 9: Nếu mùa khai thác thì sẽ là cầu mật, mùa nhân đàn là cầu gắn nền sáp.

Khi đàn ong sung mãn, khi nguồn phấn, mật Khi đàn ong sung mãn, ong thợ xây cầu nền sáp dồi dào hoặc ong chúa đã già thì đàn ong có và khi ong chúa ra đẻ ở cầu này tức điều kiện đã đủ

khuynh hướng tạo những nụ nuôi chúa mới để

để tăng cầu ta đưa cầu này vào vị trí cầu trứng.

thay thế hoặc chia bay. Đây là đặc điểm sinh học 151

152

https://thuviensach.vn

nhằm bảo vệ nòi giống, luôn có ong chúa dự trữ

nhộng, như vậy 2 cầu nhộng và cầu mật sẽ ở bên trong đàn. Việc tạo chúa nên tiến hành vào khi ngoài và ở đây không có ong chúa, bên kia ong dồi dào mật và phấn hoa tự nhiên. Nên chọn đàn chúa vẫn đẻ bình thường. Đưa khung tạo chúa lấy ấu trùng (đàn mẹ) và đàn nuôi dưỡng có vào giữa hai cầu nhộng và làm công việc như ở

những đặc tính tốt (đông quân, năng suất cao, ít phương pháp đàn không chúa.

bệnh tật, hiền lành,...).

Những hộ nuôi ong có ít đàn ong, không có điều Có hai phương pháp tạo chúa nhân tạo: kiện tạo ong chúa vẫn có thể tạo ong chúa có chất a) Phương pháp đàn không chúa: chọn một đàn lượng bằng các phương pháp sau: ong 6-7 cầu tiêu chuẩn, bỏ bớt cầu trứng và trùng

- Sử dụng mũ chúa chia đàn tự nhiên: chọn nhỏ, con chúa có thể nhốt lại hoặc đem đi chỗ

đàn ong mạnh, cho ăn 2-3 tối, viện thêm cầu khác. Sau đó đưa vào giữa tổ 1 khung có gắn 2

nhộng già, rút bớt cầu cũ để ong tập trung hơn.

thang nụ chúa có khoảng 20-25 nụ chúa.

Làm như vậy, đàn ong sẽ xây thêm mũ chúa để

- Ngày thứ nhất: dùng kim di trùng đưa vào mỗi chuẩn bị chia đàn. Chọn lấy các mũ chúa to, dài, nụ chúa một con ấu trùng từ 1 đến 2 ngày tuổi.

thẳng, đẹp để làm giống. Dùng dao sắc cắt trên

- Ngày thứ hai: lấy thang chúa này ra gắp bỏ

góc của mũ chúa khoảng 1,5 cm rồi đem gắn vào các con ấu trùng đã đưa vào hôm trước. Lấy tăm đàn ong cần thay chúa.

chấm vào sữa trong nụ và bôi vào các nụ ong

- Tạo ong chúa theo phương pháp cấp tạo: không tiếp thu; sau đó dùng kim di trùng đưa vào Chọn đàn ong mạnh để làm giống, lấy cầu có mỗi ấu chúa một con ấu trùng một ngày tuổi trứng của ong chúa mới đẻ, dùng dao cắt dích dắc (càng nhỏ càng tốt). Các con ấu trùng này phải để ong xây các mũ chúa ở chỗ có ấu trùng nhỏ.

được lấy ở đàn ong giống tốt nhất (nay là phương Nên chọn những bánh tổ còn mới để ong dễ tiếp pháp di kép).

thu hơn.

- Bốn ngày sau, đàn ong bắt đầu vít nắp các nụ

3.2. Chia đàn

chúa này.

- Ngày thứ sáu, ta sẽ đưa vào một đàn ong Những đàn ong từ 7 cầu trở lên khi đông quân không có chúa để bảo ôn các nụ này.

đều có thể chia đàn. Chia đàn bằng cách lấy 2 cầu b) Phương pháp đàn có chúa: chọn đàn ong có 8

nhộng và 1 cầu mật cả quân (9 - 12, 18 - 21 ngày hoặc 9 cầu quân thật đông (có thể quân bu cả trên tuổi) đưa vào một thùng không đặt ở chỗ thoáng nắp). Dùng một ván ngắn đặt vào giữa 4 cầu đường bay. Chọn đàn ong đang ra đời có nhiều 153

154

https://thuviensach.vn

nhằm bảo vệ nòi giống, luôn có ong chúa dự trữ

nhộng, như vậy 2 cầu nhộng và cầu mật sẽ ở bên trong đàn. Việc tạo chúa nên tiến hành vào khi ngoài và ở đây không có ong chúa, bên kia ong dồi dào mật và phấn hoa tự nhiên. Nên chọn đàn chúa vẫn đẻ bình thường. Đưa khung tạo chúa lấy ấu trùng (đàn mẹ) và đàn nuôi dưỡng có vào giữa hai cầu nhộng và làm công việc như ở

những đặc tính tốt (đông quân, năng suất cao, ít phương pháp đàn không chúa.

bệnh tật, hiền lành,...).

Những hộ nuôi ong có ít đàn ong, không có điều Có hai phương pháp tạo chúa nhân tạo: kiện tạo ong chúa vẫn có thể tạo ong chúa có chất a) Phương pháp đàn không chúa: chọn một đàn lượng bằng các phương pháp sau: ong 6-7 cầu tiêu chuẩn, bỏ bớt cầu trứng và trùng

- Sử dụng mũ chúa chia đàn tự nhiên: chọn nhỏ, con chúa có thể nhốt lại hoặc đem đi chỗ

đàn ong mạnh, cho ăn 2-3 tối, viện thêm cầu khác. Sau đó đưa vào giữa tổ 1 khung có gắn 2

nhộng già, rút bớt cầu cũ để ong tập trung hơn.

thang nụ chúa có khoảng 20-25 nụ chúa.

Làm như vậy, đàn ong sẽ xây thêm mũ chúa để

- Ngày thứ nhất: dùng kim di trùng đưa vào mỗi chuẩn bị chia đàn. Chọn lấy các mũ chúa to, dài, nụ chúa một con ấu trùng từ 1 đến 2 ngày tuổi.

thẳng, đẹp để làm giống. Dùng dao sắc cắt trên

- Ngày thứ hai: lấy thang chúa này ra gắp bỏ

góc của mũ chúa khoảng 1,5 cm rồi đem gắn vào các con ấu trùng đã đưa vào hôm trước. Lấy tăm đàn ong cần thay chúa.

chấm vào sữa trong nụ và bôi vào các nụ ong

- Tạo ong chúa theo phương pháp cấp tạo: không tiếp thu; sau đó dùng kim di trùng đưa vào Chọn đàn ong mạnh để làm giống, lấy cầu có mỗi ấu chúa một con ấu trùng một ngày tuổi trứng của ong chúa mới đẻ, dùng dao cắt dích dắc (càng nhỏ càng tốt). Các con ấu trùng này phải để ong xây các mũ chúa ở chỗ có ấu trùng nhỏ.

được lấy ở đàn ong giống tốt nhất (nay là phương Nên chọn những bánh tổ còn mới để ong dễ tiếp pháp di kép).

thu hơn.

- Bốn ngày sau, đàn ong bắt đầu vít nắp các nụ

3.2. Chia đàn

chúa này.

- Ngày thứ sáu, ta sẽ đưa vào một đàn ong Những đàn ong từ 7 cầu trở lên khi đông quân không có chúa để bảo ôn các nụ này.

đều có thể chia đàn. Chia đàn bằng cách lấy 2 cầu b) Phương pháp đàn có chúa: chọn đàn ong có 8

nhộng và 1 cầu mật cả quân (9 - 12, 18 - 21 ngày hoặc 9 cầu quân thật đông (có thể quân bu cả trên tuổi) đưa vào một thùng không đặt ở chỗ thoáng nắp). Dùng một ván ngắn đặt vào giữa 4 cầu đường bay. Chọn đàn ong đang ra đời có nhiều 153

154

https://thuviensach.vn

ong non giũ hết số quân này vào thùng mới (đã có Với phương pháp phơi này phấn hoa sẽ mất đi 2 cầu nhộng và một cầu mật), sau đó đóng cửa một số thành phần và không được vệ sinh. Do đó, nhốt ong lại. Khoảng 5 giờ chiều mở cửa cho số

phấn hoa thành phẩm chỉ để cho ong ăn vào mùa quân già bay về và lấy nụ chúa ở ngày tạo chúa khan phấn hoặc mùa khai thác mật.

thứ 11 (phương pháp di kép) hoặc ngày thứ 10

- Sấy bằng tủ sấy: để phấn hoa có thể trở

nếu di đơn (di một cầu). Cắt rời các nụ này khỏi thành thực phẩm cho con người sử dụng được, ta thang nụ chúa (phải làm nhẹ nhàng và trong thao cần sấy phấn hoa trong tủ sấy ở nhiệt độ 450C, tác luôn luôn để đầu nụ chúa chúc xuống); sau đó đựng vào bao bì sạch và đậy kín có chống ẩm.

gắn vào phần trên của cầu nhộng. Tối đó cứ tiếp

- Bảo quản bằng cách ủ với đường: phấn hoa tục đóng cửa đến 5 giờ chiều hôm sau mới mở cửa phơi một nắng cho ráo nước, sau đó cho vào (chắn cửa cho nhỏ lại, chỉ để khoảng 2 cm cho ong những bình miệng rộng cứ một lớp phấn khoảng ra vào nhằm chống bị cướp mật).

3 cm thì một lớp đường 2 cm và trên cùng là lớp đường. Sau một thời gian đường chảy ra và hoà 4. Kỹ thuật khai thác các sản phẩm vào phấn. Cách bảo quản này hầu như giữ được

4.1. Khai thác phấn hoa

gần hết các thành phần phấn hoa, rất tốt để làm Vào mùa hoa chè, cà phê, vải, nhãn nở hoa nếu hàng hoá và cho ong ăn.

nguồn phấn dồi dào ta có thể tổ chức khai thác phấn hoa bằng cách: dùng một tấm lưới có các lỗ

4.2. Khai thác sữa ong chúa

có đường kính 5,7 mm chặn trước cửa tổ, bên dưới Để khai thác sữa ong chúa người nuôi cần tổ

dùng một máng để hứng phấn. Ong đi làm về

chức những đàn ong giống như đàn tạo chúa theo mang hai hạt phấn ở hai chân sau khi chui vào lỗ

phương pháp đàn có chúa và tiến hành khai thác của lưới thoái phấn sẽ để lại hai hạt phấn ở bên sữa ong chúa như sau:

ngoài. Hai hạt phấn này sẽ rơi xuống màng hứng Di con ấu trùng 1 ngày tuổi vào các nụ (mỗi nụ

phấn. Trưa hoặc chiều người nuôi ong sẽ gom số

một con). Đến ngày thứ 3 lấy các thanh nụ này ra, phấn này lại.

dùng kẹp gắp bỏ các ấu trùng, sau đó dùng một Để bảo quản phấn hoa người ta có ba cách thanh nhựa dẹt múc sữa chúa trong các nụ này như sau:

vào 1 túi nilon có túi lọc bằng vải nilon mịn, lọc

- Phơi nắng: trải mỏng phấn hoa trên tấm bạt lấy sữa chúa, cột chặt túi sau khi vuốt hết không hay tấm tôn, phơi ba nắng để đạt độ khô 10%.

khí ra. Tiếp theo lại di con ấu trùng khác vào các 155

156

https://thuviensach.vn

ong non giũ hết số quân này vào thùng mới (đã có Với phương pháp phơi này phấn hoa sẽ mất đi 2 cầu nhộng và một cầu mật), sau đó đóng cửa một số thành phần và không được vệ sinh. Do đó, nhốt ong lại. Khoảng 5 giờ chiều mở cửa cho số

phấn hoa thành phẩm chỉ để cho ong ăn vào mùa quân già bay về và lấy nụ chúa ở ngày tạo chúa khan phấn hoặc mùa khai thác mật.

thứ 11 (phương pháp di kép) hoặc ngày thứ 10

- Sấy bằng tủ sấy: để phấn hoa có thể trở

nếu di đơn (di một cầu). Cắt rời các nụ này khỏi thành thực phẩm cho con người sử dụng được, ta thang nụ chúa (phải làm nhẹ nhàng và trong thao cần sấy phấn hoa trong tủ sấy ở nhiệt độ 450C, tác luôn luôn để đầu nụ chúa chúc xuống); sau đó đựng vào bao bì sạch và đậy kín có chống ẩm.

gắn vào phần trên của cầu nhộng. Tối đó cứ tiếp

- Bảo quản bằng cách ủ với đường: phấn hoa tục đóng cửa đến 5 giờ chiều hôm sau mới mở cửa phơi một nắng cho ráo nước, sau đó cho vào (chắn cửa cho nhỏ lại, chỉ để khoảng 2 cm cho ong những bình miệng rộng cứ một lớp phấn khoảng ra vào nhằm chống bị cướp mật).

3 cm thì một lớp đường 2 cm và trên cùng là lớp đường. Sau một thời gian đường chảy ra và hoà 4. Kỹ thuật khai thác các sản phẩm vào phấn. Cách bảo quản này hầu như giữ được

4.1. Khai thác phấn hoa

gần hết các thành phần phấn hoa, rất tốt để làm Vào mùa hoa chè, cà phê, vải, nhãn nở hoa nếu hàng hoá và cho ong ăn.

nguồn phấn dồi dào ta có thể tổ chức khai thác phấn hoa bằng cách: dùng một tấm lưới có các lỗ

4.2. Khai thác sữa ong chúa

có đường kính 5,7 mm chặn trước cửa tổ, bên dưới Để khai thác sữa ong chúa người nuôi cần tổ

dùng một máng để hứng phấn. Ong đi làm về

chức những đàn ong giống như đàn tạo chúa theo mang hai hạt phấn ở hai chân sau khi chui vào lỗ

phương pháp đàn có chúa và tiến hành khai thác của lưới thoái phấn sẽ để lại hai hạt phấn ở bên sữa ong chúa như sau:

ngoài. Hai hạt phấn này sẽ rơi xuống màng hứng Di con ấu trùng 1 ngày tuổi vào các nụ (mỗi nụ

phấn. Trưa hoặc chiều người nuôi ong sẽ gom số

một con). Đến ngày thứ 3 lấy các thanh nụ này ra, phấn này lại.

dùng kẹp gắp bỏ các ấu trùng, sau đó dùng một Để bảo quản phấn hoa người ta có ba cách thanh nhựa dẹt múc sữa chúa trong các nụ này như sau:

vào 1 túi nilon có túi lọc bằng vải nilon mịn, lọc

- Phơi nắng: trải mỏng phấn hoa trên tấm bạt lấy sữa chúa, cột chặt túi sau khi vuốt hết không hay tấm tôn, phơi ba nắng để đạt độ khô 10%.

khí ra. Tiếp theo lại di con ấu trùng khác vào các 155

156

https://thuviensach.vn

nụ này, sau đó bỏ vào thùng và bắt đầu chu kỳ

- Đối với đàn kế: muốn đánh mật đàn kế ta tiếp theo.

phải tổ chức trước đó 40 ngày, có hai phương pháp Chúng ta cần bảo quản sữa chúa ở nhiệt độ -180C

tổ chức đàn kế như sau:

và không có ánh sáng.

+ Phương pháp tự lên: dùng một thùng kế (là thùng không có đáy và nắp) để lên trên một thùng

4.3. Khai thác mật ong

bình thường (ở giữa hai thùng này có một lưới mà Vào những mùa hoa nở rộ như cà phê, cao su, chỉ có ong thợ qua được còn chúa thì không) và chôm chôm, vải, nhãn, v.v. người nuôi đem những đưa 4 cầu nhộng bỏ lên trên, thêm cầu không đàn ong mạnh (tức những đàn đã đạt đến 10 cầu vào bên dưới cho chúa đẻ; 20 ngày sau lại đưa 4

quân thật đông) đến những vùng có hoa nở rộ để

cầu nhộng lên trên và thêm cầu không vào bên khai thác mật ong. Có hai phương pháp lấy mật: dưới, như vậy khi đi lấy mật bên trên toàn là

- Đối với đàn đơn: đàn ong 10 cầu quân đông cầu nhộng.

đưa vào vùng nguyên liệu từ 7 đến 10 ngày, khi

+ Phương pháp dùng đàn hỗ trợ: lấy 3 cầu thấy mật đã vít nắp (mật sau khi đưa về được ong nhộng ở đàn hỗ trợ chuyển lên kế của đàn lấy thợ luyện và đưa lên trên, khi đã đủ độ chín thì mật, thêm cầu nhộng vào đàn hỗ trợ, cứ 10 ngày dùng sáp ong trám lên trên để bảo quản). Khi đó lại chuyển một lần, 40 ngày sau đưa đàn có thùng tiến hành cách thức lấy mật ong như sau: kế vào khai thác. Khi số lượng quân suy giảm ta

+ Lấy các khung cầu ra (có thể để lại 1 - 2 cầu loại bớt cầu nhộng và đưa tiếp của đàn hỗ trợ vào, hoặc lấy hết) giũ hết ong vào thùng, dùng chổi ong quét hết ong xuống thùng.

sau cùng đưa hết đàn hỗ trợ vào (sau khi bỏ chúa).

+ Dùng dao thật sắc để cắt lớp mặt sáp trám Ưu điểm của phương pháp lấy mật ở thùng kế

trên các ô lăng chứa mật.

là đàn ong mạnh mật đạt chất lượng tốt.

+ Đưa các khung cầu này vào thùng quay ly Nhược điểm: nếu mùa mật kéo dài thì khó có tâm để lấy mật ra.

thể duy trì đàn kế và khó khăn trong di chuyển vì

+ Sau khi đã lấy hết mật lại bỏ các khung cầu đàn quá nặng.

này vào thùng ong trở lại.

Khi lấy mật ta chỉ lấy mật trên những cầu ở

Vào mùa hoa nở rộ từ 10 - 15 ngày có thể lấy thùng kế.

mật một lần. Mỗi lần 1 đàn 10 cầu có thể lấy được Mỗi lần một đàn kế ta có thể lấy được từ 10

từ 4 đến 12 kg mật ong.

đến 25 kg mật.

157

158

https://thuviensach.vn

nụ này, sau đó bỏ vào thùng và bắt đầu chu kỳ

- Đối với đàn kế: muốn đánh mật đàn kế ta tiếp theo.

phải tổ chức trước đó 40 ngày, có hai phương pháp Chúng ta cần bảo quản sữa chúa ở nhiệt độ -180C

tổ chức đàn kế như sau:

và không có ánh sáng.

+ Phương pháp tự lên: dùng một thùng kế (là thùng không có đáy và nắp) để lên trên một thùng

4.3. Khai thác mật ong

bình thường (ở giữa hai thùng này có một lưới mà Vào những mùa hoa nở rộ như cà phê, cao su, chỉ có ong thợ qua được còn chúa thì không) và chôm chôm, vải, nhãn, v.v. người nuôi đem những đưa 4 cầu nhộng bỏ lên trên, thêm cầu không đàn ong mạnh (tức những đàn đã đạt đến 10 cầu vào bên dưới cho chúa đẻ; 20 ngày sau lại đưa 4

quân thật đông) đến những vùng có hoa nở rộ để

cầu nhộng lên trên và thêm cầu không vào bên khai thác mật ong. Có hai phương pháp lấy mật: dưới, như vậy khi đi lấy mật bên trên toàn là

- Đối với đàn đơn: đàn ong 10 cầu quân đông cầu nhộng.

đưa vào vùng nguyên liệu từ 7 đến 10 ngày, khi

+ Phương pháp dùng đàn hỗ trợ: lấy 3 cầu thấy mật đã vít nắp (mật sau khi đưa về được ong nhộng ở đàn hỗ trợ chuyển lên kế của đàn lấy thợ luyện và đưa lên trên, khi đã đủ độ chín thì mật, thêm cầu nhộng vào đàn hỗ trợ, cứ 10 ngày dùng sáp ong trám lên trên để bảo quản). Khi đó lại chuyển một lần, 40 ngày sau đưa đàn có thùng tiến hành cách thức lấy mật ong như sau: kế vào khai thác. Khi số lượng quân suy giảm ta

+ Lấy các khung cầu ra (có thể để lại 1 - 2 cầu loại bớt cầu nhộng và đưa tiếp của đàn hỗ trợ vào, hoặc lấy hết) giũ hết ong vào thùng, dùng chổi ong quét hết ong xuống thùng.

sau cùng đưa hết đàn hỗ trợ vào (sau khi bỏ chúa).

+ Dùng dao thật sắc để cắt lớp mặt sáp trám Ưu điểm của phương pháp lấy mật ở thùng kế

trên các ô lăng chứa mật.

là đàn ong mạnh mật đạt chất lượng tốt.

+ Đưa các khung cầu này vào thùng quay ly Nhược điểm: nếu mùa mật kéo dài thì khó có tâm để lấy mật ra.

thể duy trì đàn kế và khó khăn trong di chuyển vì

+ Sau khi đã lấy hết mật lại bỏ các khung cầu đàn quá nặng.

này vào thùng ong trở lại.

Khi lấy mật ta chỉ lấy mật trên những cầu ở

Vào mùa hoa nở rộ từ 10 - 15 ngày có thể lấy thùng kế.

mật một lần. Mỗi lần 1 đàn 10 cầu có thể lấy được Mỗi lần một đàn kế ta có thể lấy được từ 10

từ 4 đến 12 kg mật ong.

đến 25 kg mật.

157

158

https://thuviensach.vn

5. Một số bệnh thường gặp trong nuôi ong Phương pháp cho uống thuốc bằng cách có thể

và phương pháp điều trị

dùng cách phun ở dạng hạt nhỏ. Cứ 2 ngày phun 1 lần để tránh gây xáo động, ong dễ bốc bay. Chú

5.1. Bệnh thối ấu trùng châu Âu (thối ấu

ý phun chéo mặt cầu ong, phun lên ong thợ là

trùng tuổi nhỏ)

chính. Trước khi điều trị nên loại bớt cầu bệnh thì

- Tác nhân gây bệnh: do vi khuẩn gây ra, làm việc điều trị mới hiệu quả.

thối ấu trùng từ 3 đến 5 ngày tuổi.

5.2. Bệnh ấu trùng túi (bệnh nhọn đầu)

- Triệu chứng: màu sắc của ấu trùng thay đổi từ màu trắng sang màu trắng đục, sau đó mấy Bệnh ấu trùng túi là bệnh phổ biến và nguy hiểm nhất trên đàn ong nước ta.

ngày, càng đậm hơn, ấu trùng bị doãng ra, mềm

- Tác nhân gây bệnh: do một loại virút gây ra, nhũn, sau đó thối rữa. Nếu đàn ong bị bệnh nặng, gồm 2 chủng:

khi mở thùng ong ra thấy có mùi chua. Ong trong

+ Chủng virút Thái Lan: gây bệnh cho đàn ong đàn hầu hết là ong già, đen, do ấu trùng bị thối nội phía Nam.

nên không có lớp ong non kế tiếp.

+ Chủng virút Trung Quốc: gây bệnh cho đàn

- Phòng bệnh: luôn cho ong ăn đủ (có mật vịt ong nội phía Bắc. Triệu chứng: Toàn bộ cơ thể ấu nắp), luôn giữ cho đàn ong được ấm áp, quân phủ

trùng bị biến dạng như một cái túi, phía trên kín cầu ong.

nhọn, phía dưới chứa một chất lỏng trong suốt, có

- Điều trị: có thể sử dụng một trong những loại màu hơi vàng; ấu trùng chết không có mùi chua.

thuốc kháng sinh sau:

- Phòng bệnh: luôn duy trì chúa đẻ khỏe, đàn

+ Pha 1 gam (1 lọ) streptomycin trong 2 lít nước ong khỏe, quân bám đầy cầu.

đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

- Điều trị: các thuốc kháng sinh đều không có

+ Pha 1 triệu đơn vị eromycin trong 2 lít nước hiệu lực, chỉ có thể điều trị bằng phương pháp sinh học, cụ thể như sau:

đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

+ Thay chúa cũ bằng mũ chúa khỏe hoặc nhốt

+ Pha 1 triệu đơn vị kanamycin trong 2 lít nước chúa 7-10 ngày, nhằm làm gián đoạn sản sinh ấu đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

trùng ong.

+ Pha hỗn hợp streptomycin (1g) với 1 triệu

+ Rũ bớt cầu ong bệnh, để ong phủ dày các mặt đơn vị penicilin trong 3 lít nước đường cho 30 cầu cầu. Nếu đàn ong quá yếu thì nhập các đàn yếu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

lại với nhau.

159

160

https://thuviensach.vn

5. Một số bệnh thường gặp trong nuôi ong Phương pháp cho uống thuốc bằng cách có thể

và phương pháp điều trị

dùng cách phun ở dạng hạt nhỏ. Cứ 2 ngày phun 1 lần để tránh gây xáo động, ong dễ bốc bay. Chú

5.1. Bệnh thối ấu trùng châu Âu (thối ấu

ý phun chéo mặt cầu ong, phun lên ong thợ là

trùng tuổi nhỏ)

chính. Trước khi điều trị nên loại bớt cầu bệnh thì

- Tác nhân gây bệnh: do vi khuẩn gây ra, làm việc điều trị mới hiệu quả.

thối ấu trùng từ 3 đến 5 ngày tuổi.

5.2. Bệnh ấu trùng túi (bệnh nhọn đầu)

- Triệu chứng: màu sắc của ấu trùng thay đổi từ màu trắng sang màu trắng đục, sau đó mấy Bệnh ấu trùng túi là bệnh phổ biến và nguy hiểm nhất trên đàn ong nước ta.

ngày, càng đậm hơn, ấu trùng bị doãng ra, mềm

- Tác nhân gây bệnh: do một loại virút gây ra, nhũn, sau đó thối rữa. Nếu đàn ong bị bệnh nặng, gồm 2 chủng:

khi mở thùng ong ra thấy có mùi chua. Ong trong

+ Chủng virút Thái Lan: gây bệnh cho đàn ong đàn hầu hết là ong già, đen, do ấu trùng bị thối nội phía Nam.

nên không có lớp ong non kế tiếp.

+ Chủng virút Trung Quốc: gây bệnh cho đàn

- Phòng bệnh: luôn cho ong ăn đủ (có mật vịt ong nội phía Bắc. Triệu chứng: Toàn bộ cơ thể ấu nắp), luôn giữ cho đàn ong được ấm áp, quân phủ

trùng bị biến dạng như một cái túi, phía trên kín cầu ong.

nhọn, phía dưới chứa một chất lỏng trong suốt, có

- Điều trị: có thể sử dụng một trong những loại màu hơi vàng; ấu trùng chết không có mùi chua.

thuốc kháng sinh sau:

- Phòng bệnh: luôn duy trì chúa đẻ khỏe, đàn

+ Pha 1 gam (1 lọ) streptomycin trong 2 lít nước ong khỏe, quân bám đầy cầu.

đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

- Điều trị: các thuốc kháng sinh đều không có

+ Pha 1 triệu đơn vị eromycin trong 2 lít nước hiệu lực, chỉ có thể điều trị bằng phương pháp sinh học, cụ thể như sau:

đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

+ Thay chúa cũ bằng mũ chúa khỏe hoặc nhốt

+ Pha 1 triệu đơn vị kanamycin trong 2 lít nước chúa 7-10 ngày, nhằm làm gián đoạn sản sinh ấu đường cho 20 cầu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

trùng ong.

+ Pha hỗn hợp streptomycin (1g) với 1 triệu

+ Rũ bớt cầu ong bệnh, để ong phủ dày các mặt đơn vị penicilin trong 3 lít nước đường cho 30 cầu cầu. Nếu đàn ong quá yếu thì nhập các đàn yếu ong/tối, cho ăn 3 tối liên tục.

lại với nhau.

159

160

https://thuviensach.vn

+ Cho ăn liên tục 3-4 ngày, hoặc chuyển đàn nuôi, gây ra bởi khuẩn paenibacilluslarvae. Loại ong bị bệnh đến nguồn hoa mới.

khuẩn này thường tấn công ấu trùng ong, làm ấu trùng bị quắt lại, chuyển thành màu đen. Hàng tỷ

5.3. Bệnh tiêu chảy ở ong

bào tử ẩn náu ở ong chúa sẽ là mầm mống lan Bệnh tiêu chảy là bệnh của ong trưởng thành truyền dịch bệnh cho cả đàn.

do một loại nguyên sinh động vật có tên khoa học Mặc dù bệnh nhiễm khuẩn ở ong mật không là nosemaapis gây ra. Thông thường bệnh phát gây nguy hại cho sức khỏe của con người, nhưng sinh ra trong hoặc sau thời kỳ mưa rét kéo dài, xét về mặt kinh tế, bệnh do khuẩn paenibacillus thùng ong bẩn, bị đọng nước trong thùng.

larvae khiến cho người nuôi ong bị thiệt hại nặng,

- Triệu chứng:

vì sự bùng nổ dịch bệnh có thể làm đàn ong bị

Ong bò dưới đất gần nơi đặt thùng, bụng suy yếu hoặc bị chết hàng loạt, thậm chí bị chết chướng. Ong bị bệnh này có thể phát hiện khi cả đàn.

thấy nhiều dấu phân ong màu vàng sẫm hoặc đen Trước đây, người nuôi ong chủ yếu sử dụng trước cửa tổ, trên nắp thùng, lá cây, quanh thùng Terramycin (oxytetracycline, hydrochloride) để

ong; cũng có thể phát hiện chính xác bệnh trong đối phó với bệnh nhiễm khuẩn, nhưng hiệu quả

phòng thí nghiệm thú y một cách dễ dàng.

không cao. Người nuôi ong ở Mỹ đã tìm ra kháng

- Biện pháp phòng trị:

sinh trị bệnh cho đàn ong. Loại thuốc mới này có Cho ong ăn thuốc fumagillin với liều lượng 10-tên thương mại là Tylan, đã được Cục Quản lý 15 mg thuốc cho 20 cầu/tối (trong mùa không khai Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ kiểm định và cấp thác mật).

phép lưu hành. Tylan “ra đời” không những điều Nếu không có fumagillin có thể cho ong ăn xirô trị bệnh ở ong mà còn có thể dùng để điều trị bệnh pha nước gừng tươi (10 g gừng tươi/1 lít xirô cho ở gà và lợn.

10 cầu/tối).

Dọn vệ sinh thùng, lau khô thùng ong và tìm 6. Một số phương pháp bổ sung thức ăn cách giữ cho thùng ong không bị ẩm ướt.

cho ong

- Mật ong: vào mùa mưa hoặc vùng không có

5.4. Bệnh nhiễm khuẩn ở ong mật

hoa cho mật ta phải bổ sung mật bằng phương Bệnh nhiễm khuẩn là một trong số những pháp cho ăn xirô đường. Cứ 1 kg đường trộn với bệnh lan tràn và tàn phá nặng nề nhất ở đàn ong 0,8 lít nước ta được hỗn hợp xirô đường, bỏ vào 161

162

https://thuviensach.vn

+ Cho ăn liên tục 3-4 ngày, hoặc chuyển đàn nuôi, gây ra bởi khuẩn paenibacilluslarvae. Loại ong bị bệnh đến nguồn hoa mới.

khuẩn này thường tấn công ấu trùng ong, làm ấu trùng bị quắt lại, chuyển thành màu đen. Hàng tỷ

5.3. Bệnh tiêu chảy ở ong

bào tử ẩn náu ở ong chúa sẽ là mầm mống lan Bệnh tiêu chảy là bệnh của ong trưởng thành truyền dịch bệnh cho cả đàn.

do một loại nguyên sinh động vật có tên khoa học Mặc dù bệnh nhiễm khuẩn ở ong mật không là nosemaapis gây ra. Thông thường bệnh phát gây nguy hại cho sức khỏe của con người, nhưng sinh ra trong hoặc sau thời kỳ mưa rét kéo dài, xét về mặt kinh tế, bệnh do khuẩn paenibacillus thùng ong bẩn, bị đọng nước trong thùng.

larvae khiến cho người nuôi ong bị thiệt hại nặng,

- Triệu chứng:

vì sự bùng nổ dịch bệnh có thể làm đàn ong bị

Ong bò dưới đất gần nơi đặt thùng, bụng suy yếu hoặc bị chết hàng loạt, thậm chí bị chết chướng. Ong bị bệnh này có thể phát hiện khi cả đàn.

thấy nhiều dấu phân ong màu vàng sẫm hoặc đen Trước đây, người nuôi ong chủ yếu sử dụng trước cửa tổ, trên nắp thùng, lá cây, quanh thùng Terramycin (oxytetracycline, hydrochloride) để

ong; cũng có thể phát hiện chính xác bệnh trong đối phó với bệnh nhiễm khuẩn, nhưng hiệu quả

phòng thí nghiệm thú y một cách dễ dàng.

không cao. Người nuôi ong ở Mỹ đã tìm ra kháng

- Biện pháp phòng trị:

sinh trị bệnh cho đàn ong. Loại thuốc mới này có Cho ong ăn thuốc fumagillin với liều lượng 10-tên thương mại là Tylan, đã được Cục Quản lý 15 mg thuốc cho 20 cầu/tối (trong mùa không khai Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ kiểm định và cấp thác mật).

phép lưu hành. Tylan “ra đời” không những điều Nếu không có fumagillin có thể cho ong ăn xirô trị bệnh ở ong mà còn có thể dùng để điều trị bệnh pha nước gừng tươi (10 g gừng tươi/1 lít xirô cho ở gà và lợn.

10 cầu/tối).

Dọn vệ sinh thùng, lau khô thùng ong và tìm 6. Một số phương pháp bổ sung thức ăn cách giữ cho thùng ong không bị ẩm ướt.

cho ong

- Mật ong: vào mùa mưa hoặc vùng không có

5.4. Bệnh nhiễm khuẩn ở ong mật

hoa cho mật ta phải bổ sung mật bằng phương Bệnh nhiễm khuẩn là một trong số những pháp cho ăn xirô đường. Cứ 1 kg đường trộn với bệnh lan tràn và tàn phá nặng nề nhất ở đàn ong 0,8 lít nước ta được hỗn hợp xirô đường, bỏ vào 161

162

https://thuviensach.vn

máng để trên xà cầu cho ong tự bò lên ăn. Người mật, kích thích đàn ong khác bay theo làm trại nuôi ong cho ong ăn vào lúc chiều tối.

ong mất ổn định và làm giảm thu nhập của người

- Ta quan sát nếu riềm mật ở cầu bị ăn giựt góc nuôi ong.

là cho ăn đủ còn không thì bớt đường hoặc tăng Để phòng, chống hiện tượng ong bốc bay người thêm. Vào mùa khai thác mật thì cho ăn đường.

nuôi ong cần nhận biết sớm một số triệu chứng

- Phấn nhân tạo: có hai phương pháp phổ biến điển hình của đàn ong sắp bốc bay như sau: để cho ăn phấn nhân tạo.

Vào buổi sáng ong đi làm kém, có rất ít hoặc

+ Phương pháp cho ăn trong cầu: lấy cầu không có ong lấy phấn trong khi đó các đàn ong không đưa hỗn hợp phấn nhân tạo khô, gồm: đậu khác đi làm tấp nập. Mở thùng kiểm tra bên nành (rang và xay nhiễn) 10 kg; phấn hoa khô trong thấy hiện tượng không có mật, không phấn 2 kg; đường 10 kg; vitamin bổ sung 0,4 kg. Trộn và không con. Ong trưởng thành không bám cầu đều các thành phần sau đó xoa đều trên mặt cầu mà đậu vào thành thùng hoặc ván ngăn, còn gọi và rưới nước mật loãng lên trên cho ướt hết mặt là hiện tượng ong treo. Trước khi bay, ong chúa cầu, sau đó đưa cầu phấn này vào vị trí cầu phấn.

giảm đẻ 10-15 ngày, bụng nhỏ lại. Ong thường

+ Phương pháp cho ăn trên cầu: hỗn hợp bốc bay vào những ngày tạnh ráo trong khoảng phấn nhân tạo khô gồm: đậu nành (rang và xay thời gian 8-16 giờ, chủ yếu vào lúc 9-11 giờ. Khi nhiễn) 10 kg; phấn hoa khô 10 kg; vitamin bổ

chuẩn bị bay, ong chuyển động ầm ầm dưới tín sung 0,4 kg.

hiệu của ong trinh sát. Ong thợ bay ra ngoài qua Nhồi hỗn hợp này trong mật (có thêm ít nước) cửa tổ và các khe hở của thùng. Ong chúa bay ra để được mật hỗn hợp như bột bánh mì (chú ý sau khi 2/3 ong thợ bay ra.

không để khô quá cũng không nhão quá), sau đó Sau 2-3 phút toàn bộ đàn ong bay ra khỏi tổ và bỏ trên xà cầu mỗi đàn một cục bằng cái chén bay nhằng nhịt trên không trung, một vài phút cơm, cho ong bò lên ăn.

sau đó bay thẳng đến nơi ở mới.

Biện pháp phòng hiện tượng bốc bay: người 7. Một số biện pháp khắc phục hiện tượng nuôi cần giữ cho đàn ong luôn đủ thức ăn bằng ong bốc bay

cách: vòng mật cuối không quay hoặc chỉ quay tỉa.

Khi ong bốc bay, ong chúa và toàn bộ đàn ong Cho ăn bổ sung vào thời kỳ không có cây nguồn bỏ tổ bay đến nơi ở mới. Hiện tượng ong bốc bay mật nở hoa (tháng 1, 2, 7, 8, 9). Đặt ong đúng kỹ

làm giảm số đàn ong trong vườn, giảm sản lượng thuật. Phát hiện và phòng trị bệnh kịp thời.

163

164

https://thuviensach.vn

máng để trên xà cầu cho ong tự bò lên ăn. Người mật, kích thích đàn ong khác bay theo làm trại nuôi ong cho ong ăn vào lúc chiều tối.

ong mất ổn định và làm giảm thu nhập của người

- Ta quan sát nếu riềm mật ở cầu bị ăn giựt góc nuôi ong.

là cho ăn đủ còn không thì bớt đường hoặc tăng Để phòng, chống hiện tượng ong bốc bay người thêm. Vào mùa khai thác mật thì cho ăn đường.

nuôi ong cần nhận biết sớm một số triệu chứng

- Phấn nhân tạo: có hai phương pháp phổ biến điển hình của đàn ong sắp bốc bay như sau: để cho ăn phấn nhân tạo.

Vào buổi sáng ong đi làm kém, có rất ít hoặc

+ Phương pháp cho ăn trong cầu: lấy cầu không có ong lấy phấn trong khi đó các đàn ong không đưa hỗn hợp phấn nhân tạo khô, gồm: đậu khác đi làm tấp nập. Mở thùng kiểm tra bên nành (rang và xay nhiễn) 10 kg; phấn hoa khô trong thấy hiện tượng không có mật, không phấn 2 kg; đường 10 kg; vitamin bổ sung 0,4 kg. Trộn và không con. Ong trưởng thành không bám cầu đều các thành phần sau đó xoa đều trên mặt cầu mà đậu vào thành thùng hoặc ván ngăn, còn gọi và rưới nước mật loãng lên trên cho ướt hết mặt là hiện tượng ong treo. Trước khi bay, ong chúa cầu, sau đó đưa cầu phấn này vào vị trí cầu phấn.

giảm đẻ 10-15 ngày, bụng nhỏ lại. Ong thường

+ Phương pháp cho ăn trên cầu: hỗn hợp bốc bay vào những ngày tạnh ráo trong khoảng phấn nhân tạo khô gồm: đậu nành (rang và xay thời gian 8-16 giờ, chủ yếu vào lúc 9-11 giờ. Khi nhiễn) 10 kg; phấn hoa khô 10 kg; vitamin bổ

chuẩn bị bay, ong chuyển động ầm ầm dưới tín sung 0,4 kg.

hiệu của ong trinh sát. Ong thợ bay ra ngoài qua Nhồi hỗn hợp này trong mật (có thêm ít nước) cửa tổ và các khe hở của thùng. Ong chúa bay ra để được mật hỗn hợp như bột bánh mì (chú ý sau khi 2/3 ong thợ bay ra.

không để khô quá cũng không nhão quá), sau đó Sau 2-3 phút toàn bộ đàn ong bay ra khỏi tổ và bỏ trên xà cầu mỗi đàn một cục bằng cái chén bay nhằng nhịt trên không trung, một vài phút cơm, cho ong bò lên ăn.

sau đó bay thẳng đến nơi ở mới.

Biện pháp phòng hiện tượng bốc bay: người 7. Một số biện pháp khắc phục hiện tượng nuôi cần giữ cho đàn ong luôn đủ thức ăn bằng ong bốc bay

cách: vòng mật cuối không quay hoặc chỉ quay tỉa.

Khi ong bốc bay, ong chúa và toàn bộ đàn ong Cho ăn bổ sung vào thời kỳ không có cây nguồn bỏ tổ bay đến nơi ở mới. Hiện tượng ong bốc bay mật nở hoa (tháng 1, 2, 7, 8, 9). Đặt ong đúng kỹ

làm giảm số đàn ong trong vườn, giảm sản lượng thuật. Phát hiện và phòng trị bệnh kịp thời.

163

164

https://thuviensach.vn

Trường hợp phát hiện thấy ong sắp bốc bay phải đi nhập gọi là đàn bị nhập, còn đàn kia gọi là đàn lập tức viện một cầu còn mới có đủ mật, phấn, được nhập.

nhộng (lấy từ đàn khỏe). Có thể nhốt chúa lại một

Khi nào sáp nhập đàn

vài ngày. Buổi tối cho ong ăn nước đường.

- Khi đàn ong bị mất chúa mà không có chúa

- Kinh nghiệm xử lý khi ong bốc bay: nếu thấy hoặc mũ chúa giới thiệu.

ong bắt đầu bay (ong chúa chưa ra) thì nhanh

- Nhập các đàn yếu với nhau trước các mùa vụ

chóng lấy nón bắt ong bay hứng ngay trước cửa tổ.

khó khăn.

Trường hợp không kịp lấy nón thì lấy đất ướt vít

- Nhập các đàn nhỏ thành đàn lớn để lấy mật.

lỗ tổ và những khe hở không cho ong ra. Nếu ong

- Nhập các đàn nhỏ bị bệnh để chữa bệnh.

đã bay ra đang lượn trên trời thì dùng đất, cát,

Nguyên tắc nhập:

nước... tung lên hoặc dùng sào có cuốn giẻ ở đầu

- Mỗi đàn ong có mùi khác nhau do có ong khua vào chỗ có nhiều ong. Ong sẽ hạ độ cao đậu chúa, phấn, mật khác nhau, bởi vậy để nhập được lại. Dùng nón bắt ong mang về treo ở chỗ tối và ong cần làm cho chúng đồng mùi với nhau.

mát, kiểm tra đàn ong tìm hiểu nguyên nhân

- Nhập đàn không chúa hoặc bộ phận không có bốc bay.

chúa vào đàn có chúa.

Chuẩn bị thùng, ván ngăn, khoảng 19 giờ tối

- Nhập đàn yếu vào đàn mạnh.

đổ ong vào thùng đã cho thêm cầu mới có đủ tiêu

- Nhập vào buổi tối, thao tác nhập phải nhẹ nhàng.

chuẩn, đuổi ong bám vào cầu viện, cho ong ăn

Phương pháp nhập:

thêm. Hôm sau kiểm tra bên ngoài thấy ong đi Nhập gián tiếp là phương pháp nhập đơn giản lấy mật nhiều là đàn ong đã ổn định. Để yên tĩnh và an toàn nhất. Có thể áp dụng được ở các thời 2-3 ngày sau đó tiến hành kiểm tra ong chúa.

vụ với các loại hình thời tiết khác nhau.

Người mới nuôi nên cắt bớt 1/3 cánh ong chúa để

Cách thức làm:

khi ong chia đàn bốc bay sẽ không bay xa. Không

- Bắt chúa đàn bị nhập đi trước 6-12 giờ.

được cắt cụt mà cắt chéo ở phần ít gân cánh.

- Vào cuối buổi chiều, tách cầu của đàn bị nhập ra xa vách thùng để ong bám hết lên cầu.

8. Kỹ thuật nhập các đàn ong về một mối

- Khoảng 8-9 giờ sau mang đàn bị nhập đến Nhập đàn ong (nhập ong) là mang toàn bộ đàn cạnh đàn được nhập.

ong hoặc cầu ong (gồm cả bánh tổ và ong trưởng

- Mang các cầu bị nhập đặt nhẹ nhàng ngoài thành) đến sáp nhập với đàn ong khác. Đàn mang ván ngăn (cách 2-3 cm).

165

166

https://thuviensach.vn

Trường hợp phát hiện thấy ong sắp bốc bay phải đi nhập gọi là đàn bị nhập, còn đàn kia gọi là đàn lập tức viện một cầu còn mới có đủ mật, phấn, được nhập.

nhộng (lấy từ đàn khỏe). Có thể nhốt chúa lại một

Khi nào sáp nhập đàn

vài ngày. Buổi tối cho ong ăn nước đường.

- Khi đàn ong bị mất chúa mà không có chúa

- Kinh nghiệm xử lý khi ong bốc bay: nếu thấy hoặc mũ chúa giới thiệu.

ong bắt đầu bay (ong chúa chưa ra) thì nhanh

- Nhập các đàn yếu với nhau trước các mùa vụ

chóng lấy nón bắt ong bay hứng ngay trước cửa tổ.

khó khăn.

Trường hợp không kịp lấy nón thì lấy đất ướt vít

- Nhập các đàn nhỏ thành đàn lớn để lấy mật.

lỗ tổ và những khe hở không cho ong ra. Nếu ong

- Nhập các đàn nhỏ bị bệnh để chữa bệnh.

đã bay ra đang lượn trên trời thì dùng đất, cát,

Nguyên tắc nhập:

nước... tung lên hoặc dùng sào có cuốn giẻ ở đầu

- Mỗi đàn ong có mùi khác nhau do có ong khua vào chỗ có nhiều ong. Ong sẽ hạ độ cao đậu chúa, phấn, mật khác nhau, bởi vậy để nhập được lại. Dùng nón bắt ong mang về treo ở chỗ tối và ong cần làm cho chúng đồng mùi với nhau.

mát, kiểm tra đàn ong tìm hiểu nguyên nhân

- Nhập đàn không chúa hoặc bộ phận không có bốc bay.

chúa vào đàn có chúa.

Chuẩn bị thùng, ván ngăn, khoảng 19 giờ tối

- Nhập đàn yếu vào đàn mạnh.

đổ ong vào thùng đã cho thêm cầu mới có đủ tiêu

- Nhập vào buổi tối, thao tác nhập phải nhẹ nhàng.

chuẩn, đuổi ong bám vào cầu viện, cho ong ăn

Phương pháp nhập:

thêm. Hôm sau kiểm tra bên ngoài thấy ong đi Nhập gián tiếp là phương pháp nhập đơn giản lấy mật nhiều là đàn ong đã ổn định. Để yên tĩnh và an toàn nhất. Có thể áp dụng được ở các thời 2-3 ngày sau đó tiến hành kiểm tra ong chúa.

vụ với các loại hình thời tiết khác nhau.

Người mới nuôi nên cắt bớt 1/3 cánh ong chúa để

Cách thức làm:

khi ong chia đàn bốc bay sẽ không bay xa. Không

- Bắt chúa đàn bị nhập đi trước 6-12 giờ.

được cắt cụt mà cắt chéo ở phần ít gân cánh.

- Vào cuối buổi chiều, tách cầu của đàn bị nhập ra xa vách thùng để ong bám hết lên cầu.

8. Kỹ thuật nhập các đàn ong về một mối

- Khoảng 8-9 giờ sau mang đàn bị nhập đến Nhập đàn ong (nhập ong) là mang toàn bộ đàn cạnh đàn được nhập.

ong hoặc cầu ong (gồm cả bánh tổ và ong trưởng

- Mang các cầu bị nhập đặt nhẹ nhàng ngoài thành) đến sáp nhập với đàn ong khác. Đàn mang ván ngăn (cách 2-3 cm).

165

166

https://thuviensach.vn

- Sáng hôm sau rút ván ngăn ra nhẹ nhàng do đó phải đặt thùng ong ở nơi có nguồn hoa nhấc cầu đặt sát với nhau.

phong phú. Vào thời gian địa phương thiếu nguồn

- Một giờ sau kiểm tra chúa xem có bị vây hoa tự nhiên hay những ngày thời tiết không không? Nếu không có hiện tượng vây chúa là việc thuận lợi, ong không thể rời tổ tìm thức ăn được nhập đã thành công.

thì phải cho ong ăn nước đường có bổ sung vitamin. Cần che chắn cẩn thận không để mưa gió 9. Một số lưu ý khác

táp vào thùng ong.

9.1. Dụng cụ nuôi ong và lấy mật

- Thùng nuôi ong: Trước đây, ong được nuôi

9.3. Thay bánh tổ ong mới

trong đõ. Đõ ong là khúc thân cây rỗng có đục lỗ

Qua nhiều thế hệ ấu trùng nên các bánh tổ

cửa cho ong ra vào, trong đõ đặt các bánh tổ, trên cũ bị đen bẩn do tích chứa phân, ong chúa đõ có nắp đậy. Hiện nay theo phương pháp nuôi không thích đẻ vào tổ cũ như vậy, ta cần thay ong mới, ong được nuôi trong các thùng gỗ có sơn bánh tổ mới. Hiện nay các cơ quan chuyên môn các màu xanh, vàng hay trắng vừa để chống ẩm, nuôi ong đã nghiên cứu chế tạo được các cầu ong vừa để ong dễ nhận biết tổ.

in sẵn chân nền bằng sáp khử trùng đúng tiêu

- Thùng quay mật: Dùng để quay lấy mật ong.

chuẩn để đặt vào thùng cho đàn ong xây tổ mới Thùng quay mật thiết kế hình trụ, làm bằng thép nhanh chóng. Ong chúa rất thích đẻ trứng vào không gỉ, bên trong thiết kế bộ phận đặt cầu bánh bánh tổ ong mới giúp làm hệ số nhân của đàn tổ ong, bộ phận quay ly tâm. Khi quay, mật ong tăng nhanh hơn.

từ các cầu văng ra ngoài, bắn lên thành thùng và được thu lại ở dưới đáy thùng.

9.4. Hiện tượng sẻ đàn tự nhiên và cách

- Đặt thùng ong ở chỗ cao ráo có bóng mát, cửa

xử lý

tổ của thùng quay về hướng nam để tránh ánh Khi ong chúa đẻ mạnh, số lượng ong trong đàn nắng, tránh rét. Thùng đặt cách mặt đất 30 cm, đông đúc, nguồn thức ăn bên ngoài dồi dào, mật các thùng cách nhau 3-4 m. Mỗi thùng đặt 7-10

và phấn hoa tích trữ trong các tổ dư thừa, đàn cầu ong là vừa.

ong sẽ xây mũ chúa mới và sẻ đàn tự nhiên, người nuôi ong sẽ có thêm một đàn ong mới. Song nhiều

9.2. Chăm sóc đàn ong

khi nguồn thức ăn thiếu, tổ ong nóng bức, ong Thức ăn chính của ong là mật và phấn hoa tự nhiên, chúa đẻ kém, trứng nở nhiều ong đực mà đàn ong 167

168

https://thuviensach.vn

- Sáng hôm sau rút ván ngăn ra nhẹ nhàng do đó phải đặt thùng ong ở nơi có nguồn hoa nhấc cầu đặt sát với nhau.

phong phú. Vào thời gian địa phương thiếu nguồn

- Một giờ sau kiểm tra chúa xem có bị vây hoa tự nhiên hay những ngày thời tiết không không? Nếu không có hiện tượng vây chúa là việc thuận lợi, ong không thể rời tổ tìm thức ăn được nhập đã thành công.

thì phải cho ong ăn nước đường có bổ sung vitamin. Cần che chắn cẩn thận không để mưa gió 9. Một số lưu ý khác

táp vào thùng ong.

9.1. Dụng cụ nuôi ong và lấy mật

- Thùng nuôi ong: Trước đây, ong được nuôi

9.3. Thay bánh tổ ong mới

trong đõ. Đõ ong là khúc thân cây rỗng có đục lỗ

Qua nhiều thế hệ ấu trùng nên các bánh tổ

cửa cho ong ra vào, trong đõ đặt các bánh tổ, trên cũ bị đen bẩn do tích chứa phân, ong chúa đõ có nắp đậy. Hiện nay theo phương pháp nuôi không thích đẻ vào tổ cũ như vậy, ta cần thay ong mới, ong được nuôi trong các thùng gỗ có sơn bánh tổ mới. Hiện nay các cơ quan chuyên môn các màu xanh, vàng hay trắng vừa để chống ẩm, nuôi ong đã nghiên cứu chế tạo được các cầu ong vừa để ong dễ nhận biết tổ.

in sẵn chân nền bằng sáp khử trùng đúng tiêu

- Thùng quay mật: Dùng để quay lấy mật ong.

chuẩn để đặt vào thùng cho đàn ong xây tổ mới Thùng quay mật thiết kế hình trụ, làm bằng thép nhanh chóng. Ong chúa rất thích đẻ trứng vào không gỉ, bên trong thiết kế bộ phận đặt cầu bánh bánh tổ ong mới giúp làm hệ số nhân của đàn tổ ong, bộ phận quay ly tâm. Khi quay, mật ong tăng nhanh hơn.

từ các cầu văng ra ngoài, bắn lên thành thùng và được thu lại ở dưới đáy thùng.

9.4. Hiện tượng sẻ đàn tự nhiên và cách

- Đặt thùng ong ở chỗ cao ráo có bóng mát, cửa

xử lý

tổ của thùng quay về hướng nam để tránh ánh Khi ong chúa đẻ mạnh, số lượng ong trong đàn nắng, tránh rét. Thùng đặt cách mặt đất 30 cm, đông đúc, nguồn thức ăn bên ngoài dồi dào, mật các thùng cách nhau 3-4 m. Mỗi thùng đặt 7-10

và phấn hoa tích trữ trong các tổ dư thừa, đàn cầu ong là vừa.

ong sẽ xây mũ chúa mới và sẻ đàn tự nhiên, người nuôi ong sẽ có thêm một đàn ong mới. Song nhiều

9.2. Chăm sóc đàn ong

khi nguồn thức ăn thiếu, tổ ong nóng bức, ong Thức ăn chính của ong là mật và phấn hoa tự nhiên, chúa đẻ kém, trứng nở nhiều ong đực mà đàn ong 167

168

https://thuviensach.vn

cũng tạo mũ chúa mới để sớm sẻ đàn. Lúc này tuy được thêm đàn mới song cả hai đàn cũ và mới đều thiếu sinh lực, chóng suy tàn, khả năng tạo mật ong kém, gây thiệt hại cho người nuôi. Trong trường hợp này cần cho đàn ong xây thêm cầu mới KỸ THUẬT NUÔI RẮN HỔ MANG ĐỂ

để ong chúa có nơi đẻ trứng, tổ không chật chội; cắt bỏ bớt lỗ tổ ong đực ở các góc bánh tổ; thay thế

CÓ HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

ong chúa, bổ sung nguồn thức ăn cho đàn ong và tiến hành chống nóng, chống rét cho tổ ong.

Rắn hổ mang là động vật hoang dã được con người thuần hóa, sức đề kháng cao, ít dịch bệnh,

9.5. Tạo ong chúa và nhân đàn

có khả năng thích ứng với điều kiện nuôi dưỡng.

Người nuôi ong cần luôn kiểm tra để duy trì Nuôi rắn hổ mang có thu nhập cao trong khi việc ong chúa tốt cho mỗi đàn. Khi ong chúa già cần chăm sóc lại rất đơn giản, bởi rắn hổ mang là loài được thay thế bằng cách kích thích để đàn ong tự

rất ít khi bị bệnh, thức ăn của rắn hổ mang chủ

tạo ong chúa mới hoặc đưa mũ ong chúa tốt từ

yếu là chuột, cóc... Hơn nữa, rắn hổ mang chỉ ăn 2

đàn ong khác sang. Ong chúa tốt có thân hình lần trong 1 tuần, mỗi vụ nuôi rắn thịt chỉ kéo dài lớn, đẻ đều, đẻ nhiều trứng hằng ngày, tỷ lệ trứng 5 đến 6 tháng (thường từ tháng 5-11) nên không thụ tinh cao. Khi đàn ong đã phát triển đông đúc, tốn nhiều thời gian. Nuôi rắn hổ mang sẽ giúp cho chủ động tạo thêm mũ chúa để đàn ong sớm sẻ

bà con làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương.

thành 2 đàn một cách tự nhiên.

Thị trường tiêu thụ phong phú và đa dạng:

Trước đây, nhiều người dân đi bắt rắn hổ mang hoang dã để bán, không những vi phạm pháp luật, mà hiệu quả kinh tế cũng thấp, đồng thời lại gây nên nạn chuột phá hoại mùa màng trên diện rộng.

Nếu nghề nuôi rắn hổ mang phát triển sẽ làm cho nhiều hộ chuyển sang bắt chuột để bán cho các hộ

nuôi rắn, làm giảm đáng kể nạn “giặc chuột”.

169

170

https://thuviensach.vn

cũng tạo mũ chúa mới để sớm sẻ đàn. Lúc này tuy được thêm đàn mới song cả hai đàn cũ và mới đều thiếu sinh lực, chóng suy tàn, khả năng tạo mật ong kém, gây thiệt hại cho người nuôi. Trong trường hợp này cần cho đàn ong xây thêm cầu mới KỸ THUẬT NUÔI RẮN HỔ MANG ĐỂ

để ong chúa có nơi đẻ trứng, tổ không chật chội; cắt bỏ bớt lỗ tổ ong đực ở các góc bánh tổ; thay thế

CÓ HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

ong chúa, bổ sung nguồn thức ăn cho đàn ong và tiến hành chống nóng, chống rét cho tổ ong.

Rắn hổ mang là động vật hoang dã được con người thuần hóa, sức đề kháng cao, ít dịch bệnh,

9.5. Tạo ong chúa và nhân đàn

có khả năng thích ứng với điều kiện nuôi dưỡng.

Người nuôi ong cần luôn kiểm tra để duy trì Nuôi rắn hổ mang có thu nhập cao trong khi việc ong chúa tốt cho mỗi đàn. Khi ong chúa già cần chăm sóc lại rất đơn giản, bởi rắn hổ mang là loài được thay thế bằng cách kích thích để đàn ong tự

rất ít khi bị bệnh, thức ăn của rắn hổ mang chủ

tạo ong chúa mới hoặc đưa mũ ong chúa tốt từ

yếu là chuột, cóc... Hơn nữa, rắn hổ mang chỉ ăn 2

đàn ong khác sang. Ong chúa tốt có thân hình lần trong 1 tuần, mỗi vụ nuôi rắn thịt chỉ kéo dài lớn, đẻ đều, đẻ nhiều trứng hằng ngày, tỷ lệ trứng 5 đến 6 tháng (thường từ tháng 5-11) nên không thụ tinh cao. Khi đàn ong đã phát triển đông đúc, tốn nhiều thời gian. Nuôi rắn hổ mang sẽ giúp cho chủ động tạo thêm mũ chúa để đàn ong sớm sẻ

bà con làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương.

thành 2 đàn một cách tự nhiên.

Thị trường tiêu thụ phong phú và đa dạng:

Trước đây, nhiều người dân đi bắt rắn hổ mang hoang dã để bán, không những vi phạm pháp luật, mà hiệu quả kinh tế cũng thấp, đồng thời lại gây nên nạn chuột phá hoại mùa màng trên diện rộng.

Nếu nghề nuôi rắn hổ mang phát triển sẽ làm cho nhiều hộ chuyển sang bắt chuột để bán cho các hộ

nuôi rắn, làm giảm đáng kể nạn “giặc chuột”.

169

170

https://thuviensach.vn

Hiện nay, thịt rắn hổ mang đang là món “đặc

- Căn cứ bản thân: về khả năng sinh trưởng, sản” được các nhà hàng, quán ăn tiêu thụ rất phát triển và sinh sản... của bản thân cá thể.

mạnh. Trên thị trường rắn hổ mang có giá bán Chọn những con lớn nhất, lanh lợi, siêng bắt mồi, khoảng 200.000-300.000 đ/kg, có khi cao hơn, thân hình dài, màu sắc đẹp, da bóng...

nhất là khi chế biến thành món ăn có thể bán với giá cao hơn nhiều. Thịt rắn hổ mang trắng, thơm,

2.2. Phối giống

ngon và bổ dưỡng...

Thông thường rắn hổ mang sống đơn độc, chỉ

đến mùa sinh sản rắn đực và rắn cái mới tìm đến 1. Cách phân biệt rắn hổ mang đực và cái nhau. Rắn động dục và sinh sản theo mùa, Việc phân biệt rắn đực và rắn cái không đơn giản thường từ tháng 3-8 âm lịch, rắn nuôi nhốt có vì chúng có hình dạng và màu sắc gần giống nhau, thể muộn hơn... Khi động dục, rắn cái bò tới bò mặt khác chúng lại có cơ quan sinh sản nằm bên lui tìm chỗ trống chui ra (tìm đực), đồng thời trong cơ thể nên rất khó phân biệt. Thường rắn đực tiết ra chất dịch có mùi đặc trưng để báo hiệu có đuôi dài hơn và phần đầu của đuôi (nơi tiếp giáp và quyến rũ rắn đực... Đây là thời điểm phối với hậu môn) hơi phình ra, trong khi ở con cái thì giống thích hợp nhất.

hơi thắt lại. Kích thước và trọng lượng của rắn đực cũng thường nhỏ hơn rắn cái...

3. Chuồng nuôi

- Rắn đực: thân thon dài, có 2 cựa dài ở hai bên Về chuồng trại nuôi rắn hổ mang phải xây hậu môn lộ ra ngoài. Vẩy quanh hậu môn nhỏ xếp kiên cố bằng gạch, chia thành từng ô, mỗi ô nuôi sít nhau, ấn mạnh tay vào hai bên huyệt thấy cơ

1 con/m2. Chuồng nuôi cần bảo đảm mát về mùa quan giao cấu lộ ra.

hè, ấm về mùa đông vì rắn là loài máu lạnh.

- Rắn cái: thân to mập, cựa hai bên hậu môn Chuồng nuôi thường là hình hộp chữ nhật, có bộ

ngắn, nằm ẩn sâu bên trong. Vẩy quanh hậu môn to, xếp không sít nhau, không thấy có cơ

khung bằng gỗ hoặc sắt thép, bốn phía xung quan giao cấu.

quanh là lưới thép, có lỗ nhỏ hơn đầu rắn, cửa ra vào ở mặt trước chuồng và có khoá cẩn thận. Kích 2. Chọn giống và phối giống

thước chuồng nuôi (0,5-1 m x 0,5-1 m x 1 m), có

2.1. Chọn giống:

thể nuôi một con rắn sinh sản hay 1 con rắn thịt

- Căn cứ nguồn gốc: về khả năng sinh trưởng, từ 3-4 tháng tuổi cho tới lúc bán thịt, thường là phát triển và sinh sản... của thế hệ trước.

5-6 tháng sẽ cho hiệu quả kinh tế cao.

171

172

https://thuviensach.vn

Hiện nay, thịt rắn hổ mang đang là món “đặc

- Căn cứ bản thân: về khả năng sinh trưởng, sản” được các nhà hàng, quán ăn tiêu thụ rất phát triển và sinh sản... của bản thân cá thể.

mạnh. Trên thị trường rắn hổ mang có giá bán Chọn những con lớn nhất, lanh lợi, siêng bắt mồi, khoảng 200.000-300.000 đ/kg, có khi cao hơn, thân hình dài, màu sắc đẹp, da bóng...

nhất là khi chế biến thành món ăn có thể bán với giá cao hơn nhiều. Thịt rắn hổ mang trắng, thơm,

2.2. Phối giống

ngon và bổ dưỡng...

Thông thường rắn hổ mang sống đơn độc, chỉ

đến mùa sinh sản rắn đực và rắn cái mới tìm đến 1. Cách phân biệt rắn hổ mang đực và cái nhau. Rắn động dục và sinh sản theo mùa, Việc phân biệt rắn đực và rắn cái không đơn giản thường từ tháng 3-8 âm lịch, rắn nuôi nhốt có vì chúng có hình dạng và màu sắc gần giống nhau, thể muộn hơn... Khi động dục, rắn cái bò tới bò mặt khác chúng lại có cơ quan sinh sản nằm bên lui tìm chỗ trống chui ra (tìm đực), đồng thời trong cơ thể nên rất khó phân biệt. Thường rắn đực tiết ra chất dịch có mùi đặc trưng để báo hiệu có đuôi dài hơn và phần đầu của đuôi (nơi tiếp giáp và quyến rũ rắn đực... Đây là thời điểm phối với hậu môn) hơi phình ra, trong khi ở con cái thì giống thích hợp nhất.

hơi thắt lại. Kích thước và trọng lượng của rắn đực cũng thường nhỏ hơn rắn cái...

3. Chuồng nuôi

- Rắn đực: thân thon dài, có 2 cựa dài ở hai bên Về chuồng trại nuôi rắn hổ mang phải xây hậu môn lộ ra ngoài. Vẩy quanh hậu môn nhỏ xếp kiên cố bằng gạch, chia thành từng ô, mỗi ô nuôi sít nhau, ấn mạnh tay vào hai bên huyệt thấy cơ

1 con/m2. Chuồng nuôi cần bảo đảm mát về mùa quan giao cấu lộ ra.

hè, ấm về mùa đông vì rắn là loài máu lạnh.

- Rắn cái: thân to mập, cựa hai bên hậu môn Chuồng nuôi thường là hình hộp chữ nhật, có bộ

ngắn, nằm ẩn sâu bên trong. Vẩy quanh hậu môn to, xếp không sít nhau, không thấy có cơ

khung bằng gỗ hoặc sắt thép, bốn phía xung quan giao cấu.

quanh là lưới thép, có lỗ nhỏ hơn đầu rắn, cửa ra vào ở mặt trước chuồng và có khoá cẩn thận. Kích 2. Chọn giống và phối giống

thước chuồng nuôi (0,5-1 m x 0,5-1 m x 1 m), có

2.1. Chọn giống:

thể nuôi một con rắn sinh sản hay 1 con rắn thịt

- Căn cứ nguồn gốc: về khả năng sinh trưởng, từ 3-4 tháng tuổi cho tới lúc bán thịt, thường là phát triển và sinh sản... của thế hệ trước.

5-6 tháng sẽ cho hiệu quả kinh tế cao.

171

172

https://thuviensach.vn

4. Thức ăn và khẩu phần thức ăn theo một chu kỳ nhất định. Rắn lột da nhằm rũ bỏ

- Thức ăn của rắn hổ mang non chủ yếu là ếch, lớp da cũ, già cỗi, chật chội, tạo điều kiện cho tế

nhái, cá, tép, sâu bọ, côn trùng... Cứ 3-5 ngày tiến bào mới phát triển tốt hơn. Khi sắp lột da, rắn hành cho rắn con ăn một lần. Số lượng thức ăn không ăn mồi, tính trở nên hung dữ, da chuyển tăng dần theo tuổi... Thức ăn của rắn trưởng dần sang màu trắng, thích ở chỗ ẩm ướt và yên thành chủ yếu là chuột, cóc, ếch, nhái... Ngoài ra, tĩnh. Lớp da mới mang màu sắc đẹp, mềm bóng, chúng còn ăn trứng bọ cánh cứng, bướm và các sau 2-3 tuần da rắn trở lại bình thường.

côn trùng khác như sâu, giun, dế... Rắn có tập Sau khi lột da nếu được cung cấp thức ăn đầy tính ăn mồi cử động, muốn rắn ăn mồi không cử

đủ, chăm sóc nuôi dưỡng tốt, tốc độ tăng trưởng động thì phải tập hay dùng que đung đưa mồi thì của rắn có thể tăng nhanh hơn 2-3 lần.

rắn mới ăn. Rắn bắt mồi bằng cách đớp, ngoạm...

Tuổi thành thục sinh dục của rắn hổ mang Răng cong vào trong và nhờ cấu tạo của xương thường trên hai năm.

hàm mở rộng nên có thể nuốt được những con Trước mùa phối giống 1 tháng cần cho rắn mồi lớn...

sinh sản ăn no, đủ dinh dưỡng để phối giống và

- Khẩu phần thức ăn: Rắn hổ mang dưới 6

tạo trứng.

tháng tuổi, định lượng thức ăn bằng 30% trọng Khi chuẩn bị đẻ, con cái bò đi bò lại trong lượng cơ thể/tháng, chia làm 7-10 lần; rắn trên 6

chuồng, tìm chỗ trũng, có rơm, cỏ khô để đẻ. Có tháng đến 1 năm tuổi, định lượng thức ăn bằng thể làm ổ đẻ cho rắn bằng bao xác rắn đựng trấu 20% trọng lượng cơ thể/tháng, chia làm 5-6 lần; cài đặt vào một góc chuồng, nơi yên tĩnh, tránh rắn trên 1 năm tuổi, định lượng thức ăn bằng 10%

gió lùa...

trọng lượng cơ thể/tháng, chia làm 2-4 lần.

Rắn hổ mang mang thai hơn hai tháng thì đẻ

- Nước uống: cần cung cấp đầy đủ nước sạch và trứng, bình quân mỗi lần đẻ 10-20 trứng, có khi mát cho rắn uống và tắm tự do.

hơn, kích thước trứng thường từ 59-62/25-30 mm và có hiện tượng con cái canh giữ trứng. Trong tự

5. Chăm sóc nuôi dưỡng

nhiên, sau khi đẻ hết trứng vào ổ, rắn cái tự cuộn Rắn hổ mang đực và cái phải nuôi riêng để tiện tròn lại trên trứng để ấp, tỷ lệ nở khoảng 40-80%.

theo dõi, quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng...

Trứng rắn sau khi ấp 55-60 ngày nở ra rắn Quá trình sinh trưởng, phát triển của rắn phải con. Rắn con tự mổ vỏ trứng chui ra vận động và trải qua những lần lột da. Sự lột da không diễn ra làm quen với môi trường sống mới. Nếu có trứng 173

174

https://thuviensach.vn

4. Thức ăn và khẩu phần thức ăn theo một chu kỳ nhất định. Rắn lột da nhằm rũ bỏ

- Thức ăn của rắn hổ mang non chủ yếu là ếch, lớp da cũ, già cỗi, chật chội, tạo điều kiện cho tế

nhái, cá, tép, sâu bọ, côn trùng... Cứ 3-5 ngày tiến bào mới phát triển tốt hơn. Khi sắp lột da, rắn hành cho rắn con ăn một lần. Số lượng thức ăn không ăn mồi, tính trở nên hung dữ, da chuyển tăng dần theo tuổi... Thức ăn của rắn trưởng dần sang màu trắng, thích ở chỗ ẩm ướt và yên thành chủ yếu là chuột, cóc, ếch, nhái... Ngoài ra, tĩnh. Lớp da mới mang màu sắc đẹp, mềm bóng, chúng còn ăn trứng bọ cánh cứng, bướm và các sau 2-3 tuần da rắn trở lại bình thường.

côn trùng khác như sâu, giun, dế... Rắn có tập Sau khi lột da nếu được cung cấp thức ăn đầy tính ăn mồi cử động, muốn rắn ăn mồi không cử

đủ, chăm sóc nuôi dưỡng tốt, tốc độ tăng trưởng động thì phải tập hay dùng que đung đưa mồi thì của rắn có thể tăng nhanh hơn 2-3 lần.

rắn mới ăn. Rắn bắt mồi bằng cách đớp, ngoạm...

Tuổi thành thục sinh dục của rắn hổ mang Răng cong vào trong và nhờ cấu tạo của xương thường trên hai năm.

hàm mở rộng nên có thể nuốt được những con Trước mùa phối giống 1 tháng cần cho rắn mồi lớn...

sinh sản ăn no, đủ dinh dưỡng để phối giống và

- Khẩu phần thức ăn: Rắn hổ mang dưới 6

tạo trứng.

tháng tuổi, định lượng thức ăn bằng 30% trọng Khi chuẩn bị đẻ, con cái bò đi bò lại trong lượng cơ thể/tháng, chia làm 7-10 lần; rắn trên 6

chuồng, tìm chỗ trũng, có rơm, cỏ khô để đẻ. Có tháng đến 1 năm tuổi, định lượng thức ăn bằng thể làm ổ đẻ cho rắn bằng bao xác rắn đựng trấu 20% trọng lượng cơ thể/tháng, chia làm 5-6 lần; cài đặt vào một góc chuồng, nơi yên tĩnh, tránh rắn trên 1 năm tuổi, định lượng thức ăn bằng 10%

gió lùa...

trọng lượng cơ thể/tháng, chia làm 2-4 lần.

Rắn hổ mang mang thai hơn hai tháng thì đẻ

- Nước uống: cần cung cấp đầy đủ nước sạch và trứng, bình quân mỗi lần đẻ 10-20 trứng, có khi mát cho rắn uống và tắm tự do.

hơn, kích thước trứng thường từ 59-62/25-30 mm và có hiện tượng con cái canh giữ trứng. Trong tự

5. Chăm sóc nuôi dưỡng

nhiên, sau khi đẻ hết trứng vào ổ, rắn cái tự cuộn Rắn hổ mang đực và cái phải nuôi riêng để tiện tròn lại trên trứng để ấp, tỷ lệ nở khoảng 40-80%.

theo dõi, quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng...

Trứng rắn sau khi ấp 55-60 ngày nở ra rắn Quá trình sinh trưởng, phát triển của rắn phải con. Rắn con tự mổ vỏ trứng chui ra vận động và trải qua những lần lột da. Sự lột da không diễn ra làm quen với môi trường sống mới. Nếu có trứng 173

174

https://thuviensach.vn

chưa nở, người nuôi cần hỗ trợ bằng cách xé vỏ

thời tiết hanh khô, vì nếu hanh khô quá rắn chậm trứng dài 1 cm, cho rắn con ra. Rắn con mới nở

lớn và da bị hỏng.

dài 200-350 mm, nặng 30-50 g và có khả năng Định kỳ, 5-7 ngày tiến hành vệ sinh chuồng bạnh cổ.

trại một lần, lau chùi sạch sẽ những chất thải cho Rắn con sau khi nở có thể tự sống 3-5 ngày khỏi hôi hám, ruồi nhặng không bu bám đem theo bằng khối noãn hoàng tích ở trong bụng. Sau thời mầm bệnh. Trời nắng nóng thì phun nước tắm gian này, bụng rắn con xẹp lại, da nhăn nheo và rửa cho rắn, trời lạnh và ẩm không cần tắm, chỉ

lột xác lần đầu tiên. Thức ăn của rắn non chủ yếu vệ sinh khô, mùa đông cần che chắn xung quanh là ếch, nhái, cá, tép, sâu bọ, côn trùng... Cứ 3-5

chuồng cho rắn, tránh mùi lạ... Khi vào chuồng ngày lại cho rắn con ăn một lần. Số lượng thức ăn rắn phải luôn đề phòng rắn tấn công...

tăng dần theo tuổi... Loài rắn hổ mang hoang dã 6. Công tác thú y

có đặc tính hung bạo, khi con cái ấp nở thì con đực ở ngoài rình chờ con nở ra ăn thịt. Rắn hổ mang Mặc dù sức đề kháng cao, ít dịch bệnh, song con phải lanh lẹ, khôn ngoan mới có thể thoát công tác phòng bệnh tổng hợp cho rắn là biện pháp phòng bệnh tốt nhất: chăm sóc nuôi dưỡng khỏi miệng rắn bố.

tốt, ăn uống sạch sẽ, thức ăn bảo đảm thành phần Trong điều kiện nuôi, ấp trứng nhân tạo, cần và giá trị dinh dưỡng, chuồng trại luôn sạch sẽ, kiểm tra trứng vài lần, nếu thấy các quả trứng to không lầy lội, không nóng quá, lạnh quá, không có đều, trắng, khô ráo, vỏ láng bóng là trứng tốt; mùi lạ, tránh ruồi nhặng và các loài côn trùng những quả quá to hay quá nhỏ, vỏ xỉn vàng... là khác gây hại cho rắn. Đặc biệt, khi môi trường trứng hỏng phải loại bỏ. Người nuôi cần tổ chức sống thay đổi phải chăm sóc nuôi dưỡng thật chu ấp trứng nhân tạo để đạt được kết quả tốt nhất.

đáo để phòng và chống stress gây hại cho rắn.

Tuy nhiên, khó nhất đối với người nuôi là làm sao cho rắn hổ mang chịu bắt cặp, vì khi nuôi nhốt trong chuồng trại chúng rất “lười biếng”, ít chịu giao phối.

Trong các chuồng nuôi rắn nên để một máng nước sạch và mát cho rắn uống hoặc tắm (nhất là giai đoạn lột da), đồng thời tăng thêm độ ẩm khi 175

176

https://thuviensach.vn

chưa nở, người nuôi cần hỗ trợ bằng cách xé vỏ

thời tiết hanh khô, vì nếu hanh khô quá rắn chậm trứng dài 1 cm, cho rắn con ra. Rắn con mới nở

lớn và da bị hỏng.

dài 200-350 mm, nặng 30-50 g và có khả năng Định kỳ, 5-7 ngày tiến hành vệ sinh chuồng bạnh cổ.

trại một lần, lau chùi sạch sẽ những chất thải cho Rắn con sau khi nở có thể tự sống 3-5 ngày khỏi hôi hám, ruồi nhặng không bu bám đem theo bằng khối noãn hoàng tích ở trong bụng. Sau thời mầm bệnh. Trời nắng nóng thì phun nước tắm gian này, bụng rắn con xẹp lại, da nhăn nheo và rửa cho rắn, trời lạnh và ẩm không cần tắm, chỉ

lột xác lần đầu tiên. Thức ăn của rắn non chủ yếu vệ sinh khô, mùa đông cần che chắn xung quanh là ếch, nhái, cá, tép, sâu bọ, côn trùng... Cứ 3-5

chuồng cho rắn, tránh mùi lạ... Khi vào chuồng ngày lại cho rắn con ăn một lần. Số lượng thức ăn rắn phải luôn đề phòng rắn tấn công...

tăng dần theo tuổi... Loài rắn hổ mang hoang dã 6. Công tác thú y

có đặc tính hung bạo, khi con cái ấp nở thì con đực ở ngoài rình chờ con nở ra ăn thịt. Rắn hổ mang Mặc dù sức đề kháng cao, ít dịch bệnh, song con phải lanh lẹ, khôn ngoan mới có thể thoát công tác phòng bệnh tổng hợp cho rắn là biện pháp phòng bệnh tốt nhất: chăm sóc nuôi dưỡng khỏi miệng rắn bố.

tốt, ăn uống sạch sẽ, thức ăn bảo đảm thành phần Trong điều kiện nuôi, ấp trứng nhân tạo, cần và giá trị dinh dưỡng, chuồng trại luôn sạch sẽ, kiểm tra trứng vài lần, nếu thấy các quả trứng to không lầy lội, không nóng quá, lạnh quá, không có đều, trắng, khô ráo, vỏ láng bóng là trứng tốt; mùi lạ, tránh ruồi nhặng và các loài côn trùng những quả quá to hay quá nhỏ, vỏ xỉn vàng... là khác gây hại cho rắn. Đặc biệt, khi môi trường trứng hỏng phải loại bỏ. Người nuôi cần tổ chức sống thay đổi phải chăm sóc nuôi dưỡng thật chu ấp trứng nhân tạo để đạt được kết quả tốt nhất.

đáo để phòng và chống stress gây hại cho rắn.

Tuy nhiên, khó nhất đối với người nuôi là làm sao cho rắn hổ mang chịu bắt cặp, vì khi nuôi nhốt trong chuồng trại chúng rất “lười biếng”, ít chịu giao phối.

Trong các chuồng nuôi rắn nên để một máng nước sạch và mát cho rắn uống hoặc tắm (nhất là giai đoạn lột da), đồng thời tăng thêm độ ẩm khi 175

176

https://thuviensach.vn

nhau gây thương tích, khoảng trống còn lại là nơi làm bãi cho rắn ăn, cho nước vào ao với độ sâu 0,5-0,8 m. Sau đó tiến hành thả rắn vào ao nuôi.

Nếu nuôi rắn ở bể xi măng, lu, khạp: đáy bể và thành bể được trát láng xi măng. Trong bể cho KỸ THUẬT NUÔI RẮN RI VOI

vào 0,1-0,5 m đất thịt, đất bùn. Một phần diện tích của bể thả lục bình. Diện tích trống còn lại để

1. Chọn nơi và chuẩn bị nơi nuôi rắn trống làm bãi để mồi cho rắn ăn. Trong bể tùy nơi rộng hẹp mà cho lá chuối khô vào, lá chuối Nơi nuôi rắn ri voi có thể là ao đã sử dụng, có có thể thả trên bè tre hoặc can nhựa để lá chuối mức nước sâu 0,6-0,8 m, gần nguồn nước sạch, không bị ngập sâu vào nước. Cho nước vào bể cao khi cần có thể thay nước dễ dàng. Diện tích ao 0,2-0,3 m và tiến hành thả rắn vào bể nuôi.

nuôi từ 50 m2 trở lên, có cống bịt lưới kỹ. Ao được dọn bớt bùn sình, cây cỏ thối mục, bịt kín các 2. Giống rắn nuôi

hang, bón vôi bột diệt cá tạp. Cặp bờ ao có thể

Có thể bắt giống rắn con tự nhiên vào đầu mùa dùng fibro xi măng phẳng khép khít vào nhau bao mưa, chọn rắn khỏe mạnh cùng cỡ thả nuôi hoặc vòng quanh. Tấm fibro xi măng được cắm sâu nuôi rắn để làm giống. Chọn rắn ri voi cha mẹ cỡ

dưới ao, phía trên còn lại so với mặt bờ mực nước 0,4-0,6 kg/con trở lên: nuôi dưỡng chúng từ mùa cao nhất tối thiểu 0,5 m, tường fibro xi măng được khô, đầu mùa mưa rắn mang thai, vào tháng 4-5

cắm thẳng đứng, phía trên tường có lưới rộng dương lịch rắn mẹ có thể đẻ ra khoảng 50 con rắn 0,3 m, độ nghiêng 250 về phía trong để rắn không con. Rắn con được chăm sóc riêng với mật độ

bò ra ngoài được. Cần lưu ý không để bờ đất còn 30-40 con/m2. Cho rắn con ăn nòng nọc, nhái con, lại nhiều, rắn sẽ vào trú trong hang không ra ăn, cá trê con. Rắn con thích ăn con mồi sống, không sẽ chậm lớn. Trong ao được thả lục bình, rau vẩy. Để tạo điều kiện cho rắn con sinh trưởng muống, rau ngổ. Diện tích thả chiếm 2/3 diện tích nhanh cần tập cho rắn con ăn được cả những con mặt ao. Thả lá chuối khô thành đống cao khỏi mặt mồi có vẩy.

nước 0,3 - 0,5 m, lá chuối thả sát bờ. Nếu bờ bị

Giống rắn cỡ lớn từ 4-10 con/kg, cần nuôi nước ngập đóng bè chuối, bè tre, thả từng đống dưỡng cỡ rắn không bị trầy vết, mắc câu gãy tàu lá chuối khô để rắn trú vào sau khi ăn, ít cắn xương sống để nuôi chung. Cần lưu ý chọn giống 177

178

https://thuviensach.vn

nhau gây thương tích, khoảng trống còn lại là nơi làm bãi cho rắn ăn, cho nước vào ao với độ sâu 0,5-0,8 m. Sau đó tiến hành thả rắn vào ao nuôi.

Nếu nuôi rắn ở bể xi măng, lu, khạp: đáy bể và thành bể được trát láng xi măng. Trong bể cho KỸ THUẬT NUÔI RẮN RI VOI

vào 0,1-0,5 m đất thịt, đất bùn. Một phần diện tích của bể thả lục bình. Diện tích trống còn lại để

1. Chọn nơi và chuẩn bị nơi nuôi rắn trống làm bãi để mồi cho rắn ăn. Trong bể tùy nơi rộng hẹp mà cho lá chuối khô vào, lá chuối Nơi nuôi rắn ri voi có thể là ao đã sử dụng, có có thể thả trên bè tre hoặc can nhựa để lá chuối mức nước sâu 0,6-0,8 m, gần nguồn nước sạch, không bị ngập sâu vào nước. Cho nước vào bể cao khi cần có thể thay nước dễ dàng. Diện tích ao 0,2-0,3 m và tiến hành thả rắn vào bể nuôi.

nuôi từ 50 m2 trở lên, có cống bịt lưới kỹ. Ao được dọn bớt bùn sình, cây cỏ thối mục, bịt kín các 2. Giống rắn nuôi

hang, bón vôi bột diệt cá tạp. Cặp bờ ao có thể

Có thể bắt giống rắn con tự nhiên vào đầu mùa dùng fibro xi măng phẳng khép khít vào nhau bao mưa, chọn rắn khỏe mạnh cùng cỡ thả nuôi hoặc vòng quanh. Tấm fibro xi măng được cắm sâu nuôi rắn để làm giống. Chọn rắn ri voi cha mẹ cỡ

dưới ao, phía trên còn lại so với mặt bờ mực nước 0,4-0,6 kg/con trở lên: nuôi dưỡng chúng từ mùa cao nhất tối thiểu 0,5 m, tường fibro xi măng được khô, đầu mùa mưa rắn mang thai, vào tháng 4-5

cắm thẳng đứng, phía trên tường có lưới rộng dương lịch rắn mẹ có thể đẻ ra khoảng 50 con rắn 0,3 m, độ nghiêng 250 về phía trong để rắn không con. Rắn con được chăm sóc riêng với mật độ

bò ra ngoài được. Cần lưu ý không để bờ đất còn 30-40 con/m2. Cho rắn con ăn nòng nọc, nhái con, lại nhiều, rắn sẽ vào trú trong hang không ra ăn, cá trê con. Rắn con thích ăn con mồi sống, không sẽ chậm lớn. Trong ao được thả lục bình, rau vẩy. Để tạo điều kiện cho rắn con sinh trưởng muống, rau ngổ. Diện tích thả chiếm 2/3 diện tích nhanh cần tập cho rắn con ăn được cả những con mặt ao. Thả lá chuối khô thành đống cao khỏi mặt mồi có vẩy.

nước 0,3 - 0,5 m, lá chuối thả sát bờ. Nếu bờ bị

Giống rắn cỡ lớn từ 4-10 con/kg, cần nuôi nước ngập đóng bè chuối, bè tre, thả từng đống dưỡng cỡ rắn không bị trầy vết, mắc câu gãy tàu lá chuối khô để rắn trú vào sau khi ăn, ít cắn xương sống để nuôi chung. Cần lưu ý chọn giống 177

178

https://thuviensach.vn

rắn khỏe mạnh, đều cỡ không bị thương tích để

- Khi rắn ăn yếu, cần thay đổi thức ăn và bổ sung rắn lớn đều khi nuôi.

pecomlex, vitamin C để kích thích rắn ăn nhiều.

3. Thức ăn

5. Thu hoạch rắn

Rắn ri voi thích ăn động vật tươi sống, không Rắn được nuôi từ 5-12 tháng tùy cỡ giống, khi ươn thối, không vẩy như: nòng nọc, ếch nhái, cá rắn đạt 500 g/con trở lên là thu hoạch được.

trê, lươn con, trùng... Người nuôi cần tập cho rắn ăn thức ăn có vẩy, cá chết.

Thức ăn tươi chiếm tỷ lệ 3-5% trọng lượng rắn ăn hằng ngày, tùy sức ăn của rắn mà tăng hoặc giảm, không để thức ăn dư thừa làm thối nguồn nước nuôi.

Có thể nuôi cá sặc, cá trê, nhái... trong ao nuôi để làm nguồn thức ăn tại chỗ cho rắn.

Trước khi cho rắn ăn, làm động các ủ lá chuối khô để rắn bò ra cùng nhau ăn. Thức ăn làm vừa cỡ để rắn ăn, rải đều thức ăn cho rắn.

4. Chăm sóc rắn nuôi

- Cần cho rắn ăn đủ, đều để rắn mau lớn, lớn đều.

- Không để thức ăn dư thừa gây ôi, thối nguồn nước.

- Cần chuẩn bị nguồn thức ăn sẵn từ các ao, mương hiện có.

- Bổ sung ủ lá chuối khô để sau khi ăn xong rắn vào trú, ít giành nhau và rắn mau lớn.

- 7-15 ngày thay nước ao nuôi rắn một lần.

- Rắn bệnh hay bị thương tích được nuôi chăm sóc riêng, khi khỏe hẳn mới nuôi chung.

179

180

https://thuviensach.vn

rắn khỏe mạnh, đều cỡ không bị thương tích để

- Khi rắn ăn yếu, cần thay đổi thức ăn và bổ sung rắn lớn đều khi nuôi.

pecomlex, vitamin C để kích thích rắn ăn nhiều.

3. Thức ăn

5. Thu hoạch rắn

Rắn ri voi thích ăn động vật tươi sống, không Rắn được nuôi từ 5-12 tháng tùy cỡ giống, khi ươn thối, không vẩy như: nòng nọc, ếch nhái, cá rắn đạt 500 g/con trở lên là thu hoạch được.

trê, lươn con, trùng... Người nuôi cần tập cho rắn ăn thức ăn có vẩy, cá chết.

Thức ăn tươi chiếm tỷ lệ 3-5% trọng lượng rắn ăn hằng ngày, tùy sức ăn của rắn mà tăng hoặc giảm, không để thức ăn dư thừa làm thối nguồn nước nuôi.

Có thể nuôi cá sặc, cá trê, nhái... trong ao nuôi để làm nguồn thức ăn tại chỗ cho rắn.

Trước khi cho rắn ăn, làm động các ủ lá chuối khô để rắn bò ra cùng nhau ăn. Thức ăn làm vừa cỡ để rắn ăn, rải đều thức ăn cho rắn.

4. Chăm sóc rắn nuôi

- Cần cho rắn ăn đủ, đều để rắn mau lớn, lớn đều.

- Không để thức ăn dư thừa gây ôi, thối nguồn nước.

- Cần chuẩn bị nguồn thức ăn sẵn từ các ao, mương hiện có.

- Bổ sung ủ lá chuối khô để sau khi ăn xong rắn vào trú, ít giành nhau và rắn mau lớn.

- 7-15 ngày thay nước ao nuôi rắn một lần.

- Rắn bệnh hay bị thương tích được nuôi chăm sóc riêng, khi khỏe hẳn mới nuôi chung.

179

180

https://thuviensach.vn

Đầu hình tam giác nhọn về phía mõm. Mắt có con ngươi thẳng đứng. Có hai chân trước và hai chân sau, mỗi chân có 5 ngón toè rộng, mặt dưới ngón có các nút bám để con vật dễ leo trèo. Toàn thân từ đầu đến đuôi có những vảy nhỏ hình hạt lồi KỸ THUẬT NUÔI TẮC KÈ

với nhiều màu sắc (xanh thẫm, xanh nhạt, vàng, MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

đen, đỏ nhạt...). Màu sắc của tắc kè thay đổi theo màu sắc của môi trường sống để ngụy trang che Năm 2004, Vườn thú Cologne (Đức) và Vườn giấu kẻ thù ăn thịt. Đuôi tắc kè được xem là quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Bình) phối phần quý nhất của con vật. Tắc kè mất đuôi giá hợp cho ra đời một con tắc kè từ việc ấp trứng trị bị giảm hẳn.

theo cách nhân tạo. Đây là lần đầu tiên trên thế

Tập tính sinh hoạt và môi trường sống: giới, trứng tắc kè được ấp thành công theo cách Môi trường sống của tắc kè phong phú và đa này. Con tắc kè mới nở này hiện vẫn được nuôi dạng. Tắc kè sống phù hợp với môi trường khí hậu dưỡng tại Vườn thú Cologne (Đức).

nhiệt đới, nhất là những vùng rừng núi... Tắc kè thường sống trong những gốc cây, hốc đá, kẽ hở

1. Giống và đặc điểm giống

đất, đá, tường nhà... và biết kêu, nhưng chỉ có tắc Tên gọi và vùng phân bố:

kè đực kêu được thành tiếng "tắc kè". Tắc kè hoạt Tắc kè hay còn gọi Đại bích hổ hay Cáp giải; động mạnh vào những mùa ấm áp, những ngày tên khoa học là Gekkogekko L. Họ tắc kè giá lạnh nó thường ẩn nấp trong tổ, nhịn ăn mà (Gekkonidae) thuộc lớp động vật bò sát. Tắc kè vẫn sống khỏe mạnh. Trong thời kỳ nhịn ăn, tắc sống hoang dã và có ở khắp các vùng đồi núi, kè sử dụng chất dinh dưỡng ở đuôi để nuôi cơ thể.

trung du nước ta, Ấn Độ, Mianma, Thái Lan, Vì vậy, bắt tắc kè vào cuối kỳ nhịn ăn giá trị dược miền Nam Trung Quốc và các nước Đông Dương.

liệu sẽ bị giảm.

Vóc dáng:

2. Giá trị và thị trường

Hình dáng bên ngoài của tắc kè trông giống như con thạch sùng (thằn lằn) nhưng to và Theo y học dân tộc, tắc kè là một vị thuốc bổ có dài hơn, thân dài 15-17 cm, đuôi dài 10-15 cm.

tác dụng làm giảm mệt mỏi, chữa nhiều chứng ho khó trị rất hiệu quả, tráng dương bổ thận, tăng 181

182

https://thuviensach.vn

Đầu hình tam giác nhọn về phía mõm. Mắt có con ngươi thẳng đứng. Có hai chân trước và hai chân sau, mỗi chân có 5 ngón toè rộng, mặt dưới ngón có các nút bám để con vật dễ leo trèo. Toàn thân từ đầu đến đuôi có những vảy nhỏ hình hạt lồi KỸ THUẬT NUÔI TẮC KÈ

với nhiều màu sắc (xanh thẫm, xanh nhạt, vàng, MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

đen, đỏ nhạt...). Màu sắc của tắc kè thay đổi theo màu sắc của môi trường sống để ngụy trang che Năm 2004, Vườn thú Cologne (Đức) và Vườn giấu kẻ thù ăn thịt. Đuôi tắc kè được xem là quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Bình) phối phần quý nhất của con vật. Tắc kè mất đuôi giá hợp cho ra đời một con tắc kè từ việc ấp trứng trị bị giảm hẳn.

theo cách nhân tạo. Đây là lần đầu tiên trên thế

Tập tính sinh hoạt và môi trường sống: giới, trứng tắc kè được ấp thành công theo cách Môi trường sống của tắc kè phong phú và đa này. Con tắc kè mới nở này hiện vẫn được nuôi dạng. Tắc kè sống phù hợp với môi trường khí hậu dưỡng tại Vườn thú Cologne (Đức).

nhiệt đới, nhất là những vùng rừng núi... Tắc kè thường sống trong những gốc cây, hốc đá, kẽ hở

1. Giống và đặc điểm giống

đất, đá, tường nhà... và biết kêu, nhưng chỉ có tắc Tên gọi và vùng phân bố:

kè đực kêu được thành tiếng "tắc kè". Tắc kè hoạt Tắc kè hay còn gọi Đại bích hổ hay Cáp giải; động mạnh vào những mùa ấm áp, những ngày tên khoa học là Gekkogekko L. Họ tắc kè giá lạnh nó thường ẩn nấp trong tổ, nhịn ăn mà (Gekkonidae) thuộc lớp động vật bò sát. Tắc kè vẫn sống khỏe mạnh. Trong thời kỳ nhịn ăn, tắc sống hoang dã và có ở khắp các vùng đồi núi, kè sử dụng chất dinh dưỡng ở đuôi để nuôi cơ thể.

trung du nước ta, Ấn Độ, Mianma, Thái Lan, Vì vậy, bắt tắc kè vào cuối kỳ nhịn ăn giá trị dược miền Nam Trung Quốc và các nước Đông Dương.

liệu sẽ bị giảm.

Vóc dáng:

2. Giá trị và thị trường

Hình dáng bên ngoài của tắc kè trông giống như con thạch sùng (thằn lằn) nhưng to và Theo y học dân tộc, tắc kè là một vị thuốc bổ có dài hơn, thân dài 15-17 cm, đuôi dài 10-15 cm.

tác dụng làm giảm mệt mỏi, chữa nhiều chứng ho khó trị rất hiệu quả, tráng dương bổ thận, tăng 181

182

https://thuviensach.vn

cường sinh lực... Trong các bài thuốc nam, tắc kè Ngày nay do bị săn bắt quá nhiều, đồng thời môi được ngâm rượu hoặc sấy khô tán nhỏ thành bột trường sống thích hợp của tắc kè bị thu hẹp lại để uống. Các kết quả phân tích cho thấy thân và nên lượng tắc kè sống trong tự nhiên bị giảm sút đặc biệt là đuôi của tắc kè có chứa nhiều axít mạnh. Vì vậy, người ta đã nghĩ ra cách nuôi tắc amin và các chất béo có tác động kích thích sự

kè để có sản phẩm cung cấp cho thị trường.

hoạt động của hệ thần kinh, tăng cường sức khỏe Tắc kè là một loại động vật bậc thấp rất khó để

cho con người...

thuần chủng thành vật nuôi gia dụng. Căn cứ vào Thị trường tiêu thụ tắc kè phong phú và đa tập tính sinh hoạt, đặc biệt là tập tính thích sống dạng, hiện còn khan hiếm, không chỉ trước mắt ở một hang tổ quen thuộc, không ưa rời chỗ ở cũ

mà còn lâu dài. Theo thời giá hiện nay, mỗi cặp chuyển đến nơi khác, do đó có thể nuôi được tắc tắc kè giống 10-20 ngàn đồng, sau 12 tháng nuôi, kè theo phương pháp bán dã sinh với các công mỗi cặp tắc kè phơi khô có thể bán với giá cao (tùy đoạn sau đây:

theo kích cỡ to hay nhỏ, còn đuôi hay không...).

Làm bọng tổ nuôi tắc kè:

Bọng tổ nuôi tắc kè được chế tạo mô phỏng 3. Cách bắt tắc kè hoang dã

theo nơi thường ở của nó trong tự nhiên. Bọng tổ

Lần theo tiếng kêu hay vết phân (đặc trưng là một khúc thân cây rỗng ruột hoặc đục cho rỗng của phân tắc kè là một thỏi to màu nâu đính kèm ruột, dài khoảng 1,2-1,5 m; đường kính 20-25 cm, một cục trắng nhỏ) người ta sẽ tìm ra hang ổ tắc có đục cửa thông hơi và cửa cho tắc kè ra vào.

kè để bắt. Khi bắt tắc kè dùng một que cật tre Chọn thả giống:

hoặc một sợi dây mây dẻo dài khoảng 1 m hoặc Mỗi bọng tổ giống thả 1 con đực và 1 con cái hơn, đầu buộc nhúm tóc rối luồn vào hang tổ của hoặc 1 con đực với 2 con cái. Cách nhận biết tắc tắc kè, khi tắc kè cắn vào đầu que bị vướng tóc rối kè đực, cái như sau:

vào răng, người ta sẽ lôi nó ra khỏi tổ bắt cho vào Lật ngửa bụng con tắc kè để quan sát gốc đuôi giỏ. Mỗi hang tổ to có khi bắt được 5-7 con.

và lỗ huyệt.

4. Kỹ thuật nuôi tắc kè

Tắc kè đực: gốc đuôi phồng to, lỗ huyệt lồi và có Trước đây ở nước ta có rất nhiều tắc kè, mỗi gờ, hai chấm dưới lỗ huyệt to gần bằng hạt gạo, năm bẫy bắt tới 2-3 trăm ngàn con vừa để đáp lồi và đen, khi bóp vào gốc đuôi sẽ thấy gai giao ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa vừa để xuất khẩu.

cấu màu đỏ thẫm lòi ra.

183

184

https://thuviensach.vn

cường sinh lực... Trong các bài thuốc nam, tắc kè Ngày nay do bị săn bắt quá nhiều, đồng thời môi được ngâm rượu hoặc sấy khô tán nhỏ thành bột trường sống thích hợp của tắc kè bị thu hẹp lại để uống. Các kết quả phân tích cho thấy thân và nên lượng tắc kè sống trong tự nhiên bị giảm sút đặc biệt là đuôi của tắc kè có chứa nhiều axít mạnh. Vì vậy, người ta đã nghĩ ra cách nuôi tắc amin và các chất béo có tác động kích thích sự

kè để có sản phẩm cung cấp cho thị trường.

hoạt động của hệ thần kinh, tăng cường sức khỏe Tắc kè là một loại động vật bậc thấp rất khó để

cho con người...

thuần chủng thành vật nuôi gia dụng. Căn cứ vào Thị trường tiêu thụ tắc kè phong phú và đa tập tính sinh hoạt, đặc biệt là tập tính thích sống dạng, hiện còn khan hiếm, không chỉ trước mắt ở một hang tổ quen thuộc, không ưa rời chỗ ở cũ

mà còn lâu dài. Theo thời giá hiện nay, mỗi cặp chuyển đến nơi khác, do đó có thể nuôi được tắc tắc kè giống 10-20 ngàn đồng, sau 12 tháng nuôi, kè theo phương pháp bán dã sinh với các công mỗi cặp tắc kè phơi khô có thể bán với giá cao (tùy đoạn sau đây:

theo kích cỡ to hay nhỏ, còn đuôi hay không...).

Làm bọng tổ nuôi tắc kè:

Bọng tổ nuôi tắc kè được chế tạo mô phỏng 3. Cách bắt tắc kè hoang dã

theo nơi thường ở của nó trong tự nhiên. Bọng tổ

Lần theo tiếng kêu hay vết phân (đặc trưng là một khúc thân cây rỗng ruột hoặc đục cho rỗng của phân tắc kè là một thỏi to màu nâu đính kèm ruột, dài khoảng 1,2-1,5 m; đường kính 20-25 cm, một cục trắng nhỏ) người ta sẽ tìm ra hang ổ tắc có đục cửa thông hơi và cửa cho tắc kè ra vào.

kè để bắt. Khi bắt tắc kè dùng một que cật tre Chọn thả giống:

hoặc một sợi dây mây dẻo dài khoảng 1 m hoặc Mỗi bọng tổ giống thả 1 con đực và 1 con cái hơn, đầu buộc nhúm tóc rối luồn vào hang tổ của hoặc 1 con đực với 2 con cái. Cách nhận biết tắc tắc kè, khi tắc kè cắn vào đầu que bị vướng tóc rối kè đực, cái như sau:

vào răng, người ta sẽ lôi nó ra khỏi tổ bắt cho vào Lật ngửa bụng con tắc kè để quan sát gốc đuôi giỏ. Mỗi hang tổ to có khi bắt được 5-7 con.

và lỗ huyệt.

4. Kỹ thuật nuôi tắc kè

Tắc kè đực: gốc đuôi phồng to, lỗ huyệt lồi và có Trước đây ở nước ta có rất nhiều tắc kè, mỗi gờ, hai chấm dưới lỗ huyệt to gần bằng hạt gạo, năm bẫy bắt tới 2-3 trăm ngàn con vừa để đáp lồi và đen, khi bóp vào gốc đuôi sẽ thấy gai giao ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa vừa để xuất khẩu.

cấu màu đỏ thẫm lòi ra.

183

184

https://thuviensach.vn

Tắc kè cái: đuôi thon nhỏ, lỗ huyệt nhỏ lép, hai quen tổ, khi đó đem các bọng tổ đó treo ngoài chấm dưới lỗ huyệt mờ; bóp vào gốc đuôi không có rừng và mở cửa cho tắc kè tự do ra vào. Nên chọn gai giao cấu lòi ra ở lỗ huyệt.

những cây có tán lá xum xuê, thân hình cong Khi chọn tắc kè giống cần chọn những con to queo để treo những bọng tổ tắc kè là tốt nhất. Tắc khỏe có kích thước trung bình trở lên.

kè trong các tổ đó sẽ tự đi kiếm ăn về đêm và trở

Luyện cho tắc kè quen tổ:

về tổ khi trời sáng. Sau một thời gian chúng sẽ

Sau khi thả con giống vào bọng tổ, tạm thời sinh sản trong các tổ đó.

cần bịt lỗ ra vào tổ. Treo các bọng tổ vào chuồng Sinh sản của tắc kè:

luyện có kích thước như một căn buồng nhỏ có Tắc kè đẻ trứng, mỗi lứa đẻ 2 trứng. Nếu nhiệt mái che, xung quanh bằng lưới thép mắt nhỏ. Các độ trong tổ trứng ấm áp, trứng sẽ tự nở ra tắc kè bọng tổ treo cách nhau 30-40 cm và cách mặt đất con. Trứng sẽ nở sau khoảng 3 tháng. Tắc kè con trên 1 m. Sau khi đã đưa các bọng tổ vào chuồng thường sống chung tổ với bố mẹ, chúng chỉ đi tìm mới mở lỗ ra vào ở mỗi bọng tổ. Trong chuồng đặt tổ mới khi tổ cũ đã quá đông các thành viên.

sẵn một số máng tre đựng nước cho tắc kè uống.

Thu bắt và chế biến tắc kè: Vào lúc chiều muộn tiến hành thả mồi ăn là các Chuyển tổ tắc kè vào rừng năm trước, năm sau loài côn trùng nhỏ vào chuồng. Mỗi con tắc kè ăn bắt đầu thu hoạch sản phẩm. Để đàn tắc kè phát khoảng 2 con dế hay châu chấu là đủ bữa cho cả

triển đông đúc, trong 1-2 năm đầu chỉ nên bắt ở

ngày. Tắc kè hoạt động và ăn uống về đêm, ban mỗi bọng tổ 1 con. Tắc kè sống được mổ bụng, bỏ

ngày chúng lại chui vào tổ. Sau khi đặt bọng tổ

hết ruột gan, dùng que căng rộng ra rồi đem phơi vào chuồng luyện, sáng sớm mỗi ngày cần kiểm nắng hoặc sấy khô. Chế biến và vận chuyển cần tra xem tắc kè đã chui hết vào tổ chưa. Nếu có con nhẹ tay không để những con tắc kè đã khô bị gẫy nào ở ngoài bọng tổ, người nuôi cần tạo ra tiếng va động mạnh hoặc té nước làm cho chúng sợ buộc đuôi, vì nếu gãy đuôi sẽ làm giảm giá trị.

phải chui vào tổ. Sau ít ngày làm như vậy tắc kè

sẽ quen tổ. Đối với một số con không chịu ăn, không chịu vào tổ, cử động lười nhác là những con bị bệnh cần thải loại sớm.

Chuyển bọng tổ ra rừng:

Người nuôi khi thấy đều đặn hàng sáng tắc kè đều chui hết vào bọng tổ là dấu hiệu chúng đã 185

186

https://thuviensach.vn

Tắc kè cái: đuôi thon nhỏ, lỗ huyệt nhỏ lép, hai quen tổ, khi đó đem các bọng tổ đó treo ngoài chấm dưới lỗ huyệt mờ; bóp vào gốc đuôi không có rừng và mở cửa cho tắc kè tự do ra vào. Nên chọn gai giao cấu lòi ra ở lỗ huyệt.

những cây có tán lá xum xuê, thân hình cong Khi chọn tắc kè giống cần chọn những con to queo để treo những bọng tổ tắc kè là tốt nhất. Tắc khỏe có kích thước trung bình trở lên.

kè trong các tổ đó sẽ tự đi kiếm ăn về đêm và trở

Luyện cho tắc kè quen tổ:

về tổ khi trời sáng. Sau một thời gian chúng sẽ

Sau khi thả con giống vào bọng tổ, tạm thời sinh sản trong các tổ đó.

cần bịt lỗ ra vào tổ. Treo các bọng tổ vào chuồng Sinh sản của tắc kè:

luyện có kích thước như một căn buồng nhỏ có Tắc kè đẻ trứng, mỗi lứa đẻ 2 trứng. Nếu nhiệt mái che, xung quanh bằng lưới thép mắt nhỏ. Các độ trong tổ trứng ấm áp, trứng sẽ tự nở ra tắc kè bọng tổ treo cách nhau 30-40 cm và cách mặt đất con. Trứng sẽ nở sau khoảng 3 tháng. Tắc kè con trên 1 m. Sau khi đã đưa các bọng tổ vào chuồng thường sống chung tổ với bố mẹ, chúng chỉ đi tìm mới mở lỗ ra vào ở mỗi bọng tổ. Trong chuồng đặt tổ mới khi tổ cũ đã quá đông các thành viên.

sẵn một số máng tre đựng nước cho tắc kè uống.

Thu bắt và chế biến tắc kè: Vào lúc chiều muộn tiến hành thả mồi ăn là các Chuyển tổ tắc kè vào rừng năm trước, năm sau loài côn trùng nhỏ vào chuồng. Mỗi con tắc kè ăn bắt đầu thu hoạch sản phẩm. Để đàn tắc kè phát khoảng 2 con dế hay châu chấu là đủ bữa cho cả

triển đông đúc, trong 1-2 năm đầu chỉ nên bắt ở

ngày. Tắc kè hoạt động và ăn uống về đêm, ban mỗi bọng tổ 1 con. Tắc kè sống được mổ bụng, bỏ

ngày chúng lại chui vào tổ. Sau khi đặt bọng tổ

hết ruột gan, dùng que căng rộng ra rồi đem phơi vào chuồng luyện, sáng sớm mỗi ngày cần kiểm nắng hoặc sấy khô. Chế biến và vận chuyển cần tra xem tắc kè đã chui hết vào tổ chưa. Nếu có con nhẹ tay không để những con tắc kè đã khô bị gẫy nào ở ngoài bọng tổ, người nuôi cần tạo ra tiếng va động mạnh hoặc té nước làm cho chúng sợ buộc đuôi, vì nếu gãy đuôi sẽ làm giảm giá trị.

phải chui vào tổ. Sau ít ngày làm như vậy tắc kè

sẽ quen tổ. Đối với một số con không chịu ăn, không chịu vào tổ, cử động lười nhác là những con bị bệnh cần thải loại sớm.

Chuyển bọng tổ ra rừng:

Người nuôi khi thấy đều đặn hàng sáng tắc kè đều chui hết vào bọng tổ là dấu hiệu chúng đã 185

186

https://thuviensach.vn

thức ăn thô, xanh trong khẩu phần. Nuôi thỏ có thể tận dụng nguồn thức ăn sản phẩm phụ từ

nông nghiệp, rau, lá, cỏ tự nhiên và sức lao động phụ trong gia đình.

Thịt thỏ được chế biến thành nhiều món ăn NUÔI THỎ CHO THU NHẬP CAO

khác nhau, hàm lượng đạm cao, mỡ thấp, đặc biệt là hàm lượng cholesterol rất thấp nên thịt thỏ là Thỏ là loại động vật gặm nhấm, có ưu điểm dễ

loại thực phẩm điều dưỡng bệnh tim mạch rất nuôi, có thể tận dụng được các phụ phẩm nông tốt... Thịt thỏ có thể chế biến thành các món ăn nghiệp, cỏ, lá tự nhiên. Thịt thỏ có giá trị dinh như rán, hấp, xào lăn.

dưỡng cao, mà con người dễ hấp thụ, hàm lượng Nuôi thỏ có hiệu quả kinh tế cao, nhưng muốn protein và nước cao, hàm lượng mỡ thấp hơn thịt nuôi thỏ thành công người chăn nuôi cần phải các động vật khác. Hiện nay, thịt thỏ đang được nắm được một số đặc điểm sinh lý, tiêu hóa, hiện dùng nhiều ở các nhà hàng, khách sạn trong nước.

tượng bất thường, đặc điểm sinh sản, kỹ thuật Chi phí cho việc đầu tư chuồng trại nuôi thỏ

chăm sóc theo lứa tuổi, cách phòng và trị bệnh thấp, cần ít diện tích, tận dụng được các nguyên cho thỏ.

vật liệu của địa phương và công lao động. Ngoài 2. Đàn thỏ giống ở Việt Nam

ra, thỏ còn là loài động vật thí nghiệm tốt, rẻ, thông dụng cho các cơ sở nghiên cứu nhân y và Thỏ nhà được thuần hóa từ thỏ rừng sống thú y, chế thuốc, chế vắcxin... Phân thỏ tốt hơn các hoang dã. Chúng còn giữ nhiều bản năng phản loại phân gia súc khác, có thể dùng để bón cây, ứng với thiên nhiên và động vật khác. Trong nuôi cá, nuôi giun làm thức ăn cho gà, vịt, cá...

quá trình thuần hóa, con người đã nhốt thỏ

trong lồng, chuồng để bảo vệ cũng như để chăm 1. Nghề nuôi thỏ

sóc, nuôi dưỡng.

Hiện nay ở nước ta chăn nuôi thỏ chưa thực sự

Tại Việt Nam, thỏ có nhiều loại như thỏ nội phát triển mạnh dù giá trị kinh tế của thỏ rất lớn.

(thỏ đen, thỏ xám), thỏ ngoại (thỏ New Zealand, Một nguyên nhân là do người dân chưa có nhiều thỏ California, thỏ Pháp, thỏ Hunggari...). Giống kỹ thuật nuôi, chăm sóc thỏ. Khác với chăn nuôi thỏ chuẩn có thể mua từ Trung tâm Nghiên cứu lợn, gà, vịt... thỏ có khả năng sử dụng được nhiều dê và thỏ Sơn Tây.

187

188

https://thuviensach.vn

thức ăn thô, xanh trong khẩu phần. Nuôi thỏ có thể tận dụng nguồn thức ăn sản phẩm phụ từ

nông nghiệp, rau, lá, cỏ tự nhiên và sức lao động phụ trong gia đình.

Thịt thỏ được chế biến thành nhiều món ăn NUÔI THỎ CHO THU NHẬP CAO

khác nhau, hàm lượng đạm cao, mỡ thấp, đặc biệt là hàm lượng cholesterol rất thấp nên thịt thỏ là Thỏ là loại động vật gặm nhấm, có ưu điểm dễ

loại thực phẩm điều dưỡng bệnh tim mạch rất nuôi, có thể tận dụng được các phụ phẩm nông tốt... Thịt thỏ có thể chế biến thành các món ăn nghiệp, cỏ, lá tự nhiên. Thịt thỏ có giá trị dinh như rán, hấp, xào lăn.

dưỡng cao, mà con người dễ hấp thụ, hàm lượng Nuôi thỏ có hiệu quả kinh tế cao, nhưng muốn protein và nước cao, hàm lượng mỡ thấp hơn thịt nuôi thỏ thành công người chăn nuôi cần phải các động vật khác. Hiện nay, thịt thỏ đang được nắm được một số đặc điểm sinh lý, tiêu hóa, hiện dùng nhiều ở các nhà hàng, khách sạn trong nước.

tượng bất thường, đặc điểm sinh sản, kỹ thuật Chi phí cho việc đầu tư chuồng trại nuôi thỏ

chăm sóc theo lứa tuổi, cách phòng và trị bệnh thấp, cần ít diện tích, tận dụng được các nguyên cho thỏ.

vật liệu của địa phương và công lao động. Ngoài 2. Đàn thỏ giống ở Việt Nam

ra, thỏ còn là loài động vật thí nghiệm tốt, rẻ, thông dụng cho các cơ sở nghiên cứu nhân y và Thỏ nhà được thuần hóa từ thỏ rừng sống thú y, chế thuốc, chế vắcxin... Phân thỏ tốt hơn các hoang dã. Chúng còn giữ nhiều bản năng phản loại phân gia súc khác, có thể dùng để bón cây, ứng với thiên nhiên và động vật khác. Trong nuôi cá, nuôi giun làm thức ăn cho gà, vịt, cá...

quá trình thuần hóa, con người đã nhốt thỏ

trong lồng, chuồng để bảo vệ cũng như để chăm 1. Nghề nuôi thỏ

sóc, nuôi dưỡng.

Hiện nay ở nước ta chăn nuôi thỏ chưa thực sự

Tại Việt Nam, thỏ có nhiều loại như thỏ nội phát triển mạnh dù giá trị kinh tế của thỏ rất lớn.

(thỏ đen, thỏ xám), thỏ ngoại (thỏ New Zealand, Một nguyên nhân là do người dân chưa có nhiều thỏ California, thỏ Pháp, thỏ Hunggari...). Giống kỹ thuật nuôi, chăm sóc thỏ. Khác với chăn nuôi thỏ chuẩn có thể mua từ Trung tâm Nghiên cứu lợn, gà, vịt... thỏ có khả năng sử dụng được nhiều dê và thỏ Sơn Tây.

187

188

https://thuviensach.vn

3. Chuồng trại nuôi thỏ

Máng ăn có thể làm bằng ống coca cola, hay ống Chuồng thỏ được làm từ những vật liệu dễ

nhựa 110, cắt khúc 8-9 phân, dùng làm khuôn đổ

kiếm như tre, nứa, bương, gỗ nhưng cần bảo đảm xi măng. Với máng xi măng như vậy, thỏ sẽ không các yêu cầu kỹ thuật như thỏ hoạt động dễ dàng, lật đổ máng. Máng hình tròn và cao như vậy thì thoải mái, không ảnh hưởng đến sức khỏe; chuồng thỏ không ỉa vào máng và không làm bẩn máng.

Ổ đẻ cho thỏ là một hộp gỗ có thể cho vào, bỏ ra chắc chắn, bền vững, dễ dàng vệ sinh chuồng trại, khỏi chuồng dễ dàng. Kích thước phù hợp là: ít tốn công khi cho ăn, chăm sóc, bắt; thỏ không chiều dài 45 cm, rộng 30 cm, cao 25 cm, có ngưỡng chui lẫn đàn ra ngoài. Ở những nơi có nhiều cây cửa cao 12 cm để thỏ mẹ ra vào dễ dàng mà thỏ

bương, tre, luồng nên chọn cây càng già càng tốt, con không bò ra ngoài được.

vót nan, ngâm 15-20 ngày, chiều cao từ 45-50 cm, Để tránh sự ô nhiễm môi trường và lây lan rộng 70-75 cm, dài bằng rộng, chiều cao của chân mầm bệnh, cần xử lý chất thải bằng cách đào hố ủ

40-50 cm. Chuồng nên làm bằng nan vót nhẵn, có phân cạnh chuồng thỏ.

thể làm 2 hoặc 4 ngăn. Đáy chuồng là bộ phận rất quan trọng cần làm bằng nan thẳng, đóng nan 4. Cách bắt thỏ

nọ cách nan kia từ 1,25-1,5 cm chỉ đủ vừa ngón Bắt thỏ phải thật cẩn thận để không gây chấn tay lọt vào để phân thỏ rơi xuống đất. Khoảng thương cho thỏ. Khi nhấc thỏ lên phải nắm thật cách giữa các nan cần làm đều nhau không quá chắc chắn nhưng rất nhẹ nhàng. Khi bắt thỏ, phải rộng, quá hẹp tránh cho thỏ không bị kẹt chân.

chú ý không để thỏ chạy hỗn loạn, làm chúng sợ

Việc làm chuồng như vậy cũng tránh chuột chui và phản ứng lại, cào cắn lại. Không bao giờ được nắm chân, nắm tai thỏ để nhấc lên. Vì tai thỏ có vào cắn thỏ, nhất là thỏ con lúc mới sinh.

nhiều mạch máu, nếu bắt vào tai thỏ dễ bị đứt Những dụng cụ nuôi thỏ như máng thức ăn mạch máu, gây tử vong. Khi bắt thỏ trưởng thành, thô, máng thức ăn tinh, chậu nước uống phải được một tay vuốt dọc tai và nắm chắc da vùng trên lưng thiết kế đúng kỹ thuật, làm sao để thỏ dễ ăn sát gáy thỏ, tay khác đỡ dưới mông thỏ nhấc lên.

uống, không thải phân và nước tiểu hoặc nằm Khi bắt thỏ con, cần nắm chắc vùng giữa xương được vào máng ăn, không cào bới được thức ăn ra chậu và mông nhấc thỏ lên để đầu thỏ cúi xuống.

đáy. Máng ăn, máng uống nên làm bằng nguyên liệu sẵn có và được thiết kế chắc chắn, thỏ không 5. Vệ sinh chuồng trại

làm đổ được.

Đối với các trại chăn nuôi lớn, hằng tháng 189

190

https://thuviensach.vn

3. Chuồng trại nuôi thỏ

Máng ăn có thể làm bằng ống coca cola, hay ống Chuồng thỏ được làm từ những vật liệu dễ

nhựa 110, cắt khúc 8-9 phân, dùng làm khuôn đổ

kiếm như tre, nứa, bương, gỗ nhưng cần bảo đảm xi măng. Với máng xi măng như vậy, thỏ sẽ không các yêu cầu kỹ thuật như thỏ hoạt động dễ dàng, lật đổ máng. Máng hình tròn và cao như vậy thì thoải mái, không ảnh hưởng đến sức khỏe; chuồng thỏ không ỉa vào máng và không làm bẩn máng.

Ổ đẻ cho thỏ là một hộp gỗ có thể cho vào, bỏ ra chắc chắn, bền vững, dễ dàng vệ sinh chuồng trại, khỏi chuồng dễ dàng. Kích thước phù hợp là: ít tốn công khi cho ăn, chăm sóc, bắt; thỏ không chiều dài 45 cm, rộng 30 cm, cao 25 cm, có ngưỡng chui lẫn đàn ra ngoài. Ở những nơi có nhiều cây cửa cao 12 cm để thỏ mẹ ra vào dễ dàng mà thỏ

bương, tre, luồng nên chọn cây càng già càng tốt, con không bò ra ngoài được.

vót nan, ngâm 15-20 ngày, chiều cao từ 45-50 cm, Để tránh sự ô nhiễm môi trường và lây lan rộng 70-75 cm, dài bằng rộng, chiều cao của chân mầm bệnh, cần xử lý chất thải bằng cách đào hố ủ

40-50 cm. Chuồng nên làm bằng nan vót nhẵn, có phân cạnh chuồng thỏ.

thể làm 2 hoặc 4 ngăn. Đáy chuồng là bộ phận rất quan trọng cần làm bằng nan thẳng, đóng nan 4. Cách bắt thỏ

nọ cách nan kia từ 1,25-1,5 cm chỉ đủ vừa ngón Bắt thỏ phải thật cẩn thận để không gây chấn tay lọt vào để phân thỏ rơi xuống đất. Khoảng thương cho thỏ. Khi nhấc thỏ lên phải nắm thật cách giữa các nan cần làm đều nhau không quá chắc chắn nhưng rất nhẹ nhàng. Khi bắt thỏ, phải rộng, quá hẹp tránh cho thỏ không bị kẹt chân.

chú ý không để thỏ chạy hỗn loạn, làm chúng sợ

Việc làm chuồng như vậy cũng tránh chuột chui và phản ứng lại, cào cắn lại. Không bao giờ được nắm chân, nắm tai thỏ để nhấc lên. Vì tai thỏ có vào cắn thỏ, nhất là thỏ con lúc mới sinh.

nhiều mạch máu, nếu bắt vào tai thỏ dễ bị đứt Những dụng cụ nuôi thỏ như máng thức ăn mạch máu, gây tử vong. Khi bắt thỏ trưởng thành, thô, máng thức ăn tinh, chậu nước uống phải được một tay vuốt dọc tai và nắm chắc da vùng trên lưng thiết kế đúng kỹ thuật, làm sao để thỏ dễ ăn sát gáy thỏ, tay khác đỡ dưới mông thỏ nhấc lên.

uống, không thải phân và nước tiểu hoặc nằm Khi bắt thỏ con, cần nắm chắc vùng giữa xương được vào máng ăn, không cào bới được thức ăn ra chậu và mông nhấc thỏ lên để đầu thỏ cúi xuống.

đáy. Máng ăn, máng uống nên làm bằng nguyên liệu sẵn có và được thiết kế chắc chắn, thỏ không 5. Vệ sinh chuồng trại

làm đổ được.

Đối với các trại chăn nuôi lớn, hằng tháng 189

190

https://thuviensach.vn

phun thuốc khử trùng một lần. Ngoài ra, nên rắc Nên chọn những con thỏ làm giống từ đàn đẻ

vôi khử trùng tiêu độc. Cần tránh không cho 5-6 con/lứa trở lên, đầu nhỏ, chân tay to, nở, mình người lạ ra vào tự nhiên khu chăn nuôi đề phòng thon, phần hông nở nang. Cần phải cân trọng lây bệnh từ người sang thỏ.

lượng thỏ để chọn những con thỏ có khả năng sinh Trong chăn nuôi thỏ gia đình, nên vệ sinh trưởng tốt, đạt 1,4-1,8 kg lúc 3 tháng tuổi làm chuồng trại sạch sẽ, hằng tháng phun thuốc khử

giống. Để chọn con cái giống, cần theo dõi thỏ mẹ

trùng (iodine) một lọ. Hằng ngày phải quét dọn qua ba lứa đẻ, nếu không đạt (ví dụ số con ít hơn phân, rác đọng lại ở đáy, góc chuồng thỏ.

5 con/lứa, hoặc hay cắn con) thì sẽ loại bỏ. Con cái 6. Chọn thỏ giống

phải có 8 vú xếp thẳng đều ở hai hàng để có thể

Nên mua thỏ giống từ những cơ sở chăn nuôi nuôi được 8 thỏ con.

thỏ chuyên nghiệp, người chủ nuôi là những người Chọn giống thỏ đực thì tìm con đầu to, chân nuôi thỏ có nhiều kinh nghiệm, quản lý đàn giống tay to, mập mạp, ngực nở, đặc biệt có dương vật tốt, chăm sóc thỏ cẩn thận.

thẳng và hai quả cà (tinh hoàn) đều nhau, nở

Với đa số các giống thỏ, con cái có thể bắt đầu nang (không bị lép).

phối giống được lúc 5 tháng tuổi trở lên, con đực thì muộn hơn khoảng một tháng, vào lúc 6 tháng 7. Thức ăn cho thỏ

tuổi trở lên. Do vậy, khi các hộ gia đình mới nuôi thỏ, nên mua thỏ giống ở lứa tuổi hậu bị, khi Thức ăn xanh cho thỏ có thể là lá ngô, su hào, chúng biểu hiện rõ đặc điểm ngoại hình, có thể

bắp cải, lá cây đậu, lạc, xoan, sung, mít, lá đu đủ, chọn giống và phối giống được ngay để mau chóng lá chuối, đậu lạc, cỏ ghinê, chè đại, cỏ voi...

có thỏ con. Để tránh cận huyết, khi mua thỏ giống Nguyên tắc cho thỏ ăn nếu thỏ ăn nhiều thì cho phải chọn thỏ cái và thỏ đực giống có nguồn gốc ăn, ăn ít thì thôi, nên cho thỏ ăn thức ăn đa dạng.

khác bố, khác mẹ.

Thức ăn xanh cho thỏ cần thu hái từ nguồn Thỏ chọn làm giống phải khỏe mạnh, lưng sạch; không được cắt thức ăn từ những nơi chăn phẳng, cơ thăn, bắp đùi, mông phải đầy đặn và thả gia súc, gia cầm hoặc đọng nước để tránh các chắc chắn. Chỉ chọn mua những con thỏ có thể lực bệnh giun sán. Không được cho thỏ ăn thức ăn đã tốt, linh hoạt, nhạy cảm, mắt sáng, mũi khô, tai và chân sạch không có vẩy; lông bóng mượt, răng bị mốc, chua, nẫu, lên men để tránh các bệnh tiêu cửa mọc bình thường.

chảy, trướng bụng, đầy hơi.

191

192

https://thuviensach.vn

phun thuốc khử trùng một lần. Ngoài ra, nên rắc Nên chọn những con thỏ làm giống từ đàn đẻ

vôi khử trùng tiêu độc. Cần tránh không cho 5-6 con/lứa trở lên, đầu nhỏ, chân tay to, nở, mình người lạ ra vào tự nhiên khu chăn nuôi đề phòng thon, phần hông nở nang. Cần phải cân trọng lây bệnh từ người sang thỏ.

lượng thỏ để chọn những con thỏ có khả năng sinh Trong chăn nuôi thỏ gia đình, nên vệ sinh trưởng tốt, đạt 1,4-1,8 kg lúc 3 tháng tuổi làm chuồng trại sạch sẽ, hằng tháng phun thuốc khử

giống. Để chọn con cái giống, cần theo dõi thỏ mẹ

trùng (iodine) một lọ. Hằng ngày phải quét dọn qua ba lứa đẻ, nếu không đạt (ví dụ số con ít hơn phân, rác đọng lại ở đáy, góc chuồng thỏ.

5 con/lứa, hoặc hay cắn con) thì sẽ loại bỏ. Con cái 6. Chọn thỏ giống

phải có 8 vú xếp thẳng đều ở hai hàng để có thể

Nên mua thỏ giống từ những cơ sở chăn nuôi nuôi được 8 thỏ con.

thỏ chuyên nghiệp, người chủ nuôi là những người Chọn giống thỏ đực thì tìm con đầu to, chân nuôi thỏ có nhiều kinh nghiệm, quản lý đàn giống tay to, mập mạp, ngực nở, đặc biệt có dương vật tốt, chăm sóc thỏ cẩn thận.

thẳng và hai quả cà (tinh hoàn) đều nhau, nở

Với đa số các giống thỏ, con cái có thể bắt đầu nang (không bị lép).

phối giống được lúc 5 tháng tuổi trở lên, con đực thì muộn hơn khoảng một tháng, vào lúc 6 tháng 7. Thức ăn cho thỏ

tuổi trở lên. Do vậy, khi các hộ gia đình mới nuôi thỏ, nên mua thỏ giống ở lứa tuổi hậu bị, khi Thức ăn xanh cho thỏ có thể là lá ngô, su hào, chúng biểu hiện rõ đặc điểm ngoại hình, có thể

bắp cải, lá cây đậu, lạc, xoan, sung, mít, lá đu đủ, chọn giống và phối giống được ngay để mau chóng lá chuối, đậu lạc, cỏ ghinê, chè đại, cỏ voi...

có thỏ con. Để tránh cận huyết, khi mua thỏ giống Nguyên tắc cho thỏ ăn nếu thỏ ăn nhiều thì cho phải chọn thỏ cái và thỏ đực giống có nguồn gốc ăn, ăn ít thì thôi, nên cho thỏ ăn thức ăn đa dạng.

khác bố, khác mẹ.

Thức ăn xanh cho thỏ cần thu hái từ nguồn Thỏ chọn làm giống phải khỏe mạnh, lưng sạch; không được cắt thức ăn từ những nơi chăn phẳng, cơ thăn, bắp đùi, mông phải đầy đặn và thả gia súc, gia cầm hoặc đọng nước để tránh các chắc chắn. Chỉ chọn mua những con thỏ có thể lực bệnh giun sán. Không được cho thỏ ăn thức ăn đã tốt, linh hoạt, nhạy cảm, mắt sáng, mũi khô, tai và chân sạch không có vẩy; lông bóng mượt, răng bị mốc, chua, nẫu, lên men để tránh các bệnh tiêu cửa mọc bình thường.

chảy, trướng bụng, đầy hơi.

191

192

https://thuviensach.vn

Không nên chất thức ăn thô xanh (cỏ, lá) thành ăn tốt thì thỏ đẻ tốt; con tốt, có thể đẻ từ 7-9

đống sau khi cắt về, mà nên rải ra hoặc làm giàn lứa/năm, nếu không chỉ khoảng 4 lứa/năm.

phơi ráo nước mới cho ăn.

Thỏ vào tuổi động dục từ khi 2,5 tháng tuổi, Có thể làm giàn phơi để phơi cỏ khô thật kỹ, bó nếu nhốt chung thỏ đực và thỏ cái với nhau, là thỏ

lại treo lên để dự trữ làm thức ăn vào những ngày cái có thể chửa đẻ. Tuy nhiên, ta không nên phối mưa, mùa đông khi không có thức ăn xanh.

giống sớm ở giai đoạn này để giữ sức cho thỏ mẹ.

Thức ăn tinh cho thỏ bao gồm ngô, khoai sắn...

Thỏ giống ngoại và giống nội động dục như

Nếu nuôi theo mô hình công nghiệp thì có thể

nhau, cụ thể thỏ ngoại 3 kg trở lên, thỏ nội 2,5 kg, dùng cám công nghiệp cho thỏ ăn. Chú ý không khi chúng có tuổi đời 5,5-6 tháng. Không được cho thỏ ăn cám nhiều đạm mà chỉ cần cho thức ăn phối giống khi thỏ đực giống dưới 6 tháng tuổi, khoảng 15-16% đạm. Theo Trung tâm Nghiên cứu nên đưa vào phối giống khi đạt trên 6 tháng, dê và thỏ Sơn Tây khuyến cáo không nên cho thỏ

thỏ cái thì chỉ khoảng 5 tháng trở ra là phối ăn cám đậm đặc vì sợ thỏ ăn nhiều muối gây chết giống được.

nhưng theo kinh nghiệm nếu cho ăn với mức độ

Chu kỳ động dục của thỏ kéo dài 10-16 ngày.

vừa đủ thì vẫn bảo đảm chất dinh dưỡng cho thỏ.

Nhiều người nuôi thỏ không theo dõi thời gian, khi Không nên cho thỏ ăn ngô khô cứng, mà nên đó nếu chúng ta cho ăn tốt và thỏ to (3,3-3,5 kg) thì cho thỏ ăn cơm hoặc cho cơm trộn cám.

có thể mang con cái sang chuồng con đực và con đực Cách chế biến thức ăn tinh viên: cách pha trộn sẽ tự kiểm tra xem thỏ động dục hay chưa.

thức ăn tinh cho 10 kg cám như sau: 10 kg cám Thỏ cái hậu bị lúc 5 tháng tuổi, thỏ đực lúc 6

pha trộn trong đó có 6 kg bột ngô (60%), còn lại tháng tuổi, khỏe mạnh, thể lực tốt, nếu phát hiện cám gạo, cám sắn (10-15%), có thêm 15% cám thấy động dục thì có thể cho phối giống lần đầu.

đậm đặc (cám C20) trộn với nước, đưa vào máy ép Thỏ cái động dục thì niêm mạc âm hộ sưng tấy, đỏ

thành viên (độ ẩm vừa phải), phơi khô và bảo quản cho thỏ ăn trong nhiều tháng. Cũng có thể

tươi, thấm ướt dịch nhờn thì mới có thể chịu đực.

dùng cách chế biến này cho lợn, gà, ngan, vịt...

9. Phối giống

Có thể cho thỏ ăn cám viên trực tiếp.

Khi phối giống, cần đưa con cái đến chuồng con 8. Động dục

đực và theo dõi kết quả phối giống. Nếu con cái Thỏ động dục sớm hay muộn phụ thuộc vào chịu đực thì nó dừng lại, nâng mông để thỏ đực cách cho ăn tốt hay không. Khi chúng ta cho thỏ

nhảy phối. Nếu thỏ đực giao phối được thì ngã 193

194

https://thuviensach.vn

Không nên chất thức ăn thô xanh (cỏ, lá) thành ăn tốt thì thỏ đẻ tốt; con tốt, có thể đẻ từ 7-9

đống sau khi cắt về, mà nên rải ra hoặc làm giàn lứa/năm, nếu không chỉ khoảng 4 lứa/năm.

phơi ráo nước mới cho ăn.

Thỏ vào tuổi động dục từ khi 2,5 tháng tuổi, Có thể làm giàn phơi để phơi cỏ khô thật kỹ, bó nếu nhốt chung thỏ đực và thỏ cái với nhau, là thỏ

lại treo lên để dự trữ làm thức ăn vào những ngày cái có thể chửa đẻ. Tuy nhiên, ta không nên phối mưa, mùa đông khi không có thức ăn xanh.

giống sớm ở giai đoạn này để giữ sức cho thỏ mẹ.

Thức ăn tinh cho thỏ bao gồm ngô, khoai sắn...

Thỏ giống ngoại và giống nội động dục như

Nếu nuôi theo mô hình công nghiệp thì có thể

nhau, cụ thể thỏ ngoại 3 kg trở lên, thỏ nội 2,5 kg, dùng cám công nghiệp cho thỏ ăn. Chú ý không khi chúng có tuổi đời 5,5-6 tháng. Không được cho thỏ ăn cám nhiều đạm mà chỉ cần cho thức ăn phối giống khi thỏ đực giống dưới 6 tháng tuổi, khoảng 15-16% đạm. Theo Trung tâm Nghiên cứu nên đưa vào phối giống khi đạt trên 6 tháng, dê và thỏ Sơn Tây khuyến cáo không nên cho thỏ

thỏ cái thì chỉ khoảng 5 tháng trở ra là phối ăn cám đậm đặc vì sợ thỏ ăn nhiều muối gây chết giống được.

nhưng theo kinh nghiệm nếu cho ăn với mức độ

Chu kỳ động dục của thỏ kéo dài 10-16 ngày.

vừa đủ thì vẫn bảo đảm chất dinh dưỡng cho thỏ.

Nhiều người nuôi thỏ không theo dõi thời gian, khi Không nên cho thỏ ăn ngô khô cứng, mà nên đó nếu chúng ta cho ăn tốt và thỏ to (3,3-3,5 kg) thì cho thỏ ăn cơm hoặc cho cơm trộn cám.

có thể mang con cái sang chuồng con đực và con đực Cách chế biến thức ăn tinh viên: cách pha trộn sẽ tự kiểm tra xem thỏ động dục hay chưa.

thức ăn tinh cho 10 kg cám như sau: 10 kg cám Thỏ cái hậu bị lúc 5 tháng tuổi, thỏ đực lúc 6

pha trộn trong đó có 6 kg bột ngô (60%), còn lại tháng tuổi, khỏe mạnh, thể lực tốt, nếu phát hiện cám gạo, cám sắn (10-15%), có thêm 15% cám thấy động dục thì có thể cho phối giống lần đầu.

đậm đặc (cám C20) trộn với nước, đưa vào máy ép Thỏ cái động dục thì niêm mạc âm hộ sưng tấy, đỏ

thành viên (độ ẩm vừa phải), phơi khô và bảo quản cho thỏ ăn trong nhiều tháng. Cũng có thể

tươi, thấm ướt dịch nhờn thì mới có thể chịu đực.

dùng cách chế biến này cho lợn, gà, ngan, vịt...

9. Phối giống

Có thể cho thỏ ăn cám viên trực tiếp.

Khi phối giống, cần đưa con cái đến chuồng con 8. Động dục

đực và theo dõi kết quả phối giống. Nếu con cái Thỏ động dục sớm hay muộn phụ thuộc vào chịu đực thì nó dừng lại, nâng mông để thỏ đực cách cho ăn tốt hay không. Khi chúng ta cho thỏ

nhảy phối. Nếu thỏ đực giao phối được thì ngã 193

194

https://thuviensach.vn

trượt xuống một bên con cái, có tiếng kêu. Sau không chịu thì thôi. Nhiều người cho thỏ đực phối một phút thì đưa con cái về ô chuồng của nó và 1 ngày 1 lần để giữ sức khỏe.

ghi ngày phối vào sổ theo dõi để dự kiến ngày Có thể khám thai cho thỏ cái để biết kết quả

thỏ đẻ.

phối giống. Cần bạo tay khi khám, luồn tay nắn Sau khi cho thỏ cái vào chuồng thỏ đực khoảng xương sống, ruột già thấy có những cục to, nhỏ

5 phút mà không phối được thì đưa thỏ cái trở lại chạy đi chạy lại là đã phối giống thành công. Thời chuồng của nó và cho phối lại vào ngày hôm sau.

gian thực hiện khám là sau ngày 15-20 kể từ khi Trong một số trường hợp, khi thỏ cái có động thỏ cái được phối giống.

dục nhưng vẫn cứ nằm sát vào góc chuồng để trốn Nếu không khám thai thì sau khi lấy giống 5

thỏ đực. Khi đó ta nên giúp chúng phối bằng cách: ngày, cho thỏ cái vào chuồng thỏ đực lần hai, nếu một tay nắm da gáy con cái, tay kia luồn xuống thỏ cái bỏ chạy, khịt khịt thì tức là việc phối giống bụng, nâng mông nó lên để thỏ đực nhảy phối đã thành công, nếu thỏ cái vẫn cong đuôi lên được dễ dàng.

nhận đực thì tức là thỏ cái chưa được đực nên cần Thời điểm phối giống nên vào buổi sáng sớm phối giống lại.

hoặc chiều muộn khi trời mát.

Cần lập hồ sơ theo dõi thỏ đẻ và nên để đẻ 3 lứa, Để quản lý giao phối giống, cần có sổ theo dõi, kiểm tra và loại bỏ thỏ mẹ nếu chất lượng kém.

mỗi chuồng đánh số và phiếu theo dõi, ví dụ đực Thỏ có một đặc tính là vừa nuôi con vừa mang tai đen, tai trắng, cái trắng tuyền, chuồng số...: thai và có thể lấy giống một hai ngày sau khi đẻ.

tránh tình trạng đồng huyết, theo dõi đánh số

Tuy nhiên, nếu lấy giống mau quá, số thỏ con một chuồng, ghi từng ngày giao phối.

lứa có thể bị giảm. Nếu thỏ cái đẻ ít khoảng 3-4

Chú ý cần tránh tình trạng bố phối giống với con, thì sau khi đẻ 40 tiếng ta lại cho phối giống con, chéo dòng, gây trùng cận huyết. Vì vậy, nên lần hai. Có thể phối lần tiếp sau khoảng 9-12

mua con đực ở trại mua giống (Trung tâm Nghiên ngày sau khi thỏ đẻ nếu thỏ mẹ đẻ 5-6 con. Nếu cứu dê và thỏ Sơn Tây), không lấy nhà nọ qua nhà thỏ đẻ 7-8 con thì 20 ngày sau mới cho phối tiếp; kia; hoặc có thể mua đực giống ở trại giống khác.

nếu muốn tốt hơn thì khoảng 30-33 ngày cho phối Chuồng nuôi thỏ đực giống cần để cố định, tiếp. Việc càng kéo dài thời gian lấy giống lần tiếp không nên bắt con đực vào chuồng con cái, vì con theo thì càng tốt cho sức khỏe của thỏ.

đực quen chuồng nên dễ phối giống nhanh, cho Tùy theo cách cho thỏ ăn và tùy thuộc từng phối buổi sáng rồi chiều cho phối lại, nếu con cái mùa thì ta sẽ lấy đực sớm hay muộn. Vào mùa hè 195

196

https://thuviensach.vn

trượt xuống một bên con cái, có tiếng kêu. Sau không chịu thì thôi. Nhiều người cho thỏ đực phối một phút thì đưa con cái về ô chuồng của nó và 1 ngày 1 lần để giữ sức khỏe.

ghi ngày phối vào sổ theo dõi để dự kiến ngày Có thể khám thai cho thỏ cái để biết kết quả

thỏ đẻ.

phối giống. Cần bạo tay khi khám, luồn tay nắn Sau khi cho thỏ cái vào chuồng thỏ đực khoảng xương sống, ruột già thấy có những cục to, nhỏ

5 phút mà không phối được thì đưa thỏ cái trở lại chạy đi chạy lại là đã phối giống thành công. Thời chuồng của nó và cho phối lại vào ngày hôm sau.

gian thực hiện khám là sau ngày 15-20 kể từ khi Trong một số trường hợp, khi thỏ cái có động thỏ cái được phối giống.

dục nhưng vẫn cứ nằm sát vào góc chuồng để trốn Nếu không khám thai thì sau khi lấy giống 5

thỏ đực. Khi đó ta nên giúp chúng phối bằng cách: ngày, cho thỏ cái vào chuồng thỏ đực lần hai, nếu một tay nắm da gáy con cái, tay kia luồn xuống thỏ cái bỏ chạy, khịt khịt thì tức là việc phối giống bụng, nâng mông nó lên để thỏ đực nhảy phối đã thành công, nếu thỏ cái vẫn cong đuôi lên được dễ dàng.

nhận đực thì tức là thỏ cái chưa được đực nên cần Thời điểm phối giống nên vào buổi sáng sớm phối giống lại.

hoặc chiều muộn khi trời mát.

Cần lập hồ sơ theo dõi thỏ đẻ và nên để đẻ 3 lứa, Để quản lý giao phối giống, cần có sổ theo dõi, kiểm tra và loại bỏ thỏ mẹ nếu chất lượng kém.

mỗi chuồng đánh số và phiếu theo dõi, ví dụ đực Thỏ có một đặc tính là vừa nuôi con vừa mang tai đen, tai trắng, cái trắng tuyền, chuồng số...: thai và có thể lấy giống một hai ngày sau khi đẻ.

tránh tình trạng đồng huyết, theo dõi đánh số

Tuy nhiên, nếu lấy giống mau quá, số thỏ con một chuồng, ghi từng ngày giao phối.

lứa có thể bị giảm. Nếu thỏ cái đẻ ít khoảng 3-4

Chú ý cần tránh tình trạng bố phối giống với con, thì sau khi đẻ 40 tiếng ta lại cho phối giống con, chéo dòng, gây trùng cận huyết. Vì vậy, nên lần hai. Có thể phối lần tiếp sau khoảng 9-12

mua con đực ở trại mua giống (Trung tâm Nghiên ngày sau khi thỏ đẻ nếu thỏ mẹ đẻ 5-6 con. Nếu cứu dê và thỏ Sơn Tây), không lấy nhà nọ qua nhà thỏ đẻ 7-8 con thì 20 ngày sau mới cho phối tiếp; kia; hoặc có thể mua đực giống ở trại giống khác.

nếu muốn tốt hơn thì khoảng 30-33 ngày cho phối Chuồng nuôi thỏ đực giống cần để cố định, tiếp. Việc càng kéo dài thời gian lấy giống lần tiếp không nên bắt con đực vào chuồng con cái, vì con theo thì càng tốt cho sức khỏe của thỏ.

đực quen chuồng nên dễ phối giống nhanh, cho Tùy theo cách cho thỏ ăn và tùy thuộc từng phối buổi sáng rồi chiều cho phối lại, nếu con cái mùa thì ta sẽ lấy đực sớm hay muộn. Vào mùa hè 195

196

https://thuviensach.vn

thì khó phối giống vì thời tiết quá nắng nóng, do thế không bình thường hoặc không đi lại được đó nên phối giống cho thỏ vào sáng sớm hoặc dễ dàng.

chiều muộn khi thời tiết mát mẻ.

- Bệnh mà thỏ hay mắc là bệnh ghẻ: dấu hiệu bệnh là có vẩy sùi dần lên ở lỗ tai, trên vành tai, ở

10. Chăm sóc thỏ sinh sản

sống mũi, mí mắt, móng chân, gót chân. Khi đó Thỏ thường đẻ vào ngày thứ 30 sau ngày phối cần dùng thuốc nhóm ivermectin tiêm ngay. Khi giống, có thể sớm hoặc muộn hơn 2-3 ngày. Trước thỏ gầy còm, tai, mũi, mí mắt sần sùi thì đó là khi thỏ đẻ 3-4 ngày cần đặt ổ đẻ vào chuồng thỏ

dấu hiệu ghẻ. Để phát hiện thỏ bị ghẻ cần kiểm mẹ. Ổ đẻ được lót bằng lớp phoi bào mềm, hoặc cỏ

tra móng chân, mũi và tai. Muốn phát hiện sớm khô, rơm khô mềm mại để hút ẩm làm cho đáy ổ

ra bệnh ghẻ cần được kiểm tra định kỳ 2

đẻ và tổ ấm của thỏ con luôn được khô ráo sau khi lần/tháng để phát hiện kịp thời càng sớm càng đẻ. Trước khi đẻ 1-2 ngày, thỏ mẹ vào ổ đẻ cào bới tốt. Thỏ khỏe thì lông sẽ phủ kín móng, nếu ổ rồi nhổ lông trộn lẫn với đồ lót tạo thành tổ ấm không thấy phủ kín là dấu hiệu thỏ bị ghẻ.

rồi đẻ con vào đó, lấy lông đậy kín lại. Một số thỏ

Cách phòng trị: tiêm thuốc vào dưới da ở gáy là mẹ đẻ lứa đầu không biết nhổ lông làm ổ, hoặc đẻ

tốt nhất. Thỏ chưa mang thai, tất cả các loại con ra ngoài ổ đẻ thì ta cần nhổ lông bụng của thỏ

thuốc thú y dành cho chó, mèo đều tiêm được mẹ và lấy đồ lót mềm của ổ khác làm tổ ấm rồi nhưng nồng độ giảm (thường dùng liều 0,5 - 0,7 cc nhặt gom thỏ con đặt vào. Thỏ con sơ sinh không cho thỏ 2 kg).

có lông, không mở mắt, không đứng được, nên Thỏ thịt nuôi nhanh thường không bao giờ bị

phải có tổ ấm để bảo vệ chúng khỏi bị chết rét và ghẻ vì khoảng 2 tháng đã xuất chuồng. Nếu để

xây xát da.

giống thì phải tiêm phòng bệnh ghẻ trước khi cho phối giống. Khi đó, phải dùng thuốc đặc trị dành 11. Các loại bệnh thường gặp ở thỏ

cho thỏ mang thai, cho con bú.

Các bệnh cần phòng cho thỏ là ghẻ, tụ cầu trùng,

- Bệnh đau bụng, tiêu chảy mà thỏ mắc phải có nấm, bại liệt, bại huyết, trướng bụng, đầy hơi.

nguyên nhân chủ yếu do thức ăn. Cách phòng trị: Hằng ngày phải quan sát thỏ kỹ càng để xem có thể chữa bằng thuốc nam như cho thỏ ăn lá có con nào bị ốm không. Biểu hiện của thỏ ốm là chè, lá chuối, lá sung. Khi thỏ bị tiêu chảy nhiều, bỏ ăn, giảm trọng lượng, lông xù, lông xung người nuôi không cho thỏ ăn cám mà chủ yếu ăn quanh đuôi bẩn dính bết lại, thỏ có khi nằm ở tư

lá chát và cho uống thuốc trị tiêu chảy.

197

198

https://thuviensach.vn

thì khó phối giống vì thời tiết quá nắng nóng, do thế không bình thường hoặc không đi lại được đó nên phối giống cho thỏ vào sáng sớm hoặc dễ dàng.

chiều muộn khi thời tiết mát mẻ.

- Bệnh mà thỏ hay mắc là bệnh ghẻ: dấu hiệu bệnh là có vẩy sùi dần lên ở lỗ tai, trên vành tai, ở

10. Chăm sóc thỏ sinh sản

sống mũi, mí mắt, móng chân, gót chân. Khi đó Thỏ thường đẻ vào ngày thứ 30 sau ngày phối cần dùng thuốc nhóm ivermectin tiêm ngay. Khi giống, có thể sớm hoặc muộn hơn 2-3 ngày. Trước thỏ gầy còm, tai, mũi, mí mắt sần sùi thì đó là khi thỏ đẻ 3-4 ngày cần đặt ổ đẻ vào chuồng thỏ

dấu hiệu ghẻ. Để phát hiện thỏ bị ghẻ cần kiểm mẹ. Ổ đẻ được lót bằng lớp phoi bào mềm, hoặc cỏ

tra móng chân, mũi và tai. Muốn phát hiện sớm khô, rơm khô mềm mại để hút ẩm làm cho đáy ổ

ra bệnh ghẻ cần được kiểm tra định kỳ 2

đẻ và tổ ấm của thỏ con luôn được khô ráo sau khi lần/tháng để phát hiện kịp thời càng sớm càng đẻ. Trước khi đẻ 1-2 ngày, thỏ mẹ vào ổ đẻ cào bới tốt. Thỏ khỏe thì lông sẽ phủ kín móng, nếu ổ rồi nhổ lông trộn lẫn với đồ lót tạo thành tổ ấm không thấy phủ kín là dấu hiệu thỏ bị ghẻ.

rồi đẻ con vào đó, lấy lông đậy kín lại. Một số thỏ

Cách phòng trị: tiêm thuốc vào dưới da ở gáy là mẹ đẻ lứa đầu không biết nhổ lông làm ổ, hoặc đẻ

tốt nhất. Thỏ chưa mang thai, tất cả các loại con ra ngoài ổ đẻ thì ta cần nhổ lông bụng của thỏ

thuốc thú y dành cho chó, mèo đều tiêm được mẹ và lấy đồ lót mềm của ổ khác làm tổ ấm rồi nhưng nồng độ giảm (thường dùng liều 0,5 - 0,7 cc nhặt gom thỏ con đặt vào. Thỏ con sơ sinh không cho thỏ 2 kg).

có lông, không mở mắt, không đứng được, nên Thỏ thịt nuôi nhanh thường không bao giờ bị

phải có tổ ấm để bảo vệ chúng khỏi bị chết rét và ghẻ vì khoảng 2 tháng đã xuất chuồng. Nếu để

xây xát da.

giống thì phải tiêm phòng bệnh ghẻ trước khi cho phối giống. Khi đó, phải dùng thuốc đặc trị dành 11. Các loại bệnh thường gặp ở thỏ

cho thỏ mang thai, cho con bú.

Các bệnh cần phòng cho thỏ là ghẻ, tụ cầu trùng,

- Bệnh đau bụng, tiêu chảy mà thỏ mắc phải có nấm, bại liệt, bại huyết, trướng bụng, đầy hơi.

nguyên nhân chủ yếu do thức ăn. Cách phòng trị: Hằng ngày phải quan sát thỏ kỹ càng để xem có thể chữa bằng thuốc nam như cho thỏ ăn lá có con nào bị ốm không. Biểu hiện của thỏ ốm là chè, lá chuối, lá sung. Khi thỏ bị tiêu chảy nhiều, bỏ ăn, giảm trọng lượng, lông xù, lông xung người nuôi không cho thỏ ăn cám mà chủ yếu ăn quanh đuôi bẩn dính bết lại, thỏ có khi nằm ở tư

lá chát và cho uống thuốc trị tiêu chảy.

197

198

https://thuviensach.vn

Với bệnh viêm ruột, ta cần quan tâm đến khâu thức ăn, vệ sinh chuồng trại. Chuồng nuôi nên nhẵn nhụi, không sần sùi, tránh làm xước da thỏ.

- Bệnh nấm: biểu hiện là vành mắt mất lông, bệnh có thể lây sang người. Thỏ ít bị bệnh này, CẨM NANG 7 BIẾT DÀNH

nếu bị thì sử dụng thuốc trị ghẻ tiêm 2 lần, mỗi lần cách nhau 1 tuần.

CHO NGƯỜI NUÔI TÔM SÚ

- Bệnh bại liệt: nếu bị nhẹ thì có thể tiêm thuốc bổ, trợ lực như B Complex, nhưng khi thỏ bị nặng 1. Biết hiệu quả của việc nuôi tôm thì không khỏi.

Qua khảo sát thực tế, hiện nay có ba hình thức

- Bệnh cảm nóng: nguyên nhân là do thời tiết nuôi tôm từ việc chuyển đổi đất nông nghiệp quá nóng, thỏ thoát mồ hôi chủ yếu bằng mũi nên trồng lúa một vụ năng suất thấp sang nuôi tôm, khi nhiệt độ tăng cao, dễ bị cảm nóng do không đó là nuôi tôm công nghiệp; bán công nghiệp (quy thoát được mồ hôi.

mô ao nuôi phổ biến là 3.000 m2 mặt nước); nuôi

- Bệnh viêm mũi cũng thường xuyên xuất hiện tôm trên ruộng lúa (quy mô diện tích phổ biến là ở thỏ khi nhiệt độ lên quá 350C, thời tiết nắng 5.000 m2 mặt nước). Nếu thời tiết, khí hậu thuận nóng thì cần phải đề phòng bệnh viêm mũi. Nhiệt lợi, không rủi ro do dịch bệnh hoặc những yếu tố

độ thích ứng tốt của thỏ là 20-250C. Để ý thấy thỏ

tác động khác từ môi trường tự nhiên thì việc nuôi hay xịt mũi là lúc thỏ bị viêm mũi. Cách chữa trị

tôm sẽ mang lại hiệu quả cao.

đơn giản là dùng streptomixin pha loãng, ngày nhỏ vào mũi 4 lần, mỗi mũi 1 giọt.

2. Biết thông tin, giá cả và tiêu thụ sản phẩm ở đâu khi đến thời kỳ thu hoạch Biết được thông tin về giá cả và nơi tiêu thụ

là điều rất quan trọng, vì hiện nay nông dân sản xuất nông nghiệp nói chung và nuôi tôm nói riêng còn mang tính sản xuất nông hộ là chính, nếu sản lượng ít có thể tự bán nhưng sản lượng lớn phải biết tiêu thụ ở đâu. Vì vậy để tiêu thụ

199

200

https://thuviensach.vn

Với bệnh viêm ruột, ta cần quan tâm đến khâu thức ăn, vệ sinh chuồng trại. Chuồng nuôi nên nhẵn nhụi, không sần sùi, tránh làm xước da thỏ.

- Bệnh nấm: biểu hiện là vành mắt mất lông, bệnh có thể lây sang người. Thỏ ít bị bệnh này, CẨM NANG 7 BIẾT DÀNH

nếu bị thì sử dụng thuốc trị ghẻ tiêm 2 lần, mỗi lần cách nhau 1 tuần.

CHO NGƯỜI NUÔI TÔM SÚ

- Bệnh bại liệt: nếu bị nhẹ thì có thể tiêm thuốc bổ, trợ lực như B Complex, nhưng khi thỏ bị nặng 1. Biết hiệu quả của việc nuôi tôm thì không khỏi.

Qua khảo sát thực tế, hiện nay có ba hình thức

- Bệnh cảm nóng: nguyên nhân là do thời tiết nuôi tôm từ việc chuyển đổi đất nông nghiệp quá nóng, thỏ thoát mồ hôi chủ yếu bằng mũi nên trồng lúa một vụ năng suất thấp sang nuôi tôm, khi nhiệt độ tăng cao, dễ bị cảm nóng do không đó là nuôi tôm công nghiệp; bán công nghiệp (quy thoát được mồ hôi.

mô ao nuôi phổ biến là 3.000 m2 mặt nước); nuôi

- Bệnh viêm mũi cũng thường xuyên xuất hiện tôm trên ruộng lúa (quy mô diện tích phổ biến là ở thỏ khi nhiệt độ lên quá 350C, thời tiết nắng 5.000 m2 mặt nước). Nếu thời tiết, khí hậu thuận nóng thì cần phải đề phòng bệnh viêm mũi. Nhiệt lợi, không rủi ro do dịch bệnh hoặc những yếu tố

độ thích ứng tốt của thỏ là 20-250C. Để ý thấy thỏ

tác động khác từ môi trường tự nhiên thì việc nuôi hay xịt mũi là lúc thỏ bị viêm mũi. Cách chữa trị

tôm sẽ mang lại hiệu quả cao.

đơn giản là dùng streptomixin pha loãng, ngày nhỏ vào mũi 4 lần, mỗi mũi 1 giọt.

2. Biết thông tin, giá cả và tiêu thụ sản phẩm ở đâu khi đến thời kỳ thu hoạch Biết được thông tin về giá cả và nơi tiêu thụ

là điều rất quan trọng, vì hiện nay nông dân sản xuất nông nghiệp nói chung và nuôi tôm nói riêng còn mang tính sản xuất nông hộ là chính, nếu sản lượng ít có thể tự bán nhưng sản lượng lớn phải biết tiêu thụ ở đâu. Vì vậy để tiêu thụ

199

200

https://thuviensach.vn

sản phẩm, người nuôi tôm có thể liên lạc với các cho nước vào từ từ, sau đó để

cơ quan và một số nhà máy đông lạnh để tìm tôm tự bơi ra và thích nghi dần đầu ra cho sản phẩm.

với điều kiện ao nuôi.

3. Biết kỹ thuật nuôi, chọn giống và mua

- Thường xuyên vét ao sau mỗi giống chất lượng ở đâu

vụ nuôi nhằm làm giảm lớp bùn

tích lũy ở đáy ao.

3.1. Biết kỹ thuật cơ bản

- Bón vôi để hạ phèn và ổn định Để nuôi tôm sú đạt hiệu quả cao, người nuôi 2. Thực hiện đầy môi trường nước. Độ pH bình tôm cần nắm vững năm yếu tố sau: đủ việc cải tạo - quân trong ao khoảng 7,5-8,0.

- Hình dáng: tôm có kích cỡ

chuẩn bị ao nuôi

- Bón phân gây màu nước: phải

đồng đều, hình dạng cân đối, duy trì nước có màu xanh chuối

thân thẳng, râu thẳng và khép,

non hoặc xanh vỏ đậu và đạt độ

đuôi xoè.

trong 30-40 cm trong suốt quá

- Màu sắc: tôm có màu nâu trình nuôi.

sáng, xám sáng, vỏ bóng.

- Ao nuôi phải có điều kiện cấp

- Tình trạng hoạt động: tôm có thoát nước thuận lợi, cống cấp xu hướng bơi ngược dòng và và cống thoát nước được đặt bám vào thành dụng cụ chứa, riêng biệt.

1. Chọn giống tốt

phản xạ nhanh đối với các tác

- Phải có ao lắng chứa nước để

động bên ngoài.

cung cấp nước sạch (đã được

- Mua giống ở những trại có uy

3. Bảo đảm

kiểm tra trước khi đưa vào ao tín, có kiểm dịch của các cơ

nguồn nước sạch

nuôi). Diện tích ao lắng khoảng quan chức năng, có nguồn gốc 20-30% diện tích ao nuôi.

rõ ràng (không mua giống trôi

- Cấp nước vào ao lắng, nên nổi giá rẻ).

chọn vào những thời điểm nước

- Thả giống vào lúc sáng sớm lớn, nước sạch. Nước vào ao hoặc chiều mát. Chú ý thả bao nuôi phải qua lưới lọc ngăn cá chứa tôm xuống ao khoảng 15 -

dữ, địch hại,...

30 phút, sau đó mở miệng bao 201

202

https://thuviensach.vn

sản phẩm, người nuôi tôm có thể liên lạc với các cho nước vào từ từ, sau đó để

cơ quan và một số nhà máy đông lạnh để tìm tôm tự bơi ra và thích nghi dần đầu ra cho sản phẩm.

với điều kiện ao nuôi.

3. Biết kỹ thuật nuôi, chọn giống và mua

- Thường xuyên vét ao sau mỗi giống chất lượng ở đâu

vụ nuôi nhằm làm giảm lớp bùn

tích lũy ở đáy ao.

3.1. Biết kỹ thuật cơ bản

- Bón vôi để hạ phèn và ổn định Để nuôi tôm sú đạt hiệu quả cao, người nuôi 2. Thực hiện đầy môi trường nước. Độ pH bình tôm cần nắm vững năm yếu tố sau: đủ việc cải tạo - quân trong ao khoảng 7,5-8,0.

- Hình dáng: tôm có kích cỡ

chuẩn bị ao nuôi

- Bón phân gây màu nước: phải

đồng đều, hình dạng cân đối, duy trì nước có màu xanh chuối

thân thẳng, râu thẳng và khép,

non hoặc xanh vỏ đậu và đạt độ

đuôi xoè.

trong 30-40 cm trong suốt quá

- Màu sắc: tôm có màu nâu trình nuôi.

sáng, xám sáng, vỏ bóng.

- Ao nuôi phải có điều kiện cấp

- Tình trạng hoạt động: tôm có thoát nước thuận lợi, cống cấp xu hướng bơi ngược dòng và và cống thoát nước được đặt bám vào thành dụng cụ chứa, riêng biệt.

1. Chọn giống tốt

phản xạ nhanh đối với các tác

- Phải có ao lắng chứa nước để

động bên ngoài.

cung cấp nước sạch (đã được

- Mua giống ở những trại có uy

3. Bảo đảm

kiểm tra trước khi đưa vào ao tín, có kiểm dịch của các cơ

nguồn nước sạch

nuôi). Diện tích ao lắng khoảng quan chức năng, có nguồn gốc 20-30% diện tích ao nuôi.

rõ ràng (không mua giống trôi

- Cấp nước vào ao lắng, nên nổi giá rẻ).

chọn vào những thời điểm nước

- Thả giống vào lúc sáng sớm lớn, nước sạch. Nước vào ao hoặc chiều mát. Chú ý thả bao nuôi phải qua lưới lọc ngăn cá chứa tôm xuống ao khoảng 15 -

dữ, địch hại,...

30 phút, sau đó mở miệng bao 201

202

https://thuviensach.vn

- Cho tôm ăn theo đúng quy

- Thường xuyên kiểm tra tôm trình kỹ thuật, tránh thức ăn để phát hiện bệnh và có biện dư thừa gây lãng phí và làm ô pháp điều trị kịp thời.

nhiễm môi trường ao nuôi.

- Trong trường hợp tôm bị

nhiễm bệnh phải tiến hành thu

- Bố trí hệ thống tăng cường hoạch sớm, nước trong ao cần ôxy cho ao nuôi như máy quạt, được xử lý sạch trước khi thải nén khí,...

ra sông, rạch.

- Chọn cỡ hạt, hàm lượng chất

dinh dưỡng trong thức ăn phù

3.2. Biết những cơ quan chuyên kiểm tra,

hợp với từng giai đoạn sinh

xét nghiệm bệnh bằng phương pháp cho tôm

trưởng của tôm nuôi.

giống

- Cung cấp thức ăn đầy đủ số

Khi nuôi tôm, người nuôi cần phải biết và nắm 4. Chọn thức ăn lượng theo hướng dẫn của nhà vững thông tin về những cơ quan có thể tiến hành phù hợp và cách sản xuất.

kiểm tra, xét nghiệm bệnh để có thể chủ động cho ăn đúng yêu - Nên bố trí sàn ăn để kiểm tra trong việc theo dõi ao nuôi, quan sát ao nuôi và cầu kỹ thuật

lượng thức ăn dư thừa, khoảng kịp thời có những điều chỉnh chế độ nuôi sau khi 2-3 sàn/ao.

phát hiện và chữa trị bệnh cho tôm.

- Kiểm soát lượng thức ăn hằng

ngày qua đánh giá sản lượng 4. Biết chọn và mua các vật tư kỹ thuật, tôm trong ao và xác định khẩu hóa chất, thức ăn,... phục vụ cho việc nuôi phần ăn.

tôm và điều kiện an toàn vùng nuôi tôm công nghiệp, bán công nghiệp

- Duy trì chất lượng nước ổn Trong quá trình nuôi tôm, người nuôi cần biết định trong quá trình nuôi.

sử dụng một số loại hoá chất thông dụng, chế

5. Phòng ngừa -

- Thực hiện đầy đủ công việc phẩm dùng trong nuôi tôm như để cải tạo ao, bổ

Điều trị bệnh

cải tạo ao.

sung trong thức ăn nhằm phòng ngừa bệnh, tăng tôm

- Con giống có chất lượng tốt.

sức đề kháng,... Trước khi sử dụng một loại hoá

- Thức ăn được cung cấp đúng chất, chế phẩm sinh học hay thuốc thú y thủy sản và đủ.

thì người nuôi cần nghiên cứu kỹ thành phần, công 203

204

https://thuviensach.vn

- Cho tôm ăn theo đúng quy

- Thường xuyên kiểm tra tôm trình kỹ thuật, tránh thức ăn để phát hiện bệnh và có biện dư thừa gây lãng phí và làm ô pháp điều trị kịp thời.

nhiễm môi trường ao nuôi.

- Trong trường hợp tôm bị

nhiễm bệnh phải tiến hành thu

- Bố trí hệ thống tăng cường hoạch sớm, nước trong ao cần ôxy cho ao nuôi như máy quạt, được xử lý sạch trước khi thải nén khí,...

ra sông, rạch.

- Chọn cỡ hạt, hàm lượng chất

dinh dưỡng trong thức ăn phù

3.2. Biết những cơ quan chuyên kiểm tra,

hợp với từng giai đoạn sinh

xét nghiệm bệnh bằng phương pháp cho tôm

trưởng của tôm nuôi.

giống

- Cung cấp thức ăn đầy đủ số

Khi nuôi tôm, người nuôi cần phải biết và nắm 4. Chọn thức ăn lượng theo hướng dẫn của nhà vững thông tin về những cơ quan có thể tiến hành phù hợp và cách sản xuất.

kiểm tra, xét nghiệm bệnh để có thể chủ động cho ăn đúng yêu - Nên bố trí sàn ăn để kiểm tra trong việc theo dõi ao nuôi, quan sát ao nuôi và cầu kỹ thuật

lượng thức ăn dư thừa, khoảng kịp thời có những điều chỉnh chế độ nuôi sau khi 2-3 sàn/ao.

phát hiện và chữa trị bệnh cho tôm.

- Kiểm soát lượng thức ăn hằng

ngày qua đánh giá sản lượng 4. Biết chọn và mua các vật tư kỹ thuật, tôm trong ao và xác định khẩu hóa chất, thức ăn,... phục vụ cho việc nuôi phần ăn.

tôm và điều kiện an toàn vùng nuôi tôm công nghiệp, bán công nghiệp

- Duy trì chất lượng nước ổn Trong quá trình nuôi tôm, người nuôi cần biết định trong quá trình nuôi.

sử dụng một số loại hoá chất thông dụng, chế

5. Phòng ngừa -

- Thực hiện đầy đủ công việc phẩm dùng trong nuôi tôm như để cải tạo ao, bổ

Điều trị bệnh

cải tạo ao.

sung trong thức ăn nhằm phòng ngừa bệnh, tăng tôm

- Con giống có chất lượng tốt.

sức đề kháng,... Trước khi sử dụng một loại hoá

- Thức ăn được cung cấp đúng chất, chế phẩm sinh học hay thuốc thú y thủy sản và đủ.

thì người nuôi cần nghiên cứu kỹ thành phần, công 203

204

https://thuviensach.vn

dụng, liều lượng sử dụng, thời hạn sử dụng hoặc sung để phục vụ cho công tác nuôi. Vậy vấn đề

nhờ nơi bán hướng dẫn sử dụng đúng cách, đúng đặt ra là người nuôi tôm cần phải nắm được quy định để hiệu quả được cao.

nguồn vốn ở đâu mà họ có thể huy động được và Người nuôi cần biết nhiều địa chỉ các đại lý buôn cần làm những thủ tục gì để có thể nhanh chóng bán vật tư hoá chất trên địa bàn để thuận tiện cho tiếp cận được nguồn vốn.

việc mua vật tư, thức ăn, thuốc thú y thủy sản, v.v.

vì thường mỗi đại lý có thế mạnh riêng.

7. Biết cơ quan, tổ chức nào đề nghị giúp Để an toàn vùng nuôi tôm tập trung, người đỡ những vấn đề liên quan ở đâu nuôi tôm phải hiểu rõ những điều kiện an toàn Mọi vấn đề liên quan đến việc sản xuất nông vùng nuôi để tránh rủi ro trong khu vực, nói cách nghiệp nói chung, nghề nuôi tôm nói riêng, mọi tổ

khác là quản lý cộng đồng vùng nuôi tôm bền chức, cá nhân có thể liên hệ với các cơ quan sau vững.

đây để tìm hiểu những vấn đề về nông nghiệp.

5. Biết những người nuôi tôm khác có Cơ quan

Nội dung tìm hiểu

nhiều kinh nghiệm thực tế hơn 1. Sở Nông nghiệp và Tìm hiểu những vấn đề có Nghề nuôi tôm sú mang lại hiệu quả kinh tế

Phát triển nông thôn

liên quan đến thủy sản của

cao, nhưng mức độ rủi ro không ít, vì vậy người địa phương.

2. Các trung tâm

Tìm hiểu tham gia học các

nuôi tôm cần biết một số nông dân có nhiều kinh khuyến nông

lớp tập huấn về kỹ thuật

nghiệm trong nuôi tôm để học tập và khắc phục nuôi tôm, tư vấn kỹ thuật.

những yếu tố có thể bị ảnh hưởng đến kết quả

3. Chi cục quản lý chất

Tìm hiểu về việc kiểm tra, nuôi tôm của bản thân.

lượng

xét nghiệm - phòng ngừa

dịch bệnh, đăng ký các loại

6. Biết khai thác nguồn vốn vay ở đâu, thức ăn, hoá chất, thuốc

thủ tục như thế nào

thú y thủy sản

Việc tiến hành nuôi tôm đòi hỏi vốn đầu tư ban 4. Các trung tâm Tư Tư vấn đầu tư trong lĩnh vấn và Hỗ trợ chuyển vực nông nghiệp và hỗ trợ

đầu tương đối lớn. Do đó người nuôi cần chủ động dịch cơ cấu nông nghiệp

các chính sách ưu đãi của

nguồn vốn trước khi tiến hành thả nuôi. Tuy địa phương

nhiên, đối với những hộ trong quá trình nuôi, nếu

thiếu vốn thì cần phải có những nguồn vốn bổ

205

206

https://thuviensach.vn

dụng, liều lượng sử dụng, thời hạn sử dụng hoặc sung để phục vụ cho công tác nuôi. Vậy vấn đề

nhờ nơi bán hướng dẫn sử dụng đúng cách, đúng đặt ra là người nuôi tôm cần phải nắm được quy định để hiệu quả được cao.

nguồn vốn ở đâu mà họ có thể huy động được và Người nuôi cần biết nhiều địa chỉ các đại lý buôn cần làm những thủ tục gì để có thể nhanh chóng bán vật tư hoá chất trên địa bàn để thuận tiện cho tiếp cận được nguồn vốn.

việc mua vật tư, thức ăn, thuốc thú y thủy sản, v.v.

vì thường mỗi đại lý có thế mạnh riêng.

7. Biết cơ quan, tổ chức nào đề nghị giúp Để an toàn vùng nuôi tôm tập trung, người đỡ những vấn đề liên quan ở đâu nuôi tôm phải hiểu rõ những điều kiện an toàn Mọi vấn đề liên quan đến việc sản xuất nông vùng nuôi để tránh rủi ro trong khu vực, nói cách nghiệp nói chung, nghề nuôi tôm nói riêng, mọi tổ

khác là quản lý cộng đồng vùng nuôi tôm bền chức, cá nhân có thể liên hệ với các cơ quan sau vững.

đây để tìm hiểu những vấn đề về nông nghiệp.

5. Biết những người nuôi tôm khác có Cơ quan

Nội dung tìm hiểu

nhiều kinh nghiệm thực tế hơn 1. Sở Nông nghiệp và Tìm hiểu những vấn đề có Nghề nuôi tôm sú mang lại hiệu quả kinh tế

Phát triển nông thôn

liên quan đến thủy sản của

cao, nhưng mức độ rủi ro không ít, vì vậy người địa phương.

2. Các trung tâm

Tìm hiểu tham gia học các

nuôi tôm cần biết một số nông dân có nhiều kinh khuyến nông

lớp tập huấn về kỹ thuật

nghiệm trong nuôi tôm để học tập và khắc phục nuôi tôm, tư vấn kỹ thuật.

những yếu tố có thể bị ảnh hưởng đến kết quả

3. Chi cục quản lý chất

Tìm hiểu về việc kiểm tra, nuôi tôm của bản thân.

lượng

xét nghiệm - phòng ngừa

dịch bệnh, đăng ký các loại

6. Biết khai thác nguồn vốn vay ở đâu, thức ăn, hoá chất, thuốc

thủ tục như thế nào

thú y thủy sản

Việc tiến hành nuôi tôm đòi hỏi vốn đầu tư ban 4. Các trung tâm Tư Tư vấn đầu tư trong lĩnh vấn và Hỗ trợ chuyển vực nông nghiệp và hỗ trợ

đầu tương đối lớn. Do đó người nuôi cần chủ động dịch cơ cấu nông nghiệp

các chính sách ưu đãi của

nguồn vốn trước khi tiến hành thả nuôi. Tuy địa phương

nhiên, đối với những hộ trong quá trình nuôi, nếu

thiếu vốn thì cần phải có những nguồn vốn bổ

205

206

https://thuviensach.vn

- Gây màu nước: sử dụng phân urê 1,5-2 kg và 0,5 kg phân DAP/1.000 m3 nước trong ruộng nuôi (tốt nhất nên bón phân vào sáng sớm), sau vài ngày khi thấy nước có màu xanh đọt chuối, màu xanh vỏ đậu hay màu trà nâu nhạt là được, lúc KỸ THUẬT NUÔI TÔM SÚ

này có thể thả giống.

MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

- Đặt hệ thống quạt: Đối với ao nuôi tôm bán công nghiệp, công nghiệp phải có hệ thống quạt 1. Kỹ thuật nuôi tôm sú công nghiệp, bán nước để tăng cường lượng ôxy hòa tan trong ao công nghiệp

nuôi, đồng thời giúp cho chất thải tập trung giữa ao và đưa ra ngoài bằng hệ thống siphon đáy,

1.1. Thiết kế ao nuôi

quạt đặt cách bờ 3-5 m.

- Diện tích ao: 2.000 - 3.000 m2.

- Ao lắng: 500 - 1.000 m2.

1.3. Thả giống

- Có thể làm ao nổi, đào sâu khoảng 0,4 m đắp

- Thời điểm thả giống: có thể thả vào tháng 3

bờ bảo đảm độ sâu 1,2 m và xung quanh được lót dương lịch hoặc mùa mưa vào tháng 7 dương lịch.

bạt. Giữa ao có khoảng sâu hơn mặt ao 0,2 m để

Căn cứ vào điều kiện của ao nuôi từng vùng mà thu chất thải trong quá trình nuôi.

thời điểm thả giống có sự điều chỉnh thích hợp.

1.2. Cải tạo ao

- Cỡ giống thả: P - P , đối với ao nuôi không 15

25

- Hút hết lớp bùn đáy ao, phơi nắng đến khi se cần ương, có thể thả giống trực tiếp ra ao.

mặt ao là được.

- Mật độ thả giống: nếu chọn phương pháp nuôi

- Dùng vôi (CaO) rải khắp mặt ao, xung quanh bán công nghiệp thì mật độ thả từ 15-20 con/m2, nếu bờ với lượng 50-100 kg/1.000 m2 ao.

chọn phương pháp nuôi công nghiệp thì mật độ

- Nước phải lấy qua ao lắng và được xử lý bằng thả 20-30 con/m2. Hiện nay nhiều hộ thả nuôi mật chlorine nồng độ 30 ppm 3 - 5 ngày trước khi đưa độ quá dày 40-50 con/m2 nên không hiệu quả, thời qua ao nuôi.

gian nuôi dài, gây ô nhiễm ao nuôi do phải sử

- Sau khi đưa nước qua ao nuôi dùng thuốc dụng nhiều thức ăn.

diệt cá để xử lý (có bán trên thị trường và hướng

1.4. Chăm sóc - quản lý

dẫn sử dụng trên bao bì).

- Đối với nuôi tôm trên ao theo hình thức bán 207

208

https://thuviensach.vn

- Gây màu nước: sử dụng phân urê 1,5-2 kg và 0,5 kg phân DAP/1.000 m3 nước trong ruộng nuôi (tốt nhất nên bón phân vào sáng sớm), sau vài ngày khi thấy nước có màu xanh đọt chuối, màu xanh vỏ đậu hay màu trà nâu nhạt là được, lúc KỸ THUẬT NUÔI TÔM SÚ

này có thể thả giống.

MANG LẠI HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

- Đặt hệ thống quạt: Đối với ao nuôi tôm bán công nghiệp, công nghiệp phải có hệ thống quạt 1. Kỹ thuật nuôi tôm sú công nghiệp, bán nước để tăng cường lượng ôxy hòa tan trong ao công nghiệp

nuôi, đồng thời giúp cho chất thải tập trung giữa ao và đưa ra ngoài bằng hệ thống siphon đáy,

1.1. Thiết kế ao nuôi

quạt đặt cách bờ 3-5 m.

- Diện tích ao: 2.000 - 3.000 m2.

- Ao lắng: 500 - 1.000 m2.

1.3. Thả giống

- Có thể làm ao nổi, đào sâu khoảng 0,4 m đắp

- Thời điểm thả giống: có thể thả vào tháng 3

bờ bảo đảm độ sâu 1,2 m và xung quanh được lót dương lịch hoặc mùa mưa vào tháng 7 dương lịch.

bạt. Giữa ao có khoảng sâu hơn mặt ao 0,2 m để

Căn cứ vào điều kiện của ao nuôi từng vùng mà thu chất thải trong quá trình nuôi.

thời điểm thả giống có sự điều chỉnh thích hợp.

1.2. Cải tạo ao

- Cỡ giống thả: P - P , đối với ao nuôi không 15

25

- Hút hết lớp bùn đáy ao, phơi nắng đến khi se cần ương, có thể thả giống trực tiếp ra ao.

mặt ao là được.

- Mật độ thả giống: nếu chọn phương pháp nuôi

- Dùng vôi (CaO) rải khắp mặt ao, xung quanh bán công nghiệp thì mật độ thả từ 15-20 con/m2, nếu bờ với lượng 50-100 kg/1.000 m2 ao.

chọn phương pháp nuôi công nghiệp thì mật độ

- Nước phải lấy qua ao lắng và được xử lý bằng thả 20-30 con/m2. Hiện nay nhiều hộ thả nuôi mật chlorine nồng độ 30 ppm 3 - 5 ngày trước khi đưa độ quá dày 40-50 con/m2 nên không hiệu quả, thời qua ao nuôi.

gian nuôi dài, gây ô nhiễm ao nuôi do phải sử

- Sau khi đưa nước qua ao nuôi dùng thuốc dụng nhiều thức ăn.

diệt cá để xử lý (có bán trên thị trường và hướng

1.4. Chăm sóc - quản lý

dẫn sử dụng trên bao bì).

- Đối với nuôi tôm trên ao theo hình thức bán 207

208

https://thuviensach.vn

công nghiệp, công nghiệp đòi hỏi phải chăm sóc và

- Ao lắng: 1.000 m2 (khoảng 1/5), hiện nay quản lý ao nuôi kỹ hơn nuôi ruộng.

nông dân hầu như không sử dụng ao lắng cho

- Thức ăn, thời gian cho ăn, cách cho ăn tương nuôi tôm trên ruộng lúa.

tự nuôi ruộng.

- Mương bao: bắt buộc phải có vì giúp cho tôm

- Quản lý chất lượng nước trong ao nuôi: sú tránh nắng vào ban ngày, dễ kiểm tra, kiểm hằng tuần nên định kỳ đo độ pH, độ mặn, nhiệt soát tôm tăng trọng, lượng thức ăn..., song hiện độ nước lúc 6 - 7 giờ sáng và 3 - 4 giờ chiều; sự

nay nhiều hộ nông dân không quan tâm đến việc thay đổi pH sáng và chiều không được quá 1 đơn vị. Nếu nuôi tôm trong mùa mưa thì thường thiết kế mương bao. Mương có thể thiết kế bao xuyên theo dõi độ pH trước và sau mưa, nhất là quanh ruộng lúa, hình xương cá hoặc một bên.

những cơn mưa lớn để tháo bớt tầng nước mặt ít

- Thiết kế góc ao ương hoặc vèo ương ngay trên nhất 20 cm.

ruộng. Hiện nay nông dân chưa áp dụng việc ương

* Lưu ý:

giống trước khi thả nuôi, hầu hết khi mua giống

- Nếu để ổn định hoặc nâng thêm độ kiềm (pH) về là thả ngay ra ao ương nên tỷ lệ hao hụt khá cho phù hợp trong ao đang nuôi tôm thì không cao. Người nuôi nên ương ngay trên ruộng hoặc nên sử dụng vôi nóng bón ruộng (CaO), nên dùng vèo từ 10-15 ngày trước khi thả ra ruộng nuôi.

đá vôi xay (CaCO ) hoặc đá vôi đen (dolomite).

3

- Kỹ thuật nuôi tôm sú công nghiệp và bán Mặt

công nghiệp về nguyên tắc chung giống nhau, chỉ

nước

0,3 - 0,4 m (mặt ruộng)

khác nhau ở mức độ và hình thức đầu tư.

1 - 1,2 m

Công

Bán công nghiệp

nghiệp

Mật độ

30 con/m2

20 con/m2

Hệ thống sục khí đáy

X

Góc

Hệ thống quạt

16 cánh quạt

8 cánh quạt

ương

Ương ngay

giữa ruộng

2. Kỹ thuật nuôi tôm trên ruộng lúa

2.1. Thiết kế ruộng nuôi

- Diện tích ruộng lúa: tốt nhất là 4.000 - 5.000 m2.

209

210

https://thuviensach.vn

công nghiệp, công nghiệp đòi hỏi phải chăm sóc và

- Ao lắng: 1.000 m2 (khoảng 1/5), hiện nay quản lý ao nuôi kỹ hơn nuôi ruộng.

nông dân hầu như không sử dụng ao lắng cho

- Thức ăn, thời gian cho ăn, cách cho ăn tương nuôi tôm trên ruộng lúa.

tự nuôi ruộng.

- Mương bao: bắt buộc phải có vì giúp cho tôm

- Quản lý chất lượng nước trong ao nuôi: sú tránh nắng vào ban ngày, dễ kiểm tra, kiểm hằng tuần nên định kỳ đo độ pH, độ mặn, nhiệt soát tôm tăng trọng, lượng thức ăn..., song hiện độ nước lúc 6 - 7 giờ sáng và 3 - 4 giờ chiều; sự

nay nhiều hộ nông dân không quan tâm đến việc thay đổi pH sáng và chiều không được quá 1 đơn vị. Nếu nuôi tôm trong mùa mưa thì thường thiết kế mương bao. Mương có thể thiết kế bao xuyên theo dõi độ pH trước và sau mưa, nhất là quanh ruộng lúa, hình xương cá hoặc một bên.

những cơn mưa lớn để tháo bớt tầng nước mặt ít

- Thiết kế góc ao ương hoặc vèo ương ngay trên nhất 20 cm.

ruộng. Hiện nay nông dân chưa áp dụng việc ương

* Lưu ý:

giống trước khi thả nuôi, hầu hết khi mua giống

- Nếu để ổn định hoặc nâng thêm độ kiềm (pH) về là thả ngay ra ao ương nên tỷ lệ hao hụt khá cho phù hợp trong ao đang nuôi tôm thì không cao. Người nuôi nên ương ngay trên ruộng hoặc nên sử dụng vôi nóng bón ruộng (CaO), nên dùng vèo từ 10-15 ngày trước khi thả ra ruộng nuôi.

đá vôi xay (CaCO ) hoặc đá vôi đen (dolomite).

3

- Kỹ thuật nuôi tôm sú công nghiệp và bán Mặt

công nghiệp về nguyên tắc chung giống nhau, chỉ

nước

0,3 - 0,4 m (mặt ruộng)

khác nhau ở mức độ và hình thức đầu tư.

1 - 1,2 m

Công

Bán công nghiệp

nghiệp

Mật độ

30 con/m2

20 con/m2

Hệ thống sục khí đáy

X

Góc

Hệ thống quạt

16 cánh quạt

8 cánh quạt

ương

Ương ngay

giữa ruộng

2. Kỹ thuật nuôi tôm trên ruộng lúa

2.1. Thiết kế ruộng nuôi

- Diện tích ruộng lúa: tốt nhất là 4.000 - 5.000 m2.

209

210

https://thuviensach.vn

2.2. Cải tạo ruộng nuôi

- Trước khi quyết định thả giống cần kiểm tra

- Sau khi thu hoạch lúa, dọn hết gốc rạ, cho 2 chỉ tiêu sau: độ mặn phải đạt từ 5-10%0, pH

nước vào ruộng ngâm 5-7 ngày, sau đó tháo nước phải đạt 7,5-8,5.

ra và cho ra vào tự nhiên để rửa phèn và vệ sinh Nếu pH<7,5: tăng cường thêm vôi 3-5 kg/1.000 m3

nước, hoặc super-Ca 20 kg/1.000 m3 nước.

mặt ruộng, đối với mương bao cần hút hết lớp bùn Nếu pH > 8,5 thì sử dụng nước từ ao lắng đã đáy mương, sửa lại bờ cho chắc chắn. Nếu có điều được xử lý thay vào khoảng 10-30% mỗi ngày đến kiện nên lót bạt quanh ruộng.

khi đạt yêu cầu.

- Phơi ruộng 2 - 3 ngày cho vừa se mặt ruộng

2.4. Thả giống

là được, sau đó dùng vôi (CaO) rải khắp mặt

- Thời điểm thả giống tốt nhất là vào tháng 3

ruộng và mương bao với liều lượng 50-100 kg/1.000 m2

dương lịch.

mặt ruộng.

- Mật độ thả giống:

- Trong thời gian xử lý mặt ruộng đồng thời lấy

+ Mật độ ương: ương trong vèo hoặc sử dụng nước vào ao lắng qua túi lọc trước khi cho vào một góc ruộng ương tôm giống 10 - 15 ngày trước ruộng từ 3 đến 4 ngày, độ mặn tốt nhất 8-12%o.

khi thả ra ruộng nuôi, mật độ ương 100 con/m2, tỷ

lệ hao hụt cho phép 5%.

2.3. Xử lý ruộng trước khi thả giống tôm

+ Mật độ thả nuôi: sau 10 - 15 ngày thả tôm ra

- Dùng chlorine nồng độ 30 ppm xử lý trong ao ruộng nuôi bảo đảm mật độ 7 - 10 con/m2.

lắng trước khi đưa vào ruộng 3 ngày, thực hiện

2.5. Chăm sóc - quản lý

đến khi mực nước trong mặt ruộng đạt mức 0,4 m.

- Thức ăn: hiện nay trên thị trường có rất

- Dùng thuốc diệt cá hòa với nước tạt khắp nhiều loại thức ăn công nghiệp, tùy điều kiện ao theo hướng dẫn sử dụng trên bao bì của nhà nông dân lựa chọn, tuy nhiên nên chọn những loại sản xuất.

sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, có công bố chất

- Gây màu nước: sử dụng phân urê 1,5-2 kg và lượng theo quy định. Lượng thức ăn, kích cỡ viên 0,5 kg phân DAP/1.000 m3 nước trong ruộng nuôi thức ăn theo tuổi phát triển của tôm được hướng (tốt nhất nên bón phân vào sáng sớm), sau vài dẫn trên bao bì.

ngày khi thấy nước có màu xanh đọt chuối, màu

+ Thời gian và số lần cho ăn: nên cho ăn 4

xanh vỏ đậu hay màu trà nâu nhạt là được, lúc lần/ngày: 5 - 6 giờ sáng, 11 - 12 giờ trưa, 5 - 6 giờ

này có thể thả giống.

chiều, 9 - 10 giờ đêm.

211

212

https://thuviensach.vn

2.2. Cải tạo ruộng nuôi

- Trước khi quyết định thả giống cần kiểm tra

- Sau khi thu hoạch lúa, dọn hết gốc rạ, cho 2 chỉ tiêu sau: độ mặn phải đạt từ 5-10%0, pH

nước vào ruộng ngâm 5-7 ngày, sau đó tháo nước phải đạt 7,5-8,5.

ra và cho ra vào tự nhiên để rửa phèn và vệ sinh Nếu pH<7,5: tăng cường thêm vôi 3-5 kg/1.000 m3

nước, hoặc super-Ca 20 kg/1.000 m3 nước.

mặt ruộng, đối với mương bao cần hút hết lớp bùn Nếu pH > 8,5 thì sử dụng nước từ ao lắng đã đáy mương, sửa lại bờ cho chắc chắn. Nếu có điều được xử lý thay vào khoảng 10-30% mỗi ngày đến kiện nên lót bạt quanh ruộng.

khi đạt yêu cầu.

- Phơi ruộng 2 - 3 ngày cho vừa se mặt ruộng

2.4. Thả giống

là được, sau đó dùng vôi (CaO) rải khắp mặt

- Thời điểm thả giống tốt nhất là vào tháng 3

ruộng và mương bao với liều lượng 50-100 kg/1.000 m2

dương lịch.

mặt ruộng.

- Mật độ thả giống:

- Trong thời gian xử lý mặt ruộng đồng thời lấy

+ Mật độ ương: ương trong vèo hoặc sử dụng nước vào ao lắng qua túi lọc trước khi cho vào một góc ruộng ương tôm giống 10 - 15 ngày trước ruộng từ 3 đến 4 ngày, độ mặn tốt nhất 8-12%o.

khi thả ra ruộng nuôi, mật độ ương 100 con/m2, tỷ

lệ hao hụt cho phép 5%.

2.3. Xử lý ruộng trước khi thả giống tôm

+ Mật độ thả nuôi: sau 10 - 15 ngày thả tôm ra

- Dùng chlorine nồng độ 30 ppm xử lý trong ao ruộng nuôi bảo đảm mật độ 7 - 10 con/m2.

lắng trước khi đưa vào ruộng 3 ngày, thực hiện

2.5. Chăm sóc - quản lý

đến khi mực nước trong mặt ruộng đạt mức 0,4 m.

- Thức ăn: hiện nay trên thị trường có rất

- Dùng thuốc diệt cá hòa với nước tạt khắp nhiều loại thức ăn công nghiệp, tùy điều kiện ao theo hướng dẫn sử dụng trên bao bì của nhà nông dân lựa chọn, tuy nhiên nên chọn những loại sản xuất.

sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, có công bố chất

- Gây màu nước: sử dụng phân urê 1,5-2 kg và lượng theo quy định. Lượng thức ăn, kích cỡ viên 0,5 kg phân DAP/1.000 m3 nước trong ruộng nuôi thức ăn theo tuổi phát triển của tôm được hướng (tốt nhất nên bón phân vào sáng sớm), sau vài dẫn trên bao bì.

ngày khi thấy nước có màu xanh đọt chuối, màu

+ Thời gian và số lần cho ăn: nên cho ăn 4

xanh vỏ đậu hay màu trà nâu nhạt là được, lúc lần/ngày: 5 - 6 giờ sáng, 11 - 12 giờ trưa, 5 - 6 giờ

này có thể thả giống.

chiều, 9 - 10 giờ đêm.

211

212

https://thuviensach.vn

+ Cách cho ăn: các góc ruộng nên đặt máng ăn để kiểm tra lượng thức ăn thừa hay thiếu nhằm điều chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp. Ban ngày nên cho thức ăn nhiều ở mương bao, ban đêm rải nhiều trên mặt ruộng. Sau 2 - 3 giờ kiểm tra NUÔI VỊT SIÊU THỊT, SIÊU TRỨNG

máng ăn, kết hợp kiểm tra thức ăn trong ruột tôm, nếu đường ruột đều, liên tục, phản ứng CHO LÃI CAO

nhanh thể hiện tôm no, khỏe.

+ Quản lý chất lượng nước trong ruộng tôm: Vịt siêu thịt lớn rất nhanh, nhanh hơn vịt ta hằng tuần nên định kỳ đo độ pH, độ mặn, nhiệt độ

nhiều lần. Từ lúc vịt mới nở, chỉ cần nuôi 2 tháng nước một lần lúc 6 - 7 giờ sáng và 3 - 4 giờ chiều.

rưỡi là đã nặng tới 3 kg. Nếu trong một gia đình chỉ cần một lao động chăn khoảng 30 con vịt siêu thịt thì sau 3 tháng đã có thể cho thu hoạch trên 100 kg thịt vịt. Khi được 75-80 ngày tuổi, vịt nặng khoảng 2,8-3,2 kg/con.

Vịt siêu thịt có thể đẻ được 200 quả trứng/năm, nhiều hơn vịt ta khoảng 80 quả trứng. Người chăn nuôi có thể vừa nuôi vịt để lấy thịt vừa nuôi vịt để

lấy trứng. Ở khu vực đồng bằng, người ta thường nuôi vịt theo phương thức tập trung thâm canh, nhưng ở miền núi, nên tổ chức nuôi chăn thả. Nếu thực hiện nuôi theo phương thức chăn thả, khi đạt 80 ngày tuổi, vịt sẽ nặng khoảng 3 kg. Người chăn nuôi nếu muốn nuôi vịt hiệu quả thì nên tổ

chức nuôi theo hai giai đoạn: giai đoạn gột vịt con và giai đoạn thả chạy đồng.

Giai đoạn gột vịt: từ lúc một ngày tuổi tới lúc 20 ngày tuổi. Trong giai đoạn này cần chuẩn bị thức ăn chu đáo và cho chúng ở trong chuồng là chính.

213

214

https://thuviensach.vn

+ Cách cho ăn: các góc ruộng nên đặt máng ăn để kiểm tra lượng thức ăn thừa hay thiếu nhằm điều chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp. Ban ngày nên cho thức ăn nhiều ở mương bao, ban đêm rải nhiều trên mặt ruộng. Sau 2 - 3 giờ kiểm tra NUÔI VỊT SIÊU THỊT, SIÊU TRỨNG

máng ăn, kết hợp kiểm tra thức ăn trong ruột tôm, nếu đường ruột đều, liên tục, phản ứng CHO LÃI CAO

nhanh thể hiện tôm no, khỏe.

+ Quản lý chất lượng nước trong ruộng tôm: Vịt siêu thịt lớn rất nhanh, nhanh hơn vịt ta hằng tuần nên định kỳ đo độ pH, độ mặn, nhiệt độ

nhiều lần. Từ lúc vịt mới nở, chỉ cần nuôi 2 tháng nước một lần lúc 6 - 7 giờ sáng và 3 - 4 giờ chiều.

rưỡi là đã nặng tới 3 kg. Nếu trong một gia đình chỉ cần một lao động chăn khoảng 30 con vịt siêu thịt thì sau 3 tháng đã có thể cho thu hoạch trên 100 kg thịt vịt. Khi được 75-80 ngày tuổi, vịt nặng khoảng 2,8-3,2 kg/con.

Vịt siêu thịt có thể đẻ được 200 quả trứng/năm, nhiều hơn vịt ta khoảng 80 quả trứng. Người chăn nuôi có thể vừa nuôi vịt để lấy thịt vừa nuôi vịt để

lấy trứng. Ở khu vực đồng bằng, người ta thường nuôi vịt theo phương thức tập trung thâm canh, nhưng ở miền núi, nên tổ chức nuôi chăn thả. Nếu thực hiện nuôi theo phương thức chăn thả, khi đạt 80 ngày tuổi, vịt sẽ nặng khoảng 3 kg. Người chăn nuôi nếu muốn nuôi vịt hiệu quả thì nên tổ

chức nuôi theo hai giai đoạn: giai đoạn gột vịt con và giai đoạn thả chạy đồng.

Giai đoạn gột vịt: từ lúc một ngày tuổi tới lúc 20 ngày tuổi. Trong giai đoạn này cần chuẩn bị thức ăn chu đáo và cho chúng ở trong chuồng là chính.

213

214

https://thuviensach.vn

Thức ăn của chúng là cơm, bún, ngô mảnh nấu Kỹ thuật nuôi dưỡng, chăm sóc vịt đẻ (từ 21

trộn với tôm, tép, cua, cá hoặc giun đất. Lúc đầu tuần tuổi trở lên):

cho chúng ăn từ 5-6 bữa/ngày. Từ ngày thứ 11,

- Chọn vịt đẻ: Khi vịt được 18 tuần tuổi tiến cho vịt ăn thưa hơn, khoảng 3-4 bữa/ngày. Chú ý, hành chọn những con khỏe mạnh, ngoại hình đẹp, phải cho vịt ăn đủ số lượng và đủ chất, đặc biệt là đầu thẳng, mông nở, chân chắc, mắt sáng, nhanh chất đạm, nếu thiếu đạm vịt sẽ chậm lớn. Lúc đầu nhẹn để làm vịt cái đẻ.

khi gột thì cần cho vịt ăn những thức ăn mềm;

- Nếu nuôi để lấy trứng ấp cần có đủ vịt đực.

Chọn vịt đực tốt thả vào đàn vịt cái theo tỷ lệ 1

dần dần có thể cho chúng tập ăn cơm, ăn gạo con đực với 6-8 con cái.

ngâm rồi ăn thóc ngâm. Khi vịt được 7-8 ngày

- Nuôi nhốt: Giai đoạn vịt đẻ cần cho ăn thức tuổi, cho vịt làm quen dần với nước để vịt tập bơi ăn hỗn hợp dạng bột hay dạng viên. Có thể cho ăn và sau một vài ngày tiếp xúc với nước, vịt con có thức ăn đậm đặc phối trộn phụ phẩm theo hướng thể tự bơi được.

dẫn. Lượng thức ăn 130-150 gr/con/ngày. Cho vịt Vịt con cần giữ chân khô khi vào tới ổ. Do đó ăn uống ngoài chuồng để giữ chuồng sạch sẽ.

chuồng nuôi có thể lót mùn cưa, trấu hoặc cát khô Máng ăn, máng uống, phải cọ rửa hằng ngày.

để vịt đi qua trước khi vào ổ. Chân vịt khô sẽ

- Nuôi chăn thả: Quy mô đàn phụ thuộc vào chất phòng nhiễm bệnh cho vịt con.

lượng, diện tích đồng bãi chăn thả và lao động. Quy Sau 20 ngày có thể cho vịt con ra khỏi chuồng mô của đàn khoảng 100-120 con/đàn là vừa. Vịt để vịt tự đi kiếm ăn ở ngoài ruộng. Người chăn Khaki Campbell ham kiếm mồi dễ đi tản mạn xa nuôi nên tính toán làm sao sau khi gặt lúa xong đàn nên bị lạc, cần theo dõi, quản lý tốt khi chăn thả.

là có thể lùa vịt ra ruộng mót lúa. Nếu sau khi Cần cho vịt ăn thêm vào buổi chiều sau 1 ngày đưa vịt ra đồng kiếm ăn, nếu vịt chưa no có thể

chăn thả; thức ăn thêm bằng thóc và mồi tươi.

cho vịt ăn thêm thóc và các thức ăn giàu đạm Lúc vịt bắt đầu đẻ ta phải duy trì được thời gian chiếu sáng là 17 giờ/ngày. Vịt thường đẻ vào ban khác. Tôm, tép, ốc, giun, dế và các loại thức ăn đêm, do đó cần thu nhặt trứng vào lúc 6-7 giờ

giàu đạm là những thức ăn rất thích hợp cho vịt sáng để trứng không bị vịt làm bẩn hoặc bị vỡ.

sau khi gột.

Trứng xếp vào khay, để nơi cao ráo, thoáng mát Nếu muốn chăn nuôi vịt để đẻ trứng thì thời sẽ làm cho trứng tươi lâu hơn. Nếu trứng để ấp gian sẽ lâu hơn so với nuôi vịt lấy thịt. Khi nuôi thì phải chuyển vào lò trước 5 ngày kể từ sau khi vịt đẻ cần lưu ý, không nên để vịt quá béo, cũng vịt đẻ.

không nên để vịt còi cọc.

215

216

https://thuviensach.vn

Thức ăn của chúng là cơm, bún, ngô mảnh nấu Kỹ thuật nuôi dưỡng, chăm sóc vịt đẻ (từ 21

trộn với tôm, tép, cua, cá hoặc giun đất. Lúc đầu tuần tuổi trở lên):

cho chúng ăn từ 5-6 bữa/ngày. Từ ngày thứ 11,

- Chọn vịt đẻ: Khi vịt được 18 tuần tuổi tiến cho vịt ăn thưa hơn, khoảng 3-4 bữa/ngày. Chú ý, hành chọn những con khỏe mạnh, ngoại hình đẹp, phải cho vịt ăn đủ số lượng và đủ chất, đặc biệt là đầu thẳng, mông nở, chân chắc, mắt sáng, nhanh chất đạm, nếu thiếu đạm vịt sẽ chậm lớn. Lúc đầu nhẹn để làm vịt cái đẻ.

khi gột thì cần cho vịt ăn những thức ăn mềm;

- Nếu nuôi để lấy trứng ấp cần có đủ vịt đực.

Chọn vịt đực tốt thả vào đàn vịt cái theo tỷ lệ 1

dần dần có thể cho chúng tập ăn cơm, ăn gạo con đực với 6-8 con cái.

ngâm rồi ăn thóc ngâm. Khi vịt được 7-8 ngày

- Nuôi nhốt: Giai đoạn vịt đẻ cần cho ăn thức tuổi, cho vịt làm quen dần với nước để vịt tập bơi ăn hỗn hợp dạng bột hay dạng viên. Có thể cho ăn và sau một vài ngày tiếp xúc với nước, vịt con có thức ăn đậm đặc phối trộn phụ phẩm theo hướng thể tự bơi được.

dẫn. Lượng thức ăn 130-150 gr/con/ngày. Cho vịt Vịt con cần giữ chân khô khi vào tới ổ. Do đó ăn uống ngoài chuồng để giữ chuồng sạch sẽ.

chuồng nuôi có thể lót mùn cưa, trấu hoặc cát khô Máng ăn, máng uống, phải cọ rửa hằng ngày.

để vịt đi qua trước khi vào ổ. Chân vịt khô sẽ

- Nuôi chăn thả: Quy mô đàn phụ thuộc vào chất phòng nhiễm bệnh cho vịt con.

lượng, diện tích đồng bãi chăn thả và lao động. Quy Sau 20 ngày có thể cho vịt con ra khỏi chuồng mô của đàn khoảng 100-120 con/đàn là vừa. Vịt để vịt tự đi kiếm ăn ở ngoài ruộng. Người chăn Khaki Campbell ham kiếm mồi dễ đi tản mạn xa nuôi nên tính toán làm sao sau khi gặt lúa xong đàn nên bị lạc, cần theo dõi, quản lý tốt khi chăn thả.

là có thể lùa vịt ra ruộng mót lúa. Nếu sau khi Cần cho vịt ăn thêm vào buổi chiều sau 1 ngày đưa vịt ra đồng kiếm ăn, nếu vịt chưa no có thể

chăn thả; thức ăn thêm bằng thóc và mồi tươi.

cho vịt ăn thêm thóc và các thức ăn giàu đạm Lúc vịt bắt đầu đẻ ta phải duy trì được thời gian chiếu sáng là 17 giờ/ngày. Vịt thường đẻ vào ban khác. Tôm, tép, ốc, giun, dế và các loại thức ăn đêm, do đó cần thu nhặt trứng vào lúc 6-7 giờ

giàu đạm là những thức ăn rất thích hợp cho vịt sáng để trứng không bị vịt làm bẩn hoặc bị vỡ.

sau khi gột.

Trứng xếp vào khay, để nơi cao ráo, thoáng mát Nếu muốn chăn nuôi vịt để đẻ trứng thì thời sẽ làm cho trứng tươi lâu hơn. Nếu trứng để ấp gian sẽ lâu hơn so với nuôi vịt lấy thịt. Khi nuôi thì phải chuyển vào lò trước 5 ngày kể từ sau khi vịt đẻ cần lưu ý, không nên để vịt quá béo, cũng vịt đẻ.

không nên để vịt còi cọc.

215

216

https://thuviensach.vn

- Kỹ thuật nuôi rắn ri voi

177

- Kỹ thuật nuôi tắc kè mang lại hiệu quả kinh tế cao

181

- Nuôi thỏ cho thu nhập cao

187

MỤC LỤC

- Cẩm nang 7 biết dành cho người nuôi tôm sú 200

- Kỹ thuật nuôi tôm sú mang lại hiệu quả

kinh tế cao

207

Trang

- Nuôi vịt siêu thịt, siêu trứng cho lãi cao 214

Lời Nhà xuất bản

5

- Kỹ thuật nuôi bò sữa mang lại hiệu quả kinh tế cao

7

- Nuôi cá chình mang lại hiệu quả kinh tế cao 23

- Kỹ thuật nuôi cá rô đồng

30

- Quy trình ương cá rô phi đơn tính 21 ngày tuổi lên cá 3-4 cm

48

- Nuôi chim trĩ - một hướng đi mới 55

- Làm giàu từ nuôi dê

79

- Nuôi đà điểu - thắng lớn cho những ai tiên phong

117

- Nuôi kỳ đà mang lại hiệu quả kinh tế cao 133

- Nuôi lợn rừng lai mang lại hiệu quả kinh tế cao

137

- Nuôi ong lấy mật hướng đi làm giàu cho bà con nông dân

147

- Kỹ thuật nuôi rắn hổ mang để có hiệu quả

kinh tế cao

170

217

218

https://thuviensach.vn

- Kỹ thuật nuôi rắn ri voi

177

- Kỹ thuật nuôi tắc kè mang lại hiệu quả kinh tế cao

181

- Nuôi thỏ cho thu nhập cao

187

MỤC LỤC

- Cẩm nang 7 biết dành cho người nuôi tôm sú 200

- Kỹ thuật nuôi tôm sú mang lại hiệu quả

kinh tế cao

207

Trang

- Nuôi vịt siêu thịt, siêu trứng cho lãi cao 214

Lời Nhà xuất bản

5

- Kỹ thuật nuôi bò sữa mang lại hiệu quả kinh tế cao

7

- Nuôi cá chình mang lại hiệu quả kinh tế cao 23

- Kỹ thuật nuôi cá rô đồng

30

- Quy trình ương cá rô phi đơn tính 21 ngày tuổi lên cá 3-4 cm

48

- Nuôi chim trĩ - một hướng đi mới 55

- Làm giàu từ nuôi dê

79

- Nuôi đà điểu - thắng lớn cho những ai tiên phong

117

- Nuôi kỳ đà mang lại hiệu quả kinh tế cao 133

- Nuôi lợn rừng lai mang lại hiệu quả kinh tế cao

137

- Nuôi ong lấy mật hướng đi làm giàu cho bà con nông dân

147

- Kỹ thuật nuôi rắn hổ mang để có hiệu quả

kinh tế cao

170

217

218

https://thuviensach.vn

Chịu trách nhiệm xuất bản Q. gi¸m ®èc - tæng biªn tËp

ts. HOµNG PHONG Hµ

Chịu trách nhiệm nội dung

PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP

TS. ĐỖ QUANG DŨNG

Biên tập nội dung:

PHẠM THỊ KIM HUẾ

VŨ VĂN NÂM

Trình bày bìa:

PHẠM THÚY LIỄU

Chế bản vi tính:

l©m thÞ h¬ng

Sửa bản in:

phßng biªn tËp kü thuËt

Đọc sách mẫu:

VŨ VĂN NÂM

In 21.050 cuốn, khổ 12,5 x 20,5 cm, tại .....

Số đăng ký xuất bản: ........./CXB/..-../NXBCTQG.

Quyết định xuất bản số:............

In xong và nộp lưu chiểu tháng ..... năm 2015.

Mã số ISBN 978-604-57-....

219

220

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page