https://thuviensach.vn

Lời nhà xuất bản

Trong quý II năm nay, Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản để trở

thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, sau Mỹ. Theo nhiều chuyên gia kinh tế hàng đầu thì nền kinh tế Trung Quốc sẽ vượt Mỹ vào năm 2030. Một khi đã lớn mạnh về kinh tế thì việc đòi hỏi tiếng nói của mình phải có trọng lượng hơn, quyết định hơn so với trước đây là điều dễ hiểu.

Cuốn Giấc mơ Trung Quốc - do Đại tá, Giáo sư Lưu Minh Phúc, nguyên Giám đốc Viện Nghiên cứu Xây dựng Quân đội, trường Đại học Quốc phòng Bắc Kinh trực thuộc Quân Giải phóng Nhân dân viết, tuy giới học giả có thẩm quyền chưa phát biểu nhưng dư luận thế giới và bạn đọc Trung Quốc bàn tán cực kỳ hào hứng, nhất là giới quân nhân Trung Quốc bàn luận rất nhiệt tình (lời tựa cuốn sách do một tướng lĩnh quân đội Trung Quốc viết, tướng Lưu Á Châu). Đặc biệt cuốn sách lại do Công ty xuất bản Hữu Nghị Trung Quốc - Bắc Kinh ấn hành, cũng gây nhiều sự chú ý vì đây không phải là một cơ quan xuất bản quyền uy mà chỉ là một đơn vị xuất bản mang tính báo chí thương mại như nhiều đơn vị

xuất bản báo chí thương mại phổ thông ở Trung Quốc.

Việt Nam là quốc gia chung biên giới với Trung Quốc, hai nước có tình hữu nghị truyền thống không ngừng được củng cố và phát triển, như trong điện mừng của các lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta gửi các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước Trung Quốc nhân dịp kỷ niệm lần thứ 60 Ngày thiết lập Quan hệ Ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc (18/1/1950 -18/1/2010), đã chỉ rõ: “Trên cơ sở phương châm 16 chữ: “Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai và tinh thần 4 tốt: Láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt, quan hệ hai nước không ngừng https://thuviensach.vn

được nâng lên tầm cao mới, xây dựng nên quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện… Thực tiễn chứng minh rằng, Trung Quốc và Việt Nam tăng cường láng giềng hữu nghị, đi sâu hợp tác cùng có lợi là phù hợp với nguyện vọng chung vì lợi ích căn bản của nhân dân hai nước, có lợi ích cho hòa bình, ổn định và phát triển trong khu vực”.

Tuy nhiên, để đạt được những điều trên, sự hiểu biết lẫn nhau vô cùng cần thiết, không thể thiếu được.

Xuất bản cuốn sách này nhằm giới thiệu một bộ phận dư luận không nhỏ ở Trung Quốc, chúng tôi cố gắng giữ nguyên văn nội dung của tác giả, cũng không ngoài mục đích đó. Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Nhà xuất bản Thời Đại

https://thuviensach.vn

Lời tựa

Cuộc cạnh tranh thế kỷ giữa Trung Quốc với Mỹ mở ra thời đại mới trong lịch sử thế giới Cố vấn chính về vấn đề Trung Quốc của Tổng thống Obama là ông David Lampton, một người nổi tiếng am hiểu Trung Quốc, từng dự đoán: “Hai nước Trung Quốc và Mỹ

đều không kìm nổi mình lao vào một canh bạc lịch sử, đánh cược bằng sự trỗi dậy hiện nay và sau này của Trung Quốc. Người Trung Quốc muốn đặt cược là người Mỹ có thể sẽ giúp đỡ và hợp tác trong quá trình Trung Quốc trỗi dậy. Người Mỹ muốn đặt cược là, trong hệ thống cộng đồng quốc tế, một nước Trung Quốc lớn mạnh trong mấy chục năm tới sẽ có thể cùng nước Mỹ chia sẻ trách nhiệm mà không thách thức quyền lợi của nước Mỹ, trở thành kẻ tích cực thúc đẩy công cuộc toàn cầu hóa”. Lampton nói: “Giờ đây canh bạc này của Trung Quốc và Mỹ đã bắt đầu, tôi tin rằng kế sách hiện nay là có lý trí. Dĩ nhiên đã đánh bạc thì có thể có thua. Điều đó phụ

thuộc vào sự cố gắng và trí tuệ của các nhà chính trị và công dân của hai nước”.

Theo tôi, cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI càng nên là một “cuộc đua tranh”, tức thi đấu xem ai có thành tích phát triển tốt hơn, ai có sức mạnh tổng hợp quốc gia tăng nhanh hơn, tức là chung kết xem ai trở thành quốc gia quán quân có thể

dẫn dắt thế giới tiến lên tốt hơn.

Cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI cho dù là một “canh bạc” hay một “cuộc thi đấu”, đều đánh dấu một thời đại mới trong lịch sử phát triển của loài người. Nước Mỹ, một nước lớn trẻ

nhất thế giới cùng Trung Quốc, một nước lớn lâu đời nhất thế

giới, đối mặt nhau hai bên bờ Đông Tây Thái Bình Dương, đã triển khai một “cuộc chơi nước lớn” vĩ đại, hoành tráng nhất trong lịch sử

https://thuviensach.vn

nhân loại. Nếu nói đây là một “canh bạc” thì hai nước này là hai đối thủ vĩ đại. Nếu nói đây là một “cuộc đua”, thì hai nước này là hai tuyển thủ vĩ đại. Hai đối thủ hoặc tuyển thủ vĩ đại ấy đứng vững trên đại lục châu Á và đại lục châu Mỹ trở thành hai vai chính tỏa sáng rực rỡ trên sân khấu quốc tế thế kỷ XXI; cuộc ganh đua và cạnh tranh giữa hai nước này sẽ là buổi trình diễn đặc sắc chưa từng có của cạnh tranh nước lớn trong lịch sử thế giới. Mặc cho “canh bạc” hoặc “cuộc đua” ấy có kết cục ra sao, cả hai nước đều sẽ có những tiến bộ và phát triển mới, cộng đồng nhân loại đều sẽ có thêm động lực và sức sống mới, toàn bộ thế giới sẽ xuất hiện bộ

mặt mới và tình thế mới.

Hai nước Trung Quốc và Mỹ có mối quan hệ cạnh tranh với nhau song không hề có mâu thuẫn đối kháng. “Giấc mộng đẹp”

của người Trung Quốc không phải là “cơn ác mộng” của người Mỹ.

Bài “Sau Mỹ là thế kỷ của Trung Quốc” đăng trên trang mạng

“Tuần san quốc gia” Mỹ ngày 3 tháng 6 năm 2009 viết: “Thế kỷ

Trung Quốc có phải là sự chấm dứt thế kỷ Mỹ hay không? Đây là nỗi lo phổ biến của người Mỹ. Thực ra sự đi lên của Trung Quốc có thể kích thích nước Mỹ tăng tốc. Giả thử một ngày nào đó nước Mỹ

tỉnh ngộ, phát hiện thấy mình chẳng còn là số Một nữa mà đã đổi ngôi: người Trung Quốc ngồi ở vị trí cao nhất, khi ấy nước Mỹ có thể buộc phải tiến hành một cuộc cải cách lâu nay bị ngăn trở, điều này sẽ có lợi cho sự đi lên của nước Mỹ. Cho dù Trung Quốc trở

thành nền kinh tế số Một thế giới thì nền kinh tế Mỹ vẫn sẽ

tăng trưởng ổn định”. Là một cuộc đua thế kỷ, quá trình cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ tại cả hai nước đều sẽ như sóng trào bão cuốn; cuộc cạnh tranh ấy sẽ có kết cục đặc sắc rực rỡ và ảnh hưởng sâu xa lâu dài.

Cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI tất sẽ mở

ra một thời đại mới trong lịch sử thế giới.

https://thuviensach.vn

Lưu Á Châu(1)

https://thuviensach.vn

Chương I - “NHẤT THẾ GIỚI” là

GIẤC MƠ TRĂM NĂM CỦA

TRUNG QUỐC

https://thuviensach.vn

Nhất thế giới - đó là giấc mơ trăm năm của Trung Quốc.

Giấc mơ ấy thể hiện tập trung ở lý tưởng phấn đấu của ba vĩ nhân Tôn Trung Sơn, Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình. Tôn Trung Sơn là người đi đầu trong cuộc cách mạng dân chủ Trung Quốc, Mao Trạch Đông là người sáng lập Trung Quốc mới, Đặng Tiểu Bình là người thiết kế công cuộc cải cách mở cửa. Đặc trưng chiến lược chung của ba vĩ nhân này là: trên vấn đề mục tiêu lớn của quốc gia Trung Quốc họ đều theo chủ nghĩa “Nhất thế giới”.

Việc Trung Quốc đi lên “Nhất thế giới” có hàm nghĩa gì? Trước hết đó là tổng sản lượng nền kinh tế Trung Quốc phải nhất thế

giới; trên cơ sở đó thực hiện nhất thế giới về quốc lực tổng hợp của Trung Quốc. Trong thế kỷ XXI Trung Quốc nói tới việc nước lớn trỗi dậy, trỗi dậy nhằm về phía nào? Đó là trỗi dậy nhằm vào phương hướng và mục tiêu nhất thế giới.

I. Tôn Trung Sơn: Trung Quốc phải “chiếm vị trí cường quốc nhất thế giới trên trái đất”

Trong thời đại “Trung Quốc là nước nghèo yếu nhất trên trái đất”, Tôn Trung Sơn yêu cầu “mọi người lập chí” xây dựng Trung Quốc thành “Đất nước giàu mạnh nhất thế giới” và kêu gọi 400

triệu dân đều có chí nguyện như vậy. Tinh thần ấy của người dẫn đường vĩ đại khiến cho người Trung Quốc ngày nay vẫn còn cảm thấy xúc động.

Xây dựng Trung Quốc thành “Quốc gia giàu mạnh nhất thế

giới”

Trung Quốc không những cần sánh vai tiến bước cùng Anh, Mỹ mà còn phải vượt trên họ - đây là chí hướng vĩ đại của Tôn Trung Sơn. Trong “Thư trình Lý Hồng Chương” viết năm 1894, Tôn https://thuviensach.vn

Trung Sơn đã đề ra cương lĩnh cải cách của ông: Tận dụng tài năng của mọi người, tận dụng mọi cái lợi của đất đai, tận dụng mọi vật, để

cho hàng hóa lưu thông thông suốt. Ông cho rằng bốn điều đó là con đường lớn tiến lên giàu mạnh, là cái gốc lớn để trị quốc. Nếu đạt được cả bốn điều ấy thì Trung Quốc “tất sẽ vượt châu Âu”.

Về sau Tôn Trung Sơn còn nhiều lần nói tới việc để thực hiện chủ

nghĩa Tam Dân thì cần xây dựng một “quốc gia giàu mạnh nhất thế giới” vượt trên cả Âu, Mỹ.

Xây dựng Trung Quốc thành quốc gia có “Sáu cái tột bực” [Lục chí], “Bốn cái nhất” [Tứ tối] là mục tiêu phấn đấu suốt đời của Tôn Trung Sơn. Trong lòng ông, Trung Quốc nhất thế giới tức là một đất nước “Bốn cái nhất”, “Sáu cái tột bực”, tức là quốc gia mạnh nhất thế giới, quốc gia giàu nhất thiên hạ, quốc gia có nền chính trị tốt nhất, quốc gia dân chúng được hạnh phúc nhất. Cái gọi là quốc gia “Sáu cái tột bực” nghĩa là quốc gia lớn nhất, tốt nhất, tiến bộ nhất, trang nghiêm nhất, giàu mạnh nhất, yên vui nhất.

Làm sao để “Người Trung Quốc lập nên công trạng vĩ đại vẻ vang nhất của nhân loại trên trái đất” - đó là cảm giác sứ mênh mạnh mẽ

của Tôn Trung Sơn. Ông còn đề xuất: Người Trung Quốc sẽ đảm bảo chủ trương hòa bình, chủ trương đại đồng, làm cho loài người trên trái đất sống hạnh phúc nhất; người Trung Quốc lập nên công trạng vĩ đại vẻ vang nhất, không những chỉ gìn giữ lợi ích của một dân tộc, một quốc gia mà còn giữ gìn lợi ích của nhân loại toàn thế giới.

Kể từ lần đầu phát động cuộc khởi nghĩa Quảng Châu năm 1895

bị thất bại phải lưu vong ngoài nước, Tôn Trung Sơn đi vòng quanh trái đất, chu du nhiều nước, một mặt khảo sát những cái được mất về chính trị và đạo lý thế nước mạnh yếu của các quốc gia, một mặt tiến hành cuộc vận động cách mạng. Cho tới trước cuộc khởi https://thuviensach.vn

nghĩa Vũ Xương, ông đã bảy lần đi vòng quanh thế giới, cứ khoảng hai năm lại đi vòng trái đất một lần. Thời gian sống trên đời của Tôn Trung Sơn chỉ có 58 năm lẻ 8 tháng thì trong đó có khoảng 10

năm lẻ 1 tháng là sống tại vùng Âu Mỹ, tổng cộng đã tám lần đến vùng này. Mục tiêu lớn Trung Quốc “trở thành quốc gia giàu mạnh nhất thế giới” của Tôn Trung Sơn được xây dựng trên cơ sở ông có kinh nghiệm từng trải phong phú về thế giới.

Dân tộc Trung Hoa “là dân tộc ưu tú nhất thế giới”

Tôn Trung Sơn cho rằng dân tộc Trung Hoa là một dân tộc “bốn nhất”. Trong “Chủ nghĩa Tam Dân” ông viết: “Dân tộc Trung Hoa là dân tộc lâu đời nhất thế giới, dân tộc lớn nhất thế giới, dân tộc văn minh nhất thế giới, cũng là dân tộc có sức đồng hóa lớn nhất thế giới. Tìm hiểu và xem xét dân tộc ta từ th ban đầu cho tới nay ít nhất phải có 5 - 6 nghìn năm. So với các dân tộc khác trên thế giới, dân tộc ta vẫn là nhiều nhất, lớn nhất. Đời đời nối tiếp cho tới ngày nay vẫn là dân tộc ưu tú nhất thế giới”.

Dựa trên ưu thế trí lực của học sinh Trung Quốc học tại Mỹ có thành tích học tập tốt hơn học sinh Mỹ, Tôn Trung Sơn kêu gọi thế

hệ trẻ Trung Quốc phải khiêm tốn học tập Mỹ và phải có quyết tâm, chí lớn và niềm tin đuổi, vượt Mỹ. Ngày 21 tháng 12 năm 1923, trong diễn thuyết trước cuộc mít tinh hoan nghênh của học sinh Lĩnh Nam Quảng Châu, Tôn Trung Sơn nói: “Tài trí thông minh vốn có của người Trung Quốc thể hiện ở chỗ dù ở bất cứ lớp học nào trong nhà trường trên đất Mỹ, số điểm bình quân thành tích học mỗi học kỳ của học sinh Trung Quốc đều giỏi hơn học sinh Mỹ. Đây là điều người Mỹ đều thừa nhận”. Tôn Trung Sơn dùng lịch sử

chứng minh Trung Quốc từng có thời kỳ giàu mạnh lâu dài hơn thời kỳ nghèo yếu. Ông cũng dùng tính cách dân tộc chứng minh người Trung Quốc quả thực giỏi hơn người nước ngoài.

https://thuviensach.vn

Tôn Trung Sơn cho rằng, với tư cách là một phần của dân tộc ưu tú nhất thế giới, mỗi người Trung Quốc nhất định phải có chí khí lớn vượt trên người Tây Dương(1) và người Đông Dương(2). Ông nói:

“Vì nước ta đất rộng người đông, người Trung Quốc tài trí thông minh hơn nhiều so với người Tây Dương, Đông Dương, cho nên nếu nước ta được cải tạo xong, Trung Quốc cường thịnh sẽ còn vượt trên họ. Dĩ nhiên khi ấy người Trung Quốc được hạnh phúc hơn cả

người Tây Dương và người Đông Dương. Mọi người đều phấn đấu vì tổ quốc, xây dựng quốc gia tốt nhất thế giới - đó mới là chí khí lớn. Mong mọi người từ hôm nay trở đi cần phải xây dựng được chí khí lớn ấy”.

“Áp dụng chủ nghĩa mở cửa”

Quá trình Trung Quốc đi lên “nhất thế giới” là quá trình mở

cửa hướng ra thế giới, học tập thế giới. Cần phải đi con đường “Mở

cửa để dựng nước”, “Mở cửa để đuổi và vượt”. Ngày 23 tháng 10 năm 1912, trong diễn thuyết tại cuộc mít tinh hoan nghênh tổ chức ở Phủ

Đô đốc An Huy, Tôn Trung Sơn nói: “Muốn phát triển thực nghiệp thì không thể không dùng chủ nghĩa mở cửa”. Trong các cuộc họp bàn định cương lĩnh hành động với Đại Tổng thống Viên Thế Khải và các bộ trưởng của Viên tại Bắc Kinh, Tôn Trung Sơn đề ra chính sách mở cửa. Thế nào là chính sách mở cửa? Đó là để người nước ngoài đến Trung Quốc làm những việc kinh doanh công nghiệp, thương nghiệp. Hơn nữa từ xưa Trung Quốc đã thực hành chủ nghĩa mở cửa. Thời kỳ thịnh vượng nhất đời Đường, các nước ngoài như Ý, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Tư, Nhật Bản từng cử mấy vạn học sinh đến Trung Quốc học tập. Hồi ấy người nước ngoài đến Trung Quốc, người Trung Quốc không phản đối, đó là do Trung Quốc đang ở vào thời kỳ văn minh thịnh vượng nhất, từ trên xuống dưới mọi người đều hiểu rõ chủ nghĩa mở cửa chỉ có lợi, không có hại.

https://thuviensach.vn

Tôn Trung Sơn còn vạch ra: Nước Nhật đất chỉ bằng hai tỉnh lớn của Trung Quốc, dân cũng không nhiều hơn dân hai tỉnh lớn của Trung Quốc, cách đây 40 năm họ cũng là một quốc gia nhỏ nhất, nghèo nhất, yếu nhất. Thế nhưng từ sau cuộc Duy tân Minh Trị, trong 40 năm họ nghiễm nhiên được gọi là cường quốc. Trên toàn cầu chỉ có 6 - 7 nước được gọi là cường quốc, thế mà Nhật Bản nghiễm nhiên là một trong 6 - 7 nước ấy. Nước Nhật đã áp dụng chủ

nghĩa mở cửa. Dân quốc Trung Hoa đất rộng gấp 20 lần nước Nhật, số dân cũng nhiều gấp hơn 20 lần, nên làm theo cách của Nhật, cũng áp dụng chủ nghĩa mở cửa. Nếu vậy thì chỉ sau đây 3 - 5

năm ta sẽ giàu mạnh gấp 10 lần Nhật. Tôn Trung Sơn nói: “Trung Quốc nên mở mang sự nghiệp, cái nào trong nước không có vốn thì vay vốn nước ngoài. Nếu ta thiếu nhân tài thì dùng nhân tài nước ngoài. Nếu cách làm của ta chưa tốt thì ta dùng cách của nước ngoài. Kết quả chẳng phải là càng văn minh nhiều so với các nước Đông, Tây hay sao?”.

“Nhất thế giới” không thể sao chép, phải “có tinh thần sáng chế”

Từ hàm nghĩa Dân quốc Trung Hoa, Tôn Trung Sơn nhấn mạnh ý nghĩa của sự sáng tạo. Ngày 15 tháng 7 năm 1916, trong diễn thuyết tại buổi uống trà ở Thượng Hiền Đường, Thượng Hải, Tôn Trung Sơn đã giải thích vì sao không nói “Nước Cộng hòa Trung Hoa”

mà phải nói “Dân quốc Trung Hoa”. Ý nghĩa của chữ “dân” là kết quả ông đã nghiên cứu hơn chục năm mới có được. Tôn Trung Sơn cho rằng nước cộng hòa của Âu - Mỹ sáng lập trước nước ta; quốc dân thế kỷ XX nên có tinh thần sáng tạo chứ không nên tự thoả

mãn với cách bắt chước quy chế đã hình thành từ thế kỷ XVIII-XIX. Nếu tính năm tháng, tất phải có một Dân quốc Trung Hoa trang nghiêm rực rỡ xuất hiện trên đại lục phương Đông, vượt trên các nước cộng hòa trên thế giới.

https://thuviensach.vn

Tôn Trung Sơn còn dùng sự khác biệt giữa thể chế chính trị “Ngũ

quyền phân lập” của Dân quốc Trung Hoa với “Tam quyền phân lập” của các nước phương Tây để trình bày đặc sắc và ưu thế của thể

chế chính trị Trung Quốc. Ngày 18 tháng 8 năm 1916, ông nói trong một bài diễn thuyết như sau: “Phần lớn các nước văn minh trên thế giới ngày nay đều dùng thể chế Tam quyền phân lập.

Thực ra Tam quyền phân lập tuy có lợi nhưng cũng có nhiều cái hại, vì thế bỉ nhân từ 10 năm trước đã chủ trương Ngũ quyền phân lập. Vậy Ngũ quyền phân lập là gì? Trừ lập pháp, tư pháp và hành chính ra nay thêm hai thứ là phế truất và khảo thí. Hai chế độ này không phải là pháp chế mới của nước ta mà từ xưa đã có, phép hay ý đẹp thực đáng để các nước trên thế giới làm theo”.

Từ chủ nghĩa Tam Dân của Tôn Trung Sơn đến chủ nghĩa Marx Trung Quốc hóa của Mao Trạch Đông rồi chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc của Đặng Tiểu Bình, tất cả đều hé mở một đạo lý, đó là: sáng tạo dựng nước, dựng nước có đặc sắc riêng. Nói theo góc độ sáng tạo và đặc sắc thì “nhất thế giới” cũng là “duy nhất trên thế giới”. Đế quốc đại Anh năm nào cũng là một sự độc đáo, trên thế giới chỉ có một nước Anh; về sau nước Mỹ cũng là sự

độc đáo, trên thế giới chỉ có một nước Mỹ. Trung Quốc cũng là sự

độc đáo, trên thế giới chỉ có một Trung Quốc mà thôi. Các quốc gia nhất thế giới trong thời kỳ cận đại đều là những quốc gia có đặc sắc riêng, đều là những quốc gia có tính sáng tạo. Họ vừa không phải là bản sao của nước nhất thế giới trước đó mà cũng không thể bị nước tiếp sau sao chép, tuy rằng họ đều học tập kẻ đi trước, tuy rằng kinh nghiệm của họ cũng có thể gợi ý cho kẻ đi sau, song tất cả các quốc gia nhất thế giới đều là nước lớn sáng tạo, là nước lớn có đặc sắc riêng, không thể sao chép được.

“Không có binh lực mạnh thì không thể dựng nước”

https://thuviensach.vn

Trong bài diễn thuyết hôm 20 tháng 9 năm 1912 tại cuộc mít tinh hoan nghênh của giới quân đội Sơn Tây, Tôn Trung Sơn nói:

“Trong thế kỷ XX, các nước lập quốc đang tranh giành nhau, chưa thể tới thời đại Đại đồng, bởi thế nếu không có binh lực cường thịnh thì không thể dựng được nước”.

Ngày 23 tháng 6 năm 1924 khi tiếp đoàn đại biểu giới lao công Phillippines, Tôn Trung Sơn có nói: “Cách đây hai nghìn năm, Trung Quốc cực mạnh, chẳng những một mình hùng cứ phương Đông mà cũng làm châu Âu khiếp sợ. Nhưng Trung Quốc đã mạnh lại dùng chủ nghĩa hòa bình lên lớp cho thế giới, dạy các nước khác từ bỏ

chiến tranh, giành cuộc sống hòa bình; có điều khi Trung Quốc tuyên truyền bài học ấy thì các nước khác lại đang chuẩn bị lực lượng lớn lục quân, hải quân, gây nên kết cục như ngày nay. Họ

thấy ta đất rộng nhiều sản vật, là một thị trường rất tốt nhưng lại thiếu trang bị quân sự, nho nhã yếu ớt, bèn từng bước chia cắt đất đai nước ta, mỗi nước chiếm một phạm vi thế lực”. Từ mối quan hệ quốc tế “các nước xưng hùng xưng bá tranh giành đuổi bắt” và từ các bài học lịch sử của Trung Quốc, Tôn Trung Sơn vạch ra mối quan hệ giữa binh lực cường thịnh với dựng nước yên ổn.

Để xây dựng Trung Quốc thành “nước mạnh nhất thế giới”, Tôn Trung Sơn đã ấn định một cương lĩnh quân sự khí thế hừng hực, ngày nay xem lại chúng ta vẫn cảm thấy rung động mãnh liệt.

Trong bản cương lĩnh ấy, Tôn Trung Sơn đề xuất: “Kế hoạch huấn luyện 30 triệu nhân tài quân sự quốc phòng cơ bản, kế

hoạch huấn luyện 10 triệu nhân tài kỹ thuật quốc phòng”. Ngày 26

tháng 10 năm 1912, trong bài diễn thuyết tại cuộc mít tinh hoan nghênh của Liên hợp Quân chính học Nam Xương, Tôn Trung Sơn nói: “Từ nay, chúng tôi hy vọng các vị quyết tâm cố gắng phấn đấu nghiên cứu lý luận quân sự, làm cho 400 triệu đồng bào đều có tinh thần thượng võ”.

https://thuviensach.vn

Hồi ấy, Trung Quốc có 400 triệu dân mà kế hoạch của Tôn Trung Sơn định huấn luyện 40 triệu nhân tài quân sự quốc phòng cơ bản và nhân tài kỹ thuật quân sự, tức chiếm một phần mười tổng số dân, đây là khí phách quân sự của một nhà chính trị.

Học Mỹ, vượt Mỹ

Tôn Trung Sơn cho rằng học Mỹ trước tiên phải học tinh thần lập quốc của người Mỹ; muốn đuổi và vượt Mỹ thì phải lập chí hướng lớn của quốc gia và dân tộc.

Tôn Trung Sơn ca ngợi “nước Mỹ là nước văn minh tiên tiến”,

“nước Mỹ là nước cộng hòa đầu tiên trên thế giới”, có nhiều cái đáng để Trung Quốc học tập. Đồng thời với việc đề xuất học Mỹ, ông còn vững tin Trung Quốc có thể vượt Mỹ, cho dù cuối tháng 12

năm 1912 xuất hiện sự kiện sáu pháo hạm Mỹ tới Bạch Nga Đàm, Quảng Châu thị uy, Tôn Trung Sơn vẫn khuyến khích các học sinh Đại học Quảng Châu nên coi kinh nghiệm xây dựng đất nước của người Mỹ là tấm gương phấn đấu của cách mạng Trung Quốc, phải xác lập chí khí lớn đuổi và vượt Mỹ. Ngày 21 tháng 12 năm 1923, ông nói trong bài diễn thuyết tại cuộc mít tinh hoan nghênh của học sinh Lĩnh Nam Quảng Châu: “Hiện nay, các bạn đang học tập học vấn của Mỹ, thi môn lịch sử nước Mỹ. Nước Mỹ sở dĩ hưng thịnh là do cách mạng mà có. Khi tách ra khỏi Anh Quốc, nước Mỹ chỉ có 4

triệu dân, đất đai chỉ có 13 tỉnh, hoàn toàn là đất hoang hóa. Về

dân số chẳng qua chỉ bằng một phần trăm của Trung Quốc hiện nay. Trung Quốc giờ đây có 400 triệu dân, đất đai có 22 tỉnh, sản vật vô cùng phong phú. Nếu có thể đi theo cách mạng Mỹ, nước Mỹ

dùng một cái vốn nhỏ như thế mà còn gây dựng được cơ nghiệp lớn như ngày nay. Trung Quốc người đông của cải dồi dào, kết quả

trong tương lai dĩ nhiên tốt hơn nước Mỹ”.

https://thuviensach.vn

Tôn Trung Sơn cho rằng có những điều kiện thuận lợi trên nhiều mặt để Trung Quốc đuổi và vượt Mỹ. Trong “Kiến quốc phương lược”, ông viết: “Trung Quốc đất đai rộng hơn nước Mỹ, còn về mặt vật sản, khoáng sản thì thực là giàu nhất thế giới. Nói về số dân thì có 400 triệu, cũng nhất thế giới. Tài trí thông minh của nhân dân từ xưa tới nay vẫn là vô song, 5000 năm văn hóa thế

giới chưa từng có, trước đây cả trăm cả nghìn năm từng là cường quốc trên thế giới”.

Ngày 10 tháng 10 năm 1919, trong bài “Thực nghiệp Trung Quốc nên phát triển ra sao”, ông nói: “Trung Quốc ta đất rộng, sản vật phong phú như nước Mỹ, lại hơn Mỹ về nông sản dồi dào, khoáng sản phong phú. Nhân công lao động của ta nhiều gấp bốn lần nước Mỹ. Cái ta thiếu là vốn và nhân tài. Nếu ta có được hai yếu tố đó thì thực nghiệp của ta sẽ phát triển, chẳng những có thể sánh ngang Mỹ mà nên gấp bốn lần nước Mỹ”.

https://thuviensach.vn

II. Mao Trạch Đông: “Đại Nhảy Vọt” vượt Anh đuổi Mỹ

Mao Trạch Đông cũng là một người theo chủ nghĩa “Nhất thế

giới”, tư tưởng chiến lược và thực tiễn “Nhất thế giới” của ông có tính khám phá, sáng tạo, dĩ nhiên cũng có tính hạn chế của lịch sử.

Những vẻ vang và trục trặc, thành công và sai sót của ông đều có sắc thái truyền kỳ.

“Khai trừ hộ tịch của anh trên trái đất”

Mao Trạch Đông cho rằng đuổi kịp và vượt Mỹ là chức trách của Trung Quốc.

Trong bài phát biểu tại cuộc tọa đàm về vấn đề cải tạo xã hội chủ nghĩa công thương nghiệp tư bản chủ nghĩa ngày 29 tháng 10

năm 1955, Mao Trạch Đông nói: “Mục tiêu của chúng ta là đuổi kịp Mỹ, hơn nữa phải vượt Mỹ. Nước Mỹ chỉ có hơn 100 triệu dân, nước ta có hơn 600 triệu dân, chúng ta nên đuổi kịp Mỹ. Rốt cuộc cần mấy chục năm, cái đó tuỳ vào sự cố gắng của mọi người; ít nhất là 50 năm đi, có lẽ là 75 năm; 75 năm tức là 15 kế hoạch 5 năm.

Ngày nào đuổi kịp Mỹ, chúng ta mới có thể thở phào nhẹ nhõm. Bây giờ chúng ta chưa ra sao cả, cho nên bị người ta bắt nạt. Một quốc gia lớn như chúng ta, có nói khoác thì cũng ghê gớm lắm, lịch sử

những mấy nghìn năm, đất rộng, sản vật dồi dào, dân đông nhưng mỗi năm sản xuất mới được hai triệu mấy chục nghìn tấn thép, giờ

đây mới bắt đầu chế tạo ô tô, sản lượng còn rất ít, thực là chẳng ra sao cả. Cho nên các giới trong toàn quốc, kể cả giới công thương, các đảng phái Dân chủ, đều phải cố gắng xây dựng nước ta thành một quốc gia giàu mạnh. Chúng ta nên gánh lấy chức trách ấy trên phạm vi toàn thế giới. Cứ bốn người trên thế giới này có một https://thuviensach.vn

người của chúng ta, không vươn lên thì không được, chúng ta nhất định phải giành lấy khẩu khí đó”.

Mao Trạch Đông cho rằng Trung Quốc chỉ có vượt Mỹ thì mới có cống hiến lớn cho loài người. Năm 1956, Mao Trạch Đông viết trong bài “Kỷ niệm tiên sinh Tôn Trung Sơn” như sau: “Trung Quốc là quốc gia đất rộng 9,6 triệu kilômet vuông và có 600 triệu dân, Trung Quốc nên có cống hiến tương đối lớn cho nhân loại. Cống hiến ấy trong một thời kỳ dài trước đây còn quá ít ỏi. Điều đó làm chúng ta xấu hổ”. Mao Trạch Đông nhấn mạnh: “Không những ta có khả năng vượt Mỹ mà điều đó hoàn toàn là cần thiết, hoàn toàn nên. Nếu không như vậy thì dân tộc Trung Hoa chúng ta không xứng đáng với các dân tộc toàn thế giới, cống hiến của chúng ta đối với nhân loại còn nhỏ”.

Trong cách nhìn của Mao Trạch Đông, nếu Trung Quốc không thể vượt Mỹ thì phải khai trừ hộ tịch của Trung Quốc trên trái đất này! Năm 1956, trong hội nghị trù bị Đại hội VIII Đảng Cộng sản Trung Quốc, khi nói về vấn đề vượt Mỹ, Mao Trạch Đông chỉ ra:

“Chúng ta đoàn kết tất cả mọi lực lượng có thể đoàn kết trong ngoài Đảng, trong ngoài nước, mục đích là để làm gì? Là để xây dựng một nhà nước xã hội chủ nghĩa vĩ đại. Một quốc gia như chúng ta có thể và nên dùng từ “vĩ đại”. Đảng của chúng ta là một Đảng vĩ đại, nhân dân chúng ta là nhân dân vĩ đại, cuộc cách mạng của chúng ta là cuộc cách mạng vĩ đại, sự nghiệp xây dựng của chúng ta là sự

nghiệp xây dựng vĩ đại. Trên trái đất chỉ có một quốc gia 600 triệu dân, đó là chúng ta. Trước đây người ta coi thường chúng ta là có lý do của họ. Vì anh chưa có cống hiến gì, một năm chỉ có vài trăm nghìn tấn thép, lại còn phải lấy thép của người Nhật để dùng.

Tưởng Giới Thạch Quốc Dân Đảng chuyên chính 22 năm, mỗi năm chỉ làm được vài chục nghìn tấn thép. Hiện nay, chúng ta cũng chưa làm được nhiều, nhưng đã làm được một chút rồi, năm nay sẽ được https://thuviensach.vn

4 triệu tấn, sang năm đột phá mức 5 triệu tấn, kế hoạch 5 năm lần thứ hai phải vượt 10 triệu tấn, kế hoạch 5 năm lần thứ ba có thể vượt 20 triệu tấn. Chúng ta phải cố gắng thực hiện mục tiêu này. Tuy rằng trên thế giới có khoảng 100 quốc gia, nhưng chỉ có vài quốc gia sản xuất được hơn 20 triệu tấn thép. Cho nên đất nước ta khi xây dựng nên sẽ là một nước xã hội chủ nghĩa vĩ đại, sẽ

họàn toàn thay đổi tình trạng lạc hậu 100 năm qua, thay đổi cái tình trạng bị người ta coi thường ấy, cái tình trạng không may ấy, hơn nữa sẽ đuổi kịp nước tư bản chủ nghĩa lớn mạnh nhất thế giới là nước Mỹ. Nước Mỹ chỉ có 170 triệu dân, dân số nước ta gấp mấy lần họ, tài nguyên ta cũng phong phú, điều kiện khí hậu không khác họ bao nhiêu, đuổi kịp là có thể được. Có nên đuổi kịp hay không đây? Hoàn toàn nên. Sáu trăm triệu người của anh đang làm cái gì thế? Đang ngủ ư? Nên ngủ hay là nên làm việc đây? Nếu nói nên làm việc, người ta 170 triệu dân có 100 triệu tấn thép, anh 600

triệu dân mà không làm ra 200 triệu, 300 triệu tấn thép ư? Anh đuổi không kịp người ta thì anh chẳng có lý do, thì anh chẳng vẻ vang thế được, cũng chẳng vĩ đại lắm. Nước Mỹ dựng nước mới có 180

năm, 60 năm trước đây họ cũng chỉ có 4 triệu tấn thép. Ta lạc hậu sau họ 60 năm. Nếu chúng ta có 50 năm, 60 năm nữa thì hoàn toàn nên đuổi kịp họ. Đây là một trách nhiệm. Anh có nhiều người như

thế, anh có đất đai rộng như thế, tài nguyên phong phú thế, lại nghe nói anh làm chủ nghĩa xã hội, nghe đâu là có tính ưu việt, kết quả anh làm dăm sáu chục năm mà vẫn chưa thể đuổi kịp nước Mỹ, thế thì anh ra cái quái gì? Thế thì phải khai trừ hộ tịch của anh trên trái đất này thôi!”.

“Thời gian biểu” vượt Anh đuổi Mỹ

Đã mấy lần Mao Trạch Đông điều chỉnh “Thời gian biểu” đuổi và vượt Mỹ, qua đó có thể thấy được lịch trình tâm huyết đuổi Anh vượt Mỹ của ông.

https://thuviensach.vn

Ngày 18 tháng 11 năm 1957, trong bài phát biểu tại Hội nghị đại biểu các đảng Cộng sản và công nhân họp ở Moskva, Mao Trạch Đông từng nói: “Đồng chí Khrushchev [Khơ-rút-sốp] có nói với chúng tôi là 15 năm sau Liên Xô có thể vượt Mỹ. Tôi cũng có thể nói, 15 năm sau chúng tôi có thể đuổi kịp hoặc vượt Anh Quốc”. Không lâu sau khi từ Liên Xô trở về, Mao Trạch Đông bèn triệu tập những người phụ trách các đảng phái Dân chủ và người không đảng phái làm cuộc tọa đàm, thông báo họ biết ý tưởng chiến lược vượt Anh đuổi Mỹ.

Bài xã luận nhân dịp Tết Nguyên đán năm 1958 của “Nhân dân nhật báo” viết: Chuẩn bị dùng thêm thời gian từ 20 đến 30 năm để vượt Mỹ về kinh tế.

Ngày 15 tháng 4 năm 1958, Mao Trạch Đông tiến thêm một bước nhận định: 10 năm có thể đuổi kịp Anh, thêm 10 năm nữa có thể đuổi kịp Mỹ. Nói 25 năm hoặc thời gian nhiều hơn một chút đuổi kịp Anh, Mỹ là để dư ra 5 - 7 năm. Khẩu hiệu 15 năm đuổi kịp Anh vẫn không thay đổi.

Tháng 5 năm 1958, tại Hội nghị lần thứ hai Trung ương Đảng khóa VIII, Lý Phú Xuân đề xuất: 7 năm đuổi kịp Anh, 15 năm đuổi kịp Mỹ. Trong lời phê của mình, Mao Trạch Đông sửa lại là: 7 năm đuổi kịp Anh, thêm 8 hoặc 10 năm đuổi kịp Mỹ. Ngày 22 tháng 6

năm 1958, Mao Trạch Đông lại viết lời phê trên một bản báo cáo của Bạc Nhất Ba như sau: “Vượt Anh không phải là 15 năm, cũng không phải là 7 năm, mà chỉ cần 2 - 3 năm; hai năm là có khả năng được”.

Thậm chí Mao Trạch Đông chủ trương ngoài mấy mục đóng tàu, ô tô, điện lực ra, sang năm là có thể vượt Anh.

Ngày 2 tháng 9 năm 1958, Mao Trạch Đông ra lời kêu gọi: “Hãy phấn đấu vì mục tiêu 5 năm đuổi gần kịp nước Anh, 7 năm vượt Mỹ!”.

https://thuviensach.vn

Nhằm thực thi chiến lược vượt Anh đuổi Mỹ, Mao Trạch Đông phát động phong trào “Đại Nhảy Vọt”. Trong hội nghị Nam Ninh hồi đầu năm 1958, ông nói: “Tôi không tin là xây dựng lại khó hơn đánh trận?”.

“Đại Nhảy Vọt” không thực hiện được mục tiêu vượt Anh đuổi Mỹ, ngược lại làm cho kinh tế Trung Quốc đình trệ và tụt lùi. Giấc mộng “Đại Nhảy Vọt” bị thất bại, nhiều người chết một cách không bình thường, tỷ trọng GDP của Trung Quốc trong tổng lượng GDP thế giới từ 5,46% năm 1957 tụt xuống 4,01% năm 1962, thấp hơn cả mức năm 1950 (4,59%). Do đó tình cảm xúc động của Mao Trạch Đông trong thực tiễn trở nên lý trí và bình tĩnh. Ngày 13 tháng 1 năm 1961, Mao Trạch Đông nói tại Hội nghị công tác Trung ương:

“Bây giờ nhìn lại, thấy xây dựng chủ nghĩa xã hội không được vội quá như thế. Vội quá thì làm không được việc, càng vội thì càng làm không được, chẳng bằng chậm một chút, phát triển tiến lên theo kiểu làn sóng. Điều đó giống như người đi đường, đi một quãng phải nghỉ một lúc. Quân đội trong hành quân có nghỉ lớn, nghỉ nhỏ, kết hợp làm và nghỉ, có làm có nghỉ. Giữa hai chiến dịch cũng phải nghỉ để chỉnh đốn”.

Về sau, hôm 30 tháng 1 năm 1962, trong Hội nghị công tác Trung ương mở rộng, Mao Trạch Đông phát biểu tổng kết bài học của “Đại Nhảy Vọt” như sau: “Nói về việc xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa lớn mạnh tại Trung Quốc, 50 năm chưa được, có thể

cần 100 năm hoặc thời gian nhiều hơn. Sự phát triển chủ nghĩa tư

bản kể từ thế kỷ XVII tới nay đã hơn 360 năm. Muốn xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa lớn mạnh ở Trung Quốc, tôi ước tính cần bỏ ra hơn 100 năm. Trung Quốc người đông, nền tảng mỏng, kinh tế lạc hậu, muốn phát triển mạnh sức sản xuất, muốn đuổi kịp và vượt các nước tư bản tiên tiến nhất trên thế giới, tôi thấy không có thời gian hơn 100 năm là không được. Có thể chỉ cần vài https://thuviensach.vn

chục năm, thí dụ có người nghĩ là 50 năm là có thể làm được điều đó. Nếu quả nhiên như thế thì ơn trời ơn đất, không thể có gì tốt hơn. Nhưng tôi khuyên các đồng chí chịu khó nghĩ nhiều hơn về

các khó khăn, vì vậy hãy thiết tưởng thời gian lâu dài hơn một chút.

Ba trăm mấy chục năm xây dựng nên nền kinh tế tư bản lớn mạnh; ở nước ta, trong ngoài 50 năm tới, trong ngoài 100 năm là thời đại vĩ đại chế độ xã hội trên thế giới triệt để biến đổi, là một thời đại long trời lở đất, bất cứ thời đại lịch sử nào trong quá khứ đều không thể sánh được. Cần chuẩn bị rút kinh nghiệm từ các thất bại và trục trặc gây ra bởi tính mù quáng, qua đó giành lấy thắng lợi cuối cùng. Xuất phát từ điểm đó, giả định thời gian lâu dài hơn một chút là có nhiều cái lợi, ngược lại giả định thời gian ngắn hơn là có hại”.

Lộ trình vượt Anh đuổi Mỹ: “Đại Nhảy Vọt”

Trung Quốc muốn đuổi và vượt Mỹ tất phải “Đại Nhảy Vọt” -

đây là ý tưởng kiên định của Mao Trạch Đông. Năm 1949, thu nhập bình quân đầu người Trung Quốc bằng 27 USD, lúc ấy thu nhập bình quân đầu người của châu Á là 44 USD. Thu nhập bình quân đầu người Trung Quốc năm 1952 chỉ tương đương 2,3% thu nhập bình quân đầu người của Mỹ. Có thể thấy muốn đuổi và vượt Mỹ, Trung Quốc tất phải “Đại Nhảy Vọt”.

Cuộc Đại Nhảy Vọt của Trung Quốc hồi cuối thập niên 50 thế

kỷ XX để lại bài học đau xót. Thế nhưng sự thất bại của mô hình

“Đại Nhảy Vọt” xác định trong một thời kỳ lịch sử đặc biệt không có nghĩa là không thể tiến hành bất cứ hình thức “Đại Nhảy Vọt” nào.

Ngày 13 tháng 2 năm 1964, khi duyệt bản thảo Báo cáo công tác của chính phủ tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa III của Chu Ân Lai, Mao Trạch Đông có viết thêm một đoạn như sau: “Chúng ta không thể đi con đường cũ phát triển kỹ thuật của các nước trên thế

https://thuviensach.vn

giới, lết từng bước ở phía sau người ta. Chúng ta phải phá bỏ thói thường, tận sức áp dụng kỹ thuật tiên tiến, trong một thời kỳ lịch sử

không quá dài xây dựng nước ta thành một cường quốc hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa. “Đại Nhảy Vọt” mà ta nói chính là ý nghĩa ấy. Lẽ

nào đó là việc không thể làm nổi ư? Là khoác lác, nổ súng lớn chăng?

Không phải, có thể làm được. Đã không phải là khoác lác, cũng không phải là nổ súng lớn. Chỉ cần xem lại lịch sử của chúng ta là có thể

biết. Chẳng phải là chúng ta đã về cơ bản đánh đổ bọn đế quốc, phong kiến, tư bản bề ngoài có vẻ lớn mạnh đấy ư? Chẳng phải là từ trên mảnh đất một nghèo hai trắng, qua 15 năm cố gắng chúng ta đã đạt được trình độ khả quan về các mặt cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội đó sao? Không phải là chúng ta đã cho nổ được một quả bom nguyên tử đấy ư? Cái tên “Con bệnh phương Đông” mà trước kia người phương Tây gán cho chúng ta, bây giờ chẳng đã bị vứt bỏ rồi đấy ư? Vì sao những việc giai cấp tư sản phương Tây làm được thì giai cấp vô sản phương Đông lại không làm được nhỉ? Tiên sinh Tôn Trung Sơn, nhà đại cách mạng Trung Quốc, bậc tiền bối của chúng ta hồi đầu thế kỷ này từng nói Trung Quốc sẽ xuất hiện một cuộc Đại Nhảy Vọt. Dự kiến ấy của tiên sinh tất sẽ được thực hiện trong thời gian vài chục năm. Đây là một xu thế tất nhiên, bất cứ thế lực phản cách mạng nào cũng không thể ngăn chặn nổi”.

Quan điểm “Đại Nhảy Vọt” của Mao Trạch Đông là phải đả phá thói thường, đi con đường mới. Cuộc “Đại Nhảy Vọt” ba năm bắt đầu từ năm 1958 đã thất bại, nhưng cuộc “Đại Nhảy Vọt” 30 năm bắt đầu từ năm 1978 chẳng đã thành công đó sao? Muốn nhanh chóng đuổi và vượt các nước phương Tây kinh tế phát triển, Trung Quốc kinh tế lạc hậu không có “Đại Nhảy Vọt” thì không được.

“Kiến quốc phương lược” mà Tôn Trung Sơn viết, bản kế hoạch thực nghiệp tự tay ông dự thảo chính là phương lược và kế hoạch của cuộc “Đại Nhảy Vọt”. Cuộc “Đại Nhảy Vọt” của Mao Trạch Đông https://thuviensach.vn

không chỉ là cuộc nhảy vọt thất bại năm 1958 ấy mà còn là thành tựu giành được do sự phấn đấu và đặt nền móng trong gần 30

năm ông nắm chính quyền. “Đại Nhảy Vọt” của Tôn Trung Sơn và Mao Trạch Đông tuy phát sinh trắc trở, bị trục trặc do hạn chế bởi điều kiện khách quan và chủ quan, nhưng những bài học kinh nghiệm các vị tiên phong thu được là di sản quý báu để lại cho chúng ta. Cuộc “Đại Nhảy Vọt” năm 1958 đem lại tai nạn cho Trung Quốc, nhưng 20 năm sau, bắt đầu từ năm 1978, Trung Quốc lại khởi đầu một cuộc “Đại Nhảy Vọt”. Trên cơ sở tổng kết và kế thừa người đi trước, Đặng Tiểu Bình đã thực hiện một cuộc “Đại Nhảy Vọt”

thành công, bởi lẽ ông tìm ra quy luật “Đại Nhảy Vọt” trong xây dựng kinh tế ở Trung Quốc, lập nên kỳ tích 30 năm cải cách mở cửa.

Công cuộc cải cách mở cửa 30 năm ấy là cuộc “Đại Nhảy Vọt” thành công kéo dài 30 năm. Trung Quốc ngày nay đi ra từ trong cuộc “Đại Nhảy Vọt” cải cách mở cửa, còn cần tiếp tục nhảy vọt trên con đường phát triển một cách khoa học, cần dựa theo yêu cầu của quan điểm phát triển một cách khoa học để tiến hành cuộc “Đại Nhảy Vọt” khoa học. Sau 30 năm thực hiện “Đại Nhảy Vọt” một cách khoa học, Trung Quốc sẽ dẫn đầu thế giới.

https://thuviensach.vn

III. Đặng Tiểu Bình: Trí tuệ lớn “Giấu mình chờ

thời”

Trong thời kỳ mới cải cách mở cửa, Đặng Tiểu Bình dẫn dắt nhân dân Trung Quốc xông tới nhất thế giới. Đó là hòa nhập vào thế

giới để dẫn đầu thế giới, là làm nên công chuyện lớn trong “Giấu mình chờ thời”(3). Việc xây dựng trật tự chính trị quốc tế mới và trật tự kinh tế quốc tế mới do Đặng Tiểu Bình đề ra đã thể hiện đầy đủ khí phách chiến lược của ông theo đuổi làm ăn lớn có tính thế giới.

Tiểu Bình, đại chí: Bản thiết kế tổng thể để Trung Quốc tiến lên nhất thế giới

Tuy rằng trong các bài nói và bài viết công khai của mình, Đặng Tiểu Bình chưa nhắc tới những từ ngữ như “Trung Quốc nhất thế

giới”, “đuổi và vượt Mỹ”, song nguyện vọng của ông dẫn dắt nhân dân Trung Quốc xông tới nhất thế giới lại vô cùng mạnh mẽ. Sức mạnh xông tới nhất thế giới của ông trong cải cách mở cửa có cường độ lớn nhất, tốc độ nhanh nhất, khiến cho Trung Quốc ngày càng tiến gần tới nhất thế giới.

Là tổng kiến trúc sư của công cuộc cải cách mở cửa Trung Quốc, bản thiết kế tổng thể Trung Quốc do Đặng Tiểu Bình đề xuất được tiến hành thiết kế xoanh quanh mục tiêu xây dựng một cường quốc hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa làm cho Trung Quốc trở

thành nhất thế giới. Bản thiết kế tổng thể của ông là cả một hệ

thống có nội dung phong phú, bao gồm: một mục tiêu phấn đấu

- xây dựng một cường quốc hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa, khiến Trung Quốc trở thành nhất thế giới; một lộ trình cơ bản - coi xây dựng kinh tế là trung tâm, kiên trì bốn nguyên tắc cơ bản, kiên trì https://thuviensach.vn

cải cách mở cửa; ba giai đoạn phấn đấu - ba bước đi, từ no ấm, khá giả đến 50 năm đầu thế kỷ XXI thực hiện giấc mơ nước giàu mạnh; một đại chiến lược phát triển hòa bình - giấu mình chờ thời, có sự thành đạt.

“Cải cách mở cửa của Trung Quốc phải làm tốt hơn Duy tân Minh Trị của Nhật Bản” Công cuộc Duy tân Minh Trị là một kiểu mẫu về cải cách chấn hưng đất nước. Ngay từ ngày 24 tháng 5 năm 1975 Đặng Tiểu Bình đã chỉ ra: Duy tân Minh Trị là công cuộc hiện đại hóa do giai cấp tư sản mới nổi lên tiến hành; chúng ta là giai cấp vô sản, ta nên và có thể làm tốt hơn họ. Ngày 15 tháng 4 năm 1985, Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh: “Việc chúng ta hiện nay đang làm là việc Trung Quốc mấy nghìn năm nay chưa từng làm. Cuộc cải cách này chẳng những ảnh hưởng tới Trung Quốc mà còn ảnh hưởng tới thế giới”. Mục tiêu của Đặng Tiểu Bình là tiến hành một sự

nghiệp vĩ đại “ảnh hưởng tới thế giới”. Ông cho rằng: Công cuộc cải cách của chúng ta là một loại thử nghiệm chẳng những ở Trung Quốc mà cũng là thử nghiệm trong phạm vi quốc tế; chúng ta tin là cuộc cải cách này sẽ thành công. Nếu thành công thì có thể cung cấp một số kinh nghiệm nào đó cho sự nghiệp xã hội chủ nghĩa trên thế giới và sự phát triển của các nước chưa phát triển. Dĩ nhiên không phải là bê nguyên xi cho nước khác.

Ngày 7 tháng 4 năm 1990, trong bài phát biểu quan trọng “Chấn hưng dân tộc Trung Hoa”, Đặng Tiểu Bình nói: “Sau Hội nghị toàn thể Trung ương lần III khóa XI, chúng ta tập trung lực lượng làm bốn hiện đại hóa, hướng tới việc chấn hưng dân tộc Trung Hoa.

Trong một thời gian không lâu, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa sẽ trở thành một nước lớn về kinh tế, hiện nay đã là một nước lớn về chính trị rồi. Chiếc ghế tại Liên Hợp Quốc là của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Người Trung Quốc cần phấn chấn lên. Đại lục Trung Quốc đã có cơ sở khá tốt. Chúng ta còn có mấy https://thuviensach.vn

chục triệu đồng bào yêu nước ở hải ngoại, họ mong mỏi Trung Quốc hưng thịnh phát triển, điều này trên thế giới không đâu có.

Chúng ta cần lợi dụng cơ hội để phát triển Trung Quốc. Trong thế

kỷ sau, Trung Quốc sẽ rất có triển vọng”.

Năm nào Tôn Trung Sơn thành lập “Hưng Trung Hội”, đề xuất

“Chấn hưng Trung Hoa” tức là muốn “vượt trên Âu Mỹ”, lấy lại ngôi vị nhất thế giới. Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh chấn hưng dân tộc Trung Hoa cũng là muốn giành được địa vị nhất thế giới cho Trung Quốc. Hàm nghĩa của chấn hưng Trung Hoa là nhất thế

giới; thực hiện công cuộc phục hưng vĩ đại tức là Trung Quốc phải một lần nữa trở thành nhất thế giới.

Chiến lược “Ba bước đi”: Xông tới nhất thế giới Quá trình Trung Quốc đi lên nhất thế giới sẽ là một quá trình như thế

nào? Thập niên 80 thế kỷ XX Đặng Tiểu Bình từng đề xuất dùng thời gian 70 năm để thực hiện “Ba bước đi”, tới khi kỷ niệm 100 năm dựng nước sẽ thực hiện mục tiêu chiến lược của Trung Quốc. Bước thứ nhất dùng 10 năm để đạt được mức no ấm, bước thứ hai lại dùng 10 năm nữa để đạt được mức sống khá giả, bước thứ ba là trong thế kỷ XXI lại dùng thời gian 50 năm để thực hiện mục tiêu vĩ đại phục hưng dân tộc Trung Hoa. Đặng Tiểu Bình là người theo chủ

nghĩa hiện thực, cũng là người theo chủ nghĩa lý tưởng. Lời căn dặn cuối cùng của ông cũng là lời khích lệ người Trung Quốc: “Từ nay cho tới giữa thế kỷ sau sẽ là quãng thời gian rất quan trọng; chúng ta phải miệt mài làm việc vất vả. Gánh trên vai chúng ta rất nặng, trách nhiệm lớn lắm đấy!”. Tại sao thời kỳ giữa thế kỷ XXI mà Đặng Tiểu Bình nói lại là thời kỳ rất quan trọng? Vì đó chính là thời kỳ Trung Quốc đi lên nhất thế giới.

https://thuviensach.vn

IV. Thế giới dự đoán về Trung Quốc Sự phát triển của Trung Quốc có ảnh hưởng tới tương lai thế

giới. Các nhà chính trị, chuyên gia thậm chí dân chúng một số nước lớn đều nhiệt tình dự đoán tương lai của Trung Quốc, hơn nữa đã hình thành một số nhận thức chung cơ bản.

Người Nhật: “Nhật Bản nhỏ hơn Trung Quốc”

“Chung sống như thế nào với Trung Quốc, người láng giềng khổng lồ không bá quyền?” - đây là vấn đề các giới dân chúng Nhật Bản bàn luận rộng rãi mấy năm nay. Nhật Bản nên tạo dựng một “quan điểm về Trung Quốc” như thế nào? Học giả Ohmae Kenichi(4), người được gọi là “Cha đẻ chiến lược của Nhật Bản” có những quan điểm đại diện cho người Nhật.

Năm 2009, trong các lần diễn thuyết và trong các bài viết của mình, Ohmae Kenichi nhiều lần chỉ ra: “Trước năm 2055, nền kinh tế Trung Quốc sẽ có quy mô gấp 10 lần Nhật Bản”, nước Nhật cần một lần nữa thích nghi với “Tình trạng quốc lực Nhật chỉ

bằng 10% quốc lực Trung Quốc”, Nhật cần có “cảm giác quy mô”

đánh giá đúng nước láng giềng Trung Quốc. Nhìn lại lịch sử hai nghìn năm trước đây, quy mô quốc lực Nhật luôn luôn bằng 10%

Trung Quốc, từ sau Duy tân Minh Trị, tình trạng này mới có thay đổi, hiện nay chẳng qua là trở lại quan hệ tỷ lệ ngày xưa mà thôi. Nhật Bản tất phải tiếp nhận thực tế “Nhật nhỏ hơn Trung Quốc”, cần làm một quốc gia “nhỏ mà mạnh”. Thị trường Trung Quốc khổng lồ là cơ hội thương mại lớn của Nhật. Mấu chốt của việc các doanh nghiệp Nhật làm ăn thành công là ở chỗ họ có thể ôm lấy Trung Quốc hay không. Thí dụ việc xây dựng đường cao tốc, chiều dài tổng cộng của lưới đường cao tốc của Nhật vào khoảng 9.000 km, mà Trung Quốc mỗi năm cần xây dựng 8.000 km đường cao tốc.

https://thuviensach.vn

Mười mấy năm nay Ohmae Kenichi nhiều lần đi lại giữa Nhật và Trung Quốc, hiện nay mỗi năm ông định kỳ đến Trung Quốc tám lần. Ông nói: “Ngày nay nghiên cứu thế giới không thể không nghiên cứu Trung Quốc”. Ông cho rằng sau cuộc khủng hoảng tài chính lần này nước Mỹ đã rớt xuống thành một quốc gia hoàn toàn không còn phong độ và tư cách lãnh tụ thế giới nữa. Trong cuốn “Tạm biệt nước Mỹ?” ông kê ra ba đơn thuốc cho nước Mỹ: thứ nhất là xin lỗi toàn thế giới, thừa nhận mấy sai lầm lớn phạm phải trong tám năm qua như tấn công Afghanistan, chiếm Iraq, gây ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu; thứ hai là trở thành một phần của thế giới, bàn bạc làm mọi việc, không được làm bá quyền; thứ ba là từ bỏ chiến tranh.

Cái sáng suốt biết mình của Nhật Bản, khả năng thích ứng của Nhật Bản đối với sự thay đổi tình hình thế giới thể hiện ở chỗ nước Nhật sau hơn 100 năm “Thoát Á nhập Âu” nay lại cao giọng muốn

“Thân Mỹ nhập Á”, “Thoát Âu nhập Á”. Thế hệ mới các nhà chính trị

Nhật cho rằng thế giới đang phát triển theo hướng lưỡng cực hóa là Mỹ và Trung Quốc, Nhật phải trở thành một cây cầu trên Thái Bình Dương, phát huy tác dụng cầu nối giữa Mỹ với Trung Quốc.

Nhật cần thay đổi chính sách ngoại giao “Theo đuôi Mỹ”. Trong nửa đầu năm 2009, tỷ trọng buôn bán của Nhật với Trung Quốc là 20,4%, với Mỹ là 13,7%, nhưng năm 1990 tỷ trọng buôn bán của Nhật với Mỹ là 27,4%, với Trung Quốc chỉ có 3,5%. Đây cũng là lần đầu tiên sau chiến tranh tỷ trọng buôn bán của Nhật với Trung Quốc vượt quá mức 20% và với châu Á đã vượt quá 50%; Nhật đã hình thành sự ỷ lại vào buôn bán với châu Á, trong đó Trung Quốc là trung tâm.

Người Mỹ: “Phương án Bắc Kinh” sẽ thay cho “Đồng thuận Washington”

https://thuviensach.vn

Người Mỹ rất nhạy cảm với việc Trung Quốc đi tới “Nhất thế

giới”, trước đây 20 năm họ đã có dự kiến. Năm 1987, một người Mỹ

là Paul Kennedy đưa ra ba dự đoán lớn về tình hình thế giới: thứ

nhất, trong tương lai gần sẽ không có quốc gia nào có thể gia nhập nền “chính trị(5) đầu” gồm Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc, Nhật và Cộng đồng kinh tế châu Âu (Kissinger thì cho rằng rất có thể có thêm Ấn Độ, hình thành nền “chính trị 6 nước”), những quốc gia này sẽ là các nước lớn cuối cùng. Thứ hai, cán cân lực lượng sản xuất của thế giới trên một số mặt đã từ Liên Xô, Mỹ và Cộng đồng kinh tế châu Âu nghiêng về phía Nhật và Trung Quốc. Tuy Trung Quốc còn lạc hậu sau Nhật nhưng Trung Quốc phát triển rất nhanh. Thứ ba, Trung Quốc trải qua cuộc phấn đấu gian khổ

lâu dài, người lãnh đạo nước này hiện nay xem ra đang thực hiện một chiến lược hùng vĩ, tư tưởng nhất quán và có tầm nhìn xa, về mặt này họ sẽ thắng Moskva, Washington và Tokyo, càng không cần nói Tây Âu.

Cách đây mười mấy năm Brzezinski từng dự đoán: “Hơn hai chục năm sau Trung Quốc sẽ trở thành một nước lớn toàn cầu, thực lực của Trung Quốc đại để sẽ ngang với Mỹ và châu Âu”. Trong “Kế

hoạch năm 2020” gửi Quốc hội, Uỷ ban Tình báo nhà nước Mỹ

viết: “Sự trỗi dậy của Trung Quốc sẽ như sự xuất hiện của nước Đức hồi thế kỷ XIX, nước Mỹ trong thế kỷ XX, là điều không thể

tránh được”.

Công ty Gold Sachs dự đoán đến năm 2027 quy mô nền kinh tế Trung Quốc sẽ vượt Mỹ; đến năm 2050 sẽ gấp đôi Mỹ.

Tạp chí “Chính sách thế giới” của Mỹ số ra mùa thu năm 2008

đăng bài “Sự trỗi dậy của Trung Quốc”, trong đó viết: “Không nghi ngờ gì nữa, đến năm 2033 Trung Quốc có thể chiếm vị trí thứ

nhất trong trật tự kinh tế thế giới, Mỹ sẽ đứng thứ hai”. “Chúng tôi hy vọng chính phủ Mỹ và nhân dân Mỹ có thể bắt đầu suy nghĩ về

https://thuviensach.vn

hàm ý của bước ngoặt có ý nghĩa ranh giới ấy và suy nghĩ về cách thức đối phó”. “Cùng với sự chuyển dịch về thời gian và sự xuất hiện vấn đề tăng trưởng kinh tế và phát triển, chúng ta sẽ nghe thấy nhiều hơn các Phương án Bắc Kinh chứ không phải là Đồng thuận Washington”.

Người Anh: “Trọng tâm thế giới chuyển về phía Đông”

Cuốn sách “Khi Trung Quốc thống trị thiên hạ: Sự trỗi dậy của Vương quốc trung ương và hồi kết của thế giới phương Tây”5

đang làm chấn động phương Tây. Tác giả sách này là Martin Jacques viết: “Việc nước Mỹ dần dần trở thành một nước lớn không phải độc nhất vô nhị sẽ là một quá trình đau khổ đối với họ.

Mỹ cần học cách nhìn thẳng, thích nghi với sự sa sút tương đối của mình... Lựa chọn xấu nhất của nước Mỹ là ngăn chặn, ức chế

Trung Quốc, điều đó sẽ đưa thế giới trở lại rơi vào vũng lầy chiến tranh lạnh. Cuộc chiến tranh lạnh mới sẽ chỉ tăng tốc quá trình tụt dốc địa vị của nước Mỹ. Đối với toàn bộ thế giới phương Tây, sự trỗi dậy của Trung Quốc sẽ làm sâu sắc thêm cảm giác hẫng hụt phổ biến của thế giới phương Tây. Phương Tây đang đi vào giai đoạn tự điều chỉnh để thích nghi lâu dài và đau khổ... Tôi sẵn lòng vỗ tay trước việc Trung Quốc trỗi dậy trở thành lực lượng lãnh đạo thế giới. Việc Trung Quốc trỗi dậy chẳng những chỉ làm thay đổi tình hình kinh tế thế giới mà còn thay đổi phương thức sống và tư

duy của chúng ta. Sự trỗi dậy của Trung Quốc dự báo một thời đại mới sắp đến... Tới nửa sau thế kỷ XXI rất có thể Trung Quốc sẽ

trở thành quốc gia mạnh nhất thế giới; hệ thống quốc tế sẽ xảy ra biến đổi lớn. Bắc Kinh sẽ trở thành thủ đô của thế giới. Thượng Hải cũng sẽ thay thế New York trở thành trung tâm kinh tế tài chính quốc tế”.

Một bình luận viên của báo Anh “Người bảo vệ” dự đoán: “Sự

chuyển biến của Trung Quốc sẽ làm cho trọng tâm của thế giới https://thuviensach.vn

chuyển dịch về phía Đông; thế kỷ XXI sẽ hoàn toàn không như hai thế kỷ trước đó, quyền lực sẽ không còn nắm trong tay Âu Mỹ

nữa”.

Trong cuốn “Biểu hiện lâu dài của kinh tế Trung Quốc”, nhà kinh tế nổi tiếng người Anh, giáo sư Madison có phân tích và cho rằng Trung Quốc có thể trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới vào năm 2015.

Tháng 5 năm 2008, think tank Anh Quốc “Trung tâm cải cách châu Âu” đưa ra báo cáo nhận định trung tâm quyền lực thế giới đang chuyển về phía Đông. Đến năm 2020 quy mô kinh tế của Mỹ, châu Âu, Trung Quốc sẽ tương đương nhau, GDP mỗi nền kinh tế này sẽ chiếm 20% tổng lượng kinh tế toàn cầu.

Tạp chí Anh “Nhà kinh tế” trong một báo cáo có tên “Triển vọng thế giới năm 2008“ có viết: Năm 2008 là năm đầu tiên mà nền chính trị và kinh tế thế giới sẽ “Thoát Mỹ nhập Trung Quốc”, nghĩa là năm đầu tiên từ “Trật tự thế giới do Mỹ chủ đạo” chuyển thành “Trật tự thế giới do Trung Quốc chủ đạo”.

Các nhà kinh tế toàn cầu: “Chắc chắn sẽ vượt qua, chỉ là vấn đề thời gian mà thôi” Từ tháng 6 năm 2009 trở đi, tờ “Thời báo Hoàn cầu” (6) dùng thời gian hai tháng tiến hành một cuộc điều tra hỏi ý kiến 85 nhà kinh tế trên toàn cầu, 80 trong số đó đã tham gia cuộc điều tra này. Nội dung điều tra chủ yếu đề cập ba vấn đề: Thứ nhất, cần mấy năm để kinh tế thế giới phục hồi trở lại mức trước khủng hoảng? Thứ hai, nền kinh tế hoặc quốc gia nào sẽ đầu tiên phục hồi từ khủng hoảng? Thứ ba, cần bao nhiêu năm để tổng sản lượng kinh tế Trung Quốc đuổi kịp Mỹ?

Kết quả điều tra cho thấy số người cho rằng để kinh tế thế

giới phục hồi trở lại mức trước khủng hoảng cần thời gian 3 - 5 năm https://thuviensach.vn

chiếm đa số, lên tới 51 người; chỉ có 19 người cho rằng cần 1 - 2

năm và 9 người nói cần ít nhất 5 năm.

Có 66 học giả cho rằng Trung Quốc sẽ dẫn đầu phục hồi từ

khủng hoảng; có 10 người nói Mỹ sẽ dẫn đầu phục hồi từ khủng hoảng; có 3 và 1 người cho rằng các nền kinh tế mới nổi lên khác hoặc quốc gia khác sẽ dẫn đầu phục hồi từ khủng hoảng.

Vấn đề cuối cùng, cho rằng tổng sản lượng kinh tế Trung Quốc vượt Mỹ cần 10 năm có 18 người, chiếm 23%; cho rằng cần 20 năm có 37 người, chiếm 46%; cho rằng cần 30 năm có 14

người, chiếm 17%; cho rằng cần thời gian lâu hơn và không có khả

năng vượt Mỹ có 6 người và 2 người.

Số học giả Mỹ tham gia điều tra phỏng vấn là 17 người, là nước có nhiều người nhất. Các nhà kinh tế Mỹ phản ứng kịch liệt nhất về vấn đề tổng sản lượng kinh tế Trung Quốc vượt Mỹ; đa số

họ cho rằng tổng sản lượng kinh tế Trung Quốc vượt Mỹ cần thời gian 30 năm trở lên.

Kết quả điều tra nói lên ba điều có tính xu hướng: thứ nhất, tổng sản lượng kinh tế Trung Quốc sẽ vượt Mỹ, đây là nhận thức chung của các chuyên gia, 78 trong số 80 chuyên gia đồng ý như

vậy; thứ hai, có 37 người cho rằng Trung Quốc vượt Mỹ cần khoảng trên dưới 20 năm, là quan điểm chủ yếu; thứ ba, cho rằng tổng sản lượng kinh tế Trung Quốc vượt Mỹ sẽ tạo ra cục diện mới của thế giới.

https://thuviensach.vn

V. Cường quốc số Một, người Trung Quốc đã chuẩn bị xong chưa?

Trung Quốc trỗi dậy với tốc độ quá nhanh, quy mô quá lớn, hoàn cảnh trỗi dậy quá phức tạp, mô thức trỗi dậy quá đơn độc, ảnh hưởng của sự trỗi dậy quá sâu sắc, chẳng những thế giới bên ngoài cảm thấy đột ngột và ngỡ ngàng, ngay cả người Trung Quốc chính mình cũng chưa chuẩn bị xong. Làm tốt việc chuẩn bị xông lên

“Nhất thế giới” tỏ ra càng bức thiết khi tổng sản lượng kinh tế

Trung Quốc vượt qua Nhật.

Năm tiêu chí có ý nghĩa thế giới của “Trung Quốc thứ nhất”: Sự chuẩn bị về “nhận thức”

Giá trị của “Nhất thế giới” là gì? Ý nghĩa của việc Trung Quốc trở thành nhất thế giới là ở đâu? Người Trung Quốc đương đại có đáng phấn đấu vì cái “Nhất thế giới” này hay không? Mọi người chưa nhất trí trong nhận thức đối với các vấn đề này. Nhưng để

hình thành nhận thức chung trên các vấn đề đó, trước hết cần làm tốt việc “Chuẩn bị về nhận thức”. Có người cho rằng hiện nay Trung Quốc còn lắm vấn đề hiện thực chưa giải quyết thì sao mà đi tranh nhất thế giới được. Có người cho rằng đi tranh ngôi nhất thế giới là ham hố việc lớn công to, là chuyện quá xa vời quần chúng nhân dân. Có người nói hãy giải quyết tốt những vấn đề Trung Quốc nhất thế giới tính từ dưới lên thì càng thực tế

hơn. Nghe ra những ý kiến đó đều rất có lý, nhưng then chốt của nhận thức thống nhất là ở chỗ Trung Quốc trở thành nhất thế

giới lại đúng là tạo ra môi trường và điều kiện chiến lược để Trung Quốc có thể từ khởi điểm và tầng nấc cao hơn giải quyết nhiều vấn đề cụ thể.

https://thuviensach.vn

Là kết cục của cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc với Mỹ, việc Trung Quốc nhất thế giới sẽ có năm ý nghĩa có tính tiêu chí như sau:

1. Trung Quốc trở thành nhất thế giới là kết quả cạnh tranh lâu dài giữa quốc gia đang phát triển lớn nhất thế giới với quốc gia phát triển lớn nhất thế giới, nó nói lên quốc gia đang phát triển có thể trở thành quốc gia phát triển, thậm chí vượt quốc gia phát triển.

2. Trung Quốc trở thành nhất thế giới là kết quả cạnh tranh lâu dài giữa quốcgia xã hội chủ nghĩa lớn nhất thế giới với quốc gia tư bản chủ nghĩa lớn nhất thế giới, nó nói lên tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên một nước xã hội chủ nghĩa vượt một nước tư bản chủ

nghĩa về tổng lượng sức sản xuất, lần đầu tiên ưu thế chính trị của chủ nghĩa xã hội xây dựng trên cơ sở ưu thế kinh tế xã hội chủ nghĩa. Mô hình xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc do sáng tạo nên kỳ tích “Nhất thế giới” cũng sẽ trở thành mô hình nhất thế giới, qua đó tỏa sáng rực rỡ. Trong thế giới cận đại, những nước tạo ra và chiếm hữu của cải nhiều nhất đều là các nước phương Tây. Sự trỗi dậy của Liên Xô sau Thế chiến II thể

hiện xu thế mạnh mẽ đuổi vượt Mỹ. Nhưng Liên Xô dù là ở thời kỳ đỉnh cao cũng chỉ có sức mạnh kinh tế bằng 60% tổng giá trị

sản xuất của Mỹ. Trong 100 năm trước khi nước Mỹ xưng bá chủ, các cường quốc châu Âu từng thay nhau chiếm ngôi nhất thế

giới. Hai thế kỷ sau khi các nước phương Tây dẫn đầu thế giới về tổng lượng của cải, đã xuất hiện bước ngoặt có tính lịch sử là xét về quy mô kinh tế, phương Tây đang dần dần bị các nước đang phát triển đuổi và vượt. Đến khoảng năm 2030, tổng lượng kinh tế của Trung Quốc sẽ vượt Mỹ. Năm 2050, ba nền kinh tế lớn xếp hạng đầu trên thế giới sẽ là Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ. Các nước phương Tây già lão sẽ bái phục chịu thua.

https://thuviensach.vn

3. Trung Quốc trở thành nhất thế giới mang lại ý nghĩa mới cho sự “so sánh văn minh” giữa văn minh phương Đông với văn minh phương Tây, cho thấy không những văn minh phương Tây có thể

mang lại sự tốt lành cho thế giới mà văn minh phương Đông cũng có thể dẫn dắt thế giới, hơn nữa văn minh phương Đông càng có sức hút lớn hơn, sức sống và sức sáng tạo mạnh hơn.

Trong lịch sử thế giới cận đại, chủ yếu là các dân tộc nói tiếng Anh dẫn đầu thế giới, nhưng khi Trung Quốc trở thành nhất thế giới sẽ mở ra giai đoạn dân tộc dùng Hán ngữ dẫn đầu thế

giới.

4. Trung Quốc trở thành “Nhất thế giới” sẽ phá tan sự “kỳ thị

nhân chủng”. Năm 1924, trong bài “Chủ nghĩa Tam Dân”, Tôn Trung Sơn từng nói: “Trong việc so sánh người châu Á với người châu Âu, trước đây người ta cho rằng trên thế giới chỉ có người da trắng là thông minh tài trí, bất cứ việc gì đều bị người da trắng lũng đoạn”. “Gần đây bỗng nhiên Nhật Bản nổi lên, qua đó có thể thấy việc người da trắng làm được thì người Nhật Bản cũng có thể làm được. Các chủng tộc trên thế giới tuy khác nhau về màu da nhưng khi nói về sự thông minh tài trí thì không thể

nói có gì khác nhau”. Nhật Bản tuy là nước phát triển song xưa nay chưa từng trở thành quốc gia “nhất thế giới”. Cho tới nay những nước “nhất thế giới” đều là do người da trắng xây dựng nên. Trung Quốc trở thành “nhất thế giới” nói lên người da vàng cũng là chủng tộc ưu tú trên thế giới, không phải chỉ người da trắng mới là ưu tú. Những việc người da trắng làm được thì người da vàng cũng có thể làm được, hơn thế còn làm tốt hơn.

5. Trung Quốc trở thành nhất thế giới sẽ thay đổi cảm giác ưu việt về địa lý hình thành từ lâu ở phương Tây. Trong lịch sử thế

giới cận đại, các quốc gia “nhất thế giới” đều nảy sinh ở vùng Âu - Mỹ. Châu Á là châu lục lớn nhất thế giới; nói về lý, châu Á

nên xuất hiện một quốc gia “nhất thế giới”. Trung Quốc trở

thành nhất thế giới là niềm vinh quang của châu Á.

https://thuviensach.vn

Có thể thấy Trung Quốc trở thành nhất thế giới là sự tiến hành một sự nghiệp vĩ đại. Sự nghiệp đó chẳng những có ý nghĩa kinh tế mà có ý nghĩa chính trị, văn hóa, sẽ đem lại cho Trung Quốc những tài nguyên to lớn về chính trị, về đạo nghĩa. Ý nghĩa chính trị của nó tất sẽ chuyển hóa thành lợi ích thiết thân của mỗi người Trung Quốc. Có thể nói “Thiên hạ hưng vong, mọi người có trách nhiệm; Trung Quốc nhất thế giới, mọi người có lợi”.

Nước lớn trỗi dậy phải có “chí lớn”: sự chuẩn bị về “chí hướng”

Chuẩn bị về chí hướng là một sự chuẩn bị quan trọng khác không thể thiếu được khi người Trung Quốc tiến lên nhất thế giới.

Nước lớn trỗi dậy tất phải có “chí lớn”, đây là một đặc điểm và quy luật quan trọng. Có “chí lớn” mới có thể trở thành “nước lớn”.

Mọi “quốc gia trỗi dậy” đều là quốc gia có lý tưởng và chí hướng

“nhất thế giới”, đều là quốc gia từng cạnh tranh giành nhất thế

giới. Tiến lên nhất thế giới, đây là đặc trưng chung, tính cách chung của các nước lớn trên thế giới. Chính cái chí hướng, sự theo đuổi, tinh thần, tín ngưỡng và niềm tin “phải tạo dựng nước mình trở thành nhất thế giới” mới trở thành nguồn động lực làm cho dân tộc hưng vượng, quốc gia trỗi dậy. Một dân tộc thiếu ý chí hào hùng theo đuổi mục tiêu nhất thế giới thì rất khó trở thành một dân tộc ưu tú và quốc gia ưu tú trên thế giới. Các dân tộc ưu tú trên thế giới đều là dân tộc dám và biết cách giành lấy ngôi thứ nhất thế giới, đều là những dân tộc có thành tích xuất sắc và biểu hiện không tồi trong cuộc đua tranh giành lấy ngôi vị nhất thế giới.

Trong thời kỳ “nước lớn trỗi dậy”, Bồ Đào Nha chỉ có một triệu dân; số dân một huyện lớn ở Trung Quốc hiện nay còn nhiều hơn họ. Ngày nay, Bồ Đào Nha vẫn là một nước nhỏ ở châu Âu, đất rộng có hơn 92 nghìn kilômet vuông, số dân vừa mới hơn 10 triệu. Thế

nhưng vòng quanh khắp thế giới ngày nay, trừ châu Đại Dương ra, https://thuviensach.vn

các đại lục khác trên trái đất đều có những quốc gia hoặc lãnh thổ

dùng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ thứ nhất hoặc thứ hai. Đế

quốc Bồ Đào Nha từng đứng trên trái đất như một người khổng lồ, chiều ngang trải qua 140 độ kinh, chiều dọc trải qua 70 độ vĩ; Ấn Độ dương, biển A Rập, một dải Nam Hải hầu như trở thành “ao nhà” của Bồ Đào Nha. Thời ấy một nhà thơ Bồ Đào Nha kiêu hãnh nói: “Ta là Bồ Đào Nha, ta lớn hơn cả thế giới này!”. Đó chính là khí phách “Ta lớn hơn cả thế giới”, làm cho Bồ Đào Nha trở thành

“nhất thế giới” đầu tiên trên sân khấu quốc tế cận đại.

Người Hà Lan “nước nhỏ làm nên sự nghiệp lớn” có một bức họa

“Nữ thần Amsterdam”. Trong bức họa này, nữ thần Amsterdam đặt tay lên mô hình quả địa cầu. Bức tranh ấy dự kiến nước nhỏ Hà Lan ôm cả thế giới vào trong lòng mình, coi trái đất như một thứ

đồ chơi trong tay. Khi là một nước lớn trỗi dậy, cả nước Hà Lan chỉ

có chừng 1,7 triệu dân, thế mà trên vũ đài thế giới thế kỷ XVII Hà Lan một mình nổi sóng gió sáng tạo nên một thời đại hoàng kim.

Nhà văn nổi tiếng người Nga Dostoevsky(7) từng nói: “Một dân tộc thực sự vĩ đại mãi mãi không thèm đóng vai trò thứ yếu trong nhân loại, thậm chí chẳng thèm làm vai trò hàng đầu mà nhất định đóng vai trò độc nhất vô nhị”. De Gaulle(8) có một danh ngôn:

“Nếu nước Pháp không vĩ đại thì không trở thành nước Pháp”. Ông cho rằng đặc điểm của nước Pháp là vĩ đại, tính cách của nước Pháp là vĩ đại, mục tiêu của nước Pháp cũng vĩ đại. Vĩ đại là “tín ngưỡng quốc gia” và “chí hướng quốc gia” của nước Pháp.

Dựng nước hai trăm năm nay, nước Mỹ luôn tiến lên trong tiếng hô “hình mẫu của thế giới”, “quốc gia lãnh đạo”, “thế kỷ Mỹ”.

Cạnh tranh là thiên tính của loài người, sự cạnh tranh giữa các quốc gia là thiên tính của các quốc gia. Yếu tố cần nhất cho cạnh tranh là tự tin, có tự tin mới có thể tự cường. Quốc gia mạnh https://thuviensach.vn

nhất phải có lòng tự tin, mà quốc gia thiếu sức mạnh lại càng cần có lòng tự tin. Trên thực tế những nước lớn trỗi dậy trong lịch sử

chưa có nước nào lớn hơn Trung Quốc; về diện tích lãnh thổ, số

dân, của cải, họ đều không thể nào sánh được với Trung Quốc.

Trong lịch sử thế giới cận đại tuyệt đại đa số các nước trỗi dậy đều là nước nhỏ. Có nước nhỏ tí, lãnh thổ rộng chưa đầy 100 nghìn kilômet vuông, số dân chỉ vào cỡ một triệu, thế mà trỗi dậy trở

thành nước lớn nhất thế giới. Lịch sử trỗi dậy của một số nước lớn cho thấy: cái lớn của nước lớn không phải ở lãnh thổ rộng, không phải là ở chỗ dân đông, mà là ở chỗ có chí hướng lớn, mục tiêu xa rộng. Nước lớn không có chí lớn thì tất sẽ suy thoái; nước nhỏ có chí lớn cũng có thể trỗi dậy.

Nếu nói thế kỷ XX là thế kỷ của chiến tranh và đối kháng, thế thì thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ của sự cạnh tranh và đào thải. Trên vũ đài quốc tế thế kỷ mới nhiều quốc gia đang tranh giành địa vị thống trị thế giới. Người Mỹ nói thế kỷ XXI vẫn là thế kỷ của Mỹ. Nhưng cựu Thủ tướng Ấn Độ Vajpayee tuyên bố: “Thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ của Ấn Độ”. Trên trường đua thế giới trong thế kỷ

XXI đâu phải chỉ một vài nước có ý chí giành ngôi đầu! Trung Quốc trong thế kỷ XXI nếu không thể trở thành nhất thế giới, không thể trở thành cường quốc số một thế giới thì tất nhiên sẽ

là một quốc gia tụt lại, một quốc gia bị đào thải.

Dựa vào “chiến lược” mà có được thời cơ chiến lược: “Sự chuẩn bị về chiến lược” Cơ may chỉ ưa chuộng những đầu óc có chuẩn bị.

Nó hậu đãi những quốc gia có sự chuẩn bị chiến lược. Trong quá trình phát triển và trỗi dậy, một quốc gia, một dân tộc sẽ may mắn gặp những thời kỳ cơ may chiến lược hiếm có. Gặt hái được gì trong thời kỳ ấy - điều này tùy thuộc vào chất lượng và trình độ sự

chuẩn bị chiến lược của quốc gia đó.

https://thuviensach.vn

Sau ngày thành lập, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa từng hai lần đáng tiếc bỏ qua cơ hội phát triển quốc gia. Lần đáng tiếc đầu tiên là đầu thập niên 50 thế kỷ XX. Hồi ấy Trung Quốc tiến hành thắng lợi cuộc chiến tranh chống Mỹ giúp Triều, Trung Quốc được thế giới công nhận là nước lớn về quân sự, môi trường an ninh quốc gia được cải thiện lớn, công cuộc xây dựng kinh tế có cơ hội phát triển tốt. Thế nhưng thời kỳ cơ may chiến lược quý báu ấy chỉ tận dụng được bốn năm thì bị các phong trào chỉnh phong chống phái hữu, và tiếp sau là Đại Nhảy Vọt, Công xã Nhân dân, Gió Cộng sản đặt dấu chấm hết và bị cắt đứt. Trong lúc ấy Nhật Bản đã lợi dụng được môi trường quốc tế thuận lợi, tận dụng có hiệu quả thời kỳ cơ may chiến lược, tiến hành phát triển bền vững, nhanh chóng thực hiện sự trỗi dậy về kinh tế.

Lần đáng tiếc thứ hai của nước Trung Quốc Mới là trong cuộc đấu tam giác ba nước Trung Quốc - Mỹ - Liên Xô đầu thập niên 70 thế kỷ XX, dưới sự đe dọa chiến lược của Liên Xô, mối quan hệ

Trung Quốc - Mỹ vào năm 1971 đang tiến theo hướng bình thường hóa khiến cho hoàn cảnh chiến lược của Trung Quốc được cải thiện rất nhiều. Trong 6 năm 1971-1976, số nước lập quan hệ

ngoại giao với Trung Quốc lên tới 51 nước (trong 22 năm 1949 -

1970 tổng cộng chỉ có 54 nước lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc). Do tiến hành lâu dài cuộc Đại Cách mạng Văn hóa mà cơ

may chiến lược tốt như vậy đã không được tận dụng hữu hiệu.

Thế nhưng sau cải cách mở cửa, do Trung Quốc có sự chỉ đạo chiến lược chính xác, sự chuẩn bị chiến lược đầy đủ nên mới có thể

đối phó đúng đắn, nắm vững cơ hội phát triển, nhanh chóng tiến lên địa vị nước lớn kinh tế thế giới trong tình hình Liên Xô tan rã, kinh tế Nhật Bản đình trệ, Đông Nam Á khủng hoảng tài chính, Mỹ

lún sâu trong vũng lầy chiến tranh Iraq và năm 2008 thế giới xảy ra khủng hoảng kinh tế.

https://thuviensach.vn

Thực tiễn của Trung Quốc cho thấy giá trị của cơ may chiến lược phụ thuộc vào chất lượng sự chuẩn bị chiến lược. Trung Quốc hiện nay đang ở vào thời kỳ không những là “thời kỳ cơ hội chiến lược” nói chung các nước lớn trỗi dậy, mà còn là “thời kỳ xông tới về

chiến lược” giành lấy ngôi vị nhất thế giới, cần phải làm đầy đủ

hơn sự chuẩn bị chiến lược, có sự sáng tạo chiến lược, thiết kế

chiến lược và chỉ đạo chiến lược chất lượng tốt.

Trung Quốc bay lên cần dự trữ đủ thái độ “tỉnh táo”: “Sự chuẩn bị về tâm lý”

Trở thành nhất thế giới, thành cường quốc số một - đó là mục tiêu lớn của Trung Quốc trong thế kỷ XXI. Để phấn đấu vì mục tiêu ấy, cần có tinh thần hăng hái dạt dào. Nhất thế giới vốn là truyền thống của Trung Quốc; cường quốc số một vốn là lịch sử của Trung Quốc. Thế nhưng truyền thống tốt đẹp ấy của quốc gia và dân tộc này từng một thời bị bỏ mất. Sự mất mát ấy có nguyên nhân là người Trung Quốc “tập thể ngủ quên”. Chính như

Tôn Trung Sơn năm 1924 từng nói, trong lịch sử cận đại, địa vị của Trung Quốc “tụt xuống ngàn trượng”, “trong đó “nguyên nhân lớn nhất” là trước kia đánh mất tinh thần dân tộc chẳng khác gì ngủ

quên; hiện nay cần khôi phục tinh thần dân tộc thì phải đánh thức để tỉnh dậy”. Để con rồng lớn Trung Quốc thức tỉnh, cần tái lập chí hướng Trung Quốc thứ nhất, cần một lần nữa làm được Trung Quốc cống hiến thứ nhất, lần nữa làm hết trách nhiệm của Trung Quốc thứ nhất, lần nữa làm tròn giấc mơ Trung Quốc thứ nhất.

Một khi dân tộc Trung Quốc vĩ đại được “đánh thức dậy”, đồng thời với nhiệt tình tràn trề, chúng ta còn phải giữ được thái độ bình tĩnh và tỉnh táo. Dù trong cách mạng hoặc trong xây dựng, Trung Quốc chúng ta đều từng mắc “bệnh nhiệt tình” cấp tính, từng gặp trục trặc, từng bị thất bại lớn. Ngày nay, trong tình hình cả nước https://thuviensach.vn

sục sôi, toàn dân nông nổi, thì việc giữ thái độ bĩnh tĩnh, dự trữ một ít tỉnh táo là điều đặc biệt bức thiết và quan trọng. Năm 2007 GDP

Trung Quốc đã vượt nước Đức, chiếm vị trí thứ ba thế giới. Nhưng Trung Quốc có 1,3 tỷ dân, nước Đức có 80 triệu, GDP bình quân đầu người của Trung Quốc bằng 2.604 đô-la Mỹ, của Đức là 40.162, bằng 15,4 lần Trung Quốc. Cách biệt còn lớn lắm. Trung Quốc cần có tinh thần hưng phấn đuổi và vượt, cũng vậy, cần có lý trí và tỉnh táo cao độ.

https://thuviensach.vn

Chương II - ĐỌ SỨC THẾ KỶ:

CUỘC CHIẾN GIÀNH GIẬT

“QUỐC GIA QUÁN QUÂN” GIỮA

TRUNG QUỐC VỚI MỸ

Quốc gia quán quân là quốc gia giàu mạnh nhất xuất hiện trong quá trình cạnh tranh giữa các quốc gia trên phạm vi toàn cầu kể từ sau khi hình thành hệ thống thế giới cận đại, là quốc gia dẫn đầu thế giới trong một thời gian, là quốc gia in dấu ấn sâu đậm trên toàn thế giới, là quốc gia có sức ảnh hưởng lớn nhất trên thế

giới.

I. Đổi ngôi Quán quân: 100 năm quay một vòng

Sự xuất hiện và thay thế quốc gia quán quân có đặc điểm và quy luật của nó. Quốc gia quán quân khác loại hình thì có những bộ

mặt khác nhau. Địa vị và tác dụng của quốc gia quán quân thể hiện ở

giá trị của nó đối với thế giới. Đại diện điển hình các quốc gia quán quân xuất hiện trên thế giới cận đại trong 500 năm qua là Bồ Đào Nha ở thế kỷ XVI, Hà Lan ở thế kỷ XVII, Anh Quốc ở

thế kỷ XVIII và XIX, nước Mỹ thế kỷ XX. Trung Quốc sẽ trở

thành quốc gia quán quân ở thế kỷ XXI.

Động lực của nước lớn trỗi dậy

Động lực chủ yếu làm cho thế giới phát triển tiến lên là sự cạnh tranh giữa các quốc gia. Nếu nói rằng động lực phát triển trong nội bộ một nước là sự cạnh tranh giữa các giai cấp, tập đoàn, tầng https://thuviensach.vn

lớp, thì sau khi hình thành hệ thống quốc tế, sự cạnh tranh giữa các quốc gia chính là động lực phát triển thế giới, là động lực nước lớn trỗi dậy. Giáo sư Joseph Nye ở Học viện chính trị Kennedy thuộc Đại học Harvard từng nói: “Một số sử gia cho rằng giữa các quốc gia châu Âu có sự cạnh tranh, đúng là điều này đã làm cho các quốc gia đó luôn luôn tự phát triển. Tại châu Á, Trung Quốc có địa vị chủ đạo, không nước nào có thể cạnh tranh với Trung Quốc, vả lại trên vấn đề đối phó với sự xâm lược của các quốc gia phương Bắc, Trung Quốc chỉ giải quyết nội bộ, vì thế họ không có động lực bành trướng lãnh thổ”. “Không nghi ngờ gì nữa, cách đây 1.500

năm Trung Quốc là nước siêu lớn ở Đông Á. Hồi đó người châu Âu bắt đầu thám hiểm hàng hải, còn người Trung Quốc thì giảm hoạt động này. Bởi vậy bạn sẽ thấy đa số các nước lớn bành trướng sức mạnh tới mấy châu lục đều bắt nguồn từ châu Âu”.

Theo quan điểm của Nye, sở dĩ thế giới phương Tây phát triển nhanh đó là do giữa các quốc gia phương Tây có sự cạnh tranh kịch liệt. Sự cạnh tranh gay gắt ấy giữa các quốc gia đem lại động lực và sức sống cho thế giới phương Tây. Nhưng trong thời kỳ cận đại sở

dĩ phương Đông phát triển chậm, thậm chí trì trệ không tiến lên, đó là do chưa hình thành sự cạnh tranh giữa các quốc gia.

Trên thế giới ngày nay, số lượng quốc gia tham gia cạnh tranh tăng lên rất nhiều so với ngày trước. Trong thế kỷ XX, số lượng quốc gia có chủ quyền hợp pháp và giành được sự độc lập chính trị

tăng lên một cách ổn định: thập niên 30 thế kỷ XX chỉ có khoảng 60

nước, đến cuối thế kỷ XX có chừng 190 nước. Đến tháng 9 năm 2002 số nước thành viên Liên Hợp Quốc lên tới 191 nước. Theo các tài liệu liên quan, tính đến năm 2008 trên thế giới tổng cộng có 225 quốc gia và lãnh thổ, gồm 194 quốc gia và 31 lãnh thổ. Thế

giới đang phát triển và tiến bộ trong sự cạnh tranh và ganh đua giữa các quốc gia. Sức sống, động lực, sức sáng tạo của cộng đồng https://thuviensach.vn

quốc tế bắt nguồn từ động lực thúc đẩy của sự cạnh tranh giữa các quốc gia. Cạnh tranh giữa các quốc gia, nhất là cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, là động lực lớn nhất làm cho thế giới tiến lên.

Có thể chia mục tiêu sự cạnh tranh giữa các quốc gia làm mục tiêu thấp nhất và mục tiêu cao nhất. Nhà lý luận quan hệ quốc tế nổi tiếng người Mỹ Kenneth Neal Waltz cho rằng quốc gia là

“thể hành vi tương đồng coi sự tự bảo tồn mình là mục tiêu thấp nhất, coi tranh giành quyền dẫn dắt thế giới là mục tiêu cao nhất”. Mục tiêu thấp nhất của cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia là sự sinh tồn tự thân của quốc gia.Mục tiêu cao nhất của cuộc cạnh tranh này là trở thành quốc gia quán quân của thế giới, là giành lấy quyền dẫn dắt thế giới. Trở thành nhất thế giới, thành quốc gia quán quân là mục tiêu cao nhất và mức phấn đấu cao nhất của cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia.

Cuộc vật lộn, phấn đấu, cạnh tranh của quốc gia trên vũ đài thế giới gồm bốn tầng nấc:

1. An ninh: An ninh là mục tiêu chiến lược cơ bản nhất, cũng là quan trọng nhất. Lịch sử phát triển và thế giới tiến bộ đến như ngày nay, tuyệt đại đa số lợi ích an toàn của các quốc gia dân tộc có được sự bảo đảm. Hiện nay 194 quốc gia trên thế giới về cơ bản không tồn tại nguy hiểm bị chinh phục và tiêu vong, chủ quyền quốc gia của họ trên cơ bản là an toàn. Chỉ có mười mấy nước bị chiến tranh đe dọa và gây nhiễu.

2. Phát triển: Tuy thế giới tiến sang thời đại hòa bình và phát triển đã được nhiều năm nay, song số quốc gia thực sự có thể

thực hiện phát triển tương đối lớn và nhanh thì chưa chiếm đa số. Cộng tất cả các nước phát triển và nước mới công nghiệp hóa cũng chẳng qua được 40 - 50 nước, chiếm chứng 1/4 tổng số

quốc gia trên thế giới.

https://thuviensach.vn

3. Trỗi dậy: Trong nhóm nước đang phát triển, các nước trỗi dậy là những nước có thể ảnh hưởng tới tình hình thế giới. Xưa nay không tồn tại và xuất hiện nhiều những nước như vậy. Trên thế giới 500 năm gần đây chỉ khoảng mười mấy nước có thể

trỗi dậy. Hiện nay số nước có cơ hội, có điều kiện trỗi dậy trở

thành cường quốc thế giới cũng chỉ là mấy nước đó.

4. Quốc gia quán quân: Đây là những quốc gia ở tầng cao tột cùng. Thông thường khoảng 100 năm mới xuất hiện một quốc gia quán quân. Tuy thế, trên thế giới cận đại 500 năm nay trước sau từng có 7 - 8 quốc gia tranh giành ngôi báu quốc gia quán quân, nhưng cũng chỉ mấy quốc gia đó thực sự tiến lên địa vị

quốc gia quán quân. Một quốc gia muốn trở thành quốc gia quán quân trên thế giới tất phải là quốc gia trỗi dậy, nhưng quốc gia trỗi dậy không nhất định đều trở thành quốc gia quán quân. Từ một quốc gia sinh tồn, quốc gia đang phát triển, quốc gia đang trỗi dậy cho tới quốc gia quán quân là cả

một quá trình phấn đấu thần kỳ.

Thay đổi quốc gia quán quân: sự thể hiện tập trung sức sống của thế giới

Khi các quốc gia cạnh tranh với nhau thì sẽ có quốc gia đào thải hoặc chiến thắng. Sự sa sút của quốc gia quán quân cũ, sự trỗi dậy của quốc gia quán quân mới và sự đổi vị trí giữa các nước đó thể hiện sức sống tiến bộ và phát triển của thế giới này. Sự ra đời của mỗi quốc gia quán quân mới cũng đánh dấu một lần nhảy vọt và tiến bộ có tính lịch sử của thế giới.

Trong phần mở đầu sách “Ngoại giao lớn”, Kissinger viết: “Tựa như tồn tại một quy luật tự nhiên nào đó, mỗi thế kỷ đều có một nước lớn trỗi dậy, họ có sức mạnh, có ý chí, có sự khích lệ về trí thức và đạo đức, dựa vào giá trị của mình xây dựng lại toàn bộ hệ thống quốc tế”.

https://thuviensach.vn

Thực ra từ hai nghìn năm trước, sử gia vĩ đại cổ Hy Lạp Herodotus căn cứ quá trình lịch sử thăng trầm của các thành bang Hy Lạp đã đưa ra một luận đoán nổi tiếng: sự suy vong của đô thị phồn hoa và sự trỗi dậy của đô thị nhược tiểu đã hùng hồn nói lên một kết luận: xưa nay tình hình tốt đẹp không bao giờ lâu dài. Điều này trên thực tế vạch ra quy luật phát triển không cân bằng trong cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia, cũng là luật chu kỳ bá quyền: không thể

nào bao giờ “phong cảnh bên này duy nhất tốt đẹp”. Quốc gia quán quân sẽ phải bị thay thế, không thể bị một quốc gia độc quyền lâu dài.

Hồi thập niên 80 thế kỷ XX, nhà chính trị học quốc tế nổi tiếng người Mỹ George Modelski từng đưa ra lý thuyết “chu kỳ

trăm năm” thay thế quốc gia bá quyền, cũng có thể gọi đó là lý thuyết chu kỳ trăm năm về “quyền lãnh đạo thế giới”. Ông chia nền chính trị quốc tế 500 năm qua làm năm chu kỳ có tính thế

kỷ (1495 - 2030), cứ cách khoảng 100 năm lại có một nước lớn trỗi dậy, lại xuất hiện một quốc gia bá quyền dẫn đầu hệ thống thế

giới. Trong thời gian 500 năm ấy đã lần lượt xuất hiện các quốc gia bá quyền: Bồ Đào Nha thế kỷ XVI, Hà Lan thế kỷ XVII, Anh Quốc thế kỷ XVIII-XIX, Mỹ thế kỷ XX.

Dù là chu kỳ trăm năm “quốc gia bá quyền” hay là chu kỳ trăm năm “quyền lãnh đạo thế giới”, điều đó nói lên trong quá trình rượt đuổi nhau cạnh tranh giữa các quốc gia, chưa có quốc gia quán quân vĩnh viễn. Nhiệm kỳ của quốc gia quán quân, tức là “nhiệm kỳ

thế kỷ”, “nhiệm kỳ trăm năm”. Người ta thường nói “thế kỷ Hà Lan”, “thế kỷ Anh Quốc”, “thế kỷ Mỹ”, nhiệm kỳ quán quân của các quốc gia quán quân này là một thế kỷ. Chế độ nhiệm kỳ hình thành tự nhiên của quốc gia quán quân là điều tốt đối với thế

giới. Dù là muốn giữ vị trí quán quân hay là muốn tiến lên quán quân, họ đều mang lại cho thế giới sức sống và động lực phát https://thuviensach.vn

triển. Sự thay thế quốc gia quán quân thể hiện trình độ vận động tổng thể của thế giới được nâng cao. Thí dụ sự xuất hiện nước Anh đem lại cho thế giới tin mừng công nghiệp hóa; nước Mỹ tiến lên vị

trí quốc gia quán quân mang lại sự thay đổi mới cho thế giới; quốc gia quán quân mới xuất hiện sau Mỹ nhất định sẽ đem lại cho thế

giới một cục diện mới.

Ba bộ mặt của “quốc gia quán quân”

Đại để có thể chia quốc gia quán quân thế giới ra làm ba kiểu loại.

Kiểu thực dân

Quốc gia quán quân “kiểu thực dân” là quốc gia thực hành “chủ

nghĩa đế quốc thực dân”; các nước này thông qua sự chiếm đóng quân sự mà tiến hành trực tiếp thống trị, biến các nước yếu thành thuộc địa của mình, xây dựng đại đế quốc thực dân. Mấy nước lớn trỗi dậy thời kỳ đầu đều thuộc loại quốc gia quán quân

“kiểu thực dân”, gồm có Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh. Dựa vào logic kẻ cướp “phát hiện thì chiếm lĩnh”, họ thực hành sự xâm chiếm bằng vũ lực, xây dựng nên những đế quốc thực dân khổng lồ.

Năm 1549, các thuộc địa ở châu Mỹ của Tây Ban Nha chiều Bắc Nam dài tổng cộng tới hơn 10 nghìn kilômet, trải rộng trên 67 độ

kinh, tổng diện tích lên tới 25 triệu kilômet vuông.

Hà Lan thế kỷ XVII không những là một nước lớn về thương mại mà còn là một cường quốc thực dân. Hoạt động thực dân của Hà Lan chủ yếu tiến hành thông qua hai công ty Đông và Tây Ấn Độ(9). Phạm vi thực dân của công ty Đông Ấn chủ yếu ở châu Á.

Phạm vi thực dân của công ty Tây Ấn là ở châu Phi và châu Mỹ. Diện tích các thuộc địa do hai công ty này xây dựng ở hải ngoại lớn gấp 60

lần chính quốc Hà Lan.

https://thuviensach.vn

Anh Quốc là “đế quốc thực dân” với mục tiêu là chiếm lĩnh thế giới trong thời kỳ bành trướng tư bản. Các thuộc địa bị Đại Anh đế quốc xâm chiếm rộng tới hơn 30 triệu kilômet vuông, lớn gấp hơn 100 lần diện tích chính quốc, chiếm chừng 1/4 diện tích toàn bộ lục địa trên trái đất, số dân gần 400 triệu, gấp 9 lần số dân chính quốc. Trong 50 năm từ 1815 -1865, nước Anh đã tiến hành mở rộng và khai triển các thuộc địa của họ trên phạm vi thế giới với tốc độ bình quân mỗi năm 100 nghìn kilômet vuông, xây dựng nên một “đế quốc Mặt Trời không lặn”, cũng xây dựng một hệ thống thương mại quốc tế phục vụ lợi ích của “đế quốc Mặt Trời không lặn” này. Các thuộc địa đó một mặt cung cấp nhiều nguyên liệu quý cho nước Anh, mặt khác cũng cung cấp kênh tiêu thụ ở nước ngoài cho các sản phẩm do nước Anh chế tạo. Tại nước Anh dần dần hình thành một “tam giác lành tính” gồm thuộc địa hải ngoại, thương mại quốc tế, và lực lượng hải quân hùng mạnh. Nước Anh trở thành một thế giới thuộc địa, thế giới buôn bán. Anh Quốc dùng hạm đội để hộ tống tàu buôn và kiểm soát thế giới. Năm 1865

nhà kinh tế Anh W. Stanley Jevons mô tả: “Những đồng bằng ở

Bắc Mỹ và nước Nga là nơi trồng ngô của chúng ta, Canada và biển Baltic là khu rừng của chúng ta, châu Úc có những bãi chăn gia súc của chúng ta; Peru cho chúng ta bạc trắng, vàng của Nam Phi và Australia chảy về London; người Ấn Độ và người Trung Quốc trồng trà cho chúng ta; cà phê, mía và hương liệu của chúng ta trồng khắp quần đảo Đông Ấn Độ. Bông của chúng ta lâu nay trồng tại miền Nam nước Mỹ, hiện nay đang mở rộng đến tất cả

mọi vùng ấm áp trên trái đất”.

Kiểu bá quyền

Quốc gia quán quân “kiểu bá quyền” là quốc gia không coi chiếm đất và thôn tính đất đai nước khác là mục tiêu, mà thông qua sự dẫn dắt và kiểm soát thế giới để thực hiện lợi ích bá quyền https://thuviensach.vn

của mình. Nếu nói quốc gia quán quân “kiểu thực dân” thuộc loại

“kẻ cướp dã man” thế thì quốc gia quán quân “kiểu bá quyền”

thuộc loại “kẻ cướp văn minh”. Hai kẻ cướp ấy tuy có khác nhau nhưng đều thuộc hàng kẻ cướp. Nước Mỹ là một tiêu bản của quốc gia quán quân “kiểu bá quyền”. Chuyên gia lịch sử ngoại giao Mỹ

Khổng Hoa Nhuận2 viết trong “Lịch sử mối quan hệ đối ngoại Mỹ

Cambridge” như sau: “Từ năm 1776 trở đi người Mỹ luôn luôn xây dựng một bộ chế độ của mình nhằm thích ứng với nhu cầu tự thân không ngừng biến đổi của họ. Đúng thế, họ tranh giành quyền lực thế giới với người châu Âu. Chẳng khác gì người châu Âu, họ không thắng nổi tham vọng giành quyền lực thế giới, thậm chí cả sự

thối nát của quyền lực đó. Đó cũng là sự thực. Người Philippines, người Cuba, người Trung Quốc và người Trung Mỹ có đầy đủ lý do để cho rằng Mỹ chẳng khác gì các nước đế quốc khác, đây cũng là sự thực.

Thế nhưng khác với các nước lớn khác, nước Mỹ có một đại lục lớn để sinh sôi nẩy nở và khai thác, nó không vì thừa dân mà khát khao chiếm thuộc địa, cũng không vì thiếu nguyên vật liệu mà thèm khát có những lãnh địa bảo hộ rộng lớn, đồng thời cũng không cần (như nước Nga) khát khao chiếm lĩnh những vùng đất rộng để

làm đường đi tới các cảng biển mới xây dựng nhằm tạo dựng một hệ

thống vận chuyển quan trọng”. “Nước Mỹ không muốn tham gia hàng ngũ của người châu Âu và người Nhật Bản tìm kiếm lãnh thổ

và trở thành đế quốc thực dân. Các quan chức Mỹ chỉ muốn giành được những mảnh đất phân tán, diện tích tương đối nhỏ để dùng làm cơ sở bành trướng thương mại cần thiết. Khi sáng tạo và đánh giá thành tích công nghiệp, người Mỹ cũng không muốn bắt chước người châu Âu, không muốn dùng tiêu chuẩn của người châu Âu hoặc người Nhật... Xét về mặt sáng tạo cái mới và xây dựng quy chế, những người lãnh đạo tổ hợp công ty kiểu Mỹ vượt xa các đối thủ nước ngoài. Mối quan hệ giữa các tổ hợp đó với chính quyền và https://thuviensach.vn

các yêu cầu chính sách ngoại giao họ nêu ra với các quan chức nhà nước cũng khác hẳn các đối thủ của họ”. “Nghe nói nước Mỹ là quốc gia dân tộc đầu tiên của thế kỷ XX. Đổi mới khoa học, dây chuyền công nghiệp hợp lý hóa và toàn cầu hóa, công ty đa quốc gia, quyền lực chính trị tập quyền hóa với cơ sở là hệ thống thông tin hiện đại, chủ nghĩa can thiệp quân sự, chủ nghĩa dân tộc cuồng nhiệt, chủ nghĩa chủng tộc cực đoan và cuộc cách mạng có ý nghĩa sâu xa - tất cả những cái đó đã cùng tạo dựng nên tiến trình phát triển của thế kỷ XX”. Đoạn viết nói trên đã trình bày các đặc điểm nước Mỹ không dùng thủ đoạn thực dân để tạo dựng bá quyền.

Cho dù trong thời đại chiến tranh và cách mạng hay là trong thời đại hòa bình và phát triển, nước Mỹ bao giờ cũng là một “đế quốc bá quyền” lấy việc kiểm soát thế giới làm mục tiêu. Bá quyền Mỹ

thể hiện trên các mặt chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa. Sau Đại chiến thế giới lần II, nước Mỹ xuất hiện với tư cách lãnh tụ

chống chiến tranh phát xít của thế giới, có cái vốn chính trị to lớn, chủ đạo việc cấu trúc và xây dựng cơ chế quốc tế: xây dựng cơ chế an ninh tập thể của Liên Hợp Quốc, xác lập địa vị chủ đạo trong nền chính trị quốc tế, xây dựng Ngân hàng Thế giới, Quỹ

Tiền tệ Quốc tế, xác lập hệ thống tài chính thế giới lấy đồng USD làm hạt nhân; xây dựng hệ thống thương mại tự do quốc tế

lấy cơ sở là hiệp định thuế quan thương mại; thực hành chiến lược ngăn chặn, đề xuất chủ nghĩa Truman, kế hoạch Marshall, xây dựng Tổ chức Công ước Đại Tây Dương NATO.

Mỹ là nước đề xướng, kiến tạo Liên Hợp Quốc và là nhà tài trợ

lớn nhất cho Liên Hợp Quốc, cũng là nước hưởng lợi lớn nhất từ

Liên Hợp Quốc. Mỹ luôn luôn thông qua việc thực hành bá quyền chế độ và bá quyền quyền lực để thực hiện lợi ích quốc gia của họ. Mỹ từng gọi Liên Hợp Quốc là “chính trị bạo tàn của đa số” và dựa theo nguyên tắc nước lớn nhất trí để thiết kế, xây dựng, lãnh https://thuviensach.vn

đạo và kiểm soát tổ chức quốc tế quan trọng nhất thế giới này -

Liên Hợp Quốc. Trong các hoạt động thời kỳ đầu của Liên Hợp Quốc, Mỹ kiểm soát và chi phối đa số ổn định trong Liên Hợp Quốc, thông qua cỗ máy biểu quyết này biến ý chí và nguyện vọng của họ thành hành động. Trong thời gian 1946 - 1953, đại hội Liên Hợp Quốc thông qua hơn 800 nghị quyết, tỷ lệ thành công của Mỹ

là 97%, bất kỳ vấn đề an ninh quan trọng nào có liên quan tới Mỹ

đều chưa bị thất bại. Mỹ còn là nước ủng hộ và lập nên nhiều tổ

chức có tính khu vực. Cái gọi là nguyên tắc nước lớn nhất trí, thực chất là nguyên tắc nhất trí với Mỹ.

Tổng giá trị sản lượng công nghiệp của Mỹ sau chiến tranh thế

giới lần thứ hai chiếm hơn một nửa tổng sản lượng của toàn thế

giới; Mỹ cho quân đội đến đóng tại 50 quốc gia và lãnh thổ trên thế giới. Nước Mỹ dùng phương thức của họ để chủ đạo trật tự quốc tế. Mỹ và Liên Xô tiến hành cuộc chiến tranh lạnh kéo dài gần nửa thế kỷ với nội dung là tranh giành bá quyền thế giới.

Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, cuối cùng Mỹ xác lập được địa vị bá quyền của mình, hơn nữa còn thực hành chủ nghĩa đơn phương, liên tục nhiều lần phát động chiến tranh, khoe khoang vũ

lực trước toàn thế giới. Một biểu hiện quan trọng của bá quyền Mỹ

là muốn dùng mô hình Mỹ để cải tạo thế giới, muốn mở rộng dân chủ kiểu Mỹ trên toàn thế giới, muốn tiến hành Mỹ hóa toàn thế

giới. Đây là sự mất dân chủ lớn nhất của bá quyền Mỹ trong mối quan hệ quốc tế, là sự chuyên chế và độc tài của bá quyền Mỹ.

Kiểu dẫn dắt

Quốc gia quán quân “kiểu dẫn dắt” là loại quốc gia quán quân không dùng thủ đoạn chinh phục để xây dựng nền văn minh, không thông qua bá quyền thế giới và phương pháp chinh phục để thực hiện lợi ích quốc gia của mình. Hiện nay Trung Quốc còn chưa phải https://thuviensach.vn

là quốc gia quán quân, song Trung Quốc - quốc gia quán quân tương lai này khẳng định sẽ là một quốc gia quán quân “kiểu dẫn dắt”.

Sử gia nổi tiếng người Mỹ Brooks Adams cho rằng các nền văn minh vĩ đại đều được xây dựng bằng phương pháp chinh phục, trung tâm cổ xúy văn minh thế giới chính là Mỹ chứ không phải ai khác, Mỹ nên nắm cơ hội để bành trướng ra bên ngoài, nhất là bành trướng về phía châu Á và vùng Thái Bình Dương, thực hiện ưu thế kinh tế của Mỹ trong phạm vi thế giới. Trên thực tế đây là một “Thuyết bành trướng có lý”, “Thuyết chinh phục có lý”,

“Thuyết bá quyền có lý”. Trước hết, nền văn minh chủ nghĩa tư

bản phương Tây được tạo dựng bằng phương pháp chinh phục, nhưng điều này không thể chứng minh tất cả mọi nền văn minh vĩ

đại xưa nay đều được xây dựng bằng phương pháp chinh phục.

Nền văn minh Trung Hoa được xây dựng không phải bằng phương pháp chinh phục.Thứ hai, nếu nói các nền văn minh vĩ đại đều được xây dựng bằng phương pháp chinh phục, thế thì phương pháp chinh phục cũng trở thành thứ cùng tồn vong với nền văn minh, không có chinh phục thì không có văn minh, không cần chinh phục là không cần văn minh, chinh phục cũng trở thành một phần của văn minh. Điều này rất rõ ràng là thứ logic của kẻ cướp. Thứ ba, một số nền văn minh vĩ đại trong quá khứ được xây dựng bằng phương pháp chinh phục, điều đó không có nghĩa là các nền văn minh sau này cũng đều phải được xây dựng bằng phương pháp chinh phục.

Nền văn minh trong tương lai sẽ là nền văn minh không cần dùng phương pháp chinh phục để tạo dựng. Trung Quốc sẽ sáng tạo một kiểu nền văn minh có tính phi chinh phục. Chừng nào nền văn minh của nhân loại còn cần thông qua chinh phục để tạo dựng nên thì loại văn minh ấy là nền văn minh làm bạn với dã man, không https://thuviensach.vn

phải là nền văn minh thực sự cao cấp. Dùng phương pháp phi chinh phục để sáng tạo một loại văn minh phi chinh phục - đó là trách nhiệm của Trung Quốc, là yêu cầu mà tiến trình phát triển văn minh thế giới và những người yêu chuộng hòa bình, phát triển và văn minh trên thế giới đặt ra với Trung Quốc, là cống hiến mà người Trung Quốc cần đóng góp cho văn minh thế giới. Cũng chỉ

có truyền thống văn minh Trung Quốc và nền tảng văn minh Trung Quốc mới có thể gánh vác nổi nhiệm vụ nặng nề nâng cấp đổi đời văn minh thế giới như vậy.

Những quốc gia quán quân trước nước Mỹ (kể cả Mỹ), không nước nào không có tính hai mang: một mặt thuộc vào quốc gia quán quân dẫn đầu ngọn trào phát triển thế giới và có quốc lực tổng hợp thứ nhất, mặt khác lại là quốc gia bá quyền sử dụng thủ đoạn chiếm lĩnh và chinh phục để thống trị hoặc kiểm soát người khác, xưng bá thế giới, áp chế những người bất đồng chính kiến.

Nhưng quốc gia nhất thế giới mà Trung Quốc cần theo đuổi, quốc gia quán quân mà Trung Quốc cần tranh thủ trở thành lại là một loại quốc gia quán quân kiểu hoàn toàn mới, chưa từng có trong lịch sử thế giới.

Brzezinski từng nói: “Xét về lâu dài, nền chính trị toàn cầu nhất định sẽ trở nên ngày càng không tương thích với tình trạng một quốc gia độc đoán nắm sức mạnh bá quyền. Cho nên nước Mỹ

không những là siêu cường thực sự có tính toàn cầu đầu tiên và duy nhất, mà rất có thể cũng là siêu cường cuối cùng”. Nhìn từ xu thế

phát triển của cộng đồng xã hội và thế giới loài người cũng thấy nước Mỹ sẽ là quốc gia bá quyền cuối cùng trên trái đất này, thế

giới sau đây sẽ không thể xuất hiện một quốc gia bá quyền mới.

Trong cuộc đua phát triển tiến bộ quốc gia hết vòng này đến vòng khác, bao giờ cũng sẽ xuất hiện tân quốc gia quán quân dẫn đầu thế giới, đã không thể không có quốc gia quán quân, cũng https://thuviensach.vn

chẳng thể có tình trạng một quốc gia mãi mãi độc quyền chiếm ngôi quán quân. Cho nên sự chấm dứt quốc gia bá quyền không đồng nghĩa với sự chấm dứt quốc gia quán quân. Trung Quốc không làm quốc gia bá quyền, điều đó không có nghĩa là không làm quốc gia quán quân. Xét từ góc độ thế giới, quốc gia quán quân kiểu thực dân đã kết thúc từ lâu, quốc gia quán quân kiểu bá quyền cũng sẽ chấm dứt, nhưng quốc gia quán quân kiểu thứ ba, tức quốc gia quán quân kiểu dẫn dắt của Trung Quốc, là quốc gia quán quân kiểu mới, tính chất căn bản của nó không phải là tranh bá thế giới và xưng bá thế giới, mà là tranh thủ tiến lên phía trước và dẫn đầu thế giới.

Giá trị của “quốc gia quán quân”

Dù ở thời đại nào, dù là quốc gia quán quân kiểu loại nào, các quốc gia quán quân đều có những đóng góp trên nhiều mặt cho lịch sử. Quốc gia quán quân có bảy giá trị như sau: Thúc đẩy nền văn minh có bước tiến mới

Trong lịch sử thế giới cận đại, mỗi lần xuất hiện một tân quốc gia quán quân bao giờ cũng đem lại cho thế giới một làn gió mới, thúc đẩy xã hội loài người tiến sang một giai đoạn lịch sử mới, mang lại cho nền văn minh trái đất một đợt khai hóa và tiến hóa, đem lại tin tốt lành cho loài người. Tuy rằng quốc gia quán quân kiểu thực dân và quốc gia quán quân kiểu bá quyền cũng đem lại tai nạn và bất hạnh cho cộng đồng quốc tế, nhưng không thể vì thế mà phủ định công trạng mà các quốc gia đó đóng góp cho việc xây dựng cộng đồng quốc tế.

Khi đóng góp của một quốc gia đối với thế giới không thể tiếp tục xếp hạng thứ nhất thế giới thì quốc gia đó cũng không thể

tiếp tục duy trì vị trí quốc gia quán quân thế giới, nó phải nhường https://thuviensach.vn

chiếc mũ quốc gia quán quân cho nước khác, tuy rằng có khi sự

chuyển tiếp quốc gia quán quân cũ mới phải thực hiện bằng chiến tranh.

Mở ra một thời đại lịch sử mới

Thế giới cận đại từng trải qua mấy thời đại kích động lòng người, như “thời đại hàng hải lớn”, “thời đại công nghiệp hóa”, “thời đại tin học hóa”. Sự khai mở các thời đại ấy đều gắn chặt với tên các quốc gia quán quân đó. Mỗi một quốc gia quán quân đều đã khai mở và cống hiến cho thế giới một “thời đại”.

Bồ Đào Nha và Hà Lan đều sáng tạo và cống hiến cho nhân loại một thời đại “hàng hải lớn”, một thời đại “phát hiện lớn về địa lý”. Nó làm cho lịch sử loài người thực sự trở thành lịch sử thế giới, mở rộng vũ đài hoạt động của nhân loại tới toàn bộ thế giới, cuộc cạnh tranh tiến hành giữa các quốc gia trên phạm vi thế giới đã mạnh mẽ thúc đẩy tiến trình lịch sử nhân loại.

Thời đại công nghiệp hóa thế giới là do nước Anh mở ra. Ngày 1

tháng 5 năm 1851, Hội chợ quốc tế đầu tiên khai mạc tại nước Anh, Hội chợ này đã thể hiện trước thế giới sự phồn vinh và giàu có của nước Anh. Trước nước Anh, trên thế giới từng xuất hiện những cường quốc, nước lớn, nước giàu, nhưng chưa từng có một quốc gia như nước Anh, nhờ khai sáng một nền văn minh công nghiệp mà làm cho đất nước mình giàu mạnh tới trình độ như vậy, đến mức thực lực của nước Anh ngang bằng với thực lực của tất cả các quốc gia khác. Nước Anh thời đại công nghiệp hóa dẫn dắt trào lưu thế

giới, khiến cho toàn thế giới đều đi lên con đường cách mạng công nghiệp. Trong lịch sử nhân loại, nước Anh đầu tiên chuyển biến từ

kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công nghiệp. Đây là nước công nghiệp đầu tiên trên thế giới. Sức mạnh công nghiệp của nước Anh tương đương với tổng sức mạnh công nghiệp của các nước khác trên https://thuviensach.vn

thế giới. Năm 1860, số dân nước Anh chỉ chiếm 2% tổng số dân toàn thế giới, 10% tổng số dân châu Âu, thế mà sản phẩm công nghiệp do Anh sản xuất lại chiếm 40 - 50% tổng sản lượng toàn thế giới và 55 - 65% tổng sản lượng của châu Âu. Nước Anh thời đại công nghiệp hóa là nhà máy của thế giới; đó là cơ sở vật chất để

nước Anh dẫn đầu thế giới, xưng bá thế giới và cống hiến cho thế giới.

Mỹ trở thành quốc gia quán quân cũng là do nước này có cống hiến mang tính khai sáng kỷ nguyên mới của thế giới. Marx từng hết lời ca ngợi nước Mỹ là “Nơi trước nhất sinh ra tư tưởng nước cộng hòa dân chủ vĩ đại”, ca ngợi bản “Tuyên ngôn Độc lập” do các thuộc địa ở Bắc Mỹ công bố năm 1776 là “Tuyên ngôn đầu tiên về quyền con người”. Marx còn đánh giá cao bản “Tuyên ngôn Giải phóng” của Mỹ năm 1863. Ông từng thay mặt Quốc tế I gửi lời chúc mừng chan chứa nhiệt tình: “Công nhân châu Âu tin chắc là, cũng như cuộc chiến tranh Độc lập của Mỹ đã mở ra kỷ nguyên mới giai cấp tư sản giành thắng lợi, cuộc chiến tranh chống chế độ nô lệ

của Mỹ sẽ mở ra kỷ nguyên mới giai cấp công nhân giành thắng lợi.

Họ tin rằng cuộc chiến đấu chưa từng có trong lịch sử do người con trung thành của giai cấp công nhân Abraham Lincoln3 lãnh đạo đất nước mình tiến hành nhằm giải phóng các chủng tộc bị nô dịch và cải tạo chế độ xã hội là tiếng nói mở đầu của một thời đại sắp tới”.

Với việc mở ra thời đại tin học hóa, nước Mỹ cũng đi ở hàng đầu thế giới, có cống hiến hàng đầu. Năm 1992, sau khi được bầu làm Tổng thống Mỹ, ông Clinton đã áp dụng chiến lược phát triển về sau được gọi là “kinh tế học Clinton”, trong đó có một biện pháp chiến lược quan trọng là đẩy mạnh chính sách sản nghiệp công nghệ, tận dụng ưu thế lực lượng mạnh về nhân tài và khoa học kỹ

thuật của nước Mỹ, dẫn đầu trào lưu mới phát triển công nghệ điện https://thuviensach.vn

tử, công nghệ tin học của thế giới. Điều đó chẳng những tăng được sức cạnh tranh toàn cầu cho các sản phẩm của Mỹ, khiến cho nước Mỹ phát huy được tác dụng dẫn đầu trong lĩnh vực điện tử - tin học góp phần làm kinh tế thế giới tăng trưởng trong thế kỷ XXI, hơn nữa còn kéo cả thế giới tiến sang thời đại tin học hóa.

Xây dựng trật tự mới cho thế giới

Quốc gia quán quân là nhà thiết kế thế giới. Công việc thiết kế ấy gồm có: hình thành một cục diện quốc tế mới, xác lập một bộ chuẩn tắc quốc tế mới, sáng lập một bộ quy chế quốc tế

mới, xây dựng một trật tự quốc tế mới, cấu trúc một hệ thống quốc tế mới, v.v.

Chuyên gia lịch sử ngoại giao Mỹ Warren Cohen từng nói: Khi tham gia cuộc Đại chiến thế giới lần thứ II, người Mỹ đã bắt đầu tiến hành thiết kế tổng thể thế giới sau chiến tranh. “Nếu nói bản thân Tổng thống quá quan tâm tới các vấn đề quân sự và chiến lược mà không có thời gian suy nghĩ nhiều về hình thế

thế giới sau chiến thắng, thế thì những người khác lại càng có nhiều thời gian lao vào công việc thiết kế thế giới sau chiến tranh. Trong đó, đáng chú ý nhất là các cố gắng của chính phủ

Mỹ. Hầu như là cùng với với việc chiến tranh sắp nổ ra, người ta đã bắt đầu tổ chức các nhóm nghiên cứu và tiểu ban tư vấn nhằm vào các công việc của thế giới trong tương lai, người ta triệu tập các quan chức và nghị sĩ, nhà báo, học giả, sĩ quan, tức mọi nhân viên liên quan trong ngành để tiến hành nghiên cứu và bàn thảo rộng rãi về mọi công việc sau chiến tranh, trong đó có việc chiếm đóng các nước thù địch, điều chỉnh lãnh thổ, an ninh quốc tế và tái xây dựng mối quan hệ thương mại, v.v. Cho dù hồi ấy sự thảo luận của các tiểu ban nói trên còn chưa vượt quá sự trao đổi tin tức và quan điểm, nhưng đã xuất hiện một số quan niệm đặc biệt xác định. Một khi Washington bắt đầu tìm kiếm sự chỉ đạo cụ thể sau chiến https://thuviensach.vn

tranh, các quan niệm đó sẽ lập tức trở thành một phần trong chính sách chính thức của nước Mỹ. Rất rõ ràng, các quan niệm ấy thuộc kiểu Wilson4, hầu hết thành viên tham gia các nhóm nghiên cứu đều đồng ý rằng sau khi đánh bại các nước khối Trục thì bộ

khung chủ yếu về giữ gìn trật tự và an ninh thế giới sẽ là phải khôi phục nguyên tắc hợp tác quốc tế chứ không phải là thế quân bình lỗi thời”. Sau Đại chiến thế giới lần thứ II, nước Mỹ bắt đầu thi công theo bản thiết kế của mình, cực lực tạo dựng một thế giới phù hợp yêu cầu lợi ích của nước Mỹ.

Bản thiết kế tổng thể thế giới của quốc gia quán quân được thực hiện qua việc thi công cấu trúc “hệ thống thế giới”. Hệ

thống thế giới này chủ yếu gồm bốn cái có tính trụ cột: một là hệ thống kinh tế có tính thế giới; hai là hệ thống tư tưởng có tính thế giới; ba là hệ thống quân sự có tính thế giới; bốn là hệ thống quy tắc chế độ có tính thế giới.

Dẫn dắt trào lưu mới toàn cầu

Quốc gia quán quân là quốc gia hình mẫu của thế giới, quốc gia gương mẫu, là quốc gia đứng đầu thế giới. Quốc gia quán quân có khả năng nêu gương mạnh mẽ, có sức ảnh hưởng, sức lây nhiễm mạnh mẽ. Quốc gia quán quân vừa là “quốc gia đặc sắc”

độc đáo, lại vừa là quốc gia có giá trị bắt chước quốc tế, bao giờ

cũng được một nhóm đông đảo quốc gia khác học tập và bắt chước.

Bởi vậy, quốc gia quán quân “hóa” thế giới là hiện tượng tất nhiên.

Khi nước Anh hát vang bài ca khải hoàn trong cao trào công nghiệp hóa, ánh mắt của toàn thế giới đều tập trung nhìn vào họ.

Các nước trên thế giới đều theo đuổi ngôi sao Anh Quốc. Sự xuất hiện quốc gia quán quân Anh đã làm cho khắp năm châu xuất hiện làn sóng “Anh Quốc hóa thế giới”. Công cuộc công nghiệp hóa https://thuviensach.vn

của nước Anh đã tạo nên một đợt “Anh Quốc hóa” thế giới. Nước Anh dùng văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần để làm lễ rửa tội cho thế giới, mà thế giới cũng bằng lòng tiếp nhận tắm mình trong văn minh Anh Quốc.

Khi xuất hiện tân quốc gia quán quân là nước Mỹ, trên thế giới bèn xuất hiện làn sóng “Mỹ Quốc hóa thế giới”, thể hiện trên các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa. Cùng với sự trỗi dậy của nước Mỹ, thế giới đều nhanh chóng “Mỹ hóa” trên các mặt văn hóa vật chất và văn hóa đại chúng. “Giấc mơ Mỹ” trở thành thứ người ta hướng tới, lối sống Mỹ trở thành thứ người ta theo đuổi một cách phổ

biến. Ngay từ buổi giao thời giữa thế kỷ XIX với thế kỷ XX, các nhà quan sát nước ngoài đã bàn về ảnh hưởng phổ biến của hàng hóa Mỹ và lối sống Mỹ đối với toàn thế giới. Người Mỹ hưởng thụ

tiêu chuẩn sống cao nhất thế giới là đối tượng hâm mộ của khắp nơi trên thế giới, dường như người Mỹ đại diện cho sự phồn vinh vật chất, sự thoải mái dễ chịu và một lối sống thoát khỏi sự rối loạn của thế giới cũ. Trước Đại chiến II, hầu hết các nước còn chưa có những sản phẩm hiện đại hóa như đồ điện, xe hơi, điện thoại

- là những thứ vật phẩm đã trở thành cực kỳ phổ cập tại nước Mỹ.

Điều đáng chú ý là hiện tượng đó trở nên nổi bật hơn từ sau năm 1919, hơn nữa do địa vị châu Âu bị suy thoái, tư tưởng “phương Tây suy thoái” trở nên phổ biến, do bị chiến tranh phá hoại và do một số nước châu Âu đuổi theo Mỹ về công nghiệp và thương mại, châu Âu cảm thấy mình ở vào thế phòng ngự, không còn là suối nguồn của trí tuệ và trung tâm văn minh nữa. Đứng trước sự tái tạo thế

giới, châu Âu hầu như không còn có thể đưa ra thứ gì nữa. Nhiệm vụ

gìn giữ hòa bình (không chỉ về mặt địa chính trị mà còn cả về mặt chính trị và văn hóa) không thể không nhờ cậy nước khác, trước hết là Mỹ. Nước Mỹ thực tế chưa bị chiến tranh gây ra tổn thương trở

thành tượng trưng cho văn hóa vật chất và văn hóa đại chúng. Chẳng những trong nước Mỹ xảy ra sự đồng chất hóa mà toàn cầu cũng https://thuviensach.vn

xảy ra sự đồng chất hóa văn hóa Mỹ. Ba phát minh xe hơi, điện ảnh và máy thu thanh kết nối người Mỹ ở khắp mọi nơi lại với nhau cũng phát huy tác dụng như vậy trên toàn thế giới, bởi lẽ về cơ bản chúng đều là sản phẩm của nền văn minh Mỹ, sau chiến tranh, chúng truyền bá tới khắp mọi xó xỉnh trên thế giới.

Sáng tạo phát triển kỳ tích mới

Quốc gia quán quân là quốc gia sáng tạo kỳ tích cho nhân loại, và cũng chỉ có quốc gia sáng tạo kỳ tích thì mới trở thành quốc gia quán quân thế giới.

Thế kỷ XVII là thế kỷ của Hà Lan. Tiểu quốc Hà Lan diện tích chỉ tương đương 2,5 lần thành phố Bắc Kinh, số dân chưa đầy hai triệu, thế mà đã viết nên một kỳ tích nước lớn trỗi dậy. Ngày 26

tháng 7 năm 1581 bảy tỉnh miền Bắc Netherlands tuyên bố thành lập nước Cộng hòa liên tỉnh, độc lập, tách ra khỏi Tây Ban Nha. Vì tỉnh Hà Lan lớn nhất, kinh tế phát triển nhất, cho nên gọi là nước cộng hòa Hà Lan.

Nước Cộng hòa Hà Lan là nước cộng hòa tư sản đầu tiên trong lịch sử thế giới. Hà Lan còn sáng tạo được những cái nhất thế giới trên nhiều phương diện khác: nông nghiệp Hà Lan nhất thế giới.

Hồi đó Hà Lan được gọi là “thánh địa Mecca nông nghiệp”, các sản phẩm từ sữa bò, rau củ hoa quả, nghề làm vườn của Hà Lan đều nổi tiếng châu Âu, nước này trở thành nơi người châu Âu nào muốn học kỹ thuật nông nghiệp tiên tiến tất phải đặt chân tới. Giao thông vận tải trên biển của Hà Lan cũng nhất thế giới, là “người đánh xe trên biển” của thế giới. Năm 1602, người Hà Lan thành lập công ty cổ phần đầu tiên trên thế giới - Công ty Đông Ấn Độ liên hợp Hà Lan, thành lập Sở Giao dịch chứng khoán đầu tiên trên thế giới -

Sở Giao dịch chứng khoán Amsterdam. Ngân hàng đầu tiên trên thế giới do Hà Lan sáng lập - Ngân hàng Amsterdam ra đời vào năm https://thuviensach.vn

1609, sớm khoảng 100 năm so với Ngân hàng Anh Quốc. Hà Lan là quốc gia đầu tiên kinh tế tăng trưởng liên tục. Một trong hai đồng chủ nhân giải Nobel kinh tế năm 1993 là Douglass C. North từng đánh giá cao sự trỗi dậy của Hà Lan: “Trong thời kỳ đầu của lịch sử cận đại, Hà Lan đã trở thành lãnh tụ kinh tế của châu Âu”,

“Trong thực tế, Hà Lan là quốc gia đầu tiên đạt được sự tăng trưởng kinh tế liên tục theo ý nghĩa chúng ta xác định”. Cho tới nay, người Hà Lan vẫn sống giàu có sung túc, các quy tắc buôn bán do người Hà Lan đặt ra vẫn ảnh hưởng tới thế giới.

Trong nửa sau thế kỷ XVII, Hà Lan có hơn 16.000 tàu buôn, chiếm ba phần tư tổng số vận chuyển của đội tàu buôn của cả châu Âu, tương đương bằng tổng số tàu buôn của bốn nước Anh, Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha cộng lại. Nếu lấy quốc gia làm đơn vị

so sánh thì Hà Lan bằng 4 - 5 lần nước Anh, 7 lần nước Pháp. Hà Lan hầu như độc quyền về vận tải biển toàn cầu. Có người bình luận: “Người Hà Lan khai thác mật từ các nước khác... Na Uy là khu rừng của họ, hai bờ sông Rhein là vườn nho của họ, Ireland là bãi chăn nuôi gia súc của họ, Phổ, Ba Lan là vựa thóc của họ, Ấn Độ và các nước Ả Rập là vườn trái cây của họ”. Amsterdam hồi thế kỷ

XVII là trung tâm buôn bán của toàn châu Âu. Khi công thương nghiệp Hà Lan phát triển tới đỉnh cao, tích lũy tư bản của Hà Lan cao hơn tổng tích lũy tư bản của các nước châu Âu cộng lại, đầu tư ở

ngoài nước nhiều hơn Anh Quốc 15 lần, trình độ công trường thủ

công nghiệp của Hà Lan đứng đầu châu Âu.

Năm 1664, Thomas Mun, một người Anh nổi tiếng theo chủ

nghĩa trọng thương từng nói: “Đây là một kỳ tích trên thế giới: một quốc gia nhỏ như vậy, to chưa bằng hai quận to nhất ở nước ta, tài nguyên thiên nhiên, thực phẩm, nguyên liệu gỗ hoặc các loại vũ khí cần thiết cho thời kỳ chiến tranh hay hòa bình đều ít tới mức không đáng kể, thế mà rốt cuộc nước ấy có dư thừa tất cả mọi https://thuviensach.vn

thứ”. Một đại gia sử học phái Niên giám người Pháp là Braudel từng diễn tả tâm trạng của người châu Âu đối với sự trỗi dậy của Hà Lan, ông viết: “Hồi ấy người ta chỉ nhìn thấy một số biểu hiện khiến thiên hạ hoa mắt. Như thường lệ, người ta không chú ý tới quá trình chuẩn bị lâu dài, cho đến khi Hà Lan đạt được những thành tựu sáng chói, họ mới chợt tỉnh ngộ. Trong khoảnh khắc, bất cứ ai cũng không thể hiểu nổi làm sao một nước nhỏ mới đầu còn non nớt nay bỗng dưng mọi cái đều thành công, phát triển thần tốc, giàu mạnh vô song. Mọi người hăng hái bàn thảo về “bí quyết”, “kỳ tích” và sự

giàu có “kỳ lạ” của Hà Lan”.

Marx từng hết lời ca ngợi kỳ tích trỗi dậy của nước Mỹ. Trong cuốn “Hình thái ý thức của nước Đức”, Marx viết: “Thí dụ hoàn thiện nhất về quốc gia hiện đại là Bắc Mỹ”.Trong “Siêu hình học chính trị kinh tế học”, Marx gọi nước Mỹ là “quốc gia tiến bộ

nhanh nhất tại Bắc Mỹ”.

Xây dựng mô hình mới ưu việt

Một quốc gia áp dụng mô hình như thế nào để tạo dựng kết cấu của mình, để vận hành và phát triển bản thân, điều đó quan hệ

tới tính chất quốc gia, sức sống và tiền đồ của quốc gia đó, là sức cạnh tranh quan trọng của quốc gia. Quốc gia quán quân đều là quốc gia sáng tạo mô hình mới, cống hiến mô hình phát triển, là quốc gia có mô hình tiên tiến nhất trên thế giới. Mô hình chính trị của nước Anh là mô hình tiên tiến nhất trên thế giới hồi ấy. Nước Anh sớm nhất xác lập chế độ nhà nước hiện đại, gồm các chế độ chính trị như chế độ nội các, chế độ quân chủ lập hiến, chế độ hai đảng, chế độ chính phủ chịu trách nhiệm trước quốc hội. Một hệ thống chế độ chính trị như thế đã bảo đảm nước Anh được yên ổn lâu dài và phát triển ổn định. Đóng góp của nước Anh về mô hình kinh tế cũng có tính vạch thời đại. Mô hình https://thuviensach.vn

công nghiệp hóa của nước Anh có ảnh hưởng to lớn và lâu dài đối với thế giới.

Mô hình Mỹ chẳng những tạo dựng sự trỗi dậy và bá quyền của nước Mỹ, hơn nữa đối với thế giới nó còn phát huy được ảnh hưởng không quốc gia nào có thể sánh nổi. Mỹ là nước lớn có thời gian dựng nước ngắn nhất thế giới, mà lại là nước lớn có lịch sử chế độ

cộng hòa lâu dài nhất. Trong thời gian hơn 200 năm sau khi nước Mỹ dựng nước, trên thế giới bình quân cứ hai nước thì có một nước chính phủ bị các thế lực khác lật đổ. Thế nhưng chính phủ Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ ngược lại vẫn luôn luôn tiếp tục ổn định cho tới ngày nay. Từ ngày lập quốc cho đến nay nước Mỹ chưa hề có đảo chính. Sau khi độc lập, nước Mỹ đã xây dựng được một thể chế

chính trị có đặc sắc riêng không giống các quốc gia khác trên thế

giới. “Hiến pháp Hợp chủng quốc Hoa Kỳ” xác lập năm 1787 là bộ

hiến pháp thành văn đầu tiên của giai cấp tư sản trong lịch sử

thế giới. Bộ hiến pháp này dựa trên cơ sở lý luận là tư tưởng dân chủ và nguyên tắc dân chủ của giai cấp tư sản, nó đã đầu tiên sáng tạo nên một hệ thống chế độ quốc gia và chế độ chính trị của giai cấp tư sản lấy đặc trưng là chế độ cộng hòa dân chủ, bao gồm chế độ cộng hòa, chế độ liên bang, chế độ Tổng thống, chế độ

tam quyền phân lập, chính phủ dân bầu, chế độ nhiệm kỳ của người lãnh đạo v.v. Chính quyền Mỹ được cấu tạo bởi ba bộ phận lập pháp, hành pháp và tư pháp. Quốc hội phụ trách việc lập pháp, nhưng các nghị quyết của Quốc hội chỉ có hiệu lực sau khi được Tổng thống phê chuẩn. Tổng thống chủ trì công việc chính trị, nhưng các quan chức quan trọng do Tổng thống bổ nhiệm và các hiệp ước do Tổng thống ký kết thì phải được Thượng viện Quốc hội phê chuẩn; Quốc hội còn có quyền phế truất và bãi miễn Tổng thống; Tòa án Tối cao là cơ quan tư pháp chịu trách nhiệm xử

lý mọi vấn đề pháp luật và hiến pháp. Cơ chế phân quyền của nước Mỹ bảo đảm sự dân chủ hóa trình tự ra quyết sách, tránh được https://thuviensach.vn

sự lạm dụng chức quyền. Trong quá trình so sánh với các mô hình khác trên thế giới, nhất là với “mô hình Liên Xô” trong cuộc đua chiến tranh lạnh kéo dài, “mô hình Mỹ” đã thể hiện tính kéo dài và ngoan cường của nó, là cơ sở và vốn liếng quan trọng để nước Mỹ

trước sau duy trì được ưu thế tự thân và ảnh hưởng rộng rãi tới thế

giới.

Của cải tăng lên nhất thiên hạ

Quốc gia quán quân là nhà quán quân làm giàu trên thế giới, quán quân về mặt của cải. Nước Anh lên ngôi bá chủ công nghiệp thế giới trong cuộc cách mạng công nghiệp. Năm 1850 họ sản xuất một nửa sản phẩm kim loại, các sản phẩm từ bông và sắt thép của toàn thế giới, cũng như hai phần ba sản lượng than; họ đứng đầu thế giới trong ngành đóng tàu và xây dựng đường sắt. Năm 1860, nước Anh sản xuất 40 - 50% sản phẩm công nghiệp của thế giới, 55

- 60% sản phẩm công nghiệp của châu Âu. Ngoại thương của nước Anh năm 1850 chiếm 20% tổng lượng buôn bán của thế giới; mười năm sau tăng lên 40%. Đồng Bảng Anh trở thành đồng tiền quốc tế. Trong tình hình nước Anh chỉ chiếm 0,2% diện tích lục địa thế

giới, số dân hồi ấy chỉ có hơn 10 triệu, chiếm 2% số dân toàn thế giới hoặc 10% số dân châu Âu, thế mà nước này sở hữu năng lực công nghiệp hiện đại tương đương với 40 - 50% tiềm lực công nghiệp toàn cầu; đồng Bảng Anh có uy quyền vô địch thế giới.

Nước Mỹ sau Đại chiến thế giới lần thứ II có thực lực siêu cường. Giáo sư Lưu Kim Chất, học giả ngành lịch sử quan hệ quốc tế ở Đại học Bắc Kinh viết trong cuốn “Chiến tranh lạnh” như

sau: Mỹ đứng thứ nhất trong thương mại quốc tế, các sản phẩm của Mỹ, trò giải trí tiêu khiển và lối sống Mỹ tràn ngập khắp thế

giới. Tuy rằng trong chiến tranh có 410 nghìn người Mỹ bỏ mạng, song Mỹ là nước lớn duy nhất không bị chiến tranh trực tiếp phá hoại, hơn thế nữa, nền kinh tế quốc dân Mỹ mở rộng gấp đôi.

https://thuviensach.vn

Thời gian 1940 - 1945, lợi nhuận sau thuế của các công ty Mỹ lên tới 124,95 tỷ USD bằng 3,5 lần mức sáu năm trước chiến tranh. Sau chiến tranh, nước Mỹ tập trung ba phần tư tổng số vốn của toàn thế giới và hai phần ba năng lực sản xuất công nghiệp, chiếm gần 59% trữ lượng vàng của thế giới tư bản, sở hữu trên một nửa tổng trọng tải lực lượng tàu buôn toàn thế giới. Xuất khẩu của Mỹ

chiếm một phần ba tổng lượng xuất khẩu toàn thế giới. Mỹ trở

thành nước xuất khẩu tư bản và chủ nợ lớn nhất thế giới.

https://thuviensach.vn

II. Tái định vị mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ

Khi tiến sang thế kỷ XXI, cần tái định vị mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ. Mỹ hiện nay là quốc gia quán quân thế giới, Trung Quốc là quốc gia quán quân tiềm tại của thế giới. Mối quan hệ

giữa Mỹ với Trung Quốc trong giai đoạn mới là một kiểu quan hệ

giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại. Mối quan hệ này vừa là quan hệ hợp tác chiến lược tất phải tiến hành nhằm giải quyết các vấn đề lớn toàn cầu, lại càng là mối quan hệ cạnh tranh chiến lược cần tiến hành xoay quanh việc tranh giành địa vị quốc gia quán quân.

Mối quan hệ giữa “quốc gia quán quân” với “quốc gia quán quân tiềm tại”: điểm cao khống chế mối quan hệ quốc tế

Trong toàn bộ mối quan hệ quốc tế của một thời đại, mối quan hệ cạnh tranh giữa các nước lớn chủ đạo toàn bộ mối quan hệ

quốc tế. Mà vấn đề nòng cốt trong cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn là cạnh tranh địa vị quốc gia quán quân. Cho nên trong toàn bộ hệ thống lớn quan hệ quốc tế thì mối quan hệ giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại là mối quan hệ có ý nghĩa quyết định, là điểm cao khống chế toàn bộ mối quan hệ

quốc tế, là tuyến chính, là phần chính trong toàn bộ mối quan hệ quốc tế. Đứng trên điểm cao khống chế đó, nắm lấy tuyến chính này, nắm bắt được cái giềng mối này thì có thể nhìn xa trông rộng, kéo giềng lên thì mắt lưới sẽ căng ra,... ở thế chủ động chiến lược. Nghiên cứu đặc điểm và quy luật mối quan hệ giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại là một công việc có ý nghĩa chiến lược.

Mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại là mâu thuẫn cơ bản của cộng đồng quốc tế

https://thuviensach.vn

Với tư cách là mâu thuẫn cơ bản của cộng đồng quốc tế, mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại sẽ

không biến chuyển theo ý chí của quốc gia quán quân.

Vì quốc gia quán quân và quốc gia quán quân tiềm tại đều là các quốc gia có sức ảnh hưởng, quốc lực tổng hợp và tiềm lực phát triển lớn nhất, cho nên sự cạnh tranh giữa các quốc gia đó chẳng những quyết định địa vị quốc gia của họ mà còn sẽ quyết định bố

cục chiến lược của toàn thế giới. Bởi vậy mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại là loại mâu thuẫn ảnh hưởng và chế ngự các mâu thuẫn quốc tế khác, là mâu thuẫn cơ

bản của cộng đồng quốc tế.

Hai cuộc đại chiến thế giới là kết quả của việc các mâu thuẫn quốc tế trở nên gay gắt. Mâu thuẫn quốc tế nào đã châm ngòi cho hai cuộc chiến tranh thế giới này? Đó là mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với các quốc gia quán quân tiềm tại. Mấy quốc gia tranh giành bá quyền thế giới với Anh Quốc đều là các quốc gia quán quân tiềm tại, kể cả nước Mỹ. Khác nhau là ở chỗ do không chỉ

có một quốc gia muốn tranh bá thế giới với nước Anh, bởi thế đã xuất hiện mâu thuẫn giữa một quốc gia quán quân với mấy quốc gia quán quân tiềm tại, điều đó làm cho mâu thuẫn trở nên càng phức tạp, đấu tranh càng gay gắt. Các quốc gia quán quân tiềm tại, chẳng hạn nước Đức áp dụng cách tiến hành “tranh giành đối kháng” với quốc gia quán quân già lão là nước Anh. Nước Đức

“cưỡng đoạt”, “cưỡng chiếm”, nước Mỹ thì “khéo đoạt”, “khéo chiếm”. Nhưng điều đó đều không thể thay đổi thực chất hai cuộc đại chiến thế giới, tức là việc giải quyết mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại, cuối cùng thực hiện sự giao tiếp và hoán đổi địa vị quốc gia quán quân.

Tuyến chính trong mối quan hệ quốc tế trong thời gian hai cuộc đại chiến thế giới là mối quan hệ mâu thuẫn, đấu tranh và đối https://thuviensach.vn

kháng giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại.

Mối quan hệ đó ảnh hưởng và quyết định tính chất và xu thế của toàn bộ mối quan hệ quốc tế.

Cuộc chiến tranh lạnh kéo dài gần nửa thế kỷ cũng là sản phẩm của các mâu thuẫn quốc tế cơ bản hình thành bởi mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại. Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, mâu thuẫn cơ bản của cộng đồng quốc tế không phải là mâu thuẫn về hình thái ý thức, không phải là mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư bản, không phải là mâu thuẫn giữa nước đang phát triển với nước phát triển, mà là mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại. Nước Mỹ là quốc gia quán quân thời đại đó; Liên Xô là quốc gia quán quân tiềm tại cùng thời đại ấy. Thắng lợi của Mỹ trong chiến tranh lạnh là thắng lợi của cuộc chiến bảo vệ địa vị quán quân; thất bại của Liên Xô trong chiến tranh lạnh là thất bại của sự

chạm trán giữa một quốc gia quán quân tiềm tại với quốc gia quán quân.

Trỗi dậy và ức chế là hình thái cơ bản trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại

Các quốc gia quán quân đã giành được địa vị bá quyền đều có một kiểu tự tư bá chủ, bao giờ cũng coi việc giữ địa vị quán quân của mình là lợi ích nòng cốt, họ lo lắng nhất là việc bị quốc gia quán quân tiềm tại thay chỗ của mình . Ức chế và áp chế quốc gia quán quân tiềm tại là “thiên tính” của quốc gia quán quân, là sự “tự

tư quốc gia” mà các quốc gia quán quân không thể nào khắc phục được. Nhưng quốc gia quán quân tiềm tại thì bao giờ cũng muốn trỗi dậy, muốn phá vòng vây, muốn tiến lên mục tiêu nhất thế

giới. Bởi thế sự trỗi dậy của quốc gia quán quân tiềm tại và sự ức https://thuviensach.vn

chế của quốc gia quán quân đương nhiệm sẽ trở thành hình thức biểu hiện chủ yếu của cuộc đấu tranh mâu thuẫn giữa hai bên.

Lợi ích chiến lược cơ bản, rủi ro chiến lược và số phận tiền đồ của quốc gia quán quân và quốc gia quán quân tiềm tại được tập trung thể hiện trong cuộc đấu tranh giữa trỗi dậy với ức chế.

Chính sách cân bằng đại lục châu Âu do nước Anh thi hành lâu nay nhằm mục đích không cho phép trên đại lục châu Âu xuất hiện một quốc gia quán quân tiềm tại có thể cạnh tranh với nước Anh -

quốc gia quán quân hiện nay. Do áp dụng chiến lược lớn chiến tranh lạnh, cuối cùng nước Mỹ đã ngăn chặn được việc Liên Xô từ

quốc gia quán quân tiềm tại tiến lên quốc gia quán quân, đây là một thí dụ điển hình của sự ngăn chặn thành công.

Trong cuộc đấu tranh giữa ngăn chặn với trỗi dậy, phải chăng trỗi dậy là tiến bộ và trong sáng, ngăn chặn là bảo thủ và phản động?

Vấn đề này cần được phân tích cụ thể. Thí dụ sự trỗi dậy của các quốc gia phát xít trên thế giới là phản động; sự ngăn chặn các quốc gia phát xít thì có ý nghĩa tích cực. Trong chiến tranh lạnh, Liên Xô và Mỹ tiến hành đấu tranh giữa trỗi dậy với ngăn chặn, xét trên ý nghĩa tranh giành bá quyền thế giới, cuộc đấu tranh đó đi ngược lại tinh thần thời đại và trào lưu lịch sử của hòa bình và phát triển. Bởi vậy cần phân biệt tính chất khác nhau của trỗi dậy, cũng cần phân biệt tính chất khác nhau của ngăn chặn, không phải là bất cứ sự trỗi dậy nào đều là việc tốt, cũng không phải bất cứ sự

ngăn chặn nào cũng là việc xấu. Cuộc đấu tranh giữa ngăn chặn với trỗi dậy xảy ra trong lịch sử thế giới từ thế kỷ XX trở đi chủ yếu trải qua hai giai đoạn: một là hai nước Anh, Mỹ nhằm vào hai nước Đức, Nhật và hai là Mỹ nhằm vào Liên Xô. Có người nói mấy chục năm tới, nước Mỹ sẽ bao vây và ngăn chặn Trung Quốc, đây sẽ là giai đoạn thứ ba. Mâu thuẫn trong các giai đoạn một và hai đều có tính đối kháng, thủ đoạn giải quyết mâu thuẫn là chiến tranh và https://thuviensach.vn

chiến tranh lạnh. Trong giai đoạn thứ ba, mâu thuẫn có tính chất cạnh tranh văn minh, cạnh tranh và hợp tác cùng tồn tại là văn minh nhất.

Nước Mỹ mắc “Hội chứng tổng hợp quán quân”

Sau khi giành được thắng lợi trong cuộc chiến tranh lạnh, nước Mỹ chưa vui mừng được mấy năm thì đã phát sinh “Hội chứng tổng hợp quán quân”, rơi vào tình trạng thần kinh quá nhạy cảm đan xen nhiều tâm trạng phức tạp như sợ hãi, tự phụ, lo lắng, mâu thuẫn, khó có thể tự thoát ra khỏi hội chứng này.

Nỗi lo sợ của “nước Mỹ quán quân”

Sau chiến tranh lạnh, Mỹ xác lập mục tiêu chiến lược quốc gia và lợi ích chiến lược của họ vào việc xây dựng một trật tự quốc tế

mới do Mỹ lãnh đạo, bảo đảm địa vị đặc biệt quốc gia quán quân của Mỹ không bị đe dọa và thách thức. Mỹ cho rằng sự thách thức lớn nhất là đến từ đại lục châu Á, cho rằng quốc gia quán quân tiềm tại thách thức Mỹ thì ở trên đại lục này.

Năm 1997, chiến lược gia người Mỹ là Brzezinski từng nói: sau chiến tranh lạnh, “nước Mỹ đã vọt lên trở thành nước lớn siêu cường duy nhất trên thế giới; điều này khiến cho Mỹ cần vạch ra một chiến lược đại lục Âu - Á hoàn chỉnh, toàn diện”. Bởi lẽ “phần lớn các quốc gia tương đối tự phụ, tương đối năng nổ về chính trị

đều phân bố trên đại lục Âu - Á; trong lịch sử tất cả các quốc gia có ý định trở thành cường quốc đều là ở đại lục Âu - Á; các quốc gia đông dân nhất và có dã tâm làm bá quyền khu vực, như Trung Quốc và Ấn Độ, cũng đều ở đại lục này. Các quốc gia hình thành sự thách thức tiềm tàng đối với địa vị bá chủ của Mỹ về chính trị

và kinh tế cũng đều ở đại lục Âu - Á; sáu đại cường quốc kinh tế

xếp hạng ngay sau Mỹ và các quốc gia có chi phí quân sự lớn nhất https://thuviensach.vn

cũng đều ở đại lục Âu - Á; trong số các quốc gia hạt nhân lớn công khai, chỉ có một nước ở đại lục Âu - Á. Đại lục này chiếm 75% số

dân toàn thế giới, hơn 60% GDP toàn thế giới và 75% dự trữ năng lượng của thế giới. Sức mạnh của các quốc gia trên đại lục Âu - Á

cộng lại thậm chí còn vượt cả nước Mỹ”. Vì “đại lục Âu - Á nằm trên đường trục của thế giới nên quốc gia nào kiểm soát được đại lục Âu

- Á thì có thể có ảnh hưởng quyết định đối với hai trong số ba khu vực lớn có năng lực kinh tế mạnh nhất thế giới - Tây Âu và Đông Á. Xem bản đồ thế giới là đủ hiểu, quốc gia nào kiểm soát được đại lục Âu - Á thì hầu như sẽ tự động kiểm soát được Trung Đông và châu Phi. Vì đại lục Âu - Á hiện nay đóng vai trò bàn cờ địa chính trị

có ý nghĩa quyết định, việc sức mạnh của đại lục Âu - Á được phân phối như thế nào sẽ có ý nghĩa quan trọng quyết định đối với địa vị và di sản lịch sử của nước lớn nhất thế giới là Mỹ“.

Theo quan điểm của Brzezinski, địa vị nước lớn nhất thế giới của Mỹ là lợi ích quốc gia chủ yếu của Mỹ; thực chất chiến lược toàn cầu của Mỹ là không cho phép xuất hiện bất cứ cường quốc thế giới nào có thể đối chọi với Mỹ. Nếu đã khẳng định quốc gia quán quân tiềm tại sẽ xuất hiện tại đại lục Âu - Á, thế thì Mỹ tất phải tiến hành đề phòng về chiến lược. Brzezinski cho rằng Mỹ

phải vạch ra chiến lược địa chính trị có thể tiếp tục thực thi tại đại lục Âu - Á, gồm cả chiến lược ngắn hạn khoảng 5 năm, chiến lược trung hạn khoảng 20 năm và chiến lược dài hạn trên 20 năm,

“nhằm ngăn ngừa sự xuất hiện một liên minh đối địch cuối cùng có thể thách thức địa vị quan trọng số một của nước Mỹ, càng chưa cần nói bất kỳ quốc gia nào có ý định thách thức Mỹ, cho dù khả

năng ấy không có gì đáng kể”. Qua đây có thể thấy nước Mỹ đã mắc phải “Hội chứng sợ quán quân” - nỗi sợ hãi quốc gia quán quân tiềm tại xuất hiện ở vùng Âu - Á.

Sự tự phụ của “nước Mỹ quán quân”

https://thuviensach.vn

Sự tự phụ của nước Mỹ bắt nguồn từ niềm tự tin vào sức mạnh to lớn của mình, cũng bắt nguồn từ nhận thức cho rằng thế giới sau đây sẽ khó có thể hình thành một liên minh chống Mỹ.

Trong bài báo đăng trên tạp chí “Ngoại giao”, hai người Mỹ là Stephen G. Brooks và William C. Wohlforth viết:

“Nhà bình luận chính trị người Đức Josef Joffe từng nói: “Lịch sử

cho ta thấy những quốc gia bá quyền bao giờ cũng gây ra sự tự

kết thúc bản thân. Các cường quốc thế giới xếp hạng thứ 2, 3, 4

sẽ thành lập liên minh đối kháng và trù tính âm mưu đánh bại quốc gia bá quyền. Điều đó đã được ứng nghiệm ở Napoleon, cũng như ở Louis XIV, Hitler và Stalin. Bá quyền dẫn tới lực lượng chống bá quyền càng lớn mạnh hơn, đây là quy luật già cỗi nhất trong chính trị quốc tế”. Thế nhưng luận điểm nói trên chưa nhận thức được một vấn đề là địa vị của Mỹ sau chiến tranh có thể hợp với trào lưu lịch sử. Vị trí địa lý được thiên nhiên ưu đãi khiến cho nước Mỹ không dễ bị tấn công, sự đe dọa của Mỹ đối với các nước khác cũng nhỏ hơn nhiều so với các quốc gia bá quyền khác.

Mấy nước có khả năng tiềm tàng thách thức Mỹ như Trung Quốc, Nga, Nhật, Đức đều có tình hình trái ngược với nước Mỹ. Khi các nước đó tăng cường lực lượng quân sự của mình nhằm chế ngự Mỹ

thì ngược lại họ khó tránh khỏi trở thành mối đe dọa sát sườn đối với các nước láng giềng. Sức mạnh của Mỹ tuy có thể thu hút nhiều sự chú ý trên phạm vi toàn cầu, nhưng thông thường các quốc gia càng quan tâm hơn tới sự bố trí lực lượng trong vùng lân cận của mình chứ không quan tâm mấy tới thế quân bình có tính toàn cầu; cho dù bất cứ quốc gia thách thức tiềm tại nói trên phát động cuộc tấn công trăm phương nghìn kế đối với nước Mỹ thì các quốc gia trong vùng của nó hầu như tất nhiên sẽ nỗ lực chế ngự

ngăn chặn nó; năng lực tiềm tàng và to lớn của Mỹ về mặt chuyển https://thuviensach.vn

vận sức mạnh cũng sẽ tiến hành ngăn nhặn nó, hoặc trong trường hợp cần thiết có thể trừ bỏ các mối đe dọa mới xuất hiện”.

“Hơn nữa, trong lịch sử, sự chế ngự quyền lực thì xảy ra tại một loạt các nước muốn duy trì hiện trạng, tìm kiếm khả năng ngăn chặn một quốc gia theo chủ nghĩa xét lại đang ở vào thời kỳ đi lên...

Nhưng địa vị chúa tể của Mỹ hiện nay là nhằm duy trì tính chất hiện trạng. Vài chục năm nay, mấy nước lớn chủ yếu trong hệ

thống quốc tế luôn luôn giữ quan hệ liên minh với Mỹ và họ đã thu được những cái lợi có tính thực chất trong mối quan hệ này.

Giả thử họ chọn con đường chế ngự Mỹ thì chẳng những họ bỏ mất những cái lợi ấy, mà hơn nữa còn phải tốn công đi tìm kiếm một liên minh lâu dài, nhất trí với nhau dưới ánh mắt nhìn chòng chọc của Mỹ”.

Nước Mỹ tự cho rằng cho dù tổng sản lượng nền kinh tế Trung Quốc có vượt Mỹ đi nữa thì Trung Quốc cũng khó có thể tranh cao thấp với Mỹ.

Stephen G. Brooks và William C. Wohlforth còn chỉ rõ: “Phần lớn các nhà phân tích nghiên cứu những quốc gia cạnh tranh ngang ngửa với Mỹ trong tương lai đều tập trung ánh mắt nhìn vào Trung Quốc. Bởi lẽ Trung Quốc là quốc gia duy nhất trong vài chục năm tới có tiềm lực đuổi kịp quy mô nền kinh tế của Mỹ. Nhưng cho dù GDP Trung Quốc cuối cùng đuổi kịp Mỹ đi nữa thì khoảng cách về năng lực kỹ thuật, quân sự và địa lý sẽ vẫn tiếp tục duy trì”.

“Từ giữa thập niên 90 thế kỷ XX trở đi, trên mặt thu hẹp khoảng cách thua kém Mỹ về quốc lực tổng hợp, các chiến lược gia Trung Quốc đã trở nên ngày càng không tự tin, họ cho rằng trong thời kỳ

cận kỳ sắp tới, Trung Quốc chưa có năng lực như vậy. Thống kê mới nhất của Trung Quốc cho thấy đến năm 2020 Trung Quốc sẽ có quốc lực bằng từ một phần ba tới một nửa quốc lực của Mỹ.

https://thuviensach.vn

50% lực lượng lao động Trung Quốc làm sản xuất nông nghiệp, chỉ

một phần cực nhỏ của kinh tế Trung Quốc là thuộc vào ngành công nghệ cao. Hồi thập niên 90 thế kỷ XX, chi phí dành cho nghiên cứu phát triển khoa học kỹ thuật của Mỹ bằng 20 lần của Trung Quốc. Hầu hết vũ khí Trung Quốc lạc hậu sau Mỹ vài chục năm. Trung Quốc cũng không thể thay đổi thế thua kém về vị trí địa lý, Trung Quốc bị bao vây bởi các quốc gia có năng lực và động cơ ngăn chặn họ”.

Bởi vậy, “Trong tương lai có thể dự kiến, nước Mỹ còn chưa thể

đứng trước sự thách thức có tính toàn cầu. Không một quốc gia hoặc tập đoàn quốc gia nào mong muốn rơi vào tình trạng không thể không đối địch với Mỹ”. Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, “nước Mỹ dành 5 - 14% GDP vào chi phí quốc phòng và duy trì năng lực răn đe hạt nhân khổng lồ. Để chứng tỏ quyết tâm và danh dự của nước Mỹ, 85.000 người Mỹ đã bỏ mạng trong hai cuộc chiến tranh ở

châu Á. Đồng thời nhiều Tổng thống Mỹ đã áp dụng chính sách bên bờ miệng hố chiến tranh hạt nhân có thể nâng cấp xung đột thành sự hủy diệt hạt nhân có tính toàn cầu”. “Trong vài chục năm tới, chưa nước nào có thể kết hợp được toàn bộ các ưu thế về tài nguyên, vị trí địa lý, tốc độ tăng trưởng kinh tế để tỷ thí cao thấp với Mỹ”.

Sự bá đạo của “nước Mỹ quán quân”

Biểu hiện xấu nhất của sự bá đạo Mỹ là ở chỗ nước này độc quyền về địa vị quốc gia quán quân.

Năm 1998, trong báo cáo “Chiến lược an ninh quốc gia thế kỷ

mới”. Mỹ tuyên bố mục tiêu của họ là phải “lãnh đạo toàn thế giới”, quyết không cho bất cứ nước lớn hoặc tập đoàn quốc gia nào thách thức địa vị lãnh đạo của Mỹ. Tháng 2 năm 1999, nhà lãnh đạo Mỹ lại tuyên bố: chỗ đứng của ngoại giao Mỹ trong thế kỷ XXI là https://thuviensach.vn

thế giới “tất phải và chỉ có một kẻ lãnh đạo”, nước Mỹ “có năng lực nhất lãnh đạo thế giới này”, phải đưa tất cả các quốc gia vào “hệ

thống thế giới tự do”. Trong báo cáo “Chiến lược an ninh quốc gia” công bố hồi tháng 9 năm 2002, chính phủ Mỹ công khai tuyên bố “không cho phép bất kỳ một cường quốc quân sự đối địch nào trỗi dậy”, “không cho phép bất cứ thế lực nước ngoài nào thách thức sức mạnh Mỹ như trong thời kỳ chiến tranh lạnh”.

Cuộc chơi Trung Quốc - Mỹ chắc chắn là một cuộc đọ sức văn minh

Đâu là lối thoát cho nước Mỹ quán quân? Lối thoát là ở chỗ triệt để từ bỏ tư duy chiến tranh lạnh, nhảy ra khỏi cái vòng ma quái bá quyền ngăn chặn, cùng quốc gia quán quân tiềm tại Trung Quốc xây dựng mối quan hệ hợp tác chiến lược kiểu mới. Đây là nguồn gốc lợi ích chung của Trung Quốc và Mỹ, cũng là nhu cầu xác lập nền hòa bình thế giới.

Mỹ là quốc gia bá quyền văn minh nhất, Trung Quốc là quốc gia trỗi dậy văn minh nhất

Trong lịch sử thế giới cận đại, Mỹ là quốc gia bá quyền văn minh nhất, mà Trung Quốc là quốc gia trỗi dậy văn minh nhất.

Nếu so sánh Trung Quốc với Mỹ thì Trung Quốc lại là quốc gia văn minh hơn nước Mỹ. Do đó cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai nước Trung Quốc và Mỹ tiến hành xung quanh mục tiêu tranh giành quốc gia quán quân sẽ là cuộc cạnh tranh văn minh nhất kể

từ khi loài người có lịch sử. Cuộc cạnh tranh giữa hai nền văn minh lớn là văn minh Trung Quốc và văn minh Mỹ tất sẽ hình thành và sáng tạo nên một kiểu “cạnh tranh văn minh” mới, mở ra cho thế

giới một mô hình mới cạnh tranh giữa các nước lớn, làm cho sự cạnh tranh giữa các nền văn minh đi lên quỹ đạo văn minh thực sự, qua đó giảm bớt cái giá phải trả cho cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn, hạ

https://thuviensach.vn

thấp giá thành tiến bộ của cộng đồng xã hội, nâng cao hiệu quả

của cạnh tranh văn minh.

Là một quốc gia bá quyền văn minh, nước Mỹ có một khác biệt quan trọng với các quốc gia bá quyền khác ở chỗ nó không đe dọa sự sinh tồn của kẻ trỗi dậy, nhưng lại muốn hạn chế và khống chế sự phát triển của kẻ trỗi dậy. Trên ý nghĩa đó, bá quyền của Mỹ

là bá quyền có mức độ, là ngăn chặn có mức độ, là bá quyền tương đối văn minh.

Trong lịch sử quan hệ Trung Quốc - Mỹ thì nước Mỹ với tư cách là quốc gia bá quyền văn minh nhất vừa thể hiện tính cách cường quyền và bá quyền của mình lại vừa thể hiện đặc điểm tương đối văn minh.Đặt nước Mỹ vào trong hàng ngũ “đế quốc” để tiến hành so sánh, trong mắt người Trung Quốc thì “đế quốc Mỹ” là đế quốc có lương tâm, đem ra so kè còn có thể coi là đế quốc biết đạo lý, là đế quốc bị người Trung Quốc căm ghét ở mức nhẹ

nhất.

Trung Quốc trỗi dậy, nước Mỹ hưởng lợi.

Trung Quốc và Mỹ chẳng ai có thể thắng nổi ai, đây là kết luận của cuộc chiến tranh Triều Tiên. Trung Quốc và Mỹ chẳng ai có thể thay đổi được ai: Trung Quốc từ sớm đã thay đổi được tư duy cách mạng thế giới nhưng công cuộc diễn biến hòa bình và Tây hóa, phân hóa mà Mỹ tiến hành đối với Trung Quốc cũng không thành công. Trung Quốc và Mỹ trong thời đại kinh tế toàn cầu hóa ngày nay chẳng ai có thể xa rời được nhau, chẳng ai có thể thay thế được nhau, hai nước Trung Quốc - Mỹ chỉ có cạnh tranh cùng tồn tại, cạnh tranh hòa bình, cạnh tranh hợp tác, cạnh tranh cùng có lợi thì mới có thể cùng tồn tại, cùng phồn vinh, cùng thắng.

https://thuviensach.vn

Không những thế, trong quá trình Trung Quốc hòa bình trỗi dậy còn xuất hiện hiện tượng “Trung Quốc đại phát triển, nước Mỹ

được lợi lớn”. Mỹ là kẻ gặt hái được nhiều nhất các món lợi từ sự

trỗi dậy của Trung Quốc. Trong cuốn “Thế giới phẳng: câu chuyện tóm tắt của thế kỷ XXI”, một người Mỹ là Thomas Friedman viết: Sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc có lẽ sẽ ảnh hưởng tới việc làm của công nhân ngành chế tạo ở một số nước, nhưng đối với những người tiêu dùng khắp nơi trên thế giới thì các sản phẩm rẻ tiền của Trung Quốc đúng là tin mừng trời cho. Tạp chí

“Fortune” số ra ngày 4 tháng 10 năm 2004 trích dẫn các số liệu nghiên cứu của Morgan Stanley cho biết, kể từ thập niên 90 thế kỷ

XX, các sản phẩm rẻ tiền của Trung Quốc đã tiết kiệm cho người tiêu dùng Mỹ khoảng 600 tỷ USD; chi phí nhập khẩu các chi tiết máy mà các công ty ngành chế tạo Mỹ tiết kiệm được thì nhiều không kể xiết. Các khoản chi phí tiết kiệm được ấy đã giúp

FED(10) có thể giữ mức lãi suất thấp lâu dài hơn, nhờ đó dân chúng Mỹ có khả năng mua nhà ở, các nhà buôn cũng có thể có nhiều vốn hơn để đổi mới việc kinh doanh. Hiện tượng “Trung Quốc phát triển, thế giới hưởng lợi”, “Trung Quốc đại phát triển, nước Mỹ hưởng lợi lớn” đúng là một kỳ quan trong lịch sử thế giới.

Không thể coi lợi ích bá quyền là lợi ích cốt lõi của quốc gia quán quân

Các quốc gia quán quân xuất hiện trong lịch sử thế giới cận đại đều coi địa vị bá quyền là lợi ích cốt lõi của quốc gia để bảo vệ và giữ gìn, nhưng các quốc gia quán quân tiềm tại thì lại luôn luôn coi việc giành lấy địa vị bá quyền là lợi ích cốt lõi của quốc gia để tìm kiếm, theo đuổi. Kết quả dẫn tới vòng tuần hoàn ác tính trỗi dậy và ngăn chặn. Trong bầu không khí của chủ nghĩa yêu nước “lợi ích quốc gia trên hết”, “lợi ích quốc gia là thiêng liêng nhất”, “lợi ích quốc gia muôn năm”, bất cứ thứ gì chỉ cần được dán nhãn mác https://thuviensach.vn

“lợi ích quốc gia” thì là thứ thiêng liêng bất khả xâm phạm, thì phải

“thề chết bảo vệ”. Hơn nữa, “lợi ích cốt lõi” trong lợi ích quốc gia lại càng là “vạch giới hạn thấp nhất không thể vượt qua”, là “vạch giới hạn tuyệt đối không thể giẫm lên”, nếu không thì tôi phải liều mạng với anh. Nhưng vấn đề là ở chỗ đối với quốc gia quán quân, cái gì là lợi ích quốc gia cốt lõi? Chả lẽ một quốc gia chỉ

cần bước lên vị trí nhất thế giới thì phải có lợi ích bá quyền thế

giới được sao?

Hiển nhiên cái thời đại coi lợi ích bá quyền là lợi ích cốt lõi của quốc gia quán quân nên hoàn toàn kết thúc rồi. Thế giới hòa nhập trong tương lai cần có quốc gia quán quân kiểu mới, tức quốc gia quán quân không coi lợi ích bá quyền là lợi ích cốt lõi của quốc gia mình.

Hãy nói về đương kim quốc gia quán quân ngày nay -nước Mỹ

tìm kiếm và bảo vệ lợi ích quốc gia cốt lõi nào? Trên thực tế

gồm hai phần: một là các lợi ích do sức mạnh kinh tế kỹ thuật và kinh tế tiên tiến của nước Mỹ dẫn đầu thế giới đem lại, đây là lợi ích quốc gia mà quốc gia quán quân tất nhiên phải có và nên được hưởng; hai là các lợi ích giành được do Mỹ thực hiện bá quyền dựa vào ưu thế quốc gia quán quân, đây là các lợi ích giành được bằng vốn liếng là sự bá quyền, là một loại thu nhập bá quyền và lợi ích bá quyền; phần lợi ích quốc gia này do Mỹ thực hiện bằng cách gây thiệt hại lợi ích của các quốc gia khác, không phải là lợi ích quốc gia chính đáng hợp lý; việc tìm kiếm và bảo vệ phần lợi ích đó chính là nguồn gốc gây ra sự rối loạn trên thế giới, phá hoại sự hòa nhập quốc tế. Mỹ sợ các quốc gia quán quân tiềm tại thách thức các lợi ích quốc gia cốt lõi của mình, trên thực tế là lo sợ để mất các lợi ích đen tối họ giành được nhờ bá quyền thế

giới.

https://thuviensach.vn

Trung Quốc tiến lên nhất thế giới, tranh đấu làm quốc gia quán quân kiểu mới; hàm nghĩa và ý nghĩa của từ “kiểu mới” này là ở

chỗ Trung Quốc vĩnh viễn không theo đuổi bá quyền thế giới, không tìm kiếm lợi ích bá quyền, mãi mãi không coi bá quyền thế giới là lợi ích cốt lõi của quốc gia mình.

Giúp thế giới ra khỏi “thời đại rừng rú” là trách nhiệm chung của hai nước Trung Quốc - Mỹ

Trong số tất cả các nước lớn xưng bá và tranh bá từ thời cận đại trở đi, Mỹ là quốc gia bá quyền văn minh nhất, bá quyền Mỹ là một loại bá quyền kiểu mới khác với các quốc gia khác; Trung Quốc là quốc gia trỗi dậy văn minh nhất, là một quốc gia lập chí chấm dứt bá quyền thế giới. Nếu thế thì sự cạnh tranh chiến lược giữa quốc gia quán quân tiềm tại là Trung Quốc với quốc gia quán quân già cỗi là nước Mỹ sẽ trở thành cơ hội tốt nhất để cộng đồng thế giới giành được tiến bộ lịch sử và có chuyển biến căn bản, có thể tạo ra một cục diện mới cho thế giới, xuất hiện một thành quả tiến bộ chưa từng có trong lịch sử. Đó tức là: Mỹ sẽ trở

thành quốc gia bá quyền cuối cùng trong lịch sử nhân loại, lịch sử

các quốc gia bá quyền sẽ chấm dứt tại Mỹ, đây là điều các chiến lược gia Mỹ cũng đã dự kiến thấy và từng trình bày. Đồng thời trong lịch sử thế giới lần đầu tiên sẽ xuất hiện một quốc gia quán quân không có tính bá quyền, đó là Trung Quốc.

Sự xuất hiện và tồn tại quốc gia bá quyền thì tương ứng với

“thời đại rừng rú” của cộng đồng quốc tế. Còn việc chấm dứt quốc gia bá quyền và xuất hiện quốc gia phi bá quyền tất sẽ

đem lại cho nhân loại một “thế giới văn minh” mới mẻ, “thế giới pháp chế”, “thế giới dân chủ”, “thế giới hài hòa”, tất sẽ chấm dứt “thời đại rừng rú” của cộng đồng quốc tế. Sáng tạo một thế

giới như vậy vừa là sứ mạng của Trung Quốc, vừa cũng là trách nhiệm của nước Mỹ.

https://thuviensach.vn

III. Mô hình mới của cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ

Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI sẽ áp dụng một” mô hình cạnh tranh” như thế nào - đây là sự lựa chọn chiến lược quan trọng mà hai nước đều đứng trước. Lựa chọn mô hình cạnh tranh tức là định vị “con đường cạnh tranh”, “tính chất cạnh tranh” và “quy tắc cạnh tranh”. Việc Trung Quốc công khai tuyên bố “phát triển hòa bình, trỗi dậy hòa bình” trên thực tế

là lựa chọn một mô hình “cạnh tranh hòa bình”. Tức là phải đưa cuộc cạnh tranh chiến lược với Mỹ vào quỹ đạo “cạnh tranh hòa bình”,

“đối đầu phi chiến tranh”, từ đó làm cho cuộc cạnh tranh này có thể xúc tiến Trung Quốc - Mỹ cùng phát triển, đem lại điều tốt lành cho thế giới. “Mô hình cạnh tranh” trong thế kỷ XXI của cuộc đối đầu Trung Quốc - Mỹ có quan hệ tới số phận hai nước Trung Quốc - Mỹ và tới tiền đồ của thế giới, nó cũng đánh dấu và thể

hiện trình độ tiến hóa văn minh của cuộc chơi chiến lược nước lớn.

Phân tích tiến trình lịch sử cuộc chiến giành giật quốc gia quán quân trong thế giới cận đại, so sánh các mô hình khác nhau của cuộc cạnh tranh chiến lược nước lớn là điều có ý nghĩa quan trọng đối với việc lựa chọn và sáng tạo mô hình chiến lược của cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ.

Ba loại mô hình và ba giai đoạn của cuộc chiến giành giật “Quốc gia quán quân”

Sự cạnh tranh giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại biểu hiện thành “cuộc chiến giữ mũ” của quốc gia quán quân và “cuộc chiến giành mũ” của quốc gia quán quân tiềm tại.

Cuộc chiến giành giật xung quanh địa vị quốc gia quán quân ấy https://thuviensach.vn

chủ yếu gồm ba mô hình đặc biệt xác định, thể hiện ở ba giai đoạn lịch sử:

Ba loại mô hình của cuộc chiến giành giật quán quân Loại mô hình thứ nhất lấy chiến tranh làm hình thức cạnh tranh cao nhất, thông qua chiến tranh quy mô lớn tiến hành

“quyết đấu”. Loại cạnh tranh kiểu quyết đấu này bắt đầu từ

sau khi hình thành hệ thống thế giới cho đến ngày kết thúc đại chiến thế giới lần thứ hai.

Loại mô hình thứ hai không dùng hình thức “đại chiến” để tiến hành “quyết đấu” mà dùng hình thức “chiến tranh lạnh” để tiến hành một cuộc “đối kháng” toàn diện. Cuộc cạnh tranh có tính đối kháng này kéo dài gần nửa thế kỷ.

Loại mô hình thứ ba là cuộc cạnh tranh chiến lược trong thế kỷ

XXI giữa Trung Quốc với Mỹ, chẳng những đã thể hiện các đặc điểm mới, xu thế mới khác hẳn về cơ bản với hai loại mô hình cạnh tranh thứ nhất và thứ hai, hơn nữa còn sử dụng cách sáng tạo và văn minh chưa từng có trong lịch sử để tạo phúc cho hai nước, cho thế giới.

Ba giai đoạn của cuộc chiến giành giật quán quân Thế kỷ XX của nhân loại là thế kỷ của chiến tranh và đối kháng. Thế kỷ XXI của loài người sẽ là thế kỷ của cạnh tranh và hợp tác. Thời gian từ đầu thế kỷ XX đến giữa thế kỷ XXI có thể

chia làm ba cái 50 năm, trở thành ba giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn trong nửa đầu thế kỷ XX, đó là cuộc cạnh tranh dã man, cuộc cạnh tranh “rừng rú”.

Hai cuộc chiến tranh thế giới là những cuộc “giác đấu (tỷ thí sống mái)”, kẻ thắng phải giết chết đối thủ. Kết cục “mi thua ta thắng” lấy tiền đề là “mi chết ta sống”.

https://thuviensach.vn

Giai đoạn thứ hai là cuộc cạnh tranh chiến lược hồi nửa cuối thế kỷ XX, tuy không đẫm máu và tàn khốc như nửa đầu thế kỷ

này song cũng là cuộc cạnh tranh theo nguyên tắc “mi yếu đi, ta mạnh lên”, là trò chơi kết cục bằng số không(11). Cuộc chiến tranh lạnh kéo dài ngót nửa thế kỷ là một trận “đấu quyền Anh”, kẻ thắng đánh ngã đối phương. Cái kết cục “mi thua ta thắng”

ấy có tiền đề là “mi ngã ta đứng”, “mi yếu đi ta mạnh lên”.

Giai đoạn thứ ba tức vòng mới của cuộc thi đấu cạnh tranh giành ngôi vị quốc gia quán quân giữa Trung Quốc với Mỹ, mối quan hệ

giữa hai bên không phải là quan hệ “mi chết ta sống”, “mi ngã ta đứng”, “mi thua ta thắng”, mà là mối quan hệ “anh vượt tôi đuổi”,

“anh sau tôi trước”.

Cuộc cạnh tranh chiến lược trong thế kỷ XXI giữa hai nước Trung Quốc và Mỹ nên từ “bãi giác đấu” và “sàn đấu quyền Anh”

tiến sang “sân thi đấu điền kinh”; hai nước Trung Quốc và Mỹ

nên sáng tạo văn minh cạnh tranh quốc tế mới, mô hình cạnh tranh chiến lược nước lớn mới và quy tắc cạnh tranh chiến lược nước lớn mới. Tựa như loài người nhất định phải rời bỏ “rừng rậm”

đi lên xã hội văn minh, cộng đồng quốc tế cũng nhất định phải từ

bỏ các kiểu “luật rừng” tiến lên thế giới văn minh.

Tỉ thí “quyết đấu”: “chiến tranh” là cuộc “cạnh tranh” tàn khốc nhất

Clausewitz(12) nói: “Chiến tranh là sự tiếp tục của chính trị”.

Chiến tranh giữa các nước lớn là sự tiếp nối của chính trị nước lớn, đại chiến thế giới là sự tiếp tục của chính trị thế giới. Nhưng sự

tiếp tục chính trị trong chiến tranh là quá ư tàn khốc; chính trị

tiến hành bằng chiến tranh thì quá đẫm máu. Sự phát triển của văn minh nhân loại, sự tiến hóa của chính trị thế giới đòi hỏi phải https://thuviensach.vn

có tư duy đổi mới đối với mối quan hệ giữa chiến tranh với chính trị.

Tư duy chiến lược của Bismarck đối với các cuộc “quyết đấu”

nước lớn

Sau ngày nước Đức thống nhất, Bismarck(13) từng nhắc nhở

dân Đức như sau: “Dân tộc Đức sau khi trải qua thời kỳ chia rẽ lâu dài cuối cùng đã được thống nhất, bởi vậy chúng ta càng phải quý trọng tình hình tốt đẹp không dễ có được này, cần dốc sức cho hòa bình và công bằng... Sau khi suy nghĩ kỹ về những cuộc tranh chấp quốc tế sử dụng vũ lực, tôi cho rằng không thể dùng phương thức quyết đấu đơn giản để giải quyết các mâu thuẫn này, dường như phương thức ấy quá không thỏa đáng”.

Bismarck đưa ra khái niệm “phương thức quyết đấu” rồi suy nghĩ và phủ định phương thức này. Thực ra Bismarck là một dũng sĩ

dám “quyết đấu”, chẳng những trong đời sống riêng ông từng trải qua các cuộc quyết đấu với đối thủ, hơn nữa trong quá trình dùng phương thức quyết đấu thực hiện thống nhất nước Đức ông đã thi hành chính sách “Sắt và máu”; ông là người có năng lực, người hùng và người chiến thắng trong việc dùng phương thức quyết đấu để giải quyết mâu thuẫn quốc tế. Thế mà chính người khổng lồ dám và thạo tiến hành quyết đấu ấy sau khi suy ngẫm kỹ đã chân thành cho rằng không thể dùng phương thức quyết đấu để xử lý các mâu thuẫn quốc tế, vì phương thức ấy quá ư

không thỏa đáng. Thế nhưng trong quá trình giành giật và thay thế

quốc gia quán quân, dường như phương thức quyết đấu lại là phương thức duy nhất, bao giờ cũng vậy, nguyên tắc quyết đấu đều trở thành nguyên tắc chỉ đạo cuối cùng.

Tổng kết lịch sử của các chiến lược gia về “quyết đấu” nước lớn

https://thuviensach.vn

Robert Gilpin, một học giả quan hệ quốc tế nổi tiếng phương Tây đương đại từng nói: Chưa có bất cứ thí dụ nào có thể chứng tỏ

một quốc gia chiếm địa vị chi phối lại vì để tránh chiến tranh, mà đồng ý nhường quyền thống trị thế giới cho một cường quốc mới nổi.

Kết luận này của Gilpin phù hợp với thực tế cạnh tranh nước lớn trong lịch sử thế giới cận đại. Có chuyên gia nói thế giới cận đại có ba quốc gia giành được địa vị bá quyền, đó là Hà Lan hồi thế kỷ

XVII, Anh hồi thế kỷ XIX và Mỹ trong thế kỷ XX. Những cuộc chiến tranh toàn cầu sản sinh ra ba quốc gia bá quyền nói trên đều kéo dài trong khoảng 30 năm. Thời gian 1914 - 1945, từ trong đống đổ nát của hai cuộc đại chiến thế giới, nước Mỹ nhảy lên ngai vàng quốc gia quán quân thế giới. Các quốc gia quán quân trong lịch sử cận đại không một nước nào không có nguồn gốc là “chúa rừng”.

Theo lý luận “chu kỳ trăm năm” do nhà chính trị học quốc tế

nổi tiếng người Mỹ George Modelski đề xuất vào thập niên 80

thế kỷ XX, sự thay đổi quốc gia quán quân và sự chuyển đổi quyền lãnh đạo thế giới đều được thực hiện qua chiến tranh bá quyền.

Kể từ khi ra đời hệ thống quốc tế, các cuộc chiến tranh bá quyền đều xảy ra định kỳ, quốc gia thắng trong chiến tranh sẽ

thống trị hệ thống thế giới trong thời gian bình quân khoảng trên dưới một thế kỷ. Ông cho rằng, tiếp sau Bồ Đào Nha ở thế kỷ

XVI, Hà Lan ở thế kỷ XVII, Anh ở thế kỷ XVIII - XIX và Mỹ ở thế

kỷ XX, trong thế kỷ XXI sẽ xuất hiện một quốc gia lãnh đạo mới, vào thập niên 20 - 30 thế kỷ XXI sẽ nổ ra một cuộc đại chiến thế

giới mới. Logic của ông là: sự trỗi dậy của quốc gia quán quân mới tất phải thông qua cuộc đối đầu vũ lực, qua chiến tranh với quốc gia quán quân cũ để hoàn thành sự giao tiếp. Lý luận này không chỉ là tư duy chiến tranh lạnh mà là tư duy chiến tranh https://thuviensach.vn

nóng, tư duy đại chiến. Không thể tán đồng dự báo “sẽ nổ ra cuộc đại chiến thế giới mới” của Modelski, nhưng kết luận của ông cho rằng các cuộc chiến giành giật quốc gia quán quân trong 500 năm trước thế kỷ XX đều tiến hành bằng phương thức “quyết đấu”

đã vạch ra sự thực của lịch sử.

Nhìn vào lịch sử giao tiếp thay đổi quốc gia quán quân trong thế giới cận đại, tuy quá trình giao tiếp thay đổi quốc gia quán quân cũ mới là một quá trình vật lộn có tính tổng hợp lâu dài, song kết cục cuối cùng đều được quyết định bằng sự đối đầu vũ

lực, là sự thay đổi bằng chiến tranh, đây quả thực là một quy luật.

Cái giá nước Mỹ phải trả để đi lên ngai vàng quán quân Khi nói về lịch sử cuộc chiến giành giật quốc gia quán quân trong thế giới cận đại, dường như nước Mỹ là một hình mẫu của sự

“lên ngôi hòa bình”; sự thay thế quán quân giữa Mỹ và Anh được hoàn thành với hình thức “phi chiến tranh”. Thực ra cái giá để nước Mỹ đi lên quán quân là chưa từng có trong lịch sử, chẳng qua là “Mỹ

được đội vương miện, thế giới trả tiền” mà thôi. Nước Mỹ nổi lên sau, trong quá trình thay thế bá chủ cũ là nước Anh, cái kiểu gọi là

“thay thế hòa bình” đã thể hiện tường tận hết mức sự “xảo quyệt kiểu Mỹ” và sự “tinh khôn kiểu Mỹ”.

Sự thay thế bá quyền giữa hai nước Anh, Mỹ tuy không giải quyết bằng hình thức chiến tranh nhưng lại thông qua sự đối đầu của hai nước trong hai cuộc đại chiến thế giới, cuối cùng Mỹ

được lợi. Nếu không phải là nước Đức xông lên tuyến thứ nhất trong cuộc quyết đấu giành giật bá quyền qua đó làm cho nước Anh suy yếu nhiều, thì giữa Mỹ và Anh cũng khó tránh khỏi sẽ

thông qua chiến tranh để thực hiện giao tiếp. Trước Thế chiến II, Mỹ không ngừng hoàn thiện kế hoạch tác chiến với nước Anh, và nước Anh cũng có kế hoạch tác chiến chống Mỹ. Trên thực tế, cái https://thuviensach.vn

gọi là sự chuyển giao hòa bình bá quyền thế giới giữa hai nước Mỹ

và Anh là sự chuyển giao mà nước Mỹ trả giá ít nhất, nhưng đối với toàn thế giới lại là sự trả giá lớn nhất, đó là cái giá của hai cuộc đại chiến thế giới, loài người phải chịu đựng tai họa chưa từng có trong lịch sử. Chiến tranh, đặc biệt là đại chiến thế giới đã trở thành điểm cao khống chế cuộc cạnh tranh bá quyền và con đường tất phải đi qua khi thay thế bá quyền. Cho nên cái gọi là hình thái đặc thù của sự thay thế bá quyền thế giới giữa hai nước Anh, Mỹ hoàn toàn không thay đổi được quy luật sắt chiến tranh giữa các quốc gia quán quân.

Cuộc đấu “quyền Anh”: “chiến tranh lạnh” là cuộc “cạnh tranh” trả giá cao Coi chiến tranh lạnh như một trận đấu “quyền Anh” để phân tích thì sẽ có thể thấy sự tàn khốc của chiến tranh lạnh là ở chỗ nhất định phải đánh bại đối phương, phải tỷ thí xem ai thắng bại. Mặt tiến bộ của chiến tranh lạnh là ở chỗ không cần lấy mạng của đối thủ, kẻ thua vẫn có thể giữ mạng sống.

“Tư duy chiến tranh lạnh” văn minh hơn “tư duy quyết đấu”

Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, cả thế giới đều phê phán

“tư duy chiến tranh lạnh”, coi nó là “ma quỷ” trong cạnh tranh giữa các nước lớn. Thực ra nếu nhìn lại diễn biến lịch sử của hình thái tranh giành trong quá trình cuộc chiến giành giật quốc gia quán quân, thì “chiến tranh lạnh” thực sự là một tiến hóa so với “chiến tranh nóng”; “tư duy chiến tranh lạnh” quả thực là một tiến bộ so với “tư duy chiến tranh”; dùng phương thức chiến tranh lạnh để

tiến hành cuộc đua tài giữa các nước lớn cũng là một kiểu tương đối văn minh. “Chiến tranh lạnh” văn minh hơn đại chiến. Tuy rằng kiểu văn minh này bị buộc phải có, nó có nguyên nhân là lực lượng hai bên tương đối cân tài cân sức, và do tác dụng ngăn chặn đại chiến thế giới của vũ khí uy lực lớn trong thời đại nguyên tử.

https://thuviensach.vn

Ý nghĩa lịch sử của chiến tranh lạnh là ở chỗ nó là một mô thức cạnh tranh chiến lược, là một giai đoạn cạnh tranh chiến lược nước lớn. Chiến tranh lạnh có một đóng góp cho nền văn minh nhân loại và tiến trình quan hệ quốc tế: đó là nó không dùng hình thức đại chiến thế giới để tiến hành cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Việc Liên Xô tan rã, chiến tranh lạnh chấm dứt, hệ thống quốc tế chuyển đổi đã đem lại một số vấn đề lý luận: Tại sao chiến tranh lạnh không chấm dứt bởi việc Liên Xô bị thua trong xung đột quân sự? Vì sao cuộc chạy đua vũ trang lại không dẫn tới đại chiến thế giới lần thứ III? Người ta có thể phê phán chiến tranh lạnh nhưng thời kỳ chiến tranh lạnh rốt cuộc là thời kỳ có bom nguyên tử mà không xảy ra chiến tranh nguyên tử; là một thời kỳ có chạy đua vũ trang cực kỳ lớn mà lại không xảy ra chiến tranh quân sự quy mô lớn; là một thời kỳ có mâu thuẫn thế giới mà không nổ ra chiến tranh thế giới; là một thời kỳ có đe dọa hạt nhân mà chưa xảy ra tấn công hạt nhân; bất kể so sánh với 50 năm trước chiến tranh lạnh và so sánh với 20 năm sau chiến tranh lạnh hay là so sánh với bất kỳ giai đoạn 50 năm nào kể từ năm 1500 trở lại đây, nó vẫn là thời kỳ xung đột quân sự nhỏ nhất và quy mô chiến tranh tương đối nhỏ. Thời kỳ chiến tranh lạnh là thời kỳ siêu cường dùng cái giá tương đối nhỏ để quyết định thắng thua trong cạnh tranh chiến lược, là thời kỳ dùng phương thức chiến tranh lạnh để kết thúc chiến tranh lạnh. Lẽ nào đây chẳng phải là một thời kỳ đáng được gọi là “kỳ tích chiến tranh lạnh” hay sao? Chúng ta cần nghiên cứu trí tuệ chính trị và sự huyền diệu “trong chiến tranh lạnh không có đại chiến” của thời kỳ chiến tranh lạnh này.

Sự tỉnh táo và lý trí của “tư duy chiến tranh lạnh”

“Chiến tranh lạnh” là một sáng kiến chiến lược của Mỹ dùng để

đối phó với Liên Xô, một phát minh chiến lược của đế quốc văn minh đối phó với chủ nghĩa bá quyền Liên Xô.

https://thuviensach.vn

Tháng 2 năm 1946, chuyên gia về vấn đề Liên Xô Kennan(14)

lúc ấy đang làm Đại biện lâm thời Đại sứ quán Mỹ tại Liên Xô đã dầy công dự thảo một bức điện báo dài hơn 8.000 từ. Ngày 22 tháng 2, bức điện này được gửi về Mỹ, chia năm lần gửi. Trong bức điện ấy Kennan trình bày toàn diện sự phân tích và kiến nghị của mình về các vấn đề như “lý thuyết, ý đồ, chính sách và biện pháp thực hiện” của Liên Xô thời gian sau chiến tranh và đối sách chiến lược Mỹ nên áp dụng. Kennan cho rằng mâu thuẫn giữa Mỹ và Liên Xô

“không cần thiết giải quyết bằng một cuộc xung đột quân sự toàn diện”, bởi lẽ “chính quyền Xô Viết không như nước Đức Hitler, họ

không có một quy hoạch hề thống, cũng không tiến hành các hoạt động mạo hiểm. Họ không làm việc theo một kế hoạch cố định, không liều lĩnh làm những chuyện rủi ro không cần thiết. Họ

không hề động lòng trước các logic lý trí nhưng lại rất nhạy cảm với logic vũ lực. Vì nguyên cớ đó, khi gặp phải các trở lực mạnh mẽ ở bất kỳ một nơi nào đó, họ có thể dễ dàng rút lui, hơn nữa họ thường xuyên làm như vậy. Cho nên nếu đối phương có một lực lượng vũ

trang đủ mạnh và tỏ rõ ý đồ sẵn sàng dùng vũ lực, thì trên thực tế

hầu như không cần dùng vũ lực”. Đồng thời chính phủ Mỹ “cần cố gắng giáo dục” người Mỹ “đi tìm hiểu tình hình và sự thật về

nước Nga”; phải không ngừng hoàn thiện xã hội Mỹ, tăng cường lòng tự tin, kỷ luật, sĩ khí và tinh thần tập thể; “Cần phải lên kế hoạch giúp các nước khác và và đưa ra một bức tranh thế giới tích cực hơn, giàu tính xây dựng hơn, cũng là bức tranh chúng ta muốn nhìn thấy”, “Phải có dũng khí và lòng tự tin, kiên trì phương pháp của chúng ta và quan điểm đối với cộng đồng nhân loại”.

“Bức điện báo dài” của Kennan đưa ra tư tưởng thi hành “ngăn chặn” Liên Xô, tư tưởng này đã được tầng lớp quyết sách Mỹ tán thưởng. Kennan lập tức được chính phủ điều về Mỹ, về sau được đề bạt làm giám đốc Cơ quan Hoạch định chính sách của chính phủ

Mỹ. Bộ trưởng Bộ Hải quân James Forrestal ra lệnh sao lại mấy https://thuviensach.vn

trăm bản bức điện dài ấy dùng làm văn kiện phải đọc của các sĩ quan hải quân cao cấp. Sau này Kennan chỉnh lý bức điện ấy thành văn bản, lấy đầu đề là “Căn nguyên hành vi của Liên Xô” gửi đăng trong tạp chí “Chính sách đối ngoại” (Mỹ) số tháng 7 năm 1947, trong đó ông tiến thêm một bước trình bày nội dung bức điện, đề

xuất một bộ lý luận và chính sách ngăn chặn Liên Xô hoàn chỉnh. Có thể thấy là dưới điều kiện lịch sử hồi ấy, tư duy chiến tranh lạnh trong thực tế là một tư duy tương đối tỉnh táo của giới tinh anh hai nước Mỹ và Liên Xô, là một tư tưởng tương đối lý trí, nó cũng thể

hiện tập trung trí tuệ chiến lược của đôi bên. Chiến tranh lạnh là sự

ngăn chặn Liên Xô, cũng là sự ngăn chặn chiến tranh thế giới mới.

Thời đại “tư duy chiến tranh lạnh” đã kết thúc Chiến tranh lạnh là một giai đoạn lịch sử trong cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn, tính văn minh của nó so với thời kỳ trước chiến tranh lạnh hoàn toàn không thể cung cấp tính hợp lý của việc nó tiếp tục tồn tại sau chiến tranh lạnh. Chiến tranh lạnh có tính đối kháng, tính mạo hiểm cực lớn. Nó làm cho cả thế giới sống nơm nớp dưới lưỡi gươm sắc Damocles(15), biến cả trái đất thành một trái bom lớn, loài người luôn luôn sinh tồn và sống trong thứ

hòa bình lạnh giá. Nhân loại không thể nào chịu đựng nổi cái giá cao của chiến tranh lạnh.

Cuộc chiến tranh lạnh kéo dài ngót nửa thế kỷ giữa Mỹ với Liên Xô về thực chất là cuộc Đại chiến thế giới lần thứ III dưới hình thái đặc biệt. Chiến tranh lạnh không phải là cuộc “thi đấu chung kết” giữa các nước lớn mà là một “đấu quyền Anh” giữa những người khổng lồ. Trong hai cuộc đại chiến thế giới lần trước, các nước lớn đua tài tranh bá quyền thế giới lấy thế giới làm chiến trường để tiến hành một cuộc “quyết đấu” tàn khốc mi chết ta sống. Nhưng hai kẻ tham gia chiến tranh lạnh lại là hai đấu thủ

quyền Anh đẳng cấp thế giới, họ lấy thế giới làm sân đấu https://thuviensach.vn

quyền Anh của mình để cạnh tranh một cuộc đấu quyết thắng bại, tuy không phải là quyết sống chết, bên này nhất định phải đánh bại, đánh ngã bên kia. Ngày nay khi hòa bình, phát triển và hợp tác đã trở thành yêu cầu của thế giới và trào lưu thời đại thì mô hình cạnh tranh “kiểu đấu quyền Anh” tuy không là cuộc quyết đấu phải lấy tính mạng của đối thủ, song cũng như mô hình cạnh tranh “kiểu quyết đấu”, nó tất nhiên sẽ bị thời đại đào thải, không còn được văn minh nhân loại nhắc tới nữa.

Thi đấu “điền kinh”: mô hình mới của cuộc cạnh tranh văn minh Trung Quốc - Mỹ

Cuộc chơi Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI không thể là “kiểu quyết đấu”, cũng không thể áp dụng “kiểu đấu quyền Anh”, mà chỉ là “kiểu thi đấu điền kinh”.

Hàm nghĩa của “thi đấu điền kinh” Trung Quốc - Mỹ

Cuộc “thi đấu điền kinh” Trung Quốc - Mỹ có hai tầng hàm nghĩa.

Thứ nhất, đây là cuộc cạnh tranh của hai nước Trung Quốc - Mỹ

trong thế kỷ XXI xoay quanh chuyện giành giật quốc gia quán quân, nó sẽ là cuộc cạnh tranh nước lớn văn minh nhất trong lịch sử

của loài người. Nó không phải là sự cạnh tranh đại chiến “kiểu quyết đấu”, cũng không phải là cạnh tranh chiến tranh lạnh “kiểu đấu quyền Anh”, mà là cạnh tranh đua tài “kiểu thi đấu điền kinh”.

Thứ hai, đây là cuộc cạnh tranh có tính thế kỷ, là cuộc thi đấu điền kinh giữa hai nước Trung Quốc - Mỹ. Nó không phải là cuộc thi chạy 100 mét, cũng chẳng phải là cuộc thi chạy 10 nghìn mét, mà là một cuộc “thi đấu lớn kiểu marathon”, là một cuộc đua đọ tài quả

cảm, so nghị lực, đọ sức chịu đựng.

https://thuviensach.vn

Bởi vậy, cuộc “thi đấu điền kinh” cạnh tranh giữa hai nước Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI sẽ có hai đặc điểm cơ bản nhất, đó là sự văn minh hóa cạnh tranh và tính lâu dài của cạnh tranh.

Khỏi phải giấu diếm “thách thức” và “đối thủ”

Bất cứ hoạt động cạnh tranh nào đều không thể không có thách thức, cũng không thể không có đối thủ. Thực chất của cạnh tranh và thi đấu là thách thức, tức lấy sự tồn tại của đối thủ làm tiền đề. Cạnh tranh giữa các quốc gia cũng sẽ có thách thức. Hơn nữa, giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại lại càng về khách quan hình thành một kiểu quan hệ đối thủ có sự thách thức và nghênh chiến giữa một bên giữ ngôi quán quân với một bên tranh ngôi quán quân. Bởi vậy, khỏi phải giấu diếm thách thức, khỏi phải e ngại thách thức.

Ở đây, vấn đề căn bản không ở chỗ có thách thức hay không mà ở chỗ tính chất và phương thức thách thức. Thách thức có tính

“quyết đấu” là một tai nạn lớn “mi chết ta sống”; thách thức có tính “đấu quyền Anh” là sự trả giá nặng nề “ta thắng mi thua”.

Nhưng thách thức có tính “điền kinh” thì nâng cao được thành tích thi đấu của cả hai bên; kiểu thách thức này vừa là hình thái tất nhiên của cuộc thi đấu bình thường mà cũng là sự khích lệ và thôi thúc đối với hai bên tham gia cạnh tranh. Không cho phép thách thức là điều vừa không thể được lại cũng bất lợi cho việc tăng động lực và sức sống phát triển thế giới.

Thách thức nước lớn trong lịch sử thế giới cận đại là thách thức giữa các đối thủ quyết đấu và đấu thủ quyền Anh; quốc gia bá quyền mới nổi lên thông qua thách thức quốc gia bá quyền cũ để

xác lập địa vị bá quyền của mình. Nhưng trải qua một giai đoạn, thực lực và quyền lực suy yếu, xuất hiện một hoặc nhiều quốc gia thách thức khác, lại thách thức quốc gia bá quyền vốn có. Thí dụ

https://thuviensach.vn

Tây Ban Nha thách thức Bồ Đào Nha, Pháp thách thức Hà Lan; Pháp và Đức lần lượt thách thức Anh; Mỹ giúp Anh đối phó với sự

thách thức năm 1914 - 1918; sau đó nước Mỹ bộc lộ toàn bộ tài năng trong cuộc Đại chiến Thế giới lần thứ II, trở thành quốc gia bá quyền rồi Mỹ lại đứng trước thách thức của Liên Xô. Rõ ràng các thách thức này đã đem lại tai nạn cho hai bên đối kháng nhau, thậm chí cho cả thế giới, đi ngược với trào lưu thế giới ngày nay. Cộng đồng quốc tế đã loại bỏ sự thách thức có tính “quyết đấu” và thách thức có tính “đấu quyền Anh” song lại không thể loại bỏ sự

thách thức có tính chất “thi đấu điền kinh”. Cộng đồng quốc tế

là một “sân khấu quốc tế”, mỗi một quốc gia đều muốn diễn thật tốt vai trò của mình trên sân khấu đó. Sân khấu quốc tế

cũng là “sân thi đấu quốc tế” mà mỗi quốc gia đều là một vận động viên; tuy rằng quốc gia làm vận động viên và cá nhân làm vận động viên thì khác nhau rất nhiều song họ đều có nguyện vọng chung là lập được thành tích thi đấu tốt. Trong quá khứ, sân thi đấu quốc tế thực ra là một “sân giác đấu quốc tế”; về sau dần dần văn minh hóa trở thành “sân đấu quyền Anh”; hiện nay thì ngày càng trở thành “sân thi đấu điền kinh quốc tế”. Cuộc cạnh tranh Thế vận hội về quốc lực tổng hợp của cộng đồng quốc tế diễn ra thường xuyên. Cái gọi là thách thức trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai nước Trung Quốc và Mỹ là sự cạnh tranh và thách thức trong các cuộc “thi chạy”, “thi nhảy cao”, thi thố tinh thần Olympic xem ai “nhanh hơn, cao hơn, xa hơn”. Bởi vậy, cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ sẽ mang lại sức sống và sức thúc đẩy to lớn cho sự tiến bộ của nhân loại chứ không phải là đem lại tai họa cho thế giới.

Tám sự khác biệt lớn giữa cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ với cạnh tranh Mỹ - Liên Xô Cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ và cạnh tranh Mỹ -

Liên Xô là hai loại cạnh tranh có tính chất khác nhau, chủ yếu gồm 8(16) đặc điểm chiến lược khác nhau, các đặc điểm đó quyết https://thuviensach.vn

định cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ sẽ không trở thành một cuộc chiến tranh lạnh lần thứ hai.

1. Hoàn cảnh cạnh tranh khác nhau: Cạnh tranh Mỹ-Liên Xô là cạnh tranh giữa hai xã hội, là một thế giới hai xã hội, một trái đất hai thế giới. Liên Xô tổ chức được một xã hội xã hội chủ nghĩa với phe xã hội chủ nghĩa là một thể thống nhất, còn Mỹ thì tổ chức được một cái gọi là xã hội tự do, là một xã hội chủ nghĩa tư bản.

Cộng đồng quốc tế chia rẽ làm hai xã hội không thể chung sống, thế giới chia rẽ làm hai thế giới đối kháng và đối địch -

“thế giới tự do” và “thế giới cực quyền”. Nhưng cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI không phải là cạnh tranh giữa hai xã hội và hai thế giới, mà là cùng nhau xây dựng một thế giới mở, thế giới hòa hợp hòa bình và phát triển. Trung Quốc không tổ chức một thế giới khác đối kháng và đối lập với Mỹ, mà là hòa nhập với thế giới, hòa nhập quỹ đạo thế giới.

2. 2. Mục tiêu cạnh tranh khác nhau: Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ với Liên Xô là cạnh tranh bá quyền thế giới. Nhưng đặc điểm quốc gia của Trung Quốc là không xưng bá. Trung Quốc cần “tranh thứ nhất” nhưng “không tranh bá”. Trung Quốc muốn đi qua con đường không tranh bá để trở thành nhất thế giới, Trung Quốc muốn xây dựng một quốc gia không xưng bá lớn mạnh số Một thế giới. Trung Quốc không phải là quốc gia “loại hình cách mạng thế giới” theo kiểu Liên Xô, cũng không phải là quốc gia “loại hình xuất khẩu dân chủ” kiểu Mỹ. Trung Quốc là quốc gia loại hình hòa bình, hữu hảo, đặc sắc, phòng ngự. Cho nên Trung Quốc không cần vận dụng vũ khí chiến tranh lạnh để

đối phó và xử lý mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ .

3. Nội dung cạnh tranh khác nhau: Cuộc cạnh tranh Mỹ-Liên Xô có sắc thái ý thức hệ mãnh liệt. Sự tấn công trên mặt hình thái ý thức giữa hai bên trên thực tế là tái bản của cuộc chiến “Thập tự

quân”. Nhưng cuộc cạnh tranh chiến lược trong thế kỷ XXI giữa https://thuviensach.vn

Trung Quốc với Mỹ chủ yếu không phải là sự tranh đấu về

hình thái ý thức. Trung Quốc trở thành một nước tư bản cũng chẳng có lợi ích chiến lược gì lớn đối với Mỹ; Trung Quốc làm một nước xã hội chủ nghĩa cũng không có tổn hại chiến lược gì đối với Mỹ. Chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc là chủ

nghĩa xã hội “vô hại” với Mỹ. Cuộc cạnh tranh giữa Liên Xô và Mỹ

là cuộc thi thố hơn kém giữa chủ nghĩa tư bản mô hình Mỹ với chủ nghĩa xã hội mô hình Liên Xô. Cuộc cạnh tranh Mỹ với Trung Quốc là sự làm quen với chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc. Chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc là chủ nghĩa xã hội không tranh bá, không xưng bá, chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc là chủ nghĩa xã hội kinh tế thị trường, là chủ

nghĩa xã hội hòa nhập quỹ đạo với thế giới phương Tây, là chủ

nghĩa xã hội cùng chung lợi ích với phương Tây. Cho nên tất nhiên Trung Quốc và Mỹ sẽ có sự thống nhất giữa cạnh tranh văn minh và hợp tác khăng khít.

4. Đội ngũ cạnh tranh khác nhau: Cuộc cạnh tranh chiến lược Liên Xô - Mỹ là cạnh tranh quần thể giữa hai liên minh, là cạnh tranh giữa hai phe, hai bên đều tổ chức một phe phái khổng lồ, cho dù là quốc gia không ở trong phe cũng phải có lập trường, phải tỏ rõ thái độ, phải phân chia chiến tuyến, phải đứng vào hàng ngũ.

Nhưng cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ nhìn chung thì thuộc về cạnh tranh cá thể, hai bên đều không có liên minh quần thể và phe phái gì cả, khó có thể “phát động tấn công tập thể” với đối phương.

5. Tính chất cạnh tranh khác nhau: Mâu thuẫn và cạnh tranh giữa Liên Xô với Mỹ có tính đối kháng, vì Liên Xô muốn đánh đổ

chế độ xã hội Mỹ mà Mỹ cũng muốn thay đổi chế độ xã hội của Liên Xô. Liên Xô muốn biến Cách mạng tháng Mười thành cách mạng thế giới. Mỹ thì muốn biến chế độ dân chủ Mỹ

thành chế độ dân chủ của thế giới. Trong cuộc cạnh tranh chiến lược Liên Xô - Mỹ, hai bên đều tấn công chiến lược, https://thuviensach.vn

đều xuất khẩu mô hình. Liên Xô muốn xuất khẩu mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Liên Xô. Mỹ thì muốn xuất khẩu mô hình tự do dân chủ kiểu Mỹ. Hai bên đều muốn dùng mô hình của mình để thay đổi và nhào nặn đối thủ, cải tạo và nhào nặn thế

giới. Chủ nghĩa xã hội Liên Xô là chủ nghĩa xã hội kiểu tấn công, muốn cắm cờ đỏ khắp thế giới. Chủ nghĩa tư bản Mỹ cũng là chủ nghĩa tư bản kiểu tấn công và bành trướng, muốn biến toàn thế giới thành thế giới dân chủ, thế giới tự do. Nhưng cuộc cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ thì khác; Trung Quốc không xuất khẩu cách mạng, Trung Quốc kiên trì đặc sắc của mình, đồng thời hòa nhập mình vào thế giới đa nguyên hóa.

6. Rủi ro cạnh tranh khác nhau: Cuộc cạnh tranh Liên Xô-Mỹ là cạnh tranh luôn luôn sẵn sàng gây đại chiến thế giới và chiến tranh hạt nhân; mấy lần hai bên xảy ra nguy cơ chiến tranh đều suýt nữa biến thành đại chiến thế giới hủy diệt loài người.

Nhưng có thể nói cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc với Mỹ trên mặt quân sự là sự cạnh tranh “Trung Quốc - Mỹ không có đại chiến”, “Trung Quốc - Mỹ không có chiến tranh hạt nhân”.

7. Nguyên tắc cạnh tranh khác nhau: Cuộc cạnh tranh chiến lược Liên Xô - Mỹ tuân theo nguyên tắc kết cục bằng số không

“mi chết ta sống”, “mi yếu ta mạnh”, “mi thắng ta thua”.

Nhưng cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ không có mục tiêu là “đánh gục”, “chiến thắng” đối phương, xét về tổng thể thì hợp tác, cùng có lợi, cùng thắng, cùng phồn vinh là các đặc điểm nổi bật.

Thế giới này không thể không có nước Mỹ. Trái đất này cũng không thể không có Trung Quốc; nước Mỹ trong tương lai không thể tách rời một Trung Quốc phồn vinh, Trung Quốc trong tương lai cũng cần có một nước Mỹ phồn vinh.

8. Kết cục cạnh tranh khác nhau: Cạnh tranh chiến lược giữa Liên Xô với Mỹ làm cho thế giới vô cùng căng thẳng, phải trả giá cao.

https://thuviensach.vn

Nhưng cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ sẽ là một quá trình có tính sáng tạo, hai nước sẽ đều có sáng tạo mới trên các mặt cạnh tranh chính trị, cạnh tranh kinh tế, cạnh tranh ngoại giao, cạnh tranh quân sự. Đây sẽ là cuộc cạnh tranh văn minh nhất trong các cuộc cạnh tranh nước lớn kể từ ngày loài người có sử, đặc biệt là từ ngày hình thành Cộng đồng quốc tế cận đại, hơn nữa sẽ sáng tạo được một kiểu văn minh cạnh tranh, thúc đẩy cạnh tranh chiến lược nước lớn trên thế giới lên một giai đoạn văn minh mới, làm cho thế giới càng văn minh, càng hòa bình, càng dân chủ, càng phát triển. Cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ sẽ dùng một kiểu khác với cạnh tranh “kiểu chinh chiến” trước hai cuộc Đại chiến Thế giới, khác với cạnh tranh

“kiểu chiến tranh lạnh” sau cuộc Đại chiến Thế giới lần thứ II, sẽ dùng cạnh tranh “kiểu đường chạy đua” trên sân thi đấu quốc tế để nâng cạnh tranh chiến lược quốc gia trong quan hệ

quốc tế lên một giai đoạn mới - giai đoạn thứ ba. Cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia là một loại trật tự chiến lược, quy luật chiến lược, văn hóa chiến lược, văn minh chiến lược. Mỹ

không thể dùng tư duy và mô thức cạnh tranh với Liên Xô để đối phó với thực tiễn cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc.

Muốn nước Mỹ phồn vinh thì tất phải để Trung Quốc phồn vinh

Một nhân tố quan trọng quyết định hai nước Trung Quốc và Mỹ chỉ có thể đi con đường cạnh tranh mới “thi đấu điền kinh” là mối lợi ích kinh tế càng ngày càng khăng khít giữa hai bên, là quy luật buôn bán chỉ có thể cùng nhau đi lên phồn vinh. Năm xưa giữa Anh và Mỹ có quan hệ buôn bán khăng khít, Anh phụ thuộc vào lương thực nhập khẩu từ Mỹ, còn Mỹ là thị trường lớn nhất của hàng dệt Anh, đặc biệt Anh có đầu tư lớn tại nước Mỹ. Đến thập niên 50

thế kỷ XIX số chứng khoán chính phủ Mỹ do người Anh nắm giữ

https://thuviensach.vn

đã vượt quá tổng số chứng khoán Mỹ do các nước châu Âu khác nắm giữ. Năm 1857, tổng số chứng khoán của bảy công ty đường sắt Mỹ niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán London lên tới 80

triệu Bảng Anh. Thủ tướng Anh Liverpool từng nói: Bất cứ ai

“muốn nước Anh phồn vinh thì phải để cho nước Mỹ phồn vinh”.

Thử xem lại sự phát triển quan hệ buôn bán giữa Trung Quốc với Mỹ

trong 30 năm qua và quy mô hiện nay đã đạt được cũng như triển vọng trong tương lai, có thể thấy một sự thực: Bất cứ ai “muốn nước Mỹ phồn vinh thì đều phải để cho Trung Quốc phồn vinh”.

Trong cộng đồng mạng nước Pháp một dạo từng có người đề

xướng “Tẩy chay hàng Trung Quốc”, song lập tức có cư dân mạng khác đáp lại: “Tẩy chay Trung Quốc có nghĩa là trước hết chúng ta phải cởi hết quần áo, vứt qua cửa sổ các thứ như điện thoại di động, chuột máy tính, bàn phím, màn hình máy tính, LCD, MP3, đồng hồ đeo tay, phụ tùng ô tô, xe máy v.v. Các bạn có thể làm được thế

hay không?”. Ngày nay bình quân mỗi người trên thế giới hàng năm đi một đôi giày Trung Quốc sản xuất, mua hai mét vải Trung Quốc, ba chiếc quần hoặc áo Trung Quốc may. Cuộc sống của những người tiêu dùng phương Tây không thể rời khỏi hàng Trung Quốc chế tạo. Trái khoán dollar Mỹ do Trung Quốc mua bằng ngoại tệ kiếm được từ xuất khẩu đang giúp hệ thống tài chính thế

giới được ổn định. Nếu kinh tế Trung Quốc sụp đổ thì đó sẽ là tai nạn của thế giới. Cho dù tốc độ tăng trưởng của Trung Quốc chậm lại thì cũng đem lại hậu quả nghiêm trọng cho kinh tế thế giới. Một số người hiểu biết ở phương Tây đã thấy rõ nhân tố gây ra sự đe dọa không phải là sự phát triển của Trung Quốc mà là những trục trặc và thất bại có thể xảy ra tại Trung Quốc. Xét trên ý nghĩa đó, đúng là “Trung Quốc phát triển, nước Mỹ đắc lợi, thế giới có lợi”.

Trung Quốc và Mỹ cùng nhau sáng tạo “văn hóa mới cạnh tranh nước lớn”

https://thuviensach.vn

Chuyển dịch cuộc cạnh tranh chiến lược giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại từ sân đấu quyền Anh sang sân thi đấu điền kinh, đưa vào quỹ đạo “Thi đấu trên đường chạy”, đây là một cuộc cách mạng trong chính trị quốc tế, là sự đổi mới có tính lịch sử của văn hóa cạnh tranh nước lớn. Về mặt này, sự xuất hiện Liên minh châu Âu là một sáng tạo vĩ đại, có ý nghĩa gợi ý sâu sắc đối với Trung Quốc và Mỹ trong thế kỷ XXI.

Trong hơn 1.100 năm trước Đại chiến Thế giới lần thứ II, giữa hai nước Pháp và Đức đã xảy ra hơn 200 cuộc chiến tranh, bình quân cứ năm năm lại đánh nhau một trận. Trong cuộc đối kháng và chinh chiến cả nghìn năm ấy, kẻ thua là kẻ thua bi thảm, kẻ thắng cũng là thắng bi thảm. Bài học đau đớn cả hai bên đều tổn thất đã mở lối chỉ đường cho các trí tuệ chính trị của họ. Cuộc Đại chiến Thế giới lần thứ II đã làm cho cục diện châu Âu thay đổi to lớn, qua đó thúc đẩy trào lưu tư tưởng đã có từ lâu “Liên hợp châu Âu”,

“Thống nhất châu Âu” một lần nữa trở nên thịnh hành. Ngay từ

năm 1942, Churchilj(17) đã xem xét vấn đề chấn hưng uy phong châu Âu sau chiến tranh, ông đề xuất ý tưởng xây dựng “Hợp Chủng Quốc châu Âu”. Tháng 3 năm 1943, đại hội toàn Âu [Pan-Europa] họp lần thứ năm tại New York, đại hội này do một nhân vật đã nhiều năm cổ xúy “chủ nghĩa liên bang châu Âu” là Richard Coudenhove-Kalergi đề xướng, đã chủ trương sau chiến tranh sẽ

thành lập liên minh châu Âu. Tháng 9 năm 1946, Churchill đọc bài diễn văn “Bi kịch của châu Âu” tại trường đại học Zurich, kêu gọi “xây dựng một tổ chức giống như Hợp Chủng Quốc châu Âu”. “Đại hội châu Âu” họp tại Hague từ ngày 7 đến ngày 10 tháng 7 năm 1948, có khoảng 800 đại biểu các nước tới dự, kể cả các nhân sĩ nổi tiếng như

Winston Churchill, Édouard Herriot, Paul van Zeeland, Konrad Adenauer, v.v. Đại hội ra “Thư gửi nhân dân châu Âu”, tỏ ý hy vọng có thể lập được một châu Âu thống nhất, một hiến chương nhân quyền châu Âu và toà án chấp hành hiến chương. Chủ nghĩa liên https://thuviensach.vn

bang yêu cầu xây dựng một chính phủ liên bang có quyền lực siêu quốc gia. Sau Thế chiến II, Thủ tướng đầu tiên của Cộng hòa Liên bang Đức là Konrad Adenauer và Tổng thống đầu tiên của nền Cộng hòa Pháp thứ V là De Gaulle đã thành công hóa giải được mối thù hận mấy trăm năm giữa hai quốc gia. Tổ chức “Liên minh châu Âu” được khởi động bằng “động cơ” Pháp và Đức, nhờ hình thành được một thị trường thống nhất, đồng tiền chung, thành lập Nghị viện chung thậm chí lực lượng quân sự chung mà sản sinh được một khối liên hợp siêu mạnh.

Sự hợp tác và phát triển của châu Âu sau chiến tranh là một kỳ

tích trong lịch sử nhân loại. Brzezinski nói: “Tôi cho rằng châu Âu đúng là một nhà tiên phong. Tại Mỹ có người coi thường châu Âu thậm chí dùng con mắt phê phán nhìn nhận sự liên minh của châu Âu. Đây là một quan niệm sai lầm... Trên cơ sở nhận thức chung, bình đẳng và tiếp thu, châu Âu đang thử sáng tạo một cơ cấu quốc gia siêu việt. Tôi cho rằng xét theo quan điểm lâu dài, thế giới cũng sẽ tổ chức như thế... Bởi vậy, sự thử nghiệm này của châu Âu là rất quan trọng; thử nghiệm đó thành công sẽ tốt cho lợi ích chung của chúng ta... châu Âu không phải là thứ trừu tượng, nó thể hiện sự giao lưu giữa các quốc gia và sự thay đổi đời sống nhân dân”.

Giáo sư Joseph Nye ở Học viện chính trị Kennedy thuộc đại học Harvard khi trả lời phỏng vấn có nói: “Liên minh châu Âu là một thử nghiệm độc đáo trong lịch sử thế giới. Trước đây, có một số

quốc gia liên hợp lại xây dựng một liên bang, như nước Mỹ hồi thế

kỷ XVIII. Nhưng châu Âu rất độc đáo, họ không xây dựng liên bang mà xây dựng một liên minh có quan hệ khăng khít hơn các tổ chức quốc tế khác, hơn nữa các nước không bỏ mất địa vị quốc tế của mình. Hình thức này rất hay vì nó loại bỏ được mối quan hệ cạnh tranh và đấu tranh lẫn nhau giữa các quốc gia châu Âu trong thế

kỷ trước, nhờ đó tránh được các hậu quả có tính phá hoại. Ngày nay, https://thuviensach.vn

không thể nào tưởng tượng giữa Đức và Pháp lại có thể có chiến tranh. Liên minh châu Âu sẽ tiếp tục tồn tại, nó có lợi cho kinh tế

và chính trị châu Âu, nó sẽ phát triển tiếp. Một số người cho rằng nó sẽ phát triển liên bang, nhất định sẽ có ngày châu Âu trở thành một quốc gia như nước Mỹ. Nhưng tôi nghi ngờ khả năng đó. Tôi đánh giá tốt sự phát triển của Liên minh châu Âu nhưng tôi không cho rằng nó sẽ phát triển thành một quốc gia liên bang”.

Tiến trình thống nhất Liên minh châu Âu còn lạc quan hơn dự

kiến của các nhà chính trị. Ngày 3 tháng 11 năm 2009, Liên minh châu Âu thông qua “Hiệp ước Lisbon” . Sau đó không lâu họ lại bầu ra “Tổng thống” và “Bộ trưởng Ngoại giao”. Một “chuẩn quốc gia Liên minh châu Âu” đã xuất hiện trước mắt thế gian.

Nếu nói rằng mối quan hệ giữa các nước lớn châu Âu trải qua sự chuyển biến lịch sử từ cạnh tranh chiến tranh đến liên minh hợp tác, xây dựng một quốc gia thống nhất; nếu nói rằng Liên minh châu Âu là một sáng tạo vĩ đại đầu tiên của cuộc cạnh tranh nước lớn sau Thế chiến II, thế thì cuộc cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ trong 50 năm tới sẽ là sáng tạo thứ hai, tức sáng tạo mô hình văn minh mới của cuộc cạnh tranh nước lớn. Sự sáng tạo mô hình mới của cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ sẽ càng vĩ

đại hơn sự sáng tạo Liên minh châu Âu. Bởi lẽ Liên minh châu Âu là một liên minh “đồng chất”, là sự sáng tạo mối quan hệ quốc gia có chế độ xã hội và hình thái ý thức tương đồng, là sáng tạo trong phạm vi khu vực châu Âu, có tính hạn chế của nó. Nhưng việc sáng tạo thành công mô hình mới cạnh tranh chiến lược Trung Quốc -

Mỹ lại là hai quốc gia có chế độ xã hội và hình thái ý thức khác nhau về chất; hai nước tiến hành sự sáng tạo có ý nghĩa toàn cầu sâu xa trên vị trí chiến lược của quốc gia quán quân và quốc gia quán quân tiềm tại. Sáng tạo này tất sẽ là một cống hiến vĩ đại https://thuviensach.vn

cho sự cấu trúc thế giới dân chủ, thế giới hợp tác, thế giới văn minh và thế giới hòa nhập.

https://thuviensach.vn

IV. “Thế giới không bá quyền” là sứ mệnh và kết cục của cuộc chơi thế kỷ Trung Quốc - Mỹ

“Giấc mơ Trung Quốc” vừa là giấc mơ quốc gia của Trung Quốc lại vừa là giấc mơ thế giới của Trung Quốc. Mục tiêu lớn quốc gia của Trung Quốc thì gắn liền với mục tiêu lớn thế giới của Trung Quốc. Một nước lớn thế giới trước tiên cần nghĩ tới việc nên xây dựng một thế giới như thế nào, sau đó mới làm rõ việc nên xây dựng một quốc gia như thế nào. Bởi vậy, mục tiêu lớn của Trung Quốc không thể chỉ hạn chế ở Trung Quốc mà phải hướng tới thế giới.

Thế giới loài người trong thế kỷ XXI muốn trở thành một thế

giới hòa bình, hòa hợp, hợp tác thì điều then chốt là phải trở thành một “thế giới không bá quyền”. Bá quyền là mối đe dọa lớn nhất đối với hòa bình thế giới, là nguy hại lớn nhất với thế giới hòa hợp, là trở ngại lớn nhất cho sự hợp tác thế giới. Mục tiêu lớn thế giới trong thế kỷ XXI của Trung Quốc là xây dựng “thế giới không bá quyền”. Chấm dứt “thế giới bá quyền” là sứ mệnh lịch sử của cuộc chơi thế kỷ Trung Quốc - Mỹ; xây dựng “thế giới không bá quyền” là kết cục tất nhiên của cuộc đua chung kết trăm năm Trung Quốc - Mỹ.

“Nước lớn trỗi dậy” và “Cuộc chuyển đổi thế giới”

Thế giới đang không ngừng chuyển đổi. Nước lớn trỗi dậy vừa là động lực chuyển đổi thế giới lại vừa là tiêu chí đánh dấu sự chuyển đổi ấy. Thế giới cận đại đang vận động trong mâu thuẫn nước lớn trỗi dậy hết làn sóng này sang làn sóng khác, trước sau trải qua ba cuộc chuyển đổi.

https://thuviensach.vn

Cuộc chuyển đổi thứ nhất là nước lớn phương Tây trỗi dậy: từ

thế giới phong kiến sang thế giới tư bản

Lần chuyển đổi thứ nhất trong thế giới cận đại là chuyển đổi từ

thế giới phong kiến sang thế giới tư bản. Động lực của cuộc chuyển đổi đó là sự trỗi dậy của một loạt quốc gia phương Tây, gồm Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Pháp, Anh Mỹ. Sự trỗi dậy của loạt quốc gia này về thực chất là sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản, là một thế giới tư bản đã trỗi dậy. Các nước lớn phương Tây dùng sự trỗi dậy của chủ

nghĩa tư bản để tuyên cáo sự suy tàn và diệt vong của chủ nghĩa phong kiến, bắt đầu thời đại chủ nghĩa tư bản thế giới hoàn toàn mới, khiến loài người chuyển đổi từ thế giới phong kiến thành thế giới tư bản.

Các nước lớn trỗi dậy thúc đẩy sự chuyển đổi lần thứ nhất của thế giới cận đại có một đặc điểm nổi bật là “trỗi dậy về quyền trên biển”, “trỗi dậy bành trướng”, “trỗi dậy thực dân”, và “trỗi dậy chiến tranh”. Kiểu trỗi dậy nguyên thuỷ, tàn khốc và dã man ấy là sự trỗi dậy phạm phải nhiều “tội tổ tông” bành trướng vũ lực và chinh phục thực dân. Nhưng rốt cuộc loài người đã thực hiện một cuộc chuyển đổi có tính lịch sử tương đối tiến bộ trong quá trình máu và lửa ấy.

Sự trỗi dậy nước lớn của Liên Xô là lần chuyển đổi thứ hai: từ

thế giới tư bản sang “Một trái đất hai chế độ”

Lần chuyển đổi thứ hai của thế giới là sự trỗi dậy của Liên Xô và sự xuất hiện một loạt quốc gia xã hội chủ nghĩa, dẫn đến kết quả

thế giới từ “thiên hạ nhất thống” của chủ nghĩa tư bản chuyển đổi thành “hai thế giới”, một trái đất hai thế giới, một thế giới hai chế độ. Với tư cách là nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, sự trỗi dậy của Liên Xô là kiểu trỗi dậy nước lớn đối kháng và đối lập với thế giới chủ nghĩa tư bản. Sự trỗi dậy của Liên Xô mở đầu một thời đại mới trong lịch sử thế giới - thời đại “một trái đất hai https://thuviensach.vn

thế giới”. Sự trỗi dậy đó đã chấm dứt một thời đại lịch sử thế giới -

thời đại chủ nghĩa tư bản nhất thống thiên hạ. Sự trỗi dậy của Liên Xô đã thực hiện sự chuyển đổi từ một thế giới do chủ nghĩa tư bản chủ đạo sang hai thế giới đối chọi nhau ngang ngửa là thế giới chủ

nghĩa tư bản và thế giới chủ nghĩa xã hội.

Điều đó vừa đem lại sự căng thẳng mới vừa đem lại văn minh mới cho thế giới. Sở dĩ chủ nghĩa tư bản nguyên thủy truyền thống có thể diễn biễn thành chủ nghĩa tư bản tương đối văn minh và nhân đạo sau này, đó là do có hai loại nước lớn khác tính chất cạnh tranh và vật lộn với nhau, nước lớn xã hội chủ nghĩa “ép” nước lớn tư bản trở nên văn minh. Lần chuyển đổi thứ hai của thế giới là bước tiến có tính lịch sử lần thứ hai của thế giới. Nhưng cuộc cạnh tranh giữa Liên Xô với các nước lớn phương Tây không đi ra khỏi vòng tuần hoàn cạnh tranh bá quyền. Liên Xô nổi lên bằng cuộc đấu tranh chống bá quyền cuối cùng lại suy vong vì tranh giành bá quyền.

Sự trỗi dậy nước lớn của Trung Quốc - lần chuyển đổi thứ ba của thế giới: từ “thế giới có bá quyền” sang “thế giới không bá quyền”

Sự trỗi dậy của Trung Quốc khác với sự trỗi dậy của các quốc gia phương Tây, cũng khác với sự trỗi dậy của Liên Xô, bởi lẽ sự trỗi dậy của Trung Quốc là trỗi dậy kiểu mới. Nó có đặc trưng thời đại rõ ràng, chủ yếu nổi bật ở ba điểm:

1. Về mục tiêu trỗi dậy: Mục tiêu trỗi dậy của Trung Quốc không phải là để giành bá quyền thế giới. Trung Quốc trỗi dậy vừa không cần thách thức kẻ xưng bá cũng không đe dọa kẻ mạnh, lại càng không áp bức kẻ yếu, mà là tự chấn hưng mình, làm lợi cho thế giới. “Trung Quốc phản đối mọi hình thức chủ nghĩa bá quyền và chính trị cường quyền, mãi mãi không xưng bá, mãi mãi không bành trướng”. Lời tuyên bố này trong Báo cáo https://thuviensach.vn

Đại hội XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc vừa là lời cam kết trang nghiêm của Trung Quốc đối với thế giới, cũng là sự giới hạn rõ ràng của Trung Quốc đối với mục tiêu trỗi dậy của mình.

2. Về hoàn cảnh trỗi dậy: Trung Quốc trỗi dậy trong hoàn cảnh trỗi dậy của quần thể các nước đang phát triển. Trong quần thể

các nước đang phát triển hiện nay không chỉ Trung Quốc có cơ

sở và thực lực trỗi dậy mà một số quốc gia đang phát triển cũng tiến lên trình độ và tầng nấc trỗi dậy. Do việc Trung Quốc trỗi dậy được tiến hành trong trào lưu phát triển lớn của các quốc gia đang phát triển cho nên sự trỗi dậy đó có “cơ sở quần chúng”

bền vững trên sân khấu quốc tế.

3. Về con đường trỗi dậy: Sự trỗi dậy của Trung Quốc là sự phát triển hòa bình, trỗi dậy hòa bình. Nó không phải là sự “trỗi dậy thực dân” thuở xưa mở đường bằng tàu chiến súng lớn, cũng chẳng phải là sự “trỗi dậy vũ lực”. Sau này cả nước chinh chiến, đánh thành chiếm đất, cũng không phải là “trỗi dậy chiến tranh lạnh” mi chết ta sống, mi suy yếu ta đi lên. Sự trỗi dậy của Trung Quốc là “trỗi dậy hòa bình” chưa từng có trong lịch sử, thực thi một kiểu trỗi dậy “vừa không đánh kẻ khác cũng không bị

kẻ khác đánh”, là sự trỗi dậy phát triển hòa bình, hợp tác cùng thắng, cùng phồn vinh. Vì thế Trung Quốc trỗi dậy có ưu thế

đạo nghĩa lớn mạnh.

“Thế giới không bá quyền” và “Thế giới không hạt nhân”

Tổng thống Mỹ Obama lên nắm chính quyền không lâu đã đề

xuất muốn xây dựng “thế giới không hạt nhân”, muốn tạo dựng một “Số không hạt nhân toàn cầu18. Xây dựng “thế giới không hạt nhân” là một công trình hệ thống, cần có sự cố gắng toàn diện, nhưng vấn đề then chốt trong việc xây dựng “thế giới không hạt nhân” là xây dựng “thế giới không bá quyền”.

https://thuviensach.vn

Nguy hiểm lớn nhất đối với hòa bình thế giới không phải là “vũ

khí hạt nhân” mà là “vũ khí bá quyền”

Trước khi vũ khí hạt nhân ra đời, nguy hiểm lớn nhất đối với hòa bình thế giới là bá quyền, chứ không phải là một loại vũ khí lớn nào đó có trước vũ khí hạt nhân. Nguồn gốc của hai cuộc đại chiến thế giới là sự tranh giành bá quyền thế giới chứ không phải một hoặc nhiều loại vũ khí mới nào cả. Cuộc chiến tranh lạnh xuất hiện hồi thập niên 50 sau Thế chiến II cũng có nguồn gốc là bá quyền thế giới, nghĩa là chiến tranh lạnh là chiến tranh vì bá quyền thế giới. Hai nước Mỹ và Liên Xô vì bá quyền thế giới mà tranh nhau phát triển vũ khí hạt nhân và sở hữu rất nhiều loại vũ

khí này. Vũ khí hạt nhân trở thành công cụ để họ tranh giành bá quyền thế giới. Chính mục tiêu chiến lược giành giật bá quyền thế giới quyết định nhu cầu chiến lược của hai nước này đối với vũ khí hạt nhân.

Trong thời gian chiến tranh lạnh, Trung Quốc phát triển và sở

hữu vũ khí hạt nhân là để chống lại bá quyền, để giữ gìn sự sống còn, an toàn và sự phát triển của mình trong bá quyền Mỹ - Liên Xô bị chèn ép và đe dọa chiến tranh. Nếu không có sự đe dọa của bá quyền Mỹ và Liên Xô thì Trung Quốc sẽ không quan tâm và bức thiết cần phát triển và sở hữu vũ khí hạt nhân.

Sau chiến tranh lạnh, thế giới trở thành thế giới đơn cực, Mỹ

trở thành thành siêu cường duy nhất, trên thế giới xuất hiện tình thế nghiêm trọng là sự phổ biến vũ khí hạt nhân, một số nước ra sức nghiên cứu chế tạo và phát triển vũ khí hạt nhân của nước mình.

Nguyên nhân của tình trạng này là do cả thế giới đều nhìn thấy một thực tế trong tình hình mất một đối thủ chiến lược lớn là Liên Xô, không còn lực lượng nào ngăn cản nữa nên tâm lý bá quyền của Mỹ đã bành trướng, dựa vào ưu thế quân sự tuyệt đối, trước sau Mỹ đã phát động cuộc chiến tranh vùng Vịnh, chiến tranh Kosovo, https://thuviensach.vn

chiến tranh Afghanistan và chiến tranh Iraq, tìm kiếm lợi ích bá quyền với mức độ lớn nhất. Đã có một loạt quốc gia “bị tấn công”, cũng có mấy nước “chờ bị tấn công”. Đứng trước sự đe dọa của bá quyền Mỹ, một số nước lại chưa được “tái bảo đảm chiến lược” không bị Mỹ xâm phạm hoặc tấn công, trong tình hình đó các nước này đã coi việc sở hữu vũ khí hạt nhân là bùa hộ thân bảo vệ an ninh quốc gia cho bản thân, họ tìm mọi cách để sở hữu được vũ khí hạt nhân. Bởi vậy, bá quyền Mỹ là nguồn gốc chiến lược gây ra tình trạng phổ biến vũ khí hạt nhân trên thế giới. Sau chiến tranh lạnh, ngọn lửa chiến tranh liên tục cháy ở khắp nơi, nguồn gốc không phải là ở vũ khí mà là ở bá quyền. Xét về mặt chiến lược, nhiệm vụ đầu tiên gìn giữ hòa bình thế giới không phải là “từ bỏ vũ

khí hạt nhân” mà là “từ bỏ bá quyền. Chỉ khi nào Mỹ “từ bỏ bá quyền” thì thế giới mới có thể “từ bỏ vũ khí hạt nhân”.

Trong thế giới có bá quyền thì không thể xây dựng nổi “thế giới không hạt nhân”

Trong một “thế giới có bá quyền” các nước “không vũ khí hạt nhân” dễ bị các quốc gia bá quyền đe dọa nhất. Các quốc gia đó đứng trước sức ép lớn sinh tử tồn vong, trong tình hình không nhận được sự “tái bảo đảm chiến lược” không xâm lược, không tấn công từ các nước bá quyền, trong tình hình môi trường an ninh chiến lược của quốc gia mình chưa được bảo đảm cơ bản, vì để “có vũ khí hạt nhân tự bảo vệ”, các nước đó sẽ không từ bỏ chính sách phát triển và sở hữu vũ khí hạt nhân.

Xây dựng “thế giới không bá quyền” là sự “bảo đảm chiến lược”

cho việc xây dựng “thế giới không hạt nhân”. Trong một thế giới tồn tại đe dọa của bá quyền, dù là quốc gia bá quyền hoặc quốc gia không bá quyền, đều có nhu cầu chiến lược đối với vũ khí hạt nhân. Trong một thế giới không bá quyền thì vũ khí hạt nhân sẽ trở thành thứ lỗi thời. Rõ ràng tại vùng nào đêm ngủ không cần https://thuviensach.vn

đóng cửa thì mọi thứ vũ khí đều là thừa. Bởi vậy, không có sự xuất hiện “thế giới phi bá quyền” thì sẽ không xuất hiện “thế giới phi hạt nhân”.

Bá quyền là căn nguyên thúc đẩy phổ biến vũ khí hạt nhân. Quá trình đi tới “thế giới không hạt nhân” tất nhiên là quá trình đi tới

“thế giới không bá quyền”; việc tiến hành thuận lợi “bỏ hạt nhân”

đối với một số quốc gia thì gắn liền với tiến trình “bỏ bá quyền” của một số quốc gia, phải lấy “bỏ bá quyền” để thúc đẩy

“bỏ hạt nhân”.

Không thể cung cấp sự “tái bảo đảm chiến lược” cho bá quyền thế giới

Năm 2009, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ James Steinberg đưa ra một khẩu hiệu mới là “tái bảo đảm chiến lược”. Ông nói: “Như chúng ta và các đồng minh của chúng ta phải tỏ rõ, chúng ta đã sẵn sàng hoan nghênh sự có mặt của Trung Quốc như một nước lớn phồn vinh và thành công; Trung Quốc cũng phải bảo đảm với các quốc gia trên thế giới là sự phát triển và sự không ngừng tăng vai trò toàn cầu của họ sẽ không trả giá bằng an ninh và hạnh phúc của các quốc gia khác”.

Sự phát triển và trỗi dậy của Trung Quốc không bắt các nước khác phải trả giá bằng an ninh và hạnh phúc của họ nhưng cũng không thể trao đổi bằng việc duy trì bá quyền thế giới của một quốc gia nào đó. Bá quyền là sản phẩm và sự thể hiện của nguyên tắc “luật rừng”; một thế giới dân chủ hòa bình và hòa hợp không phải là “cánh rừng” cho kẻ mạnh ăn hiếp kẻ yếu, không cần “chúa rừng”. Các nước lớn văn minh trong thế kỷ XXI có trách nhiệm dẫn đầu từ bỏ “tư duy bá quyền”, loại trừ “cạnh tranh bá quyền”, chấm dứt “tuần hoàn bá quyền”. Sự tái bảo đảm chiến lược đối https://thuviensach.vn

với thế giới của Trung Quốc là không giành giật bá quyền, không xưng bá, là đóng góp vào việc xây dựng một thế giới phi bá quyền.

Tái bảo đảm chiến lược: Trung Quốc không làm “kẻ thừa kế bá quyền thế giới”

Ngày 10 tháng 8 năm 2009, Thủ tướng Nhật Hatoyama viết bài dưới đầu đề “Triết học chính trị của tôi” đăng trên tạp chí “Voice”

số tháng 9, trong đó có đoạn viết: “Nhật Bản nằm giữa nước Mỹ

đang tiếp tục phấn đấu duy trì địa vị bá quyền và Trung Quốc đang mưu cầu trở thành quốc gia bá quyền, vì vậy giữ gìn sự độc lập chính trị và lợi ích quốc gia mình như thế nào là vấn đề làm đau đầu Nhật Bản cũng như các nước nhỏ và vừa ở châu Á”. Thực ra Hatoyama chỉ mới nói đúng một nửa. Đúng vậy, Mỹ là quốc gia đang phấn đấu tiếp tục duy trì địa vị bá quyền, nhưng mục tiêu trỗi dậy của Trung Quốc đâu phải trở thành quốc gia bá quyền, mà là trở thành quốc gia phi bá quyền lớn mạnh.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc không phải là sự trỗi dậy của bá quyền, mà là sự chấm dứt bá quyền thế giới. Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc với Mỹ có mục tiêu không phải là thay đổi và thế chân địa vị bá chủ, không phải là bá quyền thế giới đổi bá chủ, mà là chấm dứt một thế giới bá quyền cũ, hình thành một thế giới mới không có bá quyền. Thế giới đang ở khúc ngoặt của lịch sử, của cải và quyền lực đang từ phương Tây chuyển sang phương Đông. Điểm ngoặt và chuyển đổi này là sự chuyển tiếp, chuyển đổi từ thế giới có bá quyền sang thế giới không bá quyền.

Trung Quốc trỗi dậy đang kéo theo sự trỗi dậy của một thế giới mới, thúc đẩy sự hình thành một thế giới không bá quyền đa cực hóa.

Cuộc chơi chiến lược của hai nước Trung Quốc và Mỹ sẽ làm biến đổi sâu sắc bộ mặt thế giới và cũng thay đổi sâu sắc vận mạng hai nước. Trong cuộc chơi đại chiến lược này, nước Mỹ sẽ hoàn https://thuviensach.vn

tất sự chuyển đổi từ quốc gia bá quyền sang quốc gia phi bá quyền, Mỹ sẽ trở thành quốc gia bá quyền “cuối cùng” trên hành tinh này. Còn Trung Quốc thì sẽ trở thành quốc gia quán quân thế

giới phi bá quyền “đầu tiên” trong lịch sử nhân loại.

Mỹ không tìm kiếm sự liên tục giữ chức bá quyền thế giới, Trung Quốc thì không tìm kiếm sự kế nhiệm. Đây mới là sự “tái bảo đảm chiến lược“ mà hai nước Trung Quốc - Mỹ cần cam kết với nhau.

“Cứu nước Mỹ”: bá quyền không phải là mạch sống của nước Mỹ Nước Mỹ đã thực sự đến lúc cần được cứu rỗi. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Hillary đề xuất muốn “cùng hội cùng thuyền” với Trung Quốc, trên mức độ nào đó đã thể hiện tâm trạng này.

“Cứu nước Mỹ”, cứu ra khỏi cuộc khủng hoảng tài chính, ủng hộ và giúp đỡ là cứu vớt cụ thể. Muốn thực hành cứu căn bản, cứu tổng thể

thì phải giúp nước Mỹ khắc phục “bệnh bá quyền”, đây là một chứng bệnh chí mạng về chính trị đe dọa thế giới mà cũng hủy hoại

“quốc vận” của nước Mỹ.

Mọi rắc rối gây khó cho nước Mỹ đều có một căn nguyên chung, trên thực tế là “rắc rối bá quyền”; mọi nguy cơ của Mỹ

đều bắt nguồn từ “nguy cơ bá quyền”; sự suy thoái của nước Mỹ

trên thực chất là “suy thoái bá quyền”. Bởi lẽ trên thế giới hiện nay dựa vào bá quyền để chấn hưng đất nước, dựa bá quyền để

làm nước mình giàu mạnh là đi ngược trào lưu lịch sử, bất cứ nước nào kiên trì bá quyền thế giới đều tất nhiên sẽ đi tới sa sút, suy tàn. Chỉ có chuyển biến thành “quốc gia phi bá quyền”, tiến lên

“thế giới không bá quyền” thì mới thoát ra khỏi sự bị động chiến lược một cách căn bản và lâu dài.

https://thuviensach.vn

Bá quyền thế giới là khối u của cường quốc thế giới. Nước lớn sẽ mất mạng vì bá quyền. Logic lịch sử là bá quyền làm mất nước, làm đất nước lầm đường lạc lối, làm đất nước suy sụp. Đối với nước Mỹ, bá quyền thế giới là con đường sa sút, suy tàn. Nó cũng là cái bẫy chiến lược đe dọa thế giới và đe dọa nước Mỹ. Cần phải kéo nước Mỹ ra khỏi cái bẫy chiến lược ấy. Nói cho đúng hơn, nước Mỹ phải tự cứu mình, phải tự giác nhảy ra khỏi cái bẫy bá quyền thế giới. Vấn đề cơ bản về chiến lược của Mỹ không phải là cảnh giác và e sợ kẻ khác thách thức địa vị bá chủ của họ, mà là tự

cứu mình nhanh chóng thoát ra khỏi cái bẫy bá quyền.

Tiền đồ và lối thoát của nước Mỹ trong tương lai là ở chỗ triệt để thay đổi tư duy chiến lược dựa bá quyền để chấn hưng đất nước, dựa bá quyền để làm cho nước mình giàu mạnh; giải cứu nước Mỹ từ tư duy bá quyền, chiến lược bá quyền, mục tiêu bá quyền, thực hiện sự chuyển đổi căn bản quốc gia này, tức là từ quốc gia bá quyền chuyển đổi thành quốc gia không bá quyền, trở thành quốc gia bình thường trên thế giới. Đấy sẽ là một cuộc cách mạng sâu sắc nhất trong lịch sử nước Mỹ.

Để thế giới “vĩnh biệt bá quyền” là sứ mạng và cống hiến của cuộc chơi Trung Quốc - Mỹ

Thực chất mâu thuẫn Trung Quốc - Mỹ là ở chỗ Mỹ theo đuổi chiến lược duy trì thế giới một cực, tiếp tục giữ địa vị bá chủ thế

giới. Nhưng trong trào lưu lớn đa cực hóa thế giới thì Trung Quốc đứng ở đầu ngọn trào và nhanh chóng trỗi dậy. Hạt nhân mâu thuẫn Trung Quốc - Mỹ là ở chỗ tương lai trật tự thế giới là một cực hay đa cực, là xây dựng một thế giới dân chủ đa cực hóa hay xây dựng một thế giới bá chủ đơn cực hóa; là tiếp tục “thế giới có bá quyền” hay chấm dứt bá quyền thế giới, sáng tạo một “thế giới không bá quyền”.

https://thuviensach.vn

Trong lịch sử cận đại, các cuộc chơi nước lớn đều xoay quanh sự

thay đổi bá quyền thế giới. Kết quả của mỗi cuộc chơi đó đều là bá quyền cũ kết thúc, bá quyền mới bắt đầu; điều này trở

thành số phận của nước lớn trỗi dậy, thành vòng tuần hoàn của cuộc chơi nước lớn.

Cuộc chơi nước lớn Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI là một cuộc chơi nước lớn kiểu mới chưa từng có trong lịch sử. Cái mới của nó là ở chỗ: cuộc chơi ấy không xoay quanh sự “thay đổi bá quyền thế giới” mà triển khai xoay quanh sự “chấm dứt bá quyền thế

giới”. Sứ mạng lịch sử và kết cục lịch sử cuộc chơi chiến lược Trung Quốc - Mỹ là thực hiện sự chấm dứt lịch sử bá quyền thế giới.

Trung Quốc và Mỹ cần có sự “bảo đảm chiến lược”, sự “cam kết chiến lược” đối với thế giới; đó là: coi “chấm dứt bá quyền thế giới, sáng tạo thế giới không bá quyền” làm sứ mạng của mình, từ đó thực hiện: Mỹ không làm bá chủ thế giới, Trung Quốc không tranh giành bá quyền thế giới, như Obama đề xuất xây dựng “Số không hạt nhân toàn cầu”, đề xuất xây dựng “thế giới zero bá quyền”; như đề xuất xây dựng “thế giới không hạt nhân”

đề xuất xây dựng “thế giới phi bá quyền”.

https://thuviensach.vn

Chương III -“THỜI ĐẠI TRUNG

QUỐC” là “THỜI ĐẠI PHÚC DA

VÀNG” CỦA THẾ GIỚI

Sự xuất hiện mỗi quốc gia quán quân đều sẽ mở ra một thời đại. Mở ra thời đại Trung Quốc là trách nhiệm lịch sử của Trung Quốc, là tiêu chí thành công của sự trỗi dậy và phục hưng Trung Quốc, cũng là xu thế tất nhiên của tiến bộ lịch sử. Về bản chất, thời đại Trung Quốc là “Thời đại Phúc da vàng”. Khi phê phán

“Thuyết Họa da vàng” của phương Tây, Tôn Trung Sơn vạch rõ: Thời đại Trung Quốc trong tương lai không phải là thời đại “Họa da vàng”

mà là thời đại “Ơn huệ da vàng”, thời đại “Lợi ích da vàng”, thời đại

“Phúc da vàng”. Thời đại Trung Quốc không phải là thời đại Trung Quốc đe dọa thế giới mà là thời đại Trung Quốc tạo phúc cho thế

giới.

I. Thời đại Trung Quốc là thời đại “Địa vị lãnh tụ

của Trung Quốc” xác lập thế giới

Tiêu chí thứ nhất của thời đại Trung Quốc là xác lập địa vị lãnh tụ trên thế giới, phát huy tác dụng dẫn dắt cộng đồng quốc tế.

Ngày 3 tháng 7 năm 2009 trong “Hội nghị think tank toàn cầu”

họp ở Bắc Kinh, phóng viên “Tuần báo Thời đại” đã đối thoại với cựu chủ tịch Ủy ban châu Âu Romano Prodi về một số vấn đề

nóng hổi. Phóng viên hỏi: “Phải chăng tình hình bố cục thế giới đang có thay đổi mạnh, Trung Quốc ở vào địa vị nào trong quá trình đó?”. Prodi trả lời: “Thế vận hội Olympic Bắc Kinh thể hiện với https://thuviensach.vn

thế giới một “Trung Quốc mỉm cười”, có ảnh hưởng quan trọng đối với cộng đồng quốc tế. Cách đấy không lâu, nhà lãnh đạo Trung Quốc lại tham dự Hội nghị Thượng đỉnh G20, sức ảnh hưởng chính trị của Trung Quốc lên cao chưa từng thấy; không có Trung Quốc thì G20 không họp được. Điều đó thể hiện Trung Quốc đang từng bước đi lên hàng ngũ nhà lãnh đạo thế giới”.

Câu nói của Prodi về vấn đề “Trung Quốc đang từng bước đi lên hàng ngũ nhà lãnh đạo thế giới” chứng tỏ một sự thực ai cũng thấy trong cộng đồng quốc tế. Trong một thời gian dài, Trung Quốc bị bài xích ra ngoài hàng ngũ các nhà lãnh đạo thế giới, nhưng hiện nay đang từng bước tiến vào hàng ngũ này. Trung Quốc nên tiến vào hàng ngũ ấy, Trung Quốc ắt phải và cũng tất nhiên tiến vào hàng ngũ ấy.

Trung Quốc không có “Tội tổ tông”

Cho tới nay tất cả các nước lớn trỗi dậy trong lịch sử cận đại đều có lý lịch không tốt, đều có tiền sử phạm tội. Họ từng cạnh tranh xâm lược, thực dân, cướp đoạt, hai tay dính đầy máu. Nhưng Trung Quốc trỗi dậy là sự trỗi dậy văn minh, “sạch sẽ”. Trung Quốc không

“khám phá” thế giới “mới”, không chiếm thuộc địa, không buôn bán nô lệ, không buôn bán thuốc phiện, không xâm lược nước ngoài.

Trong số các nước lớn trên thế giới, Trung Quốc là quốc gia duy nhất không có “tội tổ tông”, xuất thân trong sạch, lịch sử trong trắng, đạo đức cao thượng. Đây là điều kiện đạo đức quan trọng để

Trung Quốc đảm đương nhiệm vụ lớn làm lãnh đạo.

Lịch sử trỗi dậy của các nước phương Tây là lịch sử phạm tội tổ

tông. Tội tổ tông của các nước phương Tây là dùng cách tạo ra một châu Phi lạc hậu để dựng nên một châu Âu phát triển. Quá trình phát triển và hậu quả của việc buôn nô lệ vượt Đại Tây Dương thể hiện rõ ràng sự nghiêm trọng của tội tổ tông mà phương Tây phạm phải.

https://thuviensach.vn

Ngay từ thời kỳ “khám phá lớn về địa lý”, châu Phi đã trở thành nguồn “tích lũy nguyên thuỷ” cho tư bản châu Âu, trở thành “bãi săn bắt có tính thương mại người da đen”. Năm 1492, Columbus phát hiện đại lục mới châu Mỹ, “đặt nền móng cho tệ nạn buôn bán nô lệ da đen”. Theo ước tính, đầu thế kỷ XVII, hàng năm châu Phi xuất đi hơn 10 nghìn người nô lệ. Quá trình buôn bán nô lệ qua Đại Tây Dương diễn ra điên cuồng ở châu Phi lâu tới bốn thế kỷ. Thời gian thế kỷ XVII-XVIII là giai đoạn buôn nô lệ châu Phi diễn ra điên cuồng nhất. Trong giai đoạn đó, ngoài người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha ra còn có người Anh, Hà Lan và người Pháp tiến hành hoạt động buôn nô lệ ở hai bờ Đại Tây Dương. Năm 1714, sau khi chiến tranh giành ngôi vua ở Tây Ban Nha chấm dứt, căn cứ theo “Hiệp ước Utrecht”, nước Anh giành được từ tay Tây Ban Nha đặc quyền buôn nô lệ châu Phi tại các thuộc địa của Tây Ban Nha trong thời gian 30 năm. Do kinh tế nông trại ở Mỹ phát triển nhanh cần nhiều nhân công lao động nô lệ, số lượng tàu thuyền buôn nô lệ tăng mạnh. Lấy nước Anh làm thí dụ, năm 1709 Liverpool chỉ có một chiếc tàu buôn nô lệ, năm 1730 tăng tới 15 chiếc, năm 1771 tăng lên 105 chiếc, năm 1792 lên tới 132 chiếc. Marx vạch rõ: “Liverpool phát triển dựa vào buôn nô lệ”. Thời gian 1709 - 1787, tổng trọng tải thương thuyền Anh dùng trong ngoại thương tăng 14 lần, trong đó tăng nhiều nhất là các tàu buôn nô lệ. Các nước khác ở châu Âu cũng kiếm lời lớn từ việc buôn nô lệ châu Phi. Nantes và Bordeaux ở

Pháp, Amsterdam ở Hà Lan, New York, Boston và Philadelphia ở Mỹ

trên mức độ khác nhau đều là các đô thị thương mại phát triển lên nhờ buôn nô lệ. Trong thế kỷ XVIII, kiểu “buôn bán tam giác” phát triển cực thịnh.

“Buôn bán tam giác” gồm ba hành trình đi biển: một là người châu Âu trước tiên đáp thuyền từ cảng nước mình sang bờ Tây châu Phi, dùng các sản phẩm rẻ tiền như rượu mạnh, hàng dệt may, đồ

trang sức, súng đạn để đổi lấy hoặc cướp lấy nô lệ; hai là đưa nô lệ

https://thuviensach.vn

lên tàu thuyền, chở đến thuộc địa ở châu Mỹ đổi lấy khoáng sản và nông sản; ba là cuối cùng chở nguyên vật liệu và sản phẩm từ

châu Mỹ về châu Âu, đem bán trên các thương trường. Kiểu buôn bán tam giác này làm cho những kẻ buôn nô lệ mỗi chuyến đi có thể

kiếm được lợi nhuận từ 100% đến 300%. Một nô lệ khi rời bờ biển châu Phi có giá 50 USD, đến châu Mỹ bán được 400 USD.

Các nhà lịch sử châu Phi chia lịch sử buôn nô lệ châu Phi trong thời cận đại làm ba giai đoạn: giai đoạn một từ giữa thế kỷ XV đến giữa thế kỷ XVII, là giai đoạn bắt đầu tổ chức buôn nô lệ vượt Đại Tây Dương, phạm vi chủ yếu tập trung tại hai bờ Đông Tây Đại Tây Dương. Giai đoạn hai từ giữa thế kỷ XVII đến nửa cuối thế kỷ

XVIII, là giai đoạn việc buôn nô lệ châu Phi nhộn nhịp nhất. Giai đoạn ba từ nửa cuối thế kỷ XVIII đến nửa cuối thế kỷ XIX, việc buôn nô lệ (nhất là buôn nô lệ qua Đại Tây Dương) suy tàn dần.

Sách “Nạn buôn nô lệ châu Phi thế kỷ XV - XIX” có viết: tổng số nô lệ xuất đi từ châu Phi trong thời gian thế kỷ XVI - XIX vào khoảng 15 - 30 triệu người; nếu kể cả số người chết trong quá trình đi trên đường vận chuyển, thì tổng cộng là 210 triệu người.

Lãnh tụ phong trào người da đen Mỹ ông Du Bois cho rằng trong thời gian nói trên, số nô lệ xuất từ châu Phi sang châu Mỹ ít nhất là 10 triệu người, nếu kể cả số người chết dọc đường đi thì vào khoảng 60 triệu người. Sử gia Mỹ giáo sư Curtin đưa ra ước tính mới dựa trên số liệu các hồ sơ lưu trữ, cho rằng từ giữa thế kỷ XV

đến thế kỷ XIX có khoảng 11 triệu nô lệ xuất đi từ châu Phi trong thời gian từ giữa thế kỷ XV tới thế kỷ XIX (không kể số chết khi bị bắt và khi chuyên chở họ). Nạn buôn nô lệ đã gây ra tai họa xã hội cho châu Phi, làm cho xã hội châu Phi suy thoái toàn bộ. Các nước phương Tây nên thành lập “Quỹ chuộc tội” với châu Phi.

Tây Ban Nha đã phạm tội tổ tông hãm hại tôn giáo. Thí dụ năm 1526, vua Tây Ban Nha Charles V hạ lệnh mỗi đội tàu thuyền phải https://thuviensach.vn

đem theo một nhà truyền giáo, nếu không sẽ không được rời cảng.

Năm 1532, Charles V yêu cầu Giáo hoàng phái 200 nhà truyền giáo đến châu Mỹ La tinh. Theo ghi chép của nhà truyền giáo nổi tiếng Las Casas, những người Tây Ban Nha xâm lược mỗi khi chinh phục được địa phương nào họ đều ra lệnh dùng hình thức tử hình tàn khốc nhất và dùng vũ lực buộc dân chúng địa phương phải theo Ki Tô giáo và chấp nhận sự thống trị của vua Tây Ban Nha. Ai không tuân lệnh sẽ lập tức bị giết. Đảo Andrés ban đầu có 3 triệu người Indian, năm 1514 còn 14.000 người, cuối cùng còn lại có 200

người.

Marx nói: “Để chiếm Malacca, người Hà Lan đã hối lộ Tổng đốc Bồ Đào Nha. Năm 1641, Tổng đốc cho phép họ vào thành. Để

“tiết kiệm” khoản chi 21.875 Bảng, họ đến ngay nhà riêng viên Tổng đốc và giết ông ta. Họ đi đến đâu thì nơi ấy biến thành đất hoang vu, người thưa thớt. Tỉnh Papaichton ở Guiana năm 1750

có hơn 80 nghìn dân, năm 1811 chỉ còn có 8.000 người. Điều đó được gọi là thương nghiệp ôn hòa đấy!”.

Nhật Bản, được gọi là “kẻ cướp của kẻ cướp” từng có tội tổ tông dã man tàn sát loài người. Sự tàn ác của Nhật nổi tiếng trong các nước phương Tây. Tháng 11 năm 1894, quân Nhật chiếm Đại Liên, Lữ

Thuận, tới đâu chúng cũng đốt sạch, cướp sạch. Trong vụ thảm sát tại Lữ Thuận có 20 nghìn người Trung Quốc bị giết, chỉ còn lại 36

người thuộc đội thu lượm xác chết được miễn bị sát hại. Báo chí châu Âu và Mỹ đã đưa tin về hành vi tàn ác của quân Nhật. Báo “Thế giới New York” lên án: “Nhật Bản là con quái thú đội lớp da văn minh mà có xương cốt dã man”. Trong 15 năm Nhật tiến hành chiến tranh xâm lược Trung Quốc, quân dân Trung Quốc thương vong 35 triệu người, trong đó chết 20 triệu người, thiệt hại tài sản trực tiếp 100 tỷ

USD, thiệt hại kinh tế gián tiếp 500 tỷ USD. Trong thời gian chiến tranh Thái Bình Dương, có hơn 1,11 triệu dân Phillippines hy sinh https://thuviensach.vn

trong chiến đấu và bị tàn sát; nhân dân Việt Nam chỉ trong hai năm 1944 - 1945 bị chết đói 2 triệu người. Lao công người Indonesia bị bắt đi lao động chết khoảng 2 triệu người. Tại Malaysia, có hơn 100 nghìn người bị lính Nhật giết hại. Tại Thái Lan và Myama, riêng vụ cưỡng chế lao công đi làm đường sắt Thái - Myanma (còn gọi là con đường sắt chết chóc) đã có 12 nghìn tù binh và 250 nghìn lao công bị chết.

Mỹ là quốc gia phạm tội tổ tông chồng chất. Ngày 16 tháng 9

năm 1620, 102 tín đồ Thanh giáo Anh lên chiếc thuyền “Hoa tháng Năm” qua 66 ngày đêm vượt biển đến đại lục Bắc Mỹ; năm sau chỉ còn lại 50 người. Nhưng năm 1621 họ gặt hái được một vụ

mùa màng bội thu bèn làm lễ tạ ơn Thượng Đế. Năm 1863, Tổng thống Lincoln tuyên bố ngày Thứ Năm tuần thứ 4 tháng 11 hàng năm là “Lễ Tạ Ơn”, là ngày lễ hội quốc gia, được nghỉ 4 ngày. “Lễ Tạ

Ơn” là ngày lễ đặc sắc nhất của nước Mỹ. Trong lòng người Mỹ, trên mức độ nào đó ngày lễ này còn quan trọng hơn Lễ Giáng Sinh.

Muốn nói cảm ơn, thì người Indian là ân nhân lớn nhất của những người da trắng đổ bộ lên đại lục châu Mỹ, nhưng người da trắng lại lấy oán trả ơn. Năm 1703, trong hội nghị lập pháp, những người thực dân quyết định thưởng 40 Bảng cho bất cứ ai lột được da đầu một người Indian và bắt được một người da đỏ. Mức thưởng này nâng lên 100 Bảng năm 1720. Năm 1744, giá một miếng da đầu đàn ông Indian trên 12 tuổi là 100 đồng Bảng mới, một tù binh nam giới giá 105 Bảng, một phụ nữ hoặc trẻ em giá 50 Bảng, da đầu phụ nữ hoặc trẻ em giá 50 Bảng. Tại đại lục Bắc Mỹ, do sự hãm hại của người da trắng mà cuộc sống khổ cực của người Indian kéo dài tới bốn thế

kỷ; dân tộc này hồi đầu thế kỷ XVI có gần 3 triệu người, tới năm 1860 chỉ còn 340 nghìn; năm 1890 còn 270 nghìn, 1910 còn 220

nghìn. Đầu thế kỷ XX, tuy người Indian được hưởng tư cách công dân Mỹ nhưng chưa được hưởng các quyền lợi liên quan, tuy họ vẫn phải nộp thuế theo luật vẫn phải chấp hành phục dịch, ngược lại họ

https://thuviensach.vn

phải sống trong vùng đất cằn cỗi được khoanh vùng dành riêng cho họ. Cho nên nước Mỹ càng nên có “Lễ Chuộc Tội”.

Là quốc gia không có tội tổ tông, Trung Quốc có tư cách nhất đảm nhiệm vai trò quốc gia lãnh tụ thế giới.

Trung Quốc có gene văn hóa ưu tú nhất

Ưu thế văn hóa, nội dung văn hóa của một dân tộc là điều kiện văn hóa đảm nhiệm quốc gia lãnh tụ thế giới. Người Mỹ chỉ có một loại văn hóa - văn hóa chủ nghĩa tư bản. Trung Quốc là viện bảo tàng, nơi tụ hội các loại văn hóa và truyền thống văn minh của nhân loại. Người Trung Quốc có nền văn hóa cổ đại lâu đời nhất trên thế giới; đây là nền văn hóa truyền thống duy nhất chưa từng bị gián đoạn trong các hệ thống văn hóa cổ điển trên thế giới.

Người Trung Quốc tập trung được nền văn hóa xã hội chủ nghĩa do chủ nghĩa Marx chỉ đạo, đây là nền văn hóa cách mạng không bị lật đổ trong tình trạng chủ nghĩa xã hội thế giới lâm vào hoàn cảnh khó khăn và thoái trào. Trong cải cách mở cửa, Trung Quốc lại là quốc gia học tập và hấp thụ văn hóa chủ nghĩa tư bản với quy mô lớn nhất và thành công nhất, qua đó hình thành nền văn hóa mở có đặc sắc rõ rệt. Văn hóa Trung Quốc ngày nay là nền đại văn hóa trăm biển nghìn sông, Trung Quốc có gene văn hóa ưu tú và tố

chất văn hóa làm kẻ lãnh đạo thế giới.

Trung Quốc có lý lịch và kinh nghiệm thành công lâu dài đảm nhiệm vai trò quốc gia lãnh tụ

Có một quan điểm cho rằng “Trung Quốc cần làm cường quốc chứ không cần làm lãnh tụ” - điều này đáng để bàn thảo. Giới hạn mục tiêu Trung Quốc trỗi dậy, Trung Quốc phát triển và mục tiêu phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa trong phạm vi “làm cường quốc” mà không làm “lãnh tụ” - luận điệu này tuy người Mỹ nghe https://thuviensach.vn

thấy thì dễ chịu, song tiến hành sự hạn chế như vậy đối với việc Trung Quốc trỗi dậy và phục hưng rõ ràng là sự tự mình ngăn chặn mình. Mục tiêu lớn của Trung Quốc trong thế kỷ XXI quyết không thể chỉ hạn chế ở làm “cường quốc”.

Thế giới toàn cầu hóa ngày một trở thành con thuyền lớn để

loài người cùng hội cùng thuyền, chuyện ai làm kẻ cầm lái con thuyền lớn ấy thì có quan hệ tới tiền đồ và số phận của toàn cầu. Nhưng việc để nước Mỹ tiếp tục làm người cầm lái rõ ràng ngày một lực bất tòng tâm, mọi người ngày càng không yên tâm với nước Mỹ. Tháng 11 năm 2009 Obama thăm Trung Quốc, một lần nữa dấy lên trong giới truyền thông thế giới một đợt bàn thảo nhiệt tình về “vai trò người lãnh đạo” thế giới của Trung Quốc.

“Nhật báo phố Wall” viết: “Cộng đồng quốc tế lo lắng đang mong muốn Trung Quốc đảm đương vai trò lãnh đạo”.

Việc dụ dỗ Trung Quốc quá sớm gánh lấy vai trò nhà lãnh đạo thế giới có thể là cái bẫy của Mỹ. Thế nhưng cũng đúng là chẳng thể

cứ để người Mỹ cầm lái mãi con thuyền lớn này của thế giới, bởi lẽ

anh chàng Mỹ lão làng trên con thuyền này đã gây ra khủng hoảng khắp nơi trên thế giới, làm cho con thuyền lớn ấy bị hư hỏng nhiều chỗ. Muốn tự cứu mình và cứu thế giới thì Trung Quốc phải chuẩn bị làm người cầm lái. Dĩ nhiên do tình hình con thuyền lớn thế giới ấy phức tạp, xuất hiện nhiều vấn đề có tính toàn cầu, thế giới đa cực hóa đang hình thành, e rằng không quốc gia nào có thể một mình cầm lái cho cả thế giới. Nhưng điều đó cũng chẳng thể trở thành lý do để Trung Quốc không thể làm quốc gia lãnh tụ.

Quốc gia lãnh tụ không có nghĩa là “quốc gia bá quyền”. Anh và Mỹ từng là quốc gia lãnh tụ của thế giới, họ cũng đều là quốc gia bá quyền của thế giới. Song điều đó không thể quyết định quốc gia lãnh tụ trong thời đại hậu Mỹ tất nhiên phải là quốc gia https://thuviensach.vn

bá quyền. Ý nghĩa của việc Trung Quốc trở thành quốc gia lãnh tụ

thế giới là ở chỗ nó chấm dứt mối liên hệ huyết thống giữa quốc gia lãnh tụ với quốc gia bá quyền và làm nên kỳ tích quốc gia lãnh tụ không phải là quốc gia bá quyền, mở ra một thời đại mới trong lịch sử thế giới có quốc gia lãnh tụ mà không có quốc gia bá quyền.

Quốc gia dân chủ không phải là quốc gia “không lãnh tụ”, mà là quốc gia nơi chế độ dân chủ sinh ra lãnh tụ, là quốc gia sinh ra lãnh tụ dân chủ. Thế giới dân chủ, thế giới đa cực hóa cũng không phải là thế giới không có “quốc gia lãnh tụ”, mà là thế giới không có “quốc gia bá quyền”. Cái mà thế giới dân chủ cần là “quốc gia lãnh tụ” không xưng bá. Thế giới đa cực hóa càng cần “quốc gia lãnh tụ” có thể làm cho thế giới hòa hợp với nhau. Bởi vậy, dù là quốc gia dân chủ hay thế giới dân chủ đều cần có lãnh tụ, chỉ có điều vị lãnh tụ ấy sinh ra một cách dân chủ, là lãnh tụ dân chủ cao độ, chứ không phải là lãnh tụ kiểu quân chủ.

Bao giờ Trung Quốc có thể trở thành quốc gia lãnh tụ của thế

giới, có thể đi lên cương vị lãnh đạo - dĩ nhiên điều đó Trung Quốc phải lượng sức mà làm, cần một quá trình; cho dù đã làm người cầm lái thì cũng phải liên hợp mọi người cùng lái. Nếu vì nhiệm vụ

cầm lái nặng nề mà căn bản từ bỏ mục tiêu lớn Trung Quốc làm

“quốc gia lãnh tụ”, mãi mãi chỉ đáp con thuyền lớn do người Mỹ

cầm lái, - trên thực tế như vậy là thiếu lòng tự tin, cũng là thiếu chí tiến thủ.

Trung Quốc mãi mãi không xưng bá, Trung Quốc quyết không làm kẻ đứng đầu - đây là một tư tưởng chiến lược tinh túy. Song phải hiểu một cách biện chứng về tư tưởng “không làm kẻ đứng đầu”. Bởi lẽ kẻ “đứng đầu” thế giới trước đây đều là bá chủ, làm kẻ đứng đầu tức là làm “bá chủ”, đứng đầu nghĩa là xưng bá, dĩ

nhiên mãi mãi không thể làm kẻ “đứng đầu” như thế. Trước kia có https://thuviensach.vn

một số quốc gia làm “kẻ đứng đầu”, tức làm “kẻ đứng đầu” một liên minh, nghĩa là trong cuộc cạnh tranh toàn cầu và khu vực, một số quốc gia họp thành liên minh để đối kháng với liên minh do một số quốc gia khác họp thành, làm “kẻ đứng đầu” liên minh như vậy tức là làm “chủ liên minh”; Trung Quốc không thể làm “kẻ

đứng đầu” như thế. Nhưng Trung Quốc không làm “kẻ đứng đầu” với ý nghĩa bá chủ và chủ liên minh, không có nghĩa là Trung Quốc không xuất đầu lộ diện, không có nghĩa là mãi mãi không phát huy địa vị và tác dụng quốc gia lãnh tụ trên thế giới.

Trên lĩnh vực phát triển kinh tế thế giới, Trung Quốc phát huy tác dụng đầu tàu; trên lĩnh vực giữ gìn hòa bình thế giới, thúc đẩy sự phát triển chung, Trung Quốc phát huy tác dụng hài hòa; trên mặt đối phó với các khó khăn toàn cầu, tăng cường hợp tác quốc tế, Trung Quốc phát huy tác dụng đi đầu, Trung Quốc phát huy tác dụng dẫn dắt tiến bộ của toàn thế giới. Trên mặt đối ngoại, Trung Quốc tạo dựng trật tự quốc tế mới ổn định, công bằng, hòa bình; trên mặt đối nội, Trung Quốc làm cho dân chúng được sống bình yên hạnh phúc - sao lại không làm như vậy? Cho nên Trung Quốc trong thế kỷ XXI vừa phải làm cường quốc vừa lại không thể

thoái thác làm lãnh tụ.

Trung Quốc có lý lịch và kinh nghiệm 1.000 năm làm quốc gia nhất thế giới, có truyền thống tốt làm quốc gia lãnh tụ. Đây là một tài sản quý giá. Thực hiện sự phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa là lần thứ hai đi lên nhất thế giới, một lần nữa làm nên vinh quang quốc gia quán quân. Trung Quốc từng trải qua sự tôi rèn trong quá trình nổi lên - suy thoái - tái trỗi dậy, từ nhất thế giới đến tụt hậu bị đánh, lần nữa trở lại nhất thế giới mới, Trung Quốc sẽ trở thành quốc gia có kinh nghiệm lãnh đạo phong phú nhất. Trung Quốc đi lên cương vị lãnh đạo thế giới, nhất định là kẻ lãnh đạo ưu tú nhất.

https://thuviensach.vn

Trên vấn đề quyền lãnh đạo cần có chí khí của Washington Chí khí của Tổng thống khai quốc Mỹ Washington có hai biểu hiện vĩ đại: thứ nhất, trong hoàn cảnh lớn toàn cầu hồi ấy phổ

biến thực hành chế độ quân chủ, trong tình hình một số sĩ quan đề cử ông làm hoàng đế, Washington đã kiên quyết cự tuyệt sự

quyến rũ của chế độ quân chủ mà đi đầu thành lập “chế độ cộng hòa” cho nước Mỹ, làm cho nước này trở thành quốc gia đầu tiên trên trái đất theo chế độ cộng hòa tiên tiến. Thứ hai, sau khi liên tục hai nhiệm kỳ làm Tổng thống nước Mỹ, trong tình hình cả nước đồng lòng mong ông ở lại và các giới nhất trí đề cử ông tranh cử

Tổng thống nhiệm kỳ thứ ba, ông kiên quyết không chịu, lại dẫn đầu nước Mỹ thực hiện “chế độ nhiệm kỳ” Tổng thống Mỹ. Chí khí ấy của Washington làm một nhân vật lãnh tụ cũng nên trở thành chí khí của quốc gia lãnh tụ. Chí khí của Washington trong nền chính trị quốc nội cũng nên trở thành tấm gương trong chính trị quốc tế của nước Mỹ. Đáng tiếc là trên vấn đề địa vị lãnh tụ cộng đồng quốc tế nước Mỹ đã thể hiện sự tự tư nghiêm trọng. Một báo cáo của công ty Mỹ Rand có tên “Từ ngăn chặn đến lãnh đạo toàn cầu: nước Mỹ và thế giới sau chiến tranh lạnh” có đoạn viết: “Là kẻ thắng trong chiến tranh lạnh, nước Mỹ có mấy lựa chọn chiến lược lớn, có thể từ bỏ trách nhiệm lãnh đạo toàn cầu, chuyển sang lo việc nội bộ nước Mỹ; có thể từng bước giao quyền lãnh đạo, tức giảm tác dụng toàn cầu và khuyến khích xuất hiện một bố cục quân bình thế lực kiểu cũ trên cơ sở phạm vi thế lực; cũng có thể xác lập mục tiêu chiến lược trung tâm là củng cố địa vị lãnh đạo toàn cầu và loại trừ sự trỗi dậy của các địch thủ toàn cầu”. Lựa chọn của nước Mỹ là: “Đảm đương nhiệm vụ lãnh đạo toàn cầu và coi trọng việc mãi mãi ngăn chặn sự trỗi dậy của một địch thủ toàn cầu khác hoặc ngăn chặn cục diện thế giới đa cực - đây là phương châm chỉ đạo lâu dài tốt nhất. Một thế giới do Mỹ lãnh đạo có nhiều nhất những điều tốt: Thứ nhất, môi trường tổng thể càng cởi mở thông thoáng https://thuviensach.vn

hơn, các quan niệm giá trị của Mỹ như dân chủ, thị trường tự do và pháp chế càng được hoan nghênh. Thứ hai, càng dễ hợp tác đối phó các vấn đề quan trọng như phổ biến vũ khí hạt nhân, sự đe dọa của bá quyền khu vực và xung đột cường độ thấp. Thứ ba, có thể loại trừ sự trỗi dậy của một địch thủ toàn cầu khác, qua đó tránh được một cuộc chiến tranh lạnh hoặc nóng toàn cầu và các tai họa do chiến tranh mang lại, kể cả giao tranh hạt nhân toàn cầu. Cho nên so với cục diện quân bình thế lực hai cực hoặc đa cực thì địa vị

lãnh đạo toàn cầu của Mỹ càng có lợi cho sự ổn định toàn cầu”.

Trên vấn đề quyền lãnh đạo toàn cầu, nước Mỹ nên học Washington. Phát triển quốc gia cũng như phát triển cá nhân đều không nên tham quyền cố vị. Đây là sự văn minh và tiến bộ của nước Mỹ, cũng là sự may mắn và điều tốt lành của thế giới.

Điều đáng mừng là nhân dân Mỹ không ủng hộ bá quyền Mỹ

mà ủng hộ thế giới dân chủ. Huntington từng nói: các quan chức Mỹ

“ca ngợi nước Mỹ là kẻ bá chủ nhân từ”, tâng bốc Mỹ là “siêu cường kiểu phi đế quốc đầu tiên”, nhưng “trong một cuộc thăm dò ý kiến năm 1997, chỉ có 13% người mong muốn nước Mỹ chiếm địa vị chủ đạo trong các công việc quốc tế, 74% hy vọng Mỹ thực hiện cùng chia sẻ quyền lực với các quốc gia khác”, “Mỹ thiếu mất một cơ sở chính trị quốc nội để xây dựng thế giới đơn cực hóa”.

Không được biến “quốc gia lãnh tụ” thành “quốc gia bá quyền”

Trong lịch sử thế giới cận đại, quốc gia lãnh tụ của cộng đồng quốc tế đồng thời đều là quốc gia bá quyền, là quốc gia lãnh tụ có tính bá quyền; các quốc gia lãnh tụ ấy đồng thời là quốc gia bá chủ. Trong tương lai, khi làm quốc gia lãnh tụ thế giới, Trung Quốc phải thay đổi tính chất đó, là quốc gia lần đầu tiên thực hiện sự chuyển biến căn bản “quốc gia lãnh tụ” không đồng https://thuviensach.vn

nghĩa là “quốc gia bá quyền”, trở thành quốc gia lãnh tụ đầu tiên không có tính chất bá quyền trong thời đại hậu Mỹ.

Từ sau khi các nhà hàng hải châu Âu qua những khám phá lớn về

địa lý, qua việc kết nối liên thông về địa lý các xã hội vùng phân tán tại nhiều châu lục trên trái đất, liên kết họ lại thành cộng đồng quốc tế, trên trái đất đã nảy sinh một nhu cầu mới, đó là nhu cầu “trật tự quốc tế”, tức là nhu cầu lãnh đạo thế giới và quản lý thế giới. Nhưng sự hình thành trật tự quốc tế phải trải qua một quá trình lịch sử lâu dài. Lịch sử của cộng đồng quốc tế đã có 500 năm nhưng cho tới nay trật tự quốc tế lý tưởng vẫn chưa thực sự hình thành; để trật tự quốc tế đạt tới trình độ như trật tự quốc gia, còn cần đi một quãng đường khá dài.

Đại để có thể chia lịch sử diễn tiến sự phát triển quyền lãnh đạo thế giới ra làm ba giai đoạn.

Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn “vô chủ”: Có cộng đồng quốc tế mà không có trật tự quốc tế. Giai đoạn này có đặc trưng cơ bản là “kẻ mạnh là kẻ cướp”, “kẻ có năng lực là thổ phỉ”, một số ít quốc gia dựa vào vũ lực để tiến hành cướp bóc, giết chóc quốc gia hoặc các vùng khác, thực hiện vơ vét sạch trơn, tiêu diệt các nền văn minh khác. Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan thời xưa đều là những điển hình kẻ mạnh là kẻ cướp của cộng đồng quốc tế thời kỳ đầu. Trong cánh rừng nguyên thủy cộng đồng quốc tế vừa mới thành lập, các quốc gia này thi hành “luật rừng” Hobbles(19) cá lớn nuốt cá bé. Đó là thời kỳ nguyên thủy của cộng đồng quốc tế.

Giai đoạn này ở vào thời gian trước khi chấm dứt cuộc Chiến tranh 30 năm(20) trong những năm từ 1500 đến 1648, kéo dài chừng 150

năm.

Giai đoạn thứ hai là giai đoạn “bá chủ”, tức giai đoạn kẻ mạnh làm chúa, làm bá chủ. Bắt đầu từ sau cuộc Chiến tranh 30 năm, kể từ

https://thuviensach.vn

năm 1648, cộng đồng quốc tế bắt đầu có trật tự quốc tế đầu tiên, tiến sang thời đại qua chiến tranh mà sinh ra bá chủ, dựa vào bá chủ để xây dựng và duy trì trật tự quốc tế. Quốc gia bá chủ điển hình trong thời đại bá chủ là nước Anh và nước Mỹ, đại diện điển hình của trật tự quốc tế thời đại bá chủ là “nền hòa bình dưới sự

thống trị của Anh Quốc” và “nền hòa bình dưới sự thống trị của Mỹ”. Giai đoạn này bắt đầu từ năm 1648 cho tới nay, đã trải qua ba thế kỷ rưỡi.

Giai đoạn thứ ba là giai đoạn “dân chủ”: Tiêu chí căn bản của giai đoạn này là Trung Quốc tiến lên cương vị quốc gia lãnh tụ, là sự

dân chủ hóa quan hệ quốc tế và dân chủ hóa cộng đồng quốc tế.

Sự lãnh đạo bá quyền thế giới của Mỹ đã trở nên lạc lõng với thời đại, Mỹ không còn xứng đáng với chức vụ quốc gia lãnh tụ; sự

lãnh đạo có tính chất bá quyền của Mỹ ngày càng bị phê phán nhiều. Cựu Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad khi trả lời phỏng vấn của đài truyền hình Trung Quốc đã nói: “Nước Mỹ có cơ hội rất tốt để thể hiện nền văn minh của họ, điều không may là nhà lãnh đạo Mỹ lại dùng phương thức xâm phạm để thể hiện sức mạnh của họ, kể cả quyền ưu tiên đánh trả, cũng tức là trong tình hình chưa bị quốc gia khác tấn công mà nước Mỹ cho rằng họ có quyền tấn công và chinh phục quốc gia khác. Điều đó làm các nước nhỏ rất lo lắng. Đây không phải là vai trò nước Mỹ nên đảm đương, Mỹ nên làm một công dân quốc tế tốt, nên tán thành thông qua một tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc để giám sát mối quan hệ quốc tế và biểu hiện của các nước. Tôi cho rằng Mỹ

có thể trở thành một quốc gia rất tốt, có thể gánh vác trách nhiệm thế giới. Nhưng trừ khi Mỹ thiết lập được sự cân bằng với các quốc gia khác, nếu không Mỹ sẽ bắt nạt các nước nhỏ yếu. Một nhà lãnh đạo tốt không nên có tính xâm lược, nên làm những việc phù hợp đạo đức. Gây chiến tranh chinh phục nước khác, giết hại https://thuviensach.vn

nhân dân, đó không phải là nhà lãnh đạo tốt; nên phát triển nước mình, đem lại cho nhân dân đời sống tốt hơn, nhưng không thể vì thế mà tấn công và xâm lược nước khác, cướp đi những thứ của nước khác. Chẳng hạn chớ nên vì để nhân dân nước mình sống tốt mà chinh phục một nước có nhiều dầu mỏ, mà nên qua cần cù lao động, phát triển công nghiệp để đạt được mục đích đó. Có thể cố

gắng đem lại đời sống tốt cho nhân dân nhưng không được trả giá bằng sự hy sinh quốc gia khác. Chinh phục nước khác, lấy đi tài nguyên của người ta để mình sử dụng, đó là khái niệm vương quốc cổ hủ, là sai lầm”.

Là quốc gia lãnh tụ mới, Trung Quốc sẽ không đi con đường bá quyền của Mỹ mà sẽ gìn giữ hòa bình và hòa hợp toàn cầu.

Trung Quốc cần học Mỹ: “Hoãn xưng vương”

Năm 1895, GDP nước Mỹ vượt nước Anh, trở thành nhất thế

giới. Năm 1945, nửa thế kỷ sau khi GDP Mỹ vượt Anh, tức sau Thế

chiến II nước Mỹ mới thay thế địa vị lãnh tụ thế giới của Anh.

Hiện nay GDP Trung Quốc còn chưa vượt Mỹ, sau khi vượt Mỹ 50

năm hãy nói chuyện địa vị lãnh tụ thế giới cũng chưa muộn, vì thế

nước Mỹ căn bản chẳng cần căng thẳng. Trung Quốc cũng phải

“Nắm chắc giành nhất thế giới, ổn thỏa gánh trách nhiệm nặng”, chưa vội đảm nhận vai trò lãnh tụ thế giới. Đây cũng là yêu cầu của giấu mình chờ thời. Để cho Mỹ lưu nhiệm một thời gian nữa, như

vậy đối với các bên đều tốt cả.

Thực ra, Mỹ hoãn xưng vương hoàn toàn không phải là tự giác, mà là bất đắc dĩ. Xưa nay Mỹ ấp ủ hoài bão xưng bá thế giới, thậm chí trước khi Mỹ trở thành một quốc gia, những người đầu tiên từ

các nước châu Âu vượt biển đến châu Mỹ đã có lý tưởng và hoài bão xây dựng tại Bắc Mỹ những “thành phố trên đỉnh núi”, muốn làm

“cây hải đăng thế giới” dẫn dắt nhân loại. Họ tự cho rằng mình là https://thuviensach.vn

người dân được Thượng Đế lựa chọn, lãnh đạo thế giới là “số phận trời định”. Nhưng vì sức mạnh của Mỹ có hạn, trong thời gian trước cuối thế kỷ XIX, nước Mỹ chỉ có thể tuân theo chiến lược chủ

nghĩa cô lập. Đại chiến Thế giới lần thứ I là một bước ngoặt quan trọng làm yếu các nước lớn châu Âu, làm sức mạnh Mỹ trỗi dậy.

Trong thời gian chiến tranh, tổng lượng kinh tế Mỹ vượt quá tổng lượng kinh tế các quốc gia châu Âu cộng lại, điều đó làm tăng mạnh lòng ham muốn lãnh đạo thế giới của nước Mỹ, họ muốn lập tức đi lên cương vị lãnh đạo thế giới. Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson công bố “Kế hoạch 14 điểm”(21) đề xướng thành lập Hội Quốc Liên(22), tung ra cương lĩnh thi hành chính sách nước Mỹ lãnh đạo thế giới, vẽ nên bản thiết kế nước Mỹ chế ngự thế giới, đây là lý luận và thực tiễn quan trọng của việc nước Mỹ thiết kế thế

giới và lãnh đạo thế giới. Nhưng do nước Mỹ vừa mới bộc lộ tài cán trước thế giới mà thực lực kinh tế hùng hậu của anh nhà giàu mới phất này hãy còn chưa đủ mức có thể chuyển hóa thành năng lực chiến lược chủ đạo tình hình lớn của thế giới, uy tín của Mỹ còn khó thu phục các quốc gia khác trên đại sân khấu thế giới; Anh Quốc và Pháp, những đế quốc già lão này hãy còn chút oai phong rớt lại,

“Giấc mơ Mỹ” lãnh đạo thế giới của ông Wilson chẳng những bị

ngăn chặn trên sân khấu quốc tế mà ngay ở trong nước cũng vậy.

Kết quả là nước Mỹ chưa trở thành kẻ lãnh đạo thế giới; bản thân Wilson cũng tổn thọ, ông qua đời trong chuyến lữ hành mệt mỏi du thuyết về “Giấc mơ Mỹ”, trở thành một đoạn lịch sử thê lương. Vì vậy nước Mỹ chưa thể kịp thời đi lên cương vị lãnh đạo thế giới, thực hiện “Giấc mơ lãnh tụ”, đành trở lại quỹ đạo chủ nghĩa biệt lập.

Trung Quốc thế kỷ XXI muốn trở thành thành lãnh tụ thế

giới phải trải qua sự nỗ lực trong nửa thế kỷ, ba giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất: trong quá trình rượt đuổi và tiến gần nước Mỹ phải tích cực tham gia việc lãnh đạo thế giới; giai đoạn thứ hai: trong tình hình song song tiến bước với Mỹ, phải cùng Mỹ lãnh đạo thế giới; https://thuviensach.vn

giai đoạn thứ ba: một thời gian sau khi vượt Mỹ, Trung Quốc phải có tác dụng chủ đạo trong việc lãnh đạo và quản lý thế giới, trở thành kẻ lãnh đạo chủ yếu của thế giới. Hiện nay Trung Quốc đang tích cực tham gia lãnh đạo, đang đi tới cùng nhau lãnh đạo; giai đoạn này đại để cần kéo dài trong 20 - 30 năm.

Con đường Trung Quốc đi lên cương vị quốc gia lãnh tụ là con đường từ “Tự đứng trong cánh rừng” tới “Mọc cao trong cánh rừng”, từ hòa nhập vào hệ thống quốc tế tới chủ đạo hệ thống quốc tế.

Không có năng lực đứng độc lập trong cánh rừng các dân tộc trên thế giới thì không có tư cách hòa nhập thế giới. Nhưng hòa nhập thế giới, đi vào quỹ đạo chung của thế giới lại không phải là mục tiêu của chúng ta, mà chúng ta phải làm nên công chuyện, trở thành quốc gia lãnh tụ dẫn đường thế giới, chủ đạo thế giới, lãnh đạo thế giới.

https://thuviensach.vn

II. Thời đại Trung Quốc là thời đại “mô hình phát triển Trung Quốc” ưu việt so với thế giới Sự cạnh tranh giữa các quốc gia, nhất là cạnh tranh giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại, về bản chất là

“cạnh tranh kiểu mô hình”, tức cạnh tranh về mô hình dựng nước, mô hình phát triển. Về bản chất, sức cạnh tranh quốc gia là sức cạnh tranh của mô hình; kết cục tốt thắng xấu thải trong sự so sánh và lựa chọn của các mô hình khác nhau trong lịch sử sẽ quyết định địa vị, tiền đồ và số phận của quốc gia. Nói cho tới cùng,

“cạnh tranh mô hình” giữa các nước lớn là sự cạnh tranh về trình độ

văn minh và chỉ số hạnh phúc, là sự cạnh tranh mà lòng người thế

gian hướng đến, tức là xem xem mô hình nào có sức sống và sức sáng tạo hơn, có sức hút và sức ngưng tụ hơn.

Lôi kéo hoặc chia rẽ: cuộc đọ sức giữa ba loại mô hình Kể từ thế kỷ XX trên sân khấu quốc tế đã lần lượt xuất hiện cuộc cạnh tranh và đọ sức kéo dài giữa ba loại mô hình có ảnh hưởng tới lịch sử thế giới và tiền đồ loài người, đó là “mô hình phương Tây”, “mô hình phương Bắc” và “mô hình phương Đông”. Mô hình phương Tây đại diện là Mỹ, mô hình phương Bắc đại diện là mô hình Liên Xô; mô hình phương Đông tức là mô hình chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc được sáng tạo ra trong 30 năm cải cách mở cửa, tức mô hình Trung Quốc.

Cuộc cạnh tranh giữa mô hình Liên Xô với mô hình Mỹ xuyên suốt thế kỷ XX. Còn cuộc cạnh tranh giữa mô hình Trung Quốc với mô hình Mỹ sẽ xuyên suốt thế kỷ XXI; độ sâu, độ rộng và độ

dài (nói về thời gian) của cuộc cạnh tranh này sẽ có ảnh hưởng vượt xa hiệu ứng chiến lược của cuộc cạnh tranh mô hình Mỹ - Liên Xô.

https://thuviensach.vn

Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, người phương Tây phổ

biến tin vào “Thuyết hồi kết lịch sử”(23), cho rằng mô hình chính trị dân chủ kiểu phương Tây là mô hình chính trị cuối cùng và cũng là mô hình lý tưởng nhất trong lịch sử; dùng nền dân chủ

phương Tây để cải tạo và xây dựng thế giới trở thành sứ mạng và trách nhiệm của thế giới phương Tây; dân chủ và tự do kiểu phương Tây cũng sẽ trở thành sức mạnh mềm lớn nhất của phương Tây để

chinh phục thế giới. Nhưng thế giới phương Tây đã nhanh chóng nhìn thấy cái bị lịch sử chấm dứt chỉ là mô hình Liên Xô mà thôi, còn việc kết thúc mô hình Liên Xô và việc kết thúc mô hình xã hội chủ nghĩa căn bản là hai chuyện khác nhau. Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai nước Mỹ - Liên Xô sau Thế chiến II là cạnh tranh mô hình quốc gia; thất bại của Liên Xô là thất bại của một kiểu mô hình quốc gia.

Sau hồi kết lịch sử của mô hình Liên Xô, lịch sử của mô hình Trung Quốc đã bắt đầu; nó thể hiện sức làm gương, sức thuyết phục, sức ảnh hưởng và sức cạnh tranh có tính thế giới, tỏ rõ triển vọng mới cho sự tiến bộ của xã hội loài người và sự phát triển của lịch sử thế giới, song đồng thời cũng thể hiện mặt non nớt trẻ trung của nó. Trên sân khấu thế giới thế kỷ XXI, sự cạnh tranh về mô hình dựng nước và mô hình phát triển tập trung thể hiện ở sự cạnh tranh giữa mô hình phương Tây và mô hình phương Đông, cũng tức là cạnh tranh giữa mô hình Mỹ và mô hình Trung Quốc. Sau khi đánh bại mô hình Liên Xô, mô hình Mỹ lên tới đỉnh điểm của nó. Tuy rằng trong cuộc cạnh tranh với mô hình Trung Quốc ở thế kỷ XXI, mô hình Mỹ ngạo mạn đã để lộ triệu chứng suy thoái - cuộc khủng hoảng tài chính có tính thế giới bắt đầu từ nước Mỹ đã lung lay nặng nề địa vị và ảnh hưởng của mô hình Mỹ.Nhưng trong thế giới hiện nay, mô hình Mỹ vẫn chiếm cao điểm nhất thế giới. Mô hình Trung Quốc tuy đã giành được những thành tựu cả thế giới đều biết nhưng còn ở trong giai đoạn bước đầu, với tư cách là một đề

https://thuviensach.vn

tài mới, nó còn nhiều việc phải làm. Muốn thắng trong cuộc cạnh tranh thế kỷ này, Trung Quốc phải làm cho mô hình quốc gia của mình trở nên tiên tiến và ưu việt hơn mô hình Mỹ.

Không tiến lên thì sẽ chết: Bài học của mô hình Liên Xô Trong lịch sử thế giới cận đại, mô hình Liên Xô là một mô hình có công lao to lớn, có ba công trạng lịch sử lớn.

Công trạng thứ nhất, trong cuộc Đại chiến Thế giới lần thứ II, Liên Xô đảm đương vai trò chủ lực chống phát xít, Liên Xô chịu thiệt hại lớn nhất trong cuộc chiến tranh này. Theo thống kê, số

thương vong của quân dân Liên Xô lên tới hơn 60 triệu người, trong đó chết 27 triệu người; hơn 1.700 thành phố và hơn 70 nghìn làng bị đánh phá cướp bóc, thiệt hại vật chất lên đến 679 tỷ Rúp. Riêng Liên Xô chiếm 41% tổng thiệt hại của các nước tham gia Đại chiến Thế giới lần thứ II. Khi chiến tranh chấm dứt, Liên Xô được công nhận là cường quốc quân sự hàng đầu thế giới. Tổng thống Mỹ

Roosevelt nói: “Hồng quân và nhân dân Liên Xô đã buộc lực lượng vũ trang Hitler đi tới con đường hoàn toàn thất bại, qua đó họ được nhân dân Mỹ chân thành và mãi mãi khâm phục”.

Công trạng thứ hai, trong việc xây dựng kinh tế, Liên Xô đã giành được thành tựu to lớn “Thứ nhì thế giới” về tổng sản lượng kinh tế.

Công trạng thứ ba, mô hình Liên Xô buộc chủ nghĩa tư bản đi tới văn minh. Chủ nghĩa tư bản nguyên thủy thời kỳ đầu là chủ nghĩa tư

bản dã man đẫm máu; chủ nghĩa tư bản độc quyền là chủ nghĩa tư

bản tàn khốc; còn chủ nghĩa phát xít càng là chủ nghĩa tư bản điên cuồng. Chủ nghĩa xã hội của mô hình Liên Xô trong cuộc đấu tranh đối lập, đối kháng với chủ nghĩa tư bản đã buộc chủ nghĩa tư bản truyền thống chuyển biến theo hướng trở thành chủ nghĩa tư bản https://thuviensach.vn

hiện đại, đi tới văn minh, qua đó nâng cao được trình độ văn minh của toàn thế giới. Mô hình Liên Xô đã biến mất nhưng chủ nghĩa Marx và chủ nghĩa xã hội đã giành được thắng lợi vĩ đại, bởi lẽ loại chủ nghĩa tư bản nguyên thủy dã man thời kỳ đầu mà chủ nghĩa Marx cần lật đổ ấy đã không còn tồn tại trên thế giới. Hơn nữa, cái chủ nghĩa tư bản gây đại chiến thế giới, xâu xé thế giới mà Lenin và Stalin muốn tiêu diệt ấy cũng đã không tồn tại nữa.

Nếu nói rằng chủ nghĩa tư bản nguyên thủy do sự áp bức và bóc lột tàn khốc mà thúc ép dẫn tới sự ra đời chủ nghĩa xã hội của cuộc cách mạng vô sản, thế thì chủ nghĩa xã hội cách mạng lại thúc ép sự

sản sinh một chủ nghĩa tư bản tương đối văn minh. Về sau do sự trì trệ, xơ cứng thậm chí rũa nát của mô hình Liên Xô, chủ nghĩa tư bản hiện đại tương đối văn minh một lần nữa trong sức ép của cuộc cạnh tranh và so sánh mô hình lại buộc mô hình Liên Xô đi tới tan rã.

Nhưng số phận bất hạnh mô hình Liên Xô sụp đổ và ưu thế so sánh của mô hình Mỹ lại thúc ép sự ra đời tại Trung Quốc một chủ

nghĩa xã hội cải cách mở cửa, xuất hiện một mô hình Trung Quốc căn bản khác với mô hình Liên Xô và lại có thể cạnh tranh với mô hình Mỹ. Có thể thấy là cuộc cạnh tranh giữa các mô hình khác nhau tuân theo quy luật tốt thắng xấu thua, hình thành trào lưu tiến bộ của thế giới, cung cấp động lực phát triển lịch sử. Một mô hình có ảnh hưởng thế giới, cho dù nó từng làm nên sự nghiệp vẻ

vang đến đâu, chỉ cần nó xuất hiện sự “ngạo mạn của mô hình”, rơi vào tình trạng “xơ cứng”, thậm chí trở thành sự “biến chất mô hình”, “rũa nát mô hình”, thế thì tất nhiên nó sẽ bị vứt vào sọt rác của lịch sử. Muốn giữ được sức sống và sức cạnh tranh, mô hình Trung Quốc tất phải có sức sáng tạo lâu bền, phải có sức sáng tạo hơn mô hình Mỹ, như vậy mới có thể có tư cách và năng lực cạnh tranh làm quốc gia lãnh tụ.

https://thuviensach.vn

Hấp thu kinh nghiệm của nhiều nước: bí quyết của “mô hình Singapore”

Lý Quang Diệu nói: “Không có một Vạn lý Trường thành giữa chủ

nghĩa tư bản với chủ nghĩa xã hội; họ có thể bổ khuyết cho nhau, hoàn thiện lẫn nhau”.

Một vị nguyên lão của Đảng Hành động nhân dân Singapore là ông Rajaratnam từng nói: cái gọi là con đường Singapore tức là chủ

nghĩa xã hội về chính trị và chủ nghĩa tư bản về kinh tế. Nghĩa là sử dụng biện pháp chủ nghĩa tư bản để làm ra của cải, vận dụng phương pháp của chủ nghĩa xã hội để phân phối của cải.

Là một cường quốc kiểu mini, sự trỗi dậy của Singapore là một kỳ

tích. Bí quyết của huyền thoại Singapore là ở đâu? Theo cách nói của Lý Quang Diệu và Rajaratnam, bí quyết là ở chỗ “chủ nghĩa hợp thành” trăm sông đổ về biển. Đặc điểm và quy luật mô hình Singapore là ở đó. Thành công của Singapore là kết quả sự bổ

khuyết lẫn nhau, hoàn thiện lẫn nhau giữa chủ nghĩa xã hội với chủ

nghĩa tư bản.

Thế nào là chủ nghĩa Marx? Bản thân chủ nghĩa Marx là thứ chủ

nghĩa hợp thành có tính phê phán, tính cách mạng, tính sáng tạo.

Chủ nghĩa Marx là thành quả của văn minh nhân loại đem tất cả mọi thứ có giá trị sáng tạo bởi các xã hội nguyên thuỷ, xã hội nô lệ, xã hội phong kiến, đặc biệt là xã hội chủ nghĩa tư bản gộp lại mà thành.

Thế nào là chủ nghĩa xã hội? Chủ nghĩa xã hội là chủ nghĩa hợp thành có tính phê phán, tính cách mạng, tính sáng tạo. Trong bản đề cương “Nhiệm vụ hiện nay của chính quyền Xô Viết” viết năm 1918, khi vạch rõ việc không sử dụng các thành tựu công nghệ và văn hóa mà chủ nghĩa tư bản đã đạt được thì không thể thực hiện được https://thuviensach.vn

chủ nghĩa xã hội, Lenin có nhấn mạnh nhà nước xã hội chủ nghĩa cần “vui vẻ hấp thu mọi cái tốt của nước ngoài”: Chính quyền Xô Viết + trật từ đường sắt của nước Phổ + kỹ

thuật và tổ chức Tơ rớt(24) của nước Mỹ + nền giáo dục quốc dân Mỹ v.v. = chủ nghĩa xã hội”.

Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc dĩ nhiên khác với “chủ

nghĩa hợp thành” của Singapore. Nhưng công cuộc cải cách mở cửa của Trung Quốc cũng là quá trình học tập thế giới, hợp thành trăm sông đổ vào biển và sáng tạo. Chủ nghĩa hợp thành là một tư tưởng chiến lược của chủ nghĩa Marx, cũng là cái đem lại ưu thế sức mạnh cho chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc là sự tổng hòa những thứ tốt của Trung Quốc và những thứ tốt của nước ngoài, đặc biệt là sự tổng hòa những thứ tốt của các nước tư bản trên thế giới.

Dùng sáng tạo cái mới để dẫn dắt thế giới là sứ mạng của “mô hình Trung Quốc”

Tất cả các quốc gia quán quân, quốc gia lãnh tụ trên thế giới không nước nào không là quốc gia sáng tạo mô hình mới, đều dùng đặc sắc để dựng nước, dùng sáng tạo để chấn hưng đất nước, chứ

không phải là quốc gia có tính sao chép, phục chế, copy. Đặc sắc của Mỹ khác với của Anh, đặc sắc của Trung Quốc cũng khác với của Mỹ. Muốn trở thành quốc gia lãnh tụ thế giới, Trung Quốc phải sáng tạo và cống hiến một mô hình mới cho thế giới này.

Trung Quốc không thể sao chép, kể cả Trung Quốc không thể sao chép kẻ khác, kẻ khác cũng không thể sao chép Trung Quốc. Là quốc gia hình mẫu và nêu gương cho thế giới, quốc gia quán quân, quốc gia lãnh tụ chỉ có thể được tham khảo chứ không thể sao chép.

Nói theo ý nghĩa đó, bản chất của “đặc sắc Trung Quốc” tức là sáng tạo cái mới, sứ mạng của “mô hình Trung Quốc” là sáng tạo.

https://thuviensach.vn

Tính sáng tạo, tính đổi mới của Trung Quốc chủ yếu thể hiện trên ba mặt:

1. Xét từ ý nghĩa và góc độ chủ nghĩa xã hội, mô hình Trung Quốc phải giải quyết những vấn đề mô hình Liên Xô chưa giải quyết. Về mặt này, mô hình Trung Quốc đã thành công lớn.

2. Xét từ góc độ phát triển văn minh nhân loại, cần giải quyết những vấn đề mà mô hình phương Tây, đặc biệt là mô hình Mỹ

chưa giải quyết, thí dụ các vấn đề nghiêm trọng xuất hiện trong cuộc khủng hoảng tài chính có tính thế giới năm 2008, vấn đề chủ nghĩa bá quyền trong lĩnh vực quan hệ quốc tế.

Về mặt này, Mỹ và Trung Quốc đang tăng cường liên hợp lãnh đạo và quản lý thế giới, hợp tác giải quyết các vấn đề nóng hổi và khó khăn, đạt được những thành tích rõ ràng, con đường hợp tác đang mở rộng.

3. Cần giải quyết những vấn đề thắt cổ chai ảnh hưởng tới sự

phát triển một cách khoa học của Trung Quốc. Thí dụ vấn đề

chênh lệch thu nhập quá lớn, vấn đề chống tham nhũng. Mô hình của quốc gia lãnh tụ vừa phải là mô hình phát triển quốc gia một cách khoa học và lành mạnh, cũng phải là mô hình giải quyết các vấn đề và mâu thuẫn của thế giới, là mô hình hữu hiệu trong việc giải quyết các mâu thuẫn có tính thế giới và các khó khăn có tính toàn cầu. Sức sống, sức cạnh tranh, sức ảnh hưởng của mô hình Trung Quốc phụ thuộc vào năng lực và tiềm lực của mô hình này trong việc giải quyết hữu hiệu các vấn đề

Trung Quốc và các vấn đề thế giới. Năng lực và tiềm lực đó về cơ bản là một loại sức sáng tạo, sức đổi mới.

https://thuviensach.vn

III. Thời đại Trung Quốc là thời đại “Giá trị quan Trung Quốc” dẫn dắt thế giới

Có quan điểm cho rằng quốc gia hạng nhất xuất khẩu văn hóa và giá trị, quốc gia hạng hai xuất khẩu kỹ thuật và quy tắc, quốc gia hạng ba xuất khẩu sản phẩm và sức lao động. Thời đại Trung Quốc chẳng những là thời đại tổng sản lượng kinh tế Trung Quốc nhất thế giới, chẳng những là thời đại năng lực sản xuất vật chất của Trung Quốc nhất thế giới, mà còn là thời đại tinh thần Trung Quốc, văn hóa Trung Quốc đi ra thế giới, trở thành giai điệu văn hóa chính của thế giới.

“Tây hóa” biến thành “Đông hóa”

Khi nói tới chuyện các nước phương Tây đẩy mạnh chiến lược Tây hóa, phân hóa Trung Quốc, ai nấy đều căm phẫn bừng bừng. Có người nói: thời xưa bọn địa chủ tư bản sợ đảng Cộng sản đỏ hóa, sau này chúng ta liệu có thể làm cho “Tây hóa” biến thành “ Đông hóa”, làm cho “Mỹ hóa” trong toàn cầu hóa biến ra thành “Trung Quốc hóa” có tính thế giới được chăng? Chả lẽ đấy không phải là một mục tiêu phấn đấu của người Trung Quốc mấy thế hệ sau đây ư? Chẳng phải là một chỉ số tiến bộ của người Trung Quốc mấy chục năm sau đó ư? Chẳng phải là tiêu chí văn hóa của Trung Quốc với tư cách là một quốc gia lãnh tụ đấy sao?

Văn hóa Trung Quốc vốn dĩ là nền văn hóa có sức sống nhất trên thế giới, nó không những là nền văn hóa duy nhất không bị

ngắt quãng trong các nền văn hóa cổ đại của thế giới, mà còn có năng lực chinh phục kẻ chinh phục. Trong lịch sử dân tộc Trung Hoa từng có các ghi chép “thất bại về quân sự”, nhưng không có ghi chép “thất bại về văn hóa”. Cho dù về quân sự, dân tộc Trung Hoa https://thuviensach.vn

nhất thời bị chinh phục, nhưng sau một thời gian lại có thể, về văn hóa, đồng hóa và chinh phục kẻ chinh phục. Như nhà văn Mỹ

Montero từng viết: “Chinh phục Trung Quốc dường như là quăng gươm xuống biển, sức chống đỡ tựa hồ rất nhỏ, nhưng sau đó ít lâu thép sẽ rỉ sét, hơn nữa bị thôn tính. Quá trình thôn tính rất triệt để, sau vài thế hệ chỉ có các triết gia mới biết ai là kẻ chinh phục, ai là kẻ bị chinh phục”.

Nền văn hóa Trung Quốc là nền văn hóa khó bị đồng hóa nhất trên thế giới, nó có sức ngưng tụ lớn mạnh. Mỹ là một nước lớn của dân di cư, được gọi là “cái nồi hầm nhừ” các loại văn hóa khác nhau. Nhưng cái nồi to hầm nhừ văn hóa ấy của nước Mỹ

đau đầu nhất với văn hóa Trung Quốc, bởi lẽ văn hóa Mỹ khó đồng hóa văn hóa Trung Quốc; thậm chí điều ấy đã trở thành nguyên nhân quan trọng nảy sinh làn sóng bài Hoa ở Mỹ cuối thế

kỷ XIX.

Sau nội chiến, nước Mỹ ra sức xây dựng đường sắt, rất nhiều công nhân người Hoa bắt đầu di cư sang Mỹ. Năm 1882, sức ép bài xích người Hoa từ các nơi như bang California khởi xướng tăng mạnh, dẫn đến kết quả nước Mỹ ban hành “Luật bài xích người Hoa”, quy định ngừng nhận người Hoa nhập cư trong mười năm, sau đó kéo dài vô thời hạn. Năm 1889, Toà án Tối cao Mỹ phán quyết “bài Hoa” là hợp Hiến pháp, lý do: người Hoa thuộc vào một loại nhân chủng khác, “Họ không thể đồng hóa được”, quan hệ giữa họ với dân chúng địa phương là “hoàn toàn xa lạ, sống riêng một khu, cố giữ tập quán sinh hoạt của nước họ”. Nếu không hạn chế nạn “xâm nhập của người phương Đông” này thì sẽ gây nên mối “đe dọa nền văn minh của chúng ta”.

Văn hóa Trung Quốc có lịch sử 5.000 năm, nguồn gốc xa xưa, rộng lớn sâu sắc, sao có thể bị nền văn hóa sinh sau đẻ muộn mới có mấy trăm năm của Mỹ đồng hóa được. Dĩ nhiên trong thời kỳ

https://thuviensach.vn

cận đại, văn hóa Trung Quốc cũng chịu sự thách thức của văn hóa phương Tây, chịu sự xâm thực của “Gió Âu mưa Mỹ”. Cho tới nay thế

giới phương Tây vẫn còn thi hành chiến lược Tây hóa và phân hóa Trung Quốc. Cái mà người Trung Quốc thời kỳ cận đại gọi là “Gió Tây”, “Tây hóa” tức là nói sự tấn công và ảnh hưởng đến từ thế

giới phương Tây. Cái gọi là “phương Tây” và “Thế giới phương Tây”

vừa có phạm vi địa lý lại vừa có hàm nghĩa chính trị.

Văn minh phương Tây hoặc lịch sử phương Tây có thể chia làm ba giai đoạn: một là giai đoạn Địa Trung Hải, hai là giai đoạn Tây Âu, ba là giai đoạn Bắc Đại Tây Dương. Trong giai đoạn Địa Trung Hải và giai đoạn Tây Âu, tức từ cổ đại tới cận đại, cái gọi là “thế giới phương Tây” đại để là nói về vùng phía Tây châu Âu. Sau thế kỷ XV, người châu Âu bắt đầu vượt đại dương phát triển ra ngoài nước. Xét theo quan điểm địa lý, thế giới phương Tây là một thế giới biển. Vùng phía Tây châu Âu vốn là một bán đảo lớn, mà trên bán đảo lớn ấy lại nhô ra một số bán đảo nhỏ. Người Trung Quốc mở cửa là thấy núi, người phương Tây thì mở cửa là thấy biển. “Phương Tây” hiện nay là nói châu Âu và Mỹ; về hàm nghĩa chính trị là nói nền văn minh tư bản.

Trong mấy trăm năm nay luôn luôn là văn minh phương Tây

“hóa” thế giới; thế giới đang trong quá trình “Tây hóa”. Trung Quốc cũng nảy sinh biến đổi trong sự tấn công và ảnh hưởng của

“Gió Âu mưa Mỹ”. Vì trên mặt vật chất và văn hóa, phương Tây đều ở vào địa vị có thế mạnh. Giờ đây Trung Quốc vẫn cứ phải cảnh giác và tẩy chay chiến lược Tây hóa và phân hóa của thế giới phương Tây. Điều đó phản ánh về văn hóa Trung Quốc vẫn ở vào địa vị

“lấy yếu thắng mạnh”. Khi khai mở thời đại Trung Quốc, Trung Quốc chẳng những phải sáng tạo nên sức mạnh kinh tế và của cải vật chất có thể vượt Mỹ mà còn phải sáng tạo được một nền văn hóa càng có sức ảnh hưởng, càng có sức thu hút trên thế giới hơn so https://thuviensach.vn

với văn hóa Mỹ, và một nền văn hóa không thể bị Mỹ diễn biến hòa bình mà ngược lại có thể diễn biến hòa bình nước Mỹ. Bao giờ văn hóa Trung Quốc có năng lực diễn biến hòa bình nước Mỹ, có năng lực “Đông hóa” thế giới phương Tây, khiến nước Mỹ cũng phải tẩy chay sự diễn biến hòa bình do văn hóa Trung Quốc gây ra đối với Mỹ, khiến phương Tây kinh ngạc kêu lên “phương Tây sẽ bị Đông hóa”, “toàn cầu hóa tức là Trung Quốc hóa”, khi ấy mới đích thực là “thời đại Trung Quốc” về mặt tinh thần và văn hóa.

Dĩ nhiên, trong thời đại Trung Quốc, khi Trung Quốc có nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần lớn mạnh, thì Trung Quốc sẽ không tiến hành chiến lược “Đông hóa” đối với thế giới phương Tây, đặc biệt với nước Mỹ - đây lại là chỗ Trung Quốc văn minh hơn Mỹ. Nhưng thứ gì càng tự nhiên, càng văn minh thì lại càng có thể thịnh hành trên thế giới. Cho nên trong thế giới sau này “Đông hóa” và “Trung Quốc hóa” chẳng cần phải thi hành thì cũng sẽ thịnh hành; khi ấy nước Mỹ sẽ khó tránh khỏi bị “diễn biến hòa bình”, sẽ diễn biến trở nên văn minh hơn ngày nay.

Quốc gia không có “ngọn cờ văn hóa” không thể làm quốc gia lãnh tụ của thế giới

Quốc gia lãnh tụ là ngọn cờ văn hóa của thế giới. Dẫn dắt thế

giới trước hết là dẫn dắt văn hóa. Quốc gia nào có những giá trị

quan lớn ảnh hưởng tới thế giới, có thể cắm vững chắc ngọn cờ

văn hóa của mình lên đỉnh cao của văn hóa thế giới thì mới có thể

trở thành quốc gia lãnh tụ thế giới.

Mỹ là quốc gia giỏi chiếm điểm cao khống chế đạo nghĩa quốc tế. Jefferson là nhân vật đại diện sớm nhất cho chủ nghĩa lý tưởng và chủ nghĩa tự do trong lịch sử Mỹ, sau đó tới Wilson, Franklin Roosevelt, Clinton. Họ không những coi hình thái ý thức là thủ đoạn chiến lược và nguyên tắc chiến lược, nội dung chiến https://thuviensach.vn

lược, mà còn coi đó là mục tiêu chiến lược để theo đuổi. Jefferson gắn liền sự bành trướng ngoài nước của Mỹ với việc truyền bá dân chủ tự do Mỹ. Wilson liên hệ hòa bình thế giới với việc xây dựng nền dân chủ kiểu Mỹ. Roosevelt gắn liền việc sắp xếp bốn cường quốc với bốn tự do lớn. Clinton gắn liền trật tự quốc tế

với dân chủ, nhân quyền. Tất cả những điều đó đều trở thành ngọn cờ văn hóa tư tưởng của nước Mỹ.

Tất cả các quốc gia lãnh tụ thế giới đều từng có những giá trị

quan lớn có thể ngưng tụ bản thân nước mình, ảnh hưởng và vẫy gọi thế giới. Có quốc gia tuy chưa phải là nhất thế giới về của cải vật chất song lại có những sáng tạo văn hóa hàng đầu thế giới, có thể

giương ngọn cờ văn hóa ảnh hưởng tới thế giới, qua đó có thể phát huy tác dụng dẫn dắt văn hóa đối với thế giới.

Thí dụ Liên Xô lần đầu tiên trên thế giới giương cao ngọn cờ

thắng lợi của chủ nghĩa xã hội. Ngay tối hôm sau ngày Cách mạng tháng Mười thắng lợi, Đại hội Đại biểu lần thứ II các Xô Viết công nhân binh sĩ toàn Nga đã nhất trí thông qua “Sắc lệnh hòa bình” có ý nghĩa cột mốc lịch sử do Lenin tự tay soạn thảo, trình bày rõ nguyên tắc cơ bản chính sách đối ngoại của nhà nước xã hội chủ

nghĩa đầu tiên, thể hiện nguyện vọng mạnh mẽ chống chính sách chiến tranh và xâm lược của bè lũ đế quốc, thực hiện hòa bình, bình đẳng dân tộc, dân tộc tự quyết, xoá bỏ ngoại giao bí mật. Trong

“Thư gửi công nhân Mỹ”, Lenin đã trình bày rõ chính sách đối ngoại của nước Nga Xô Viết: nước này đã “Thoát ra khỏi cuộc chiến tranh của bè lũ đế quốc, giương ngọn cờ hòa bình, ngọn cờ chủ nghĩa xã hội trước toàn thế giới”.

Chính sách ngoại giao hòa bình của chính phủ Xô Viết Nga đã làm rung chuyển thế giới, cũng làm rung chuyển Tổng thống Mỹ

Wilson. Bước lên sân khấu thế giới trong điều kiện lịch sử mới, ông Wilson ra sức đem lại bộ mặt mới cho chính sách ngoại giao Mỹ.

https://thuviensach.vn

“Nguyên tắc 14 điểm” là “Hiến chương thế giới” của nền “ngoại giao mới” do ông thi hành sau Thế chiến I; ngoại giao công khai, dân chủ tự quyết, Hội Quốc Liên là những cột trụ và nền tảng của nền “ngoại giao mới” do Wilson thi hành, nhằm đối phó với nền ngoại giao cũ của bè lũ đế quốc, và cũng dùng để ngăn chặn chủ

nghĩa Lenin.

Là hai nhà chính trị lớn của hai quốc gia Nga Xô Viết và Mỹ, Lenin và Wilson đại diện cho quốc gia mình đề ra các “thế giới quan”, “giá trị quan” có tính sáng tạo, đua nhau cắm ngọn cờ của mình lên điểm cao của văn hóa thế giới. Đó là những ngọn cờ dẫn dắt thế giới, là ngọn cờ thế giới của một quốc gia.

Dĩ nhiên, “sự giác ngộ của quốc gia” thường thường không đồng bộ với nhận thức của nhà chính trị. Khi một dân tộc còn thiếu sự

chuẩn bị đầy đủ và giác ngộ cần thiết trên vấn đề làm lãnh tụ

thế giới, khi ngọn cờ văn hóa dẫn dắt thế giới của một quốc gia nhất thời còn khó giương cao lên được, thì lý tưởng cao cả thường hay trở thành bi kịch. “Bi kịch Wilson” là một điển hình. Là nhà lý tưởng chủ nghĩa cao thượng, Wilson vốn dĩ muốn giương cao ngọn cờ văn hóa Mỹ cho thế giới này, muốn cắm ngọn cờ văn hóa dẫn dắt thế giới của Mỹ lên điểm cao văn hóa của thế giới, thế nhưng ông đã gặp trắc trở.

Sử gia Mỹ nổi tiếng Warren Cohen phân tích như sau trong cuốn “Lịch sử quan hệ đối ngoại Mỹ - Cambridge”: Vào thời điểm các quốc gia bá quyền châu Âu đi tới hồi kết, chủ nghĩa Wilson đưa ra một bộ khung xác định quan hệ đối ngoại cho nước Mỹ, kết hợp sức mạnh quân sự, tài nguyên kinh tế và sáng tạo văn hóa của nước Mỹ, muốn vượt qua những biện pháp giải quyết công việc quốc tế mà các quốc gia có chủ quyền tiến hành theo phương thức truyền thống chỉ vì lợi ích riêng của mình https://thuviensach.vn

mà bỏ qua lợi ích của toàn thế giới: chiến tranh và chuẩn bị chiến tranh được coi là quy chế hành vi; thế quân bình trở thành nguyên tắc chỉ đạo đường lối ngoại giao. Wilson đưa ra thách thức đối với những lề thói và ý tưởng đó, ông mong muốn mỗi quốc gia không những chỉ phục vụ lợi ích của mình mà cũng phải phục vụ lợi ích chung của toàn thế giới. Ông nói, nước Mỹ nên sử dụng năng lực của mình để “phục vụ toàn nhân loại”, các quốc gia khác cũng nên làm như vậy. Kết quả cuối cùng là chủ nghĩa quốc gia hòa nhập với chủ

nghĩa quốc tế, các quốc gia chủ quyền cũng chỉ có ý nghĩa trong mối quan hệ với toàn bộ thế giới.

Trong 10 năm tiếp sau, “các nhà hiện thực chủ nghĩa” lên án chủ

nghĩa quốc tế của Wilson là chủ nghĩa lý tưởng ngây thơ ấu trĩ.

Trên thực tế, chủ nghĩa quốc tế hình thành tư tưởng Wilson không hoàn toàn là chủ nghĩa lý tưởng mà là một loại chủ nghĩa quốc tế bén rễ sâu vào lợi ích chung của các nước và chí hướng chung của những người siêu việt biên giới quốc gia ở các nơi trên thế giới, trong đó có cả một số động lực văn hóa cơ bản. Trên mức độ nhất định, chủ nghĩa Wilson chủ trương đặt văn hóa vào địa vị

trung tâm của các mối quan hệ quốc tế. Tính chất quan trọng trên sân khấu quốc tế của việc nước Mỹ trỗi dậy hồi đầu thế kỷ

XX không những là do Mỹ đã trở thành cường quốc quân sự và kinh tế chủ yếu, mà càng là do nước Mỹ đã đưa yếu tố văn hóa vào các công việc của thế giới, do công cuộc toàn cầu hóa của Mỹ đã trở

thành sự kiện chính của thế kỷ XX. Sự đối lập giữa Wilson với Thượng viện Mỹ xung quanh vấn đề Hòa ước là một bi kịch.

Nhằm giành sự ủng hộ của nhân dân Mỹ, từ tháng 9 năm 1919, Wilson bắt đầu làm một cuộc du hành lớn trên chặng đường tổng cộng 8.000 dặm Anh trong thời gian 21 ngày. Nhưng trước khi có thể

đánh giá kết quả của chuyến đi ấy, ông đã đột quỵ tại Colorado, đánh dấu chuyến đi đó trở thành một giấc mộng không thể thực hiện. Do Thượng viện và nhân dân Mỹ đều chưa sẵn sàng tiếp thu https://thuviensach.vn

trật tự quốc tế do Wilson đề xuất, các nước khác thì lại càng xa cách với ý tưởng đó, vì thế nước Mỹ không tham gia Hội Quốc Liên, điều đó chứng tỏ nước Mỹ đã quyết định dừng lại ở trình độ như

các quốc gia khác. Thất bại của Wilson không có nghĩa là chủ nghĩa Wilson bị tiêu vong. Tại châu Âu và nhiều nước khác trên thế giới ngày càng có nhiều người đi theo chủ nghĩa Wilson lý tưởng; họ và sức mạnh truyền thống của họ đã có ảnh hưởng lớn trên mặt tạo dựng thế giới sau chiến tranh.

Wilson là nhà tiên phong trong lĩnh vực dùng văn hóa Mỹ dẫn dắt thế giới. Những nhà tiên phong thường gặp bi kịch, thậm chí phải hy sinh bản thân. Rốt cuộc tới sau Thế chiến II, ngọn cờ văn hóa Mỹ dẫn dắt thế giới mới cắm lên điểm cao văn hóa thế giới và nước Mỹ cũng bước lên địa vị quốc gia lãnh tụ thế giới.

Giương cao “Ngọn cờ Trung Quốc” dẫn dắt và vẫy gọi thế giới Trong thời gian Thế chiến I, Tổng thống Mỹ Wilson dẫn đầu phất cao ngọn cờ “Phi thực dân hóa”, “Dân tộc tự quyết”, “An ninh tập thể”, giành được sự tán đồng rộng rãi của cộng đồng quốc tế

đối với nước Mỹ đang trỗi dậy. Nước Mỹ hiện đại đang giương cao ngọn cờ “tự do, dân chủ, nhân quyền”, dùng các giá trị quan cốt lõi của nước Mỹ để ảnh hưởng tới thế giới.

Trong thời đại toàn cầu hóa, Trung Quốc đang trỗi dậy giương cao ngọn cờ hòa bình, phát triển, hợp tác, xây dựng thế giới hài hòa, làm cho các giá trị quan Trung Quốc đi ra thế giới.

Xây dựng “thế giới dân chủ” không có bá quyền là nội dung quan trọng của giá trị quan chủ yếu của Trung Quốc, là sức hấp dẫn lớn để Trung Quốc vẫy gọi và dẫn dắt thế giới. Cùng với sự đa cực hóa cục diện thế giới, dân chủ hóa quan hệ quốc tế, đa dạng hóa mô hình phát triển, “xây dựng thế giới dân chủ” đã trở thành https://thuviensach.vn

nguyện vọng chung. Nếu nói rằng trong thời đại ngày nay, xây dựng quốc gia dân chủ là điều mọi người đều hướng tới, thế thì xây dựng “thế giới dân chủ” trong thế giới hiện nay cũng được các quốc gia đồng lòng hướng tới, là tiếng hò reo nhất trí của cộng đồng quốc tế. Đặc trưng quan trọng của thế giới dân chủ là không có bá quyền. Để thực hiện phi bá quyền hóa thế giới, cần thực hiện ba điều bình đẳng: bình đẳng chế độ xã hội, bình đẳng mô hình phát triển và bình đẳng văn hóa tôn giáo.

Xây dựng thế giới dân chủ là hành động quan trọng thúc đẩy thế

giới tiến bộ, là nhiệm vụ khẩn cấp thời nay. Quyền lực không có giám sát và chế ước tất nhiên sẽ là quyền lực thối nát. Quyền lực quốc tế mất sự ngăn cản và chế ước cũng sẽ trở thành bá quyền. Vấn đề cơ bản cần giải quyết trong việc xây dựng thế

giới dân chủ là vấn đề bá quyền thế giới. Bá quyền là vấn đề

căn bản ảnh hưởng tới hòa bình và hài hòa thế giới. Có thế giới dân chủ mới có thế giới hòa bình; có thế giới dân chủ thì mới có thế

giới hài hòa; trên cơ sở thế giới dân chủ mới có sự hợp tác thực sự

bình đẳng giữa các quốc gia.

Trong xây dựng thế giới dân chủ, vấn đề quan trọng đầu tiên không phải là biến các quốc gia trên thế giới đều trở thành có chế độ dân chủ kiểu Mỹ, mà là không có bá quyền, không làm bá quyền trong cộng đồng quốc tế. Bá chủ thế giới là sự phá hoại lớn nhất đối với dân chủ thế giới, chủ nghĩa bá quyền là mối đe dọa lớn nhất với hòa bình thế giới. Mỹ đề xuất “Thuyết hòa bình của quốc gia dân chủ”, còn Trung Quốc thì nêu ra “Thuyết hòa bình của thế giới dân chủ”, “Thuyết hòa bình phi bá quyền”.

Chủ nghĩa bá quyền là nguồn gốc của chiến tranh, thế giới dân chủ là sự bảo đảm cho hòa bình.

“Thế giới dân chủ” thực sự lý tưởng là một thế giới như thế

nào? Loại “thế giới dân chủ” này gồm ba hàm nghĩa: một là mỗi https://thuviensach.vn

quốc gia trên thế giới đều trở thành “quốc gia dân chủ”, dĩ nhiên là có các quốc gia dân chủ mang đặc sắc của các nước, là các quốc gia dân chủ đa dạng hóa, không thể chỉ là các quốc gia dân chủ kiểu phương Tây, lại càng không thể chỉ là các quốc gia dân chủ kiểu Mỹ.

Tiêu chuẩn quốc gia dân chủ không thể do nước Mỹ ấn định; không thể để nước Mỹ làm trọng tài của quốc gia dân chủ. Hai là, mỗi quốc gia trên thế giới đều hưởng chủ quyền quốc gia với tư cách quốc gia chủ quyền, có thể giám sát, chế ước và chế tài quốc gia muốn làm bá quyền. Ba là, quốc gia lãnh tụ trên thế giới không thể chỉ do một quốc gia độc quyền chiếm giữ, quyền lãnh đạo thế giới cũng phải thực hành chế độ nhiệm kỳ. Nước nào suy yếu thì phải kín đáo rút lui. Đây là mặt quan trọng trong chế độ dân chủ

thế giới, chế độ dân chủ quốc tế.

Có người nói: “Bảo vệ nhân quyền là vũ khí hạt nhân chính trị

của Mỹ, nhưng chống bá quyền lại là vũ khí hạt nhân chính trị của Trung Quốc”.

Cũng có người nói: “Xây dựng quốc gia dân chủ là một đột phá khẩu khi Mỹ công kích Trung Quốc, nhưng xây dựng thế giới dân chủ là một đột phá khẩu khi Trung Quốc công kích Mỹ”.

Thực ra bảo vệ nhân quyền, xây dựng quốc gia dân chủ cũng là một nội dung quan trọng của ngọn cờ văn hóa Trung Quốc, nhưng trên lá cờ văn hóa Mỹ không có nội dung chống bá quyền thế giới và xây dựng thế giới dân chủ phi bá quyền hóa. Cho nên ngọn cờ

văn hóa Trung Quốc được cắm trên điểm cao văn hóa cao hơn ngọn cờ Mỹ.

Ngọn cờ Trung Quốc có tác dụng dẫn dắt thế giới tốt hơn ngọn cờ Mỹ. Ngọn cờ văn hóa của quốc gia lãnh tụ là ngọn cờ thế

giới do quốc gia dân tộc giương cao, có thể gây nên sự cộng hưởng vượt biên giới.Đây là sức mạnh mềm lớn nhất của quốc gia lãnh https://thuviensach.vn

tụ, là tiêu chí văn hóa và thương hiệu tinh thần của quốc gia lãnh tụ. Ngọn cờ văn hóa Trung Quốc trình bày tính cách và tấm lòng quốc tế của Trung Quốc, thể hiện lợi ích chung và mối quan tâm chung của thế giới. Bởi vậy, ngọn cờ Trung Quốc là ngọn cờ dựng ở

Trung Quốc nhưng hướng ra thế giới, là ngọn cờ có thể ngưng tụ

lòng dân nước mình và cũng có thể kích động thế giới.

Gây dựng “Tinh thần Trung Quốc” thích ứng với yêu cầu thời đại

Quốc gia lãnh tụ thế giới tất phải là lãnh tụ tinh thần của thế

giới. Sở dĩ nước Mỹ có thể trở thành quốc gia lãnh tụ thế giới, điều đó không tách rời với “Tinh thần Mỹ”. Tinh thần Mỹ vừa dẫn dắt nước Mỹ trỗi dậy và cũng ảnh hưởng tới thế giới.

Muốn trở thành quốc gia lãnh tụ thế giới thì Trung Quốc cũng tất phải có “Tinh thần Trung Quốc”. Xưa nay Trung Quốc là một nước lớn tinh thần, có tinh thần truyền thống hình thành đã mấy nghìn năm, có tinh thần cách mạng hình thành trong các thời kỳ chiến tranh mấy chục năm, cũng có tinh thần cải cách mở

cửa hình thành trong 30 năm gần đây. Sử gia người Anh Toynbee(25)

từng coi “tinh thần thế giới” mà dân tộc Trung Hoa hình thành lâu đời là một di sản lịch sử có ảnh hưởng quan trọng tới thế giới tương lai. Song cũng chẳng cần phải giấu diếm một sự thực: thời kỳ 30

năm sau “Cách mạng văn hóa”, một số nơi, một số người coi đó là thời đại vật chất, là thời đại thiết thực hưởng lợi; một số người dùng đầu óc kinh tế dọn dẹp mất sân vườn tinh thần, một số

người Trung Quốc về của cải vật chất trở thành đại phú hào, thành giai cấp “hữu sản”, nhưng ngược lại về của cải tinh thần và đời sống văn hóa lại rơi vào cảnh nghèo khó, họ cách rất xa mục tiêu

“khá giả” về tinh thần.

https://thuviensach.vn

Người phương Tây nói, kinh tế thị trường không có nhà thờ là nền kinh tế thị trường đáng sợ, sẽ trở thành nền kinh tế ma quỷ.

Trong nền kinh tế thị trường ở thế giới phương Tây, thị trường cộng với nhà thờ dùng để hạn chế sự điên cuồng của tham vọng kiếm lợi; cho dù như vậy vẫn cứ khó có thể tránh xảy ra khủng hoảng. Nền kinh tế thị trường Trung Quốc không dựa vào nhà thờ

song phải có tinh thần của mình. Kinh tế thị trường xã hội chủ

nghĩa là sự thống nhất thị trường với tinh thần. Trong thời kỳ

kinh tế kế hoạch, Trung Quốc có tinh thần mà không có thị

trường, hiện nay thì có thị trường mà thiếu tinh thần. Bởi vậy, cần gây dựng “tinh thần Trung Quốc” thích ứng với yêu cầu của thời đại. Để trau dồi tinh thần đó, Trung Quốc cần một lần nữa có

“thời đại tinh thần” rực lửa, “thời đại văn hóa” phồn vinh. Trước khi trở thành một nước lớn tinh thần, cường quốc tinh thần, Trung Quốc sẽ chưa thể trở thành quốc gia lãnh tụ thế giới.

Tinh thần Trung Quốc là một hệ thống; niềm tin lý tưởng là hạt nhân của tinh thần Trung Quốc. Trong sách “Nhớ Trương Học Lương” có viết: “Năm xưa quân Bắc phạt đánh đâu thắng đấy, đánh cho quân đội Trực hệ và Phụng hệ tan tác. Một hôm Trương đại

soái(26) gọi Trương thiếu soái(27) đến nghiên cứu vấn đề này. Đại soái nói: “Tiểu Lục Tử, ta nghĩ chưa ra chuyện này, chúng ta cần súng có súng, cần trọng pháo có trọng pháo, còn có một trung đoàn sơn pháo Đức độc nhất vô nhị, mang ra mà bắn địch quân chẳng phải là được đấy ư... tại sao lại không thắng nổi thế nhỉ?”. Thiếu soái nói: “Thưa cha, ta có súng có pháo, lại có trung đoàn sơn pháo Đức, người ta thì không có, nhưng cha chưa nghĩ đến chuyện này ư?

Người ta có Chủ nghĩa Tam Dân, ta thì không có!”. Đại soái không phục: “Chủ nghĩa Tam Dân” cái trò ấy là cái quái gì, ta còn có “Chủ

nghĩa Ngũ Dân” kia. Hai hôm sau, đại soái lại gọi thiếu soái đến:

“Tiểu Lục Tử, con nói đúng đấy! Ta còn thiếu cái “chủ nghĩa Tam Dân” kia. Ta tuy còn chưa ăn no cao lương vùng Đông Bắc này https://thuviensach.vn

nhưng ta rút lui thôi”. “Chủ nghĩa Tam Dân” là lý tưởng và niềm tin; có nó thì có sức mạnh, có lòng dân, có chí hướng, những nhà quân phiệt kia không chịu phục cũng chẳng được. Về quân sự là như thế, về các mặt khác sao lại không như vậy; trong nước là thế, trên thế

giới sao lại không như thế”.

Quốc gia lãnh tụ thế giới là quốc gia sản xuất tinh thần, là quốc gia xuất khẩu văn hóa. Trung Quốc hiện nay là nước lớn chế tạo sản phẩm vật chất nhưng còn chưa là nước lớn chế tạo văn hóa tinh thần. Trung Quốc phải trở thành “nhà máy thế giới” về

văn hóa tư tưởng, làm cho văn hóa Trung Quốc đi ra thế giới, trở

thành nước lớn xuất khẩu văn hóa lớn nhất thế giới. Thống kê cho thấy, hàng năm Trung Quốc nhập khẩu hơn chục nghìn đầu sách, chiếm 10 - 15% lượng giao dịch thị trường sách quốc nội, nhưng số lượng sách hàng năm Trung Quốc xuất đi thì chỉ có hơn nghìn loại, thật đáng buồn. Cho dù xuất siêu thương mại vật chất bằng bao nhiêu cũng không thể nào bù lại được loại “nhập siêu thương mại văn hóa” này. Hiện nay các nơi trên thế giới đang dùng những sản phẩm vật chất do Trung Quốc chế tạo; bao giờ các nơi trên thế giới sử dụng nhiều sản phẩm văn hóa tinh thần của Trung Quốc, bao giờ các sản phẩm trên thị trường văn hóa năm châu chủ

yếu là thứ “chế tạo tại Trung Quốc” thì thế giới sẽ chuyển sang thời đại tinh thần Trung Quốc, thời đại văn hóa Trung Quốc.

Thế kỷ XXI: văn hóa Trung Quốc lãnh đạo thế giới Tháng 11 năm 2007, “Diễn đàn văn hóa chiến lược Trung Hoa lần thứ nhất” diễn ra tại Đại lễ đường nhân dân Bắc Kinh. Siêu sao học giả Trung Quốc Quý Tiễn Lâm gửi thư chúc mừng Diễn đàn, trong đó có đoạn như sau: Trong bài “Thế kỷ XXI: thời đại của văn hóa phương Đông” tôi có viết: “Nhìn toàn bộ thế kỷ này có thể

thấy văn hóa Trung Quốc chiếm địa vị lãnh đạo trên thế giới, đó là 30 năm nước chảy bên Đông. Từ cuối triều nhà Minh, khi văn https://thuviensach.vn

hóa phương Tây qua đạo Thiên Chúa truyền vào Trung Quốc, tới nay đã mấy trăm năm. Văn minh vật chất của chủ nghĩa tư bản phương Tây đem lại phúc lợi rất lớn cho loài người, nhưng mặt khác cũng đem lại tai nạn, bệnh ung thư, bệnh AIDS, nạn thiếu nguồn nước ngọt, môi trường bị ô nhiễm, cân bằng sinh thái bị phá hoại, vân vân. Làm thế nào bây giờ? Loài người cho tới ngày nay muốn đi qua giai đoạn 30 năm nước chảy bên Tây, chúng ta phải như khi chạy tiếp sức, trên cơ sở văn hóa phương Tây, đón lấy cây gậy tiếp sức ấy, dùng phương thức tư duy tổng hợp của văn hóa phương Đông để loại bỏ những tệ nạn nói trên”. Tôi còn viết: “Tôi cho rằng tư duy phân tích siêu hình của phương Tây đã đi tới đầu cuối đoạn đường, còn tư duy tổng hợp tìm kiếm cái tổng thể của phương Đông tất sẽ

thay thế nó. Văn hóa phương Tây lấy cơ sở là phân tích cũng sẽ

theo đó mà suy vi; dĩ nhiên văn hóa phương Đông lấy tổng hợp làm cơ sở sẽ nổi lên thay thế nó. “Thay thế” không phải là “tiêu diệt”, mà là trên cơ sở trình độ văn hóa phương Tây đã đạt được trong mấy trăm năm qua, dùng phương thức tư duy tổng hợp của phương Đông nhìn bằng con mắt tổng thể và liên hệ phổ biến, lấy văn hóa phương Đông làm chủ đạo, hấp thu tinh hoa trong văn hóa phương Tây, phát triển nền văn hóa của loài người lên tới một giai đoạn cao hơn. Trong thế kỷ XXI sẽ có thể thấy rõ sự thế chỗ ấy. Thế kỷ

XXI là thời đại của văn hóa phương Đông, đây là một quy luật khách quan không thể chuyển dịch bởi nguyện vọng chủ quan của mọi người”. Tôi muốn dùng những lời trên để chúc mừng “Diễn đàn văn hóa chiến lược Trung Hoa lần thứ nhất”. Giấc mộng văn hóa, niềm tin văn hóa và lời dự đoán văn hóa của Quý Tiễn Lâm như sau: thế kỷ XXI là thời đại của văn hóa phương Đông, thời đại văn hóa Trung Quốc chiếm địa vị lãnh đạo trên thế giới; đây là một quy luật khách quan không thể chuyển dịch bởi nguyện vọng chủ quan của con người. Cũng như khi chạy tiếp sức, người Trung Quốc cần phải dựa trên cơ sở văn hóa phương Tây, đón lấy cây gậy tiếp sức đó.

https://thuviensach.vn

Chương IV - DÙNG TÍNH CÁCH

TRUNG HOA XÂY DỰNG

“VƯƠNG ĐẠO TRUNG QUỐC”

Ngày 28 tháng 11 năm 1924, khi dự buổi mít tinh hoan nghênh của 5 đoàn thể Hội nghị Thương nghiệp Kobe ở Nhật Bản, Tôn Trung Sơn đọc “Diễn văn trước các đoàn thể Hội nghị Thương nghiệp Kobe”, trong đó ông nói: “Văn hóa phương Đông là Vương đạo(29), văn hóa ph ương Tây là Bá đạo; nói vương đạo là chủ trương nhân nghĩa đạo đức, nói bá đạo là chủ trương công lợi cường quyền. Nói nhân nghĩa đạo đức là dùng chính nghĩa công lý để

cảm hóa người; nói công lợi cường quyền là dùng súng ống phương Tây để áp bức con người”.

Bản chất văn hóa của “Vương đạo” là nhân nghĩa đạo đức. Tức là theo nguyên tắc “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân [Điều mình không muốn thì chớ đem lại cho người khác]”, kiên trì thái độ bình đẳng, công bằng, thành tín, rộng lượng, vận dụng sức mạnh nhân nghĩa đạo đức để cảm hóa người ta, chứ không phải là áp bức người; yêu cầu mọi người có đạo đức chứ không phải yêu cầu mọi người sợ uy quyền, là dùng lý để thuyết phục người ta chứ không phải dùng sức mạnh trị người ta. Trong thế kỷ XXI, cái “Trung Quốc vương đạo”

chúng ta cần xây dựng là một nước Trung Quốc lớn mạnh không làm bá quyền, không áp bức người khác, đạo đức cao thượng, đáng thân mật đáng kính nể.

I. Sức thu hút của “Tính cách Trung Hoa”

https://thuviensach.vn

Mỗi quốc gia đều có tính cách của mình; nó thể hiện tính chất quốc gia. Trung Quốc có tính cách của mình, thể hiện tính chất quốc gia Trung Quốc.

Yêu hòa bình mà không lạm dụng vũ lực: Nỗi kinh ngạc của các học giả Anh, Mỹ

Nhà triết học Anh Bertrand Russell từng nói: “Ham muốn thống trị kẻ khác (của người Trung Quốc) rõ ràng yếu hơn nhiều so với người da trắng. Nếu trên thế giới có một dân tộc “kiêu hãnh tới mức không chịu đánh nhau”, thì dân tộc đó là Trung Quốc. Thái độ bẩm sinh của người Trung Quốc là khoan dung và hữu hảo, dùng lễ đối xử với người khác và mong muốn được đền đáp”. Russell cho rằng tính cách của người Trung Quốc bất lợi cho chiến tranh, là kiểu tính cách hướng về hòa bình. Ông rất ngạc nhiên về

tinh thần khoan dung và nhẫn nại mãnh liệt trong tính cách của người Trung Quốc.

Học giả Mỹ cận đại Brzezinski nói: “Khi đế quốc Trung Hoa tới lúc cực thịnh, nó có thể kiêu ngạo liếc nhìn toàn cầu, không cường quốc nào có khả năng thách thức địa vị đế quốc của nó; giả thử

Trung Quốc có dã tâm bành trướng thì cũng chẳng có quốc gia nào đủ sức chống lại. Đế quốc Trung Hoa không quá ư cưỡng chế

quyền uy trung ương lên đầu các dị tộc hoặc các thuộc quốc ở

xung quanh nó về địa lý”.

Qua đó có thể thấy Trung Quốc là một quốc gia không xâm lược các nước nhược tiểu, lại cũng là một quốc gia không đe dọa các nước xung quanh. Không những không coi các nước nhược tiểu là kẻ

địch, không động một tý là dùng chiến tranh đối xử với họ, hơn nữa còn dùng thái độ khiêm nhường để hòa giải mâu thuẫn, dùng đạo nghĩa và lợi ích để tiến hành vỗ về an ủi, thậm chí nhiều lần kết thân với đối thủ, biến kẻ địch thành thân thích. Thí dụ hoàng đế

https://thuviensach.vn

Khang Hy đời nhà Thanh gả con gái mình cho Cát Nhĩ Đan thủ lĩnh Mông Cổ từng gây ra phản loạn. Mãi cho tới khi Cát Nhĩ Đan lật lọng thất thường, cuối cùng Khang Hy bất đắc dĩ mới phải tiêu diệt hắn.

Dân tộc Trung Hoa dùng lòng yêu mình để yêu người, tuân theo nguyên tắc chiến lược người không đụng đến ta thì ta không đụng đến người, là một dân tộc nhân ái, dân tộc lương thiện yêu hòa bình mà không lạm dụng vũ lực. Đúng như Tôn Trung Sơn từng nói: “Dân tộc Trung Hoa ta hòa bình, tôn trọng pháp luật, đó là bẩm tính, trừ

phi bất đắc dĩ xuất phát từ nhu cầu tự vệ thì quyết không chịu dễ dàng gây chiến tranh”.

Quốc lực lớn mạnh mà không chinh phục: quan sát của Matteo Ricci

Người Trung Quốc khác hẳn người châu Âu, vì Trung Quốc là quốc gia tuy quốc lực lớn mạnh nhưng không có tham vọng chinh phục. Đây là kết luận của nhà truyền giáo người Ý Matteo Ricci(30)

cách đây 400 năm, sau khi ông đã sinh sống khảo sát ở Trung Quốc trong 30 năm.

Thời xưa trong số những người châu Âu từng đến Trung Quốc có hai người nổi tiếng nhất, đó là Marco Polo đời nhà Nguyên và Matteo Ricci đời nhà Minh. Tháng 8 năm 1582 Matteo Ricci đến Macau, sau đó đến Triệu Khánh, Thiều Châu, Nam Xương, Nam Kinh, Bắc Kinh; tháng 5 năm 1610 tạ thế và an táng tại Bắc Kinh.

Theo quan điểm của Matteo Ricci thì Trung Quốc là một quốc gia kỳ lạ khác với châu Âu. Cương vực Trung Quốc rộng lớn vô biên, dân đông không đếm xuể, vật sản nhiều loại, cực kỳ phong phú. Tại vương quốc trung ương này cho dù họ có lục quân và hải quân trang bị tốt, có thể dễ dàng chinh phục các nước lân cận, nhưng bất kể

https://thuviensach.vn

quốc vương hay là nhân dân của ông lại đều chưa từng nghĩ tới việc tiến hành một cuộc chiến tranh xâm lược. Họ hoàn toàn thỏa mãn với những thứ họ có và hoàn toàn không hăng hái muốn chinh phục.

Về mặt này họ khác hẳn người châu Âu. Người châu Âu thường bất mãn với chính phủ mình, thèm muốn có những thứ người nước khác được hưởng thụ. Các quốc gia phương Tây đã bị ý tưởng xưng bá thế giới hành hạ làm cho sức cùng lực kiệt, thậm chí họ chẳng thể

được như người Trung Quốc đã làm trong thời gian dài lâu tới mấy nghìn năm là giữ gìn được di sản tổ tiên để lại. Matteo Ricci là một người châu Âu, thế mà ông thực thà vạch ra được “tính cách hòa bình” không tha thiết chinh phục của người Trung Quốc từ vua cho đến dân, điều đó thể hiện phẩm cách không kiêng dè người thân ở

châu Âu của ông.

Người Ý Matteo Ricci ở xa tít tận chân trời đã thể nghiệm được tính cách Trung Quốc ngay trên đất Trung Quốc, ở gần Trung Quốc có cựu Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad thì từ tầm nhìn của “người hàng xóm” nói về lĩnh hội của mình: “Giao thương giữa Malaysia với Trung Quốc đã có lịch sử hơn 1.000 năm, ở

Malaysia có rất nhiều người Trung Quốc, xưa nay chúng tôi chưa bao giờ bị Trung Quốc chinh phục. Thế nhưng người châu Âu từ

ngoài xa 8.000 dặm Anh lại chinh phục chúng tôi. Cho nên thái độ

của Trung Quốc khác châu Âu. Trung Quốc đến đây vì buôn bán, người châu Âu đến đây không vì buôn bán mà vì chiến tranh.

Cuối cùng họ chinh phục bạn hàng của mình. Bởi vậy chúng tôi không e ngại Trung Quốc mà e ngại người châu Âu”.

Trung Quốc hùng mạnh mấy nghìn năm mà các quốc gia nhược tiểu ở xung quanh như An Nam(31), Miến Điện(32), Thái Lan

vẫn có thể giữ được độc lập. Về sau gió Âu thổi tới phương Đông, An Nam bị Pháp tiêu diệt, Miến Điện bị Anh tiêu diệt, Cao Ly bị Nhật tiêu diệt. Chính sách “Giúp kẻ nhỏ yếu và kẻ gặp khó khăn” (33) của https://thuviensach.vn

Trung Quốc hình thành sự tương phản rõ rệt với chính sách “cá lớn nuốt cá bé” của phương Tây.

Quốc lực lớn mạnh mà không chinh phục - theo sự khảo chứng của Tôn Trung Sơn tính cách này của Trung Quốc hình thành từ đời Hán. Thời nhà Hán nói chung các nhà ngôn luận lớn đều cực lực phản đối chủ nghĩa đế quốc, trong đó nổi tiếng nhất là “bàn luận việc bỏ quận Châu Nhai” [ tức sự kiện “Khí Châu Nhai Nghị”]

[(34)]note6 phản đối Trung Quốc mở rộng lãnh thổ, chủ trương không thể cùng Man Di phía Nam tranh giành đất đai. Bởi vậy, vào thời nhà Hán Trung Quốc chủ trương không chiến tranh với người nước ngoài; tư tưởng hòa bình của Trung Quốc ở thời nhà Hán đã thể hiện rất đầy đủ. Đến đời Tống, Trung Quốc không những không xâm lược nước khác mà ngược lại bị người khác xâm lược, cuối cùng nhà Tống bị Mông Cổ tiêu diệt. Sau khi mất nhà Tống, tới triều Minh mới phục quốc. Sau khi triều Minh phục quốc thì không xâm lăng nước ngoài nữa.

Một số người châu Âu cũng hiểu rằng nếu Trung Quốc là một quốc gia hăng hái đi chinh phục nước khác thì lịch sử châu Âu đã phải viết lại. Paul Braken giáo sư đại học Yale (Mỹ) nói: “Mọi người đã quên mất là trước đây 500 năm Trung Quốc là siêu cường duy nhất trên thế giới. Khi nhiều người châu Âu còn ở nhà tường đất thì Trung Quốc đã là quốc gia kinh tế và quân sự hùng mạnh nhất trên trái đất. 100 năm trước khi châu Âu bắt đầu thống trị

châu Á và châu Mỹ, Trung Quốc đã có hải quân lớn mạnh và giỏi nhất thế giới. Nếu không phải là sự ngẫu nhiên của lịch sử thì có thể ngày nay châu Âu nói tiếng Trung Quốc”.

Tài nguyên thiếu mà không bành trướng: So sánh với Âu - Mỹ

Mọi người hay dùng từ “đất đai rộng lớn, sản vật phong phú” để

hình dung Trung Quốc; trên thực tế vì đông dân nên Trung Quốc https://thuviensach.vn

rất căng thẳng về tài nguyên. Điều đó dẫn tới cạnh tranh kịch liệt, mâu thuẫn gay gắt hơn. Phương Tây có thói quen chiến lược là xuất khẩu mâu thuẫn, qua xâm lược bành trướng ra bên ngoài để

chuyển hóa mâu thuẫn nội bộ thành mâu thuẫn bên ngoài nhằm hòa hoãn khủng hoảng trong nước. Nhưng đặc điểm của Trung Quốc là dù tài nguyên căng thẳng đến đâu cũng thà chịu đấu tranh nội bộ dù trời long đất lở chứ không gây chiến tranh chiếm đất bên ngoài. Trung Quốc không có thuộc địa.

Do các nguyên nhân về khí hậu và địa mạo (lắm núi và sa mạc), xét theo tiêu chuẩn quốc tế, tỷ lệ đất canh tác được so với tổng diện tích lãnh thổ của Trung Quốc là rất nhỏ. Trung Quốc là quốc gia loài người định cư từ rất xa xưa nhưng tới cuối thế kỷ

XX diện tích đất trồng trọt chỉ chiếm có 10% tổng diện tích lãnh thổ, ở châu Âu tỷ lệ này là trên một phần tư. Bình quân diện tích đất canh tác của mỗi người lao động nông nghiệp Trung Quốc chỉ

có một phần ba hec ta, còn ở Mỹ là 99 hec ta. Trong 1.000 năm qua số dân Trung Quốc từ 55 triệu tăng lên tới 1,3 tỷ người, tăng gần gấp 22 lần. So với châu Âu và Mỹ, Trung Quốc trước nay đều phải chịu một sức ép dân số đối với đất đai vô cùng nặng nề.

Trong thiên niên kỷ trước đây, so với người châu Âu hồi trung thế

kỷ hoặc hiện đại, người Trung Quốc ăn rất ít thực phẩm thịt, người lớn không ăn sữa, hầu như không tồn tại các sản phẩm chế biến từ sữa. Sự phụ thuộc vào tiêu dùng lương thực thì có liên quan với nạn thiếu đất, bởi lẽ protein và nhiệt lượng hấp thu từ lương thực (chứ

không phải từ thực phẩm động vật), càng ít có nhu cầu đất đai.

Nhưng trong tình hình đó người Trung Quốc vẫn không bành trướng ra khai thác ở nước ngoài. Tài nguyên dù căng thẳng tới đâu cũng không đi xâm lược và cướp đoạt đất đai và tài nguyên của người khác. Xưa nay Trung Quốc chưa từng xảy ra cái gọi là chiến tranh tài nguyên với các nước khác. Trung Quốc là anh chàng đàn ông khoẻ mạnh dù chết đói cũng không cướp thức ăn của kẻ khác.

https://thuviensach.vn

Phòng ngự tự vệ mà không tấn công trước: Đánh giá của người Nhật

Làm một nước văn minh, làm người thầy đề cao nhân nghĩa; người không xâm phạm ta, ta không xâm phạm người, không tấn công trước; phản kích tự vệ có lý, có lợi, có kiềm chế; lấy ân báo oán, không trả thù. Trung Quốc chưa bao giờ tấn công trước, đây lại là một đặc điểm của tính cách Trung Quốc.

Daisaku Ikeda, một nhân sĩ tôn giáo, nhà văn hóa và nhà hoạt động xã hội nổi tiếng Nhật Bản từng nói: “Về bản chất, người Trung Quốc theo chủ nghĩa thận trọng, mong muốn nước mình được hòa bình yên ổn. Trên thực tế, chỉ cần không xâm phạm trước Trung Quốc thì người Trung Quốc không bao giờ tấn công kẻ khác trước. Trong lịch sử cận đại, các cuộc chiến tranh Thuốc phiện, chiến tranh Trung Quốc - Nhật Bản, chiến tranh Triều Tiên và các cuộc chiến tranh có liên quan đến Trung Quốc cho tới nay, dù là loại chiến tranh nào đều có thể gọi là chiến tranh tự vệ. Trong quan hệ quốc tế cận đại, Trung Quốc chưa có tiền lệ “tấn công trước””.

Katō Shūichi nhà sử học văn minh Nhật khi trả lời phỏng vấn của Đài Truyền hình Trung ương từng nói: “Trong xử lý quan hệ với nước ngoài, Nhật Bản có tính công kích tương đối mạnh, khi cảm thấy có nguy cơ thì thường ra tay trước. Nhật luôn dựa vào sức mạnh quân sự, trong thời gian rất ngắn đột nhiên có hành động quân sự

một cách bùng nổ, có tính cực đoan, tính giật cục. Trung Quốc tương đối bình tĩnh, khó thấy nơi nào Trung Quốc sử dụng vũ lực trước tiên.”

Văn minh quân sự Trung Quốc từng làm thế giới cảm động. Sau thắng lợi chiến tranh chống Nhật, Trung Quốc từ bỏ khoản bồi thường chiến tranh của Nhật; thi hành chính sách giáo dục, cải tạo https://thuviensach.vn

và cuối cùng phóng thích các phạm nhân chiến tranh Nhật; nuôi dưỡng trẻ con mồ côi do quân Nhật xâm lược bỏ lại, thể hiện tấm lòng lấy ân trả oán. Trong chiến tranh chống Mỹ giúp Triều, Trung Quốc thực hành chính sách nhân đạo với tù binh chiến tranh. Tù binh Mỹ nói: “Trung Quốc là quốc gia văn minh nhất thế giới”. Thân nhân tù binh Mỹ viết thư ca ngợi chính sách ưu đãi tù binh của quân đội Trung Quốc “như người mẹ”. Trong cuộc chiến tranh phản kích tự vệ với Ấn Độ, trong tình hình thắng lớn, quân đội Trung Quốc không thừa thắng truy kích mà dứt khoát rút về tuyến kiểm soát thực tế vốn có để tỏ thành ý hòa bình. Không những thả toàn bộ tù binh mà Trung Quốc còn chủ động trả lại rất nhiều vũ khí trang bị cho phía Ấn Độ. Trong lịch sử chiến tranh thế giới chưa từng có tiền lệ như vậy.

Bao dung văn minh mà không xung đột: Cảm nhận của người Do Thái

Nền văn minh Trung Quốc có tấm lòng rộng mở, trong bầu không khí văn minh Trung Hoa không có sự đụng độ, đối kháng giữa các nền văn minh mà chỉ có cái bắt tay văn minh, cái ôm nhau văn minh, sự bao dung văn minh, sự hòa hợp văn minh, cứu trợ văn minh.

Thủ tướng Israel Ehud Olmert từng nói: “Chúng tôi có tình cảm yêu mến sâu sắc với nhân dân Trung Quốc và cảm ơn họ khôn xiết về việc người Do Thái ở Thượng Hải và Cáp Nhĩ Tân được đối xử ấm áp và hữu hảo trong thế kỷ XX và trong thời gian Thế

chiến II”.

Trong lịch sử từng có một số người Do Thái đến Trung Quốc, lập phường hội của họ tại các nơi như Khai Phong. Các đoàn thể của người Do Thái trên thế giới đều rất có sức ngưng tụ, đó là do sự

phân biệt đối xử và sức ép lớn đến từ bên ngoài khiến người Do https://thuviensach.vn

Thái vì để sống còn và phát triển mà không thể không lập đoàn thể.

Nhưng ở Trung Quốc thì lại xuất hiện ngoại lệ độc đáo, cũng chỉ ở

Trung Quốc, do không phải chịu bất cứ sức ép từ bên ngoài và sự kỳ

thị mà các đoàn thể người Do Thái thực hiện được việc hòa nhập với nền văn hóa Trung Quốc. Hồi thế kỷ XIX khi người phương Tây đến Trung Quốc thấy các đoàn thể Do Thái từ lâu đã thực hiện hòa nhập với văn hóa Trung Quốc, hai nền văn hóa này đã khó tách ra khỏi nhau, họ cảm thấy ngạc nhiên và khó tin. Tính cách văn minh phương Tây gây ra sự xung đột giữa các nền văn minh khác nhau, nhưng tính cách văn minh Trung Quốc thì thực hiện sự hòa nhập các nền văn minh.

Từ thời viễn cổ cho tới thời kỳ lập triều đại nhà Thanh, người Trung Quốc luôn luôn giữ quan hệ khăng khít với các nước xung quanh, không hề kỳ thị thương nhân và giáo sĩ nước ngoài. Tấm Bia Cảnh giáo ở Tây An nói lên việc các nhà truyền giáo nước ngoài hồi thế kỷ 7 sau công nguyên đã tiến hành truyền bá Phúc Âm tại vùng này. Phật giáo truyền vào Trung Quốc thời nhà Hán, nhân dân rất nhiệt tình hoan nghênh tôn giáo mới này. Sau đó Phật giáo ngày một phồn thịnh, nay đã là một trong ba tôn giáo lớn chủ yếu ở

Trung Quốc. Không những giáo sĩ mà các thương nhân cũng được phép tự do du lịch dọc ngang trong nội bộ đế quốc Trung Hoa.

Thậm chí mãi cho đến cuối đời nhà Minh, Trung Quốc còn chưa có chút dấu hiệu bài ngoại nào cả. Một trăm năm trước, Tôn Trung Sơn từng kêu gọi người Mỹ như sau: “người Trung Quốc về bản tính không phải là dân tộc bế quan tỏa cảng, không phải là dân tộc bài ngoại”.

Về sau vì sao lại xuất hiện hiện tượng “bài ngoại”. Đó là do phương Tây dùng tàu chiến súng lớn xâm lược và cướp bóc Trung Quốc, người Trung Quốc chỉ có thể vùng lên chống lại. Nói đúng ra đây không phải là “bài ngoại” mà là “kháng ngoại”.

https://thuviensach.vn

Vương đạo lập quốc mà không bá đạo: khái quát của Tôn Trung Sơn

Tính cách của Trung Quốc là tính cách vương đạo chứ không phải bá đạo; Trung Quốc dựa vương đạo để dựng nước chứ không dựa bá đạo để dựng nước. Vương đạo là tôn chỉ quốc gia của Trung Quốc cũng là đạo đức quốc gia của Trung Quốc.

Nói về đạo đức quốc gia Trung Quốc dùng vương đạo để dựng nước, trong bài “Chủ nghĩa Tam Dân” của Tôn Trung Sơn năm 1924

có trình bày cặn kẽ: “Nói tới đạo đức vốn có của Trung Quốc cho đến nay người Trung Quốc chưa thể quên, trước hết là trung hiếu, thứ hai là nhân ái, thứ ba là tín nghĩa, sau nữa là hòa bình.

Rất nhiều người nước ngoài làm ăn tại Trung Quốc thường hay ca ngợi người Trung Quốc, họ bảo người Trung Quốc nói một câu còn giữ chữ tín hơn cả bản hợp đồng người nước ngoài lập ra. Còn nói về chữ “nghĩa”, ở thời đại rất cường thịnh Trung Quốc cũng không đi tiêu diệt nước ngoài. Thí dụ Cao Ly thời xưa trên danh nghĩa là phiên thuộc của Trung Quốc, thực ra là một nước độc lập. Trung Quốc cường thịnh mấy nghìn năm mà Cao Ly vẫn tồn tại; Nhật Bản mới mạnh lên chưa đầy 20 năm đã diệt Cao Ly rồi. Trung Quốc mấy nghìn năm tha thiết yêu hòa bình đều xuất phát từ

bẩm tính. Nói về cá nhân thì trọng khiêm nhường, nói về chính trị

thì “kẻ nhân ái có thể thống nhất thiên hạ” (35), khác hẳn người nước ngoài. Vì thế đạo đức cổ xưa của Trung Quốc như trung hiếu, nhân ái, tín nghĩa cố nhiên là hơn hẳn người nước ngoài; nói tới đạo đức hòa bình thì lại càng cao hơn người nước ngoài. Loại đạo đức đặc biệt tốt ấy là tinh thần dân tộc ta. Sau này chúng ta không những phải gìn giữ mà còn phải phát huy tinh thần đó”.

Con đường đúng đắn của loài người là Vương đạo: Tính cách Trung Hoa nhất định sẽ đi ra thế giới

https://thuviensach.vn

Lịch sử thế giới cận đại là lịch sử của sự đối lập chiến lược văn hóa giữa các nước lớn, của sự cạnh tranh giữa văn hóa phương Đông với văn hóa phương Tây, là lịch sử so sánh và xung đột giữa văn hóa vương đạo với văn hóa bá đạo. Ngày 28 tháng 11 năm 1924, trong bài

“Diễn thuyết trước các đoàn thể của hội nghị Thương nghiệp Kobe”

tại Nhật Bản, Tôn Trung Sơn nêu ra một vấn đề như sau: Nếu so sánh văn hóa bá đạo với văn hóa vương đạo, rốt cuộc loại văn hóa nào có ích cho chính nghĩa và nhân đạo? Loại nào có lợi cho dân tộc và quốc gia? Câu trả lời của Tôn Trung Sơn trong bài nói trên là: Trào lưu văn hóa thế giới là văn hóa công lợi cường quyền của phương Tây sẽ phải phục tùng văn hóa nhân nghĩa đạo đức của phương Đông. Đó tức là bá đạo phải phục tùng vương đạo; văn hóa thế giới ngày càng hướng tới phía tươi sáng. Trong bài diễn thuyết đó Tôn Trung Sơn có nhắc nhở nước Nhật một câu: “Gần đây châu Á học văn hóa võ công của châu Âu, nước Nhật học hoàn hảo nhất.

Dân tộc Nhật Bản các bạn đã học được văn hóa bá đạo của Âu - Mỹ, lại có bản chất của văn hóa vương đạo châu Á, từ nay trở đi đối với tiền đồ văn hóa thế giới, rốt cuộc là làm chó săn chim mồi cho bá đạo phương Tây hay là làm tướng sĩ bảo vệ vương đạo phương Đông, việc này quốc dân Nhật Bản các bạn nên thận trọng suy xét lựa chọn”.

Trong sách “Triển vọng thế kỷ XXI” , sử gia người Anh Toynbee dự báo: “Thống nhất thế giới là con đường tránh để loài người tự

sát tập thể. Dự đoán sự thống nhất thế giới sẽ được thực hiện trong hòa bình. Về điểm này trong số các dân tộc hiện nay thì dân tộc có sự chuẩn bị đầy đủ nhất là dân tộc Trung Hoa; hai nghìn năm qua họ đã trau dồi được một phương pháp tư duy độc đáo”.

https://thuviensach.vn

II. TÍNH CÁCH TRUNG HOA LÀM NÊN“HIỆN

TƯỢNG TRUNG QUỐC”

“Quốc gia bá đạo” tất nhiên sẽ thể hiện các “hiện tượng bá đạo”

như “cường quyền”, “xâm lược”, “chiếm lĩnh”, “thực dân” - đó là biểu hiện của bản chất quốc gia bá đạo. “Trung Quốc vương đạo”

thể hiện “hiện tượng Trung Quốc” - đó là sự thể hiện của tính chất quốc gia Trung Quốc, như Trung Quốc “cao thượng”, văn minh”,

“từ thiện”.

Quốc gia Anh ngữ có cả đống, quốc gia Hán ngữ chỉ có một Trong 6 ngôn ngữ làm việc của Liên Hợp Quốc có 5 ngôn ngữ

đều không phải là ngôn ngữ chính thức của một quốc gia mà là ngôn ngữ chính thức của nhiều quốc gia. Theo thống kê, Anh ngữ

là ngôn ngữ chính thức của 45 quốc gia trên thế giới. Các quốc gia như Anh, Mỹ, Canada, Australia, New Zealand v.v. đều lấy tiếng Anh làm tiếng mẹ đẻ.

Toàn thế giới có 200 triệu người nói tiếng Pháp, trong đó chỉ có 60 triệu là người Pháp; hơn 20 nước dùng tiếng Pháp làm ngôn ngữ

chính thức.

Toàn thế giới hiện nay có 110 triệu người nói tiếng Đức; có 3

quốc gia dùng tiếng Đức làm ngôn ngữ chính thức duy nhất, đó là Đức, Áo (Austria), Lích-ten-xten (Liechtenstein).

Toàn thế giới có 350 triệu người nói tiếng Tây Ban Nha, hơn 20

quốc gia dùng tiếng Tây Ban Nha làm ngôn ngữ chính thức.

Ngôn ngữ chính thức của Liên Xô là tiếng Nga; sau khi Liên Xô tan rã thành 15 quốc gia, có 4 nước dùng tiếng Nga làm ngôn ngữ

https://thuviensach.vn

chính thức, đó là Nga, Belarus, Kazakhstan và Kirghistan.

Hiện nay, chỉ có một quốc gia dùng Hán ngữ làm tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ chính thức, đó là Trung Quốc.

Trên thế giới này từ xưa tới nay chỉ có một quốc gia dùng Hán ngữ làm ngôn ngữ chính thức. Điều đó nói lên quốc gia ấy xưa nay chưa bao giờ xâm lược nước khác, chưa bao giờ bành trướng bản thân.

Còn mấy chục quốc gia Anh ngữ trước kia đều là quốc gia bị đế

quốc Anh chinh phục và chiếm làm thuộc địa, trước tiên bị người Anh chiếm lĩnh, sau đó chiếm hữu.

Xưa nay Trung Quốc chưa bao giờ xây dựng “Trung Quốc ở

ngoài nước”

Sự trỗi dậy của các quốc gia phương Tây trước sau đều gắn liền với xâm lược nước ngoài, bành trướng, thực dân, buôn bán nô lệ

da đen. Đoàn thám hiểm của nhà hàng hải Bồ Đào Nha Henry năm 1411 mang từ châu Phi về hơn chục nô lệ da đen. Đây là mở đầu nạn buôn bán nô lệ do người châu Âu tiến hành trực tiếp từ châu Phi. Sau đó công việc thám hiểm của ông tiến hành đồng thời với việc chiếm thuộc địa và buôn bán nô lệ. Phát hiện thấy vùng đất nào là chiếm lĩnh vùng đó; đoàn thám hiểm in dấu chân ở đâu, nơi ấy tức là đường biên giới quốc gia Tây Ban Nha. Đặc biệt năm 1481

sau khi vua Bồ Đào Nha(36) là Joao II lên ngôi bèn tuyên bố xây dựng “Đế quốc Bồ Đào Nha ở ngoài nước”. Nhưng Trung Quốc xưa nay chưa từng xây dựng “Trung Quốc ở ngoài nước”, không có lịch sử xây dựng “Trung Quốc quốc ngoại”.

Vì sao người Trung Quốc không xây dựng “Trung Quốc ở ngoài nước”? Không phải do Trung Quốc không có năng lực hàng hải và năng lực chinh phục, mà do Trung Quốc không có ý muốn bành trướng. Ở phương Tây, các quốc gia hàng hải lớn hễ phát hiện vùng https://thuviensach.vn

đất mới là chiếm lĩnh ngay, còn Trung Quốc thì phát hiện nhưng không chiếm lĩnh, phát hiện rồi lại có quan hệ hữu hảo.

Trên các vấn đề Tây Tạng, Tân Cương của Trung Quốc, các quốc gia phương Tây còn tung hỏa mù công kích Trung Quốc. Trên mạng Interrnet có lưu hành rộng rãi bài viết của một thanh niên Trung Quốc phản bác luận điệu của phương Tây. Người thanh niên Trung Quốc 21 tuổi ấy du học tại Canada, anh làm một video clip có tên “Tây Tạng xưa kia, hiện nay, sau này mãi mãi là một bộ phận của Trung Quốc”, nhằm nói với mọi người một sự thực: nếu người phương Tây từ tất cả các nơi ở châu Mỹ, châu Đại Dương, châu Phi, châu Á đều cuốn gói rút về châu Âu thì Trung Quốc sẽ rút khỏi Tây Tạng; nếu không thì chớ nên bàn các vấn đề ấy với chúng tôi. Nếu phương Tây thật sự có thể làm thế thì một nửa số quốc gia châu Âu hiện có sẽ biến khỏi trái đất này.

Người Trung Quốc “lá rụng về cội”, người Anh Quốc “bén rễ

bốn biển”

Người Trung Quốc khi rời tổ quốc ra đi bao giờ cũng nghĩ rằng mình khó có thể bỏ quê nhà mà sẽ “lá rụng về cội”. Nhưng người Anh khi rời nước mình thì sẽ dựng nhà mới tại địa điểm tốt trên vùng đất mới chiếm lĩnh ở ngoài nước, thành lập một quốc gia mới do họ làm chủ. Người Anh gieo hạt khắp nơi ở ngoài nước, bén rễ bốn biển. Vào các triều đại nhà Hán, thời kỳ Tam Quốc, đời nhà Tùy, đầu thế kỷ XIII Trung Quốc đều có những con đường tơ lụa, gồm con đường tơ lụa trên đất liền và con đường tơ lụa trên biển. Trung Quốc có các khám phá lớn về địa lý sớm hơn nhiều so với người châu Âu, nhưng người Trung Quốc có “khám phá lớn” mà không có “chiếm lĩnh lớn”.

Cũng là sự di chuyển dân nhưng Trung Quốc không có “Giấc mơ Trung Quốc ở ngoài nước” mơ ước xây dựng quốc gia mới ở bên https://thuviensach.vn

ngoài biên giới. Còn người châu Âu thì dùng uy lực của tàu chiến súng lớn để thực hiện “Giấc mơ thực dân ở ngoài nước” hết lần này đến lần khác. Sự trỗi dậy của châu Âu được thực hiện bằng cách đưa hơn 60 triệu người di cư ra ngoài nước, thành lập các thuộc địa ở khắp nơi. Nước Anh di dân ra ngoài nước, khai thác các thuộc địa, lập nên nhiều “Nước Anh ở ngoài nước”. Còn người Trung Quốc thì trước sau đều ở trên đất nước mình, dựa sức mình để giải quyết các vấn đề của mình. Chính quyền Trung Quốc không tổ

chức di cư một lượng lớn dân ra ngoài nước; tuy rằng vì nhiều lý do, Trung Quốc có 60 triệu người Hoa ở ngoài nước nhưng xưa nay họ chưa từng vì mẫu quốc mà lập thuộc địa ở ngoài nước, xưa nay chưa bao giờ lập một “Trung Quốc ở ngoài nước”.

Ngày nay, nhiều quốc gia Anh ngữ trên thế giới tuy từ lâu đã không còn là một quốc gia nữa, song do mối quan hệ huyết thống khăng khít giữa các quốc gia đó với nhau nên họ thường dễ

liên kết thành liên minh, đặc biệt khi dưới sự thúc đẩy của những lợi ích chiến lược chung nào đó thì nhân tố ấy sẽ nẩy mầm. Ngày 5

tháng 3 năm 1946 trong bài “Diễn thuyết Bức màn sắt” nổi tiếng, Churchill từng kêu gọi xây dựng mối quan hệ đặc biệt giữa Anh với Mỹ, nhằm thực hiện sự thống trị thế giới của các dân tộc nói tiếng Anh, “Không có sự liên hợp anh em của các đồng bào dân tộc Anh ngữ mà tôi nói, thì sẽ không thể nào thực hiện được việc ngăn ngừa chiến tranh một cách hữu hiệu và tiếp tục phát triển tổ chức thế giới”.

Trung Quốc xưa nay chưa từng có kế hoạch lớn chinh phục thế

giới

Trong thế giới cận đại, tất cả các nước lớn trỗi dậy đều đưa ra và thực thi kế hoạch chiến lược xâu xé thế giới, bá quyền thế

giới. Từ cổ xưa Trung Quốc đã là một nước văn minh, lễ nghĩa, nhân nghĩa, thành tín, một nước phòng ngự. Bởi vậy, khái niệm “thiên hạ”

https://thuviensach.vn

của người Trung Quốc xưa nay chưa từng vượt ra ngoài cương thổ

Trung Quốc. Tầng lớp tinh anh trong các triều đại Trung Quốc bao giờ cũng nói trời nói đất trong quốc gia của mình, định sách lược tác chiến trong lều trại của mình, lôi kéo hoặc chia rẽ. Từ đế

quốc Tần cho tới nước Trung Quốc Mới, trong tư duy chiến lược của dân tộc Trung Hoa xưa nay chưa có tư duy chinh phục hoặc thống trị thế giới.

Trung Quốc chưa sản sinh ra loại cương lĩnh chiến lược và kế

hoạch chiến lược chinh phục thế giới như kiểu “Tờ sớ Tanaka” từng ra đời tại Nhật Bản, trong đó viết: “Nếu muốn chinh phục thế

giới trước tiên phải chinh phục Trung Quốc; nếu muốn chinh phục Trung Quốc, trước tiên phải chinh phục Mãn Châu Mông Cổ” .

Trung Quốc chưa hề đẻ ra loại cương lĩnh và kế hoạch có tên

“Tác phẩm bí mật mưu đồ hùng vĩ của Hoàng đế Đức” (tên gốc là

“Cuộc tác chiến của Trẫm”) lấy thống trị thế giới làm mục tiêu, yêu cầu phải “chinh phục Pháp, thần phục Nhật Bản, quyết chiến Mỹ” từng ra đời tại nước Đức. Ngày 18 tháng 12 năm 1940, mục tiêu chiến lược này của nước Đức lại được cụ thể hóa thành mệnh lệnh tác chiến số 21 tấn công Liên Xô, do Hitler ký, có mật hiệu là “Kế

hoạch Barbarossa”. Bản kế hoạch này yêu cầu trước khi kết thúc chiến tranh với nước Anh phải đánh tan Liên Xô bằng một cuộc viễn chinh chớp nhoáng; sau khi đánh tan Liên Xô và giải quyết xong vấn đề nước Anh sẽ cùng Nhật Bản “quét sạch thế lực của bọn Anglo-Saxon tại Bắc Mỹ”. Dự kiến lực lượng lính thủy đánh bộ

hùng mạnh sẽ xuất phát từ các căn cứ tại Greenland, Băng Đảo (Iceland), quần đảo Azores và Brazil đổ bộ lên bờ biển Đông Bắc Mỹ; xuất phát từ quần đảo Aleutian và quần đảo Hawaii đổ bộ lên bờ biển phía Tây nước Mỹ. Vì thế Bộ Thống soái quân đội Đức không những đã ấn định kế hoạch tường tận cho cuộc chiến tranh https://thuviensach.vn

xâm lược Liên Xô mà còn ấn định kế hoạch xâm lược dài hạn thống trị thế giới tấn công Anh và Mỹ.

Trung Quốc chưa hề đẻ ra loại kế hoạch chiến lược như “Di chúc của Peter I” từng xuất hiện tại nước Nga; trong đó Đại đế

Peter(37) nói dân tộc Nga mãi mãi được ánh sáng của thần thánh soi đường và được thần thánh phù hộ, có sứ mạng thống trị toàn bộ

châu Âu. Ở thời đại châu Âu là trung tâm thế giới thì chinh phục và thống trị châu Âu cũng tức là chinh phục và thống trị thế giới. Tại Trung Quốc cũng chưa hề xuất hiện ý tưởng chiến lược như kiểu

“Biến Thái Bình Dương thành ao nhà của nước Mỹ”.

Trung Quốc có “viễn hàng”, châu Âu có “viễn chinh”

Vào cuối đời nhà Minh, Trung Quốc là trung tâm kinh tế của thế giới, tổng sản lượng kinh tế Trung Quốc chiếm 45% của thế

giới. Sản lượng sắt thời nhà Minh gấp 2,5 lần đời Bắc Tống, đầu năm Vĩnh Lạc lên tới 9.700 tấn. Hồi ấy Nga là nước sản xuất sắt nhiều nhất châu Âu cũng chỉ có 2.400 tấn. Lực lượng quân sự, nhất là lực lượng hải quân thời nhà Minh cực kỳ hùng mạnh. Sử gia nổi tiếng Needham cho rằng có lẽ hải quân triều nhà Minh giỏi hơn bất kỳ nước châu Á nào, thậm chí vượt qua bất kỳ

nước châu Âu nào, tất cả các nước châu Âu liên kết lại cũng chẳng thể địch nổi hải quân triều nhà Minh. Paul Kennedy viết: một phần ba sản lượng sắt thép dùng vào việc sản xuất binh khí của đế quốc Minh. Triều nhà Minh hùng mạnh mà không viễn chinh, vì triều Minh không muốn bành trướng.

Trịnh Hòa, nhà hàng hải lớn triều Minh ngày 11 tháng 7 năm 1405 dẫn một hạm đội quy mô lớn bắt đầu một hành động dũng cảm 7 lần ra biển Tây. Đến năm 1433, hạm đội Trịnh Hòa trong thời gian gần 30 năm đã lần lượt tới Thái Bình Dương, Ấn Độ

Dương, xa nhất tới tận Hồng Hải và bờ biển phía Đông châu Phi, https://thuviensach.vn

hành trình qua hơn 30 nước và vùng lãnh thổ. Trịnh Hòa 7 lần đến 4 biển, nói chung mỗi lần có khoảng 27.000 người đi theo, phải dùng hơn 260 thuyền, trong đó có hơn 60 thuyền quý loại lớn và vừa, những chiếc thuyền quý này có lượng dãn nước ước tính khoảng 1.500 tấn.

Trong đời mình, Columbus từng nhiều lần đi biển tới châu Mỹ, lúc ít nhất sử dụng 3 chiếc thuyền, nhiều nhất là 17 chiếc, nói chung lượng dãn nước của mỗi thuyền khoảng 100 - 200 tấn, nhân viên đi theo ít nhất là 90 người, nhiều nhất là 1.200 - 1.500 người.

Da Gama(38) trước sau đi biển đến Ấn Độ 2 lần, loại thuyền ông dùng có lượng dãn nước vào khoảng 50 - 120 tấn.

Trong 30 năm đi biển, quân đội Trung Quốc lần lượt đến hơn 30 quốc gia, chưa từng dùng vũ lực chiếm một quốc gia nào, không thành lập một thuộc địa nào ở ngoài nước mình, chưa từng cướp đoạt của cải của một quốc gia nào mà làm sứ giả hữu hảo thúc đẩy giao lưu kinh tế, văn hóa, là những chuyến đi biển hòa bình hữu hảo. Về sau những thuộc địa bị các quốc gia thực dân phương Tây từ xa ngàn dặm đến phương Đông chinh phục đều là những nơi Trịnh Hòa mấy chục năm trước từng đi qua. Vì sao Trung Quốc “có viễn hàng [đi biển xa] mà không có viễn chinh”? Đó là do Trung Quốc tuy có lực để bành trướng và chiếm thuộc địa nhưng lại không có ý muốn bành trướng và chiếm lĩnh.

Năm 1433 trong chuyến viễn dương lần thứ 7, Trịnh Hòa ốm chết. Do sự nghiệp đi biển xa của ông bị nhiều đại thần phản đối hoàng đế mới lên ngôi của triều Minh ra lệnh: “Đình chỉ việc đưa thuyền quý đi các phiên quốc Tây Dương”. Từ đó sự nghiệp hàng hải của Trung Quốc bị hoàn toàn bãi bỏ, thuyền quý của Trịnh Hòa bị bỏ xó tại cảng Thái Thương và dần dần bị mục nát. Không những thế, Binh Bộ triều Minh còn đốt hết các xưởng đóng thuyền và tất cả tài liệu, bản vẽ Trịnh Hòa từng bỏ nhiều năm ra để làm.

https://thuviensach.vn

Thế kỷ XV trong lịch sử thế giới là thời gian quan trọng để loài người đi từ thời đại lục địa sang thời đại biển; hồi ấy Trung Quốc có lực lượng biển mạnh nhất nhưng lại kiên quyết rút ra khỏi biển cả. Hegel từng xúc động nói: “Người Trung Quốc quay đầu lại, xoay lưng về phía biển”. Khi người Trung Quốc quay lưng lại với biển thì người châu Âu lại xông ra biển, mở đầu các khám phá địa lý lớn của thời đại biển, chiếm nhiều thuộc địa đất rộng và cướp đoạt tài nguyên ở ngoài nước.

Paul Kennedy còn vạch ra: “Trong tất cả các nền văn minh thời kỳ trước cận đại, không có nền văn minh quốc gia nào phát triển hơn, tiên tiến hơn văn minh Trung Quốc”. Paul Kennedy cho rằng nhân tố chính khiến Trung Quốc tụt hậu thuần túy là tính bảo thủ của tầng lớp quan lại sùng bái học thuyết Khổng Tử. Tất cả các quan lại quan trọng đều quan tâm ủng hộ và phục hồi quá khứ, chứ

không phải là sáng tạo tương lai sán lạn hơn trên cơ sở bành trướng và buôn bán ra ngoài nước, điều đó đã gây nên sự chán ghét của tầng lớp chủ chốt và tư bản tư nhân trong toàn bộ đế quốc.

Sự phê phán của người phương Tây về việc người Trung Quốc từ

bỏ biển cả chẳng phải là từ một mặt khác chứng minh không bành trướng, không cướp đoạt, không chiếm thuộc địa là khuynh hướng ý thức chủ yếu của Trung Quốc hồi đó đấy ư?

Có mấy quốc gia tuyên bố không sử dụng vũ khí hạt nhân trước tiên?

Có bao nhiêu quốc gia tuyên bố không sử dụng vũ khí hạt nhân trước tiên? Hiện nay, trên thế giới có 8 quốc gia hạt nhân công khai (cộng thêm Triều Tiên); nhiều nước có vũ khí hạt nhân nhiều hơn Trung Quốc; cũng có rất nhiều nước ít vũ khí hạt nhân hơn Trung Quốc, nhưng cho tới nay, quốc gia tuyên bố không sử dụng vũ khí hạt nhân trước tiên thì chỉ có một, đó là Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

Mỹ là nước có vũ khí hạt nhân sớm nhất thế giới, là nước sử

dụng vũ khí hạt nhân trước nhất, cũng là nước có số lượng vũ khí hạt nhân nhiều nhất và có kỹ thuật hạt nhân tiên tiến nhất thế

giới, có lực lượng quân sự thông thường mạnh nhất thế giới, thế

nhưng lại không chịu tuyên bố không sử dụng vũ khí hạt nhân trước tiên. Cho tới nay, Trung Quốc là nước đầu tiên và cũng là duy nhất tuyên bố không trước tiên sử dụng vũ khí hạt nhân. Trên vấn đề vũ khí hạt nhân, Trung Quốc và Mỹ thể hiện tính cách quốc gia khác nhau rất nhiều.

Không những là quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân đầu tiên tuyên bố mình không sử dụng vũ khí hạt nhân trước tiên mà Trung Quốc còn tuyên bố không sử dụng vũ khí hạt nhân đối với các nước và khu vực không sở hữu vũ khí hạt nhân. Trung Quốc đơn phương gánh vác nghĩa vụ các nước hạt nhân khác không chịu gánh vác.

Trung Quốc không giúp nước khác phát triển vũ khí hạt nhân, chính phủ Trung Quốc nhất quán tuân theo chính sách không chủ

trương, không khuyến khích, không làm thế kỷ phổ biến vũ khí hạt nhân.

Trên vấn đề vũ khí hạt nhân, chiến lược hạt nhân của Trung Quốc có tính phòng ngự. Vũ khí hạt nhân của Trung Quốc không dùng để giết người mà là để phòng thân.

Toàn thế giới vui mừng nghe thấy Tổng thống Mỹ Obama đưa ra lời kêu gọi xây dựng “thế giới phi hạt nhân”. Xây dựng thế giới phi hạt nhân là một nhiệm vụ nặng nề. Để xây dựng “thế giới phi hạt nhân” trước hết phải xây dựng một “thế giới các nước hạt nhân tuyên bố không trước tiên sử dụng vũ khí hạt nhân”. Là nước đề

xuất thế giới phi hạt nhân, liệu nước Mỹ có thể lấy Trung Quốc làm gương, tuyên bố với toàn thế giới là “Nước Mỹ không sử dụng vũ khí hạt nhân trước tiên” được chăng?

https://thuviensach.vn

Trung Quốc có “Tám cái không làm” với Mỹ

Cùng với sự trỗi dậy của Trung Quốc, “Thuyết Trung Quốc đe dọa” đang bị người ta bàn tán ầm ĩ. Nước khác lo ngại “Trung Quốc đe dọa” còn có thể thông cảm chứ người Mỹ la hét “Thuyết Trung Quốc đe dọa” thì quả là người bình thường không thể tưởng tượng nổi. Tính cách Trung Quốc quyết định việc nước Mỹ sẽ không bị

Trung Quốc đe dọa.

Trung Quốc có “Tám cái không làm” với Mỹ, Mỹ cũng có “Tám điều yên tâm” với Trung Quốc.

1. Người Trung Quốc không phải là người Nhật Bản trước năm 1945

- giữa Trung Quốc với Mỹ sẽ không có “Vụ Trân Châu cảng”.

2. Người Trung Quốc không phải là người Đức trong thời gian hai cuộc Thế chiến - Trung Quốc sẽ không dùng vũ lực thách thức thế giới, sẽ không bắn phát súng, quả đại bác trước tiên vào nước Mỹ.

3. Người Trung Quốc không phải là người Nga trước năm 1991 -

không cần dùng thủ đoạn chiến tranh lạnh để đối phó với nó, Trung Quốc sẽ không gây chiến tranh lạnh với Mỹ.

4. Tuy lạc hậu hơn Mỹ về kỹ thuật quân sự nhưng Trung Quốc bất kỳ lúc nào cũng không “bắn nhầm” sứ quán Mỹ. Cho nên đại sứ quán Mỹ ở bất kỳ nơi nào trên thế giới đều không cần đề phòng bị máy bay Trung Quốc “bắn nhầm”.

5. Máy bay trinh sát quân sự Trung Quốc sẽ không bay tới bờ biển phía Tây nước Mỹ, gây ra vụ “đâm nhau” với máy bay quân sự Mỹ

ở trước cửa nước Mỹ, sẽ không để cho phi công Mỹ bị đâm rơi xuống biển.

6. Giả thử nước Mỹ có vùng nào đó đòi độc lập, đòi ly khai, Trung Quốc sẽ không nhúng tay, không làm “Dự luật quan hệ” với cái vùng đòi độc lập, đòi ly khai ấy của nước Mỹ, càng không bán vũ

khí cho họ.

https://thuviensach.vn

7. Trung Quốc sẽ không thi hành chiến lược “Đông hóa, phân hóa” với nước Mỹ, không thực thi chiến lược “diễn biến hòa bình” với nước Mỹ.

8. Trung Quốc sẽ không tổ chức bất cứ “đồng minh”, “liên minh”

nào hữu hình hoặc vô hình nhằm vào nước Mỹ. Thế nhưng trên tám mặt kể trên, nước Mỹ có thể làm cho Trung Quốc yên tâm được không?.

https://thuviensach.vn

III. “Binh pháp Trung Quốc” hòa bình trên hết Tính cách một quốc gia, một dân tộc sẽ có thể hiện đột xuất và trực tiếp trên lĩnh vực văn hóa quân sự của họ. Trung Quốc là một nước lớn về văn hóa quân sự, “Binh pháp Trung Quốc” là của báu về văn hóa quân sự Trung Quốc, là biểu hiện và kết tinh trên lĩnh vực quân sự của văn hóa chính trị Trung Quốc. Xuất phát từ binh pháp Trung Quốc để xem xét tính cách Trung Quốc là một góc độ

quan sát quan trọng.

“Chỉ Qua Vi Vũ”: “Binh pháp hòa bình”

“Binh pháp hòa bình” của Trung Quốc “Chỉ Qua Vi Vũ” (39) nghĩa là coi mục đích và mục tiêu “dùng vũ lực” định chuẩn ở việc “ngưng giáo”, cũng tức là coi mục tiêu cuối cùng của đấu tranh quân sự

định chuẩn ở “hòa bình” chứ không phải định chuẩn ở “chiến thắng”. Như vậy nghĩa là nói, văn hóa quân sự Trung Quốc không những là văn hóa đánh thắng chiến tranh, giành thắng lợi, mà mặt quan trọng hơn, là văn hóa ngăn ngừa chiến tranh, giành lấy hòa bình.

Cách đây 5.000 năm tổ tiên Hoa Hạ khi sáng tạo chữ “Vũ” (Võ) trên mai rùa, xương thú vật, đã tuân theo tinh thần “ngưng giáo”

[Chỉ Qua], đem lại hàm nghĩa hòa bình cho chữ “Vũ”. Truyền thống Hoa Hạ “Chỉ Qua Vi Vũ” quyết định mục đích “Thượng Võ”

[tôn sùng võ lực] của Trung Quốc là để “Ngưng giáo” [Chỉ Qua], quyết định thực chất “Thượng Võ” của Trung Quốc là “Thượng Hòa” [tôn sùng hòa bình].

Binh pháp Trung Quốc có một danh ngôn là “Tự cổ tri binh phi hiếu chiến” [Dịch ý: Từ đời xưa, những người giỏi binh pháp thì không hiếu chiến][(40)]note2; lý tưởng của quân nhân Trung Quốc https://thuviensach.vn

là “Tự cổ tri binh vi hòa bình” [Dịch ý: Từ đời xưa, những người giỏi binh pháp thì dùng binh vào mục đích vì hòa bình]. Mức độ cao nhất trong nghiên cứu quân sự, thực tiễn quân sự không phải là

“đánh bại kẻ địch” mà là “giành lấy hòa bình”. Cho nên binh pháp Trung Quốc là “Binh pháp hòa bình”. Giá trị cốt lõi của binh pháp Trung Quốc không phải là “Thắng lợi trên hết” mà là “Hòa bình trên hết”. Xét về năng lực “đánh bại kẻ địch” thì người Mỹ có thể

được coi là đứng hàng đầu thế giới, nhưng năng lực “giành hòa bình” của họ thì thực sự chưa thể được khen ngợi. Từ sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, các cuộc chiến tranh “đánh bại kẻ địch” do Mỹ tiến hành chưa có lần nào thất bại, nhưng các nỗ lực “giành hòa bình” sau chiến tranh của Mỹ thì lại chưa lần nào thành công; toàn bộ chiến trường thuận lợi về quân sự đều trở thành cái bẫy và vũng lầy đối với quân đội Mỹ. Công nghệ cao về quân sự của Mỹ

và “Binh pháp Mỹ” không thể giải nguy khốn cho quân đội Mỹ. Phải chăng người Mỹ cần tăng cường học tập và nghiên cứu Binh pháp Trung Quốc?

“Đánh phủ đầu sau”: “Binh pháp phòng ngự”

“Binh pháp phòng ngự” kiểu “đánh phủ đầu sau” của Trung Quốc tức là “Không tấn công”, không làm chuyện đánh phủ đầu trước, không khiêu chiến kẻ khác, không trước tiên nổ súng.

Xưa nay quân đội Trung Quốc có câu cửa miệng là “Biết lo xa sẽ

tránh được tai họa”, “Luôn sẵn sàng chiến đấu”, bao giờ cũng dựa vào sự chuẩn bị sẵn sàng. Quân đội và quân nhân Trung Quốc không dùng cách tấn công đánh phủ đầu trước để giành chủ động chiến lược mà dùng sự chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với sự tấn công của kẻ khác, dùng “lo xa” để bảo đảm “tránh tai họa”.

Không nổ súng trước, chỉ xuất binh khi có lý do, đánh phủ đầu sau - đó là nguyên tắc chiến lược cơ bản. Điều đó trên căn bản https://thuviensach.vn

quyết định tính phi tấn công, tính phi xâm lược, tính phi gây chiến của văn hóa quân sự Trung Quốc, quyết định việc văn hóa quân sự Trung Quốc trên tầng nấc chiến lược không phải là văn hóa có tính tấn công mà là văn hóa phòng ngự, văn hóa có tính tự

vệ, văn hóa có tính phản kích.

Tuy được thế giới công nhận là binh pháp huyền diệu nhưng binh pháp Trung Quốc chủ yếu không nói về tấn công mà nói về phòng ngự; nhấn mạnh đánh phủ đầu sau chứ không phải là đánh phủ đầu trước.

Đặc trưng căn bản của văn hóa quân sự Trung Quốc là phòng ngự

tích cực về chiến lược, điều đó không phủ định giá trị về mặt nghệ thuật tấn công của binh pháp Trung Quốc. Chỉ có điều mục đích căn bản của kiểu tấn công này vẫn là để phòng ngự chứ không phải là để chiếm lĩnh; để giữ thành chứ không phải để bành trướng.

Hán Vũ Đế tài ba mưu lược, quân đội nhà Hán tiến sâu vào sa mạc đi xa đánh Hung Nô cũng nhằm mục đích lấy tấn công làm phòng thủ, lấy chinh phạt làm phòng ngự, vẫn thuộc về phòng ngự tích cực.

Tính chất phòng ngự của văn hóa quân sự Trung Quốc được cả

thế giới công nhận. Học giả Mỹ nổi tiếng John King Fairbank nói:

“Các nhà quyết sách Trung Quốc xưa nay đều nhấn mạnh chiến tranh mặt đất có tính phòng ngự, khác hẳn với lý thuyết tấn công của chủ nghĩa bành trướng thương mại thể hiện trong hành động của các đế quốc châu Âu”. Thomas Cleary(41) nói: “Trung Quốc hạn chế việc sử dụng vũ lực vào mục đích phòng ngự là xuất phát từ ảnh hưởng của tư tưởng đạo đức Đạo gia và Nho giáo. Chiến tranh chỉ là thủ đoạn bất đắc dĩ, hơn nữa phải có lý do chính đáng, đó thông thường là chiến tranh phòng ngự nhưng không loại trừ chiến tranh có tính trừng phạt nhằm ngăn chặn hành vi kẻ mạnh bắt nạt kẻ

yếu”. Nhà truyền giáo phương Tây Matteo Ricci sống ở Trung https://thuviensach.vn

Quốc gần 30 năm thời kỳ Vạn Lịch triều Minh từng nói: Quân đội triều Minh là quân đội có số lượng nhiều nhất, trang bị tốt nhất trên thế giới mà ông từng thấy, nhưng đội quân này hoàn toàn chỉ dùng vào phòng ngự, không có bất kỳ ý đồ nào xâm lược nước khác.

Theo thống kê của các sử gia Nga, thời gian 1700 - 1870, trong số 38 cuộc chiến tranh người Nga tiến hành trong gần 170 năm chỉ có 2 cuộc chiến tranh có tính phòng ngự, còn lại 36 cuộc đều có tính tấn công. Nhưng trong lịch sử mấy nghìn năm của Trung Quốc rất khó thấy tiền lệ Trung Quốc chủ động tấn công quốc gia và dân tộc khác trong tình hình không bị công kích.

“Không đánh mà thắng”: “Binh pháp mưu lược”

“Binh pháp mưu lược” không đánh mà thắng nghĩa là trong đấu tranh quân sự không dùng sức mạnh để quyết định thắng lợi mà dùng mưu kế để giành chiến thắng. Xưa nay các nhà quân sự

Trung Quốc đều nhấn mạnh “Nghĩ kế trước, đánh trận sau”,

“Định mưu trước, hành động sau”, “Điều quan trọng trong dụng binh là trước tiên lập mưu”. Họ coi trọng sự vận dụng mưu lược và sách lược, hoặc dùng cái uy quân sự để đe dọa, hoặc dùng hôn nhân để hòa hiếu, dùng cách vây thành để ngăn trở, hoặc dùng bổng lộc để ban ơn, hoặc dùng hàng hóa để thông thương, hoặc dùng cách giáo hóa để đối phương nhớ ơn mình v.v. nhằm đạt tới mức độ “đánh nhỏ mà thắng”, “không đánh mà thắng”. Trung Quốc thời cổ đã hình thành truyền thống “dùng mưu kế”; “36 chước” nổi tiếng lưu truyền xa gần. Binh pháp Trung Quốc là phương thức và phương pháp tư duy “tôn sùng mưu kế”, “dùng mưu kế”. Binh pháp Trung Quốc kiên trì “Dùng mưu lược thắng địch là trình độ dụng binh cao nhất”, “Không đánh mà hàng phục được toàn bộ kẻ

địch” (42), tìm kiếm và thực hiện sự thống nhất giữa giành chiến thắng quân sự với hạ thấp trả giá cho chiến tranh.

https://thuviensach.vn

Học giả Mỹ Arthur Waldran tổng kết như sau: Tư duy chiến lược Trung Quốc xưa nay đều tôn sùng dùng binh lực (lực) nhỏ

nhất, thông qua dùng mưu kế (kế hoặc sách) để tận dụng tối đa các điều kiện khách quan (thế)”.

Thực chất của “Binh pháp mưu lược” Trung Quốc là từ chối (các biện pháp) dã man, giảm thương vong. Binh pháp Trung Quốc tôn sùng giữ nguyên vẹn thành thị, không chủ trương đánh thành chiếm đất, phá thành, tàn sát thành, là loại “Binh pháp văn minh”,

“Binh pháp nhân nghĩa”. Văn minh và hiệu quả của dùng mưu kế để

chiến thắng là ở chỗ hạ thấp giá thành đấu tranh quân sự, giảm thiểu cái giá phải trả cho việc giành chiến thắng và hòa bình. Binh pháp Trung Quốc thể hiện văn minh quân sự Trung Quốc.

“Bàn về chiến tranh” của châu Âu khác với “Binh pháp Tôn Tử”

của Trung Quốc

Nước Đức là quê hương của Clausewitz; sách “Bàn về chiến tranh” là kiệt tác của người Đức. Họ đọc “Bàn về chiến tranh” với nhiệt tình chẳng kém gì người Trung Quốc đọc “Binh pháp Tôn Tử” .

Đặc biệt là các nhà chính trị và nhà quân sự Đức, có ai không đọc

“Bàn về chiến tranh” ?

“Bàn về chiến tranh” được gọi là “Binh pháp Tôn Tử” của châu Âu. Nhưng binh pháp châu Âu và binh pháp Trung Quốc phản ánh tính cách khác nhau và đại diện cho các phẩm cách khác nhau. Tại châu Âu, chính là các cuộc đại chiến ở đây đã thúc đẩy sự ra đời binh pháp châu Âu, mà binh pháp châu Âu lại thúc đẩy một bước đại chiến châu Âu và đại chiến thế giới. Không ít nhà chiến lược và nhà quân sự châu Âu từng trải qua hai cuộc đại chiến thế giới đều có cùng một nỗi tiếc nuối, đó là họ chưa được đọc “Binh pháp Tôn Tử” sớm một chút.

https://thuviensach.vn

Hoàng đế Đức William đệ nhị, người gây ra đại chiến thế giới lần thứ nhất, sau chiến tranh có dịp đọc “Binh pháp Tôn Tử” của Trung Quốc, bất giác ông buồn bã thở dài nói: “Giả thử 20 năm trước ta có thể được đọc “Binh pháp Tôn Tử” của Trung Quốc thì chắc hẳn đã chẳng gây nên bi kịch nước Đức mất nước thế này”.

Đại gia chiến lược phương Tây Liddell Hart(43), người được gọi là Clausewitz thế kỷ XX, năm 1963 từng viết lời tựa cho bản dịch tiếng Anh cuốn “Tôn Tử”, trong đó có câu: “Trong thời đại trước đại chiến thế giới lần thứ nhất, tư tưởng quân sự châu Âu chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tác phẩm lớn “Bàn về chiến tranh” của Clausewitz. Giả thử ảnh hưởng ấy có thể được điều hòa và cân bằng bởi tư tưởng Tôn Tử, thì tai nạn to lớn mà nền văn minh nhân loại phải chịu trong hai cuộc đại chiến thế giới ở thế kỷ này nhất định đã giảm được không ít”.

Sau chiến tranh, sách “Binh pháp Tôn Tử” được tiêu thụ rất nhiều ở châu Âu, về sau lại được ưa chuộng trên toàn cầu. Sức thu hút của “Binh pháp Tôn Tử” trên thực tế phản ánh sức thu hút của văn hóa quân sự Trung Quốc.

Trung Quốc là một nước lớn về binh pháp thế giới nhưng Trung Quốc xưa nay không phải là một nước lớn chiến tranh thế

giới. Binh pháp Trung Quốc là binh pháp chính trị, binh pháp hòa bình, binh pháp phòng ngự, binh pháp mưu lược, binh pháp nhân nghĩa, binh pháp đạo đức, binh pháp văn minh và binh pháp lấy mềm trị cứng, lấy tĩnh thắng động. Bộ “Binh pháp Tôn Tử” là biểu hiện điển hình của văn hóa quân sự Trung Quốc, tập trung phản ánh tính cách quân sự Trung Quốc, cũng là biểu hiện đột xuất của tính cách chính trị Trung Quốc trong lĩnh vực quân sự.

https://thuviensach.vn

IV. “Đế quốc Trung Hoa” mạnh mà không xưng bá

Đế quốc Trung Hoa là đế quốc có thời gian tồn tại dài nhất trong lịch sử thế giới, một “đế quốc trường thọ” danh bất hư

truyền. Nhưng đế quốc Trung Hoa tuân thủ lý tưởng “Kẻ làm vua không bắt nạt thiên hạ, kẻ làm đế không phụ hàng xóm”, trước sau luôn luôn là “Lớn mà không ngang ngược”, “mạnh mà không xưng bá”. “Đại đế quốc” này và “Đại hoàng đế” của nó đều có đặc sắc vương đạo rõ rệt.

Nhà Tần mạnh cớ sao “Xây Trường thành”?

Đặc trưng của “đế quốc” là hùng mạnh và tấn công, xâm lược và bành trướng. Trong lịch sử, đế quốc Trung Hoa là một đế

quốc lớn mạnh, nhưng dường như đế quốc này khác với tất cả các đế quốc trên thế giới, vì đế quốc hùng mạnh này là một đế

quốc có tính thủ thành, một đế quốc có tính phòng ngự, đế

quốc kiểu tự vệ, là một đế quốc kiểu đạo đức, đế quốc có tính hòa bình, một đại cường quốc có thể thân thiện, tin cậy.

Khởi điểm “đế quốc” của đế quốc Trung Hoa bắt đầu từ

Tần Thủy Hoàng. Là “Thủy hoàng đế” (hoàng đế đầu tiên) của đế quốc Trung Hoa, Tần Thủy Hoàng là người kiến tạo đại đế

quốc đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc. Đế quốc Tần xây Trường thành, Đại đế Tần Hoàng trở thành người thiết kế và lãnh đạo công trình phòng ngự vĩ đại nhất trên thế giới. Sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc, lực lượng quân sự

nước này lớn mạnh, ông ra lệnh cho đại tướng Mông Điềm tiến lên phía Bắc thảo phạt Hung Nô, nhằm mục đích lấy tấn công làm phòng thủ. Sau khi đuổi Hung Nô, thu hồi các vùng đất bị chiếm, https://thuviensach.vn

thì bắt đầu xây Trường thành nhằm để người Hồ không thể tiến xuống phía Nam xâm chiếm đất đai của Trung Quốc. Nhưng triều Tần xây Trường thành không dùng làm đường biên giới mà xây bên trong cương vực triều Tần. Chỉ có ở Trung Quốc mới thấy một kỳ quan như vậy: làm công sự phòng ngự giữ thế thủ

trong tình hình quốc lực đang ở vào thế mạnh.

Nhà Tần mạnh mà xây Trường thành, điều đó thể hiện đặc tính thủ thành của đế quốc Trung Hoa. Trung Quốc mấy lần có cao trào xây Trường thành đều không phải vào lúc nước này suy yếu mà vào lúc cường thịnh. Việc xây dựng với quy mô lớn Trường thành nhà Tần và Trường thành nhà Minh đều xảy ra vào thời quân lực quốc gia hùng mạnh. Trường thành là một tín hiệu của đế quốc Trung Hoa, cũng là một ký hiệu của đế quốc Trung Hoa. Hàm nghĩa của Trường thành là thủ thành không tấn công, chung sống hòa bình.

Đời Hán - Đường vì sao sợ “triều cống”?

Trong khi nghiên cứu các hệ thống thế giới, việc so sánh hai hệ

thống sau đây rất có ý nghĩa thuyết minh: “hệ thống phong cống” Đông Á và “hệ thống thực dân” châu Âu.

“Hệ thống phong cống” Đông Á: trong hệ thống này người ta coi đế quốc Trung Hoa là “Thượng quốc”, một số quốc gia xung quanh là “Phiên thuộc quốc”; giữa phiên thuộc quốc với thượng quốc duy trì một mối quan hệ tiến cống và hồi tặng, dùng sợi dây đó duy trì hệ thống láng giềng hữu hảo. Đây là một hệ thống giúp đỡ lẫn nhau hữu hảo có tính địa phương. Trung Quốc thời cổ có ưu thế về chính trị, kinh tế và văn hóa; ưu thế này đem lại sức hút và sức ảnh hưởng tự nhiên giữa Trung Quốc với các nước xung quanh hình thành mối quan hệ khu vực “nhiều vì sao vây xung quanh mặt trăng”. Trên danh nghĩa, một số tiểu quốc dựa dẫm vào https://thuviensach.vn

vương triều thống trị Trung Quốc đã thực hiện định kỳ cống nạp Trung Quốc. Loại “hệ thống phong cống” có nội dung chủ yếu và đặc trưng nổi bật là thông thương và giao lưu văn hóa thì khác xa mối quan hệ phụ thuộc về chính trị, trên thực tế là có nghĩa vụ

hiệp định, lại càng khác với mối quan hệ giữa hệ thống thực dân với các thuộc địa của phương Tây. Trung Quốc xưa nay không phải là quốc gia theo chủ nghĩa thực dân; cho tới nay trên thế giới không có bất kỳ quốc gia hoặc vùng nào từng là thuộc địa của đế quốc Trung Hoa.

Vào thời Hán - Đường, mối quan hệ giữa Trung Quốc với các nước xung quanh được phương Tây gọi là “quan hệ triều cống”. Về

bản chất, mối quan hệ triều cống này là loại quan hệ giao lưu “có đi có lại mới toại lòng nhau”, nó giống như sự đi lại thăm hỏi giữa những người thân thích, không phải là quan hệ chinh phục, quan hệ

thống trị, quan hệ khống chế, cũng không phải là quan hệ lãnh đạo. Nền văn minh Hoa Hạ “gieo rắc khắp bốn biển”, các nước xung quanh “tám phương đến triều kiến”, thể hiện sức thu hút của quốc gia trung tâm, thể hiện lực hướng tâm của nền văn minh Trung Hoa mà các quốc gia xung quanh ngưỡng mộ. Trong mối quan hệ triều cống ấy, các tiểu quốc xung quanh chẳng những nhận được lợi ích vật chất thực tế mà hơn nữa, do được sự sách phong của đế quốc trung ương có nền văn minh phát triển cao, họ

còn có thể nhận được địa vị “chính thống”, tăng cường được tính hợp pháp nắm chính quyền, là một loại lợi ích chính trị.

Người nước ngoài nhìn nhận “hệ thống phong cống” Đông Á

như thế nào? Matteo Ricci viết trong “Trung Quốc Tạp ký” như

sau: “Phía Đông có 3 nước, phía Tây có hơn 53 nước, phía Nam có hơn 55 nước, phía Bắc có 3 nước, tất cả đều triều cống Trung Quốc. Thật ra các nước cống nạp khi đến Trung Quốc giao nộp cống phẩm, số tiền họ lấy từ Trung Quốc còn nhiều hơn rất https://thuviensach.vn

nhiều so với số vật phẩm họ đã tiến cống, vì thế chính quyền Trung Quốc không quan tâm đến việc có cống nạp hay không”.

Matteo Ricci hồi ở Trung Quốc đã phát hiện ra bí mật của việc các nước xung quanh “cống nạp” đế quốc Trung Hoa; thực ra đây là một phát hiện hơi muộn. Việc xưa nay các nước xung quanh hăng hái cống nạp đế quốc Trung Hoa đều là việc gây khó dễ cho đế

quốc này. Bởi lẽ “Thượng quốc” Trung Hoa áp dụng một kiểu chính sách “ban ơn” đối với các “Phiên thuộc quốc” xung quanh, cố

gắng làm trách nhiệm “khoản đãi”, duy trì một kiểu quan hệ “thể

diện”. Ngay từ thời nhà Hán, do thực hiện ưu đãi các quốc gia đến triều cống, phải biếu tặng lại một lượng lễ vật nhiều vài lần, vài chục lần lượng “cống phẩm”, lâu ngày làm như vậy dẫn đến quốc khố rỗng tuếch. Thời nhà Đường “vạn quốc lai triều” (nhiều quốc gia đến triều cống) làm cho triều đình không kham nổi gánh nặng hồi tặng, đành phải ra quy định hạn chế số lần triều cống, chỉ cho phép nước triều cống bao nhiêu năm mới đến cống nạp một lần nhằm hạn chế nhiệt tình của các nước “tranh nhau đến triều cống”.

Tại sao “khởi nghĩa nông dân” ở Trung Quốc nhiều nhất thế

giới?

Lịch sử thế giới cận đại cho ta thấy một hiện tượng thú vị: đế

quốc Trung Hoa có nhiều cuộc “nội chiến”, còn các đế quốc phương Tây thì có nhiều “ngoại chiến”. Các cuộc khởi nghĩa của nông dân Trung Quốc số lượng nhiều, quy mô lớn thật là nhất thế giới; số lượng chiến tranh trong nước nhiều vượt xa chiến tranh đối ngoại.

Đế quốc Trung Hoa lúc hùng mạnh thì không tấn công nước khác, khi tài nguyên cạn kiệt, mâu thuẫn nội bộ nổi bật cũng không bao giờ dùng cách gây tranh chấp, gây chiến tranh, bành trướng ra https://thuviensach.vn

ngoài và cướp bóc nước khác để đổ vấy khó khăn, chuyển dịch mâu thuẫn, hòa hoãn nguy cơ. Trong lịch sử Trung Quốc, nông dân thường xuyên nổi dậy, quy mô khởi nghĩa lớn, điều này có nguyên nhân quan trọng là Trung Quốc thiếu đất trồng trọt, cạnh tranh lợi ích gay go dẫn đến mâu thuẫn xã hội trở nên gay gắt. Trong lịch sử, một số quốc gia phương Tây có thói quen sử dụng các biện pháp như di cư dân ra nước ngoài khai thác thuộc địa, gây chiến tranh cướp đất, qua cách chuyển dịch mâu thuẫn ra bên ngoài và chuyển dịch sự chú ý của dân chúng để hòa hoãn quan hệ trong nước mình, thông qua đấu tranh đối ngoại để hòa hoãn đấu tranh giai cấp trong nước, thông qua chiến tranh với bên ngoài để giải tỏa cạnh tranh trong nước. Nhưng đế quốc Trung Hoa xưa nay không dùng phương pháp hướng ngoại mà bao giờ cũng vận dụng phương pháp hướng nội, tập trung giải quyết ở trong nước mọi mâu thuẫn, kết quả là mâu thuẫn giai cấp trong nước trở nên gay gắt, chính quyền cũ bị lật đổ, xã hội thay đổi triều đại, phải trả giá nặng nề.

Đó là đế quốc Trung Hoa, cho dù ở vào thời đại khủng hoảng chính trị quốc nội vẫn cứ hướng vào trong nước, chỉ tự hành hạ mình mà quyết không nhìn ra ngoài để gán mâu thuẫn, gây chiến tranh ở

ngoài nước.

“Đại đế” Hoa Hạ giống như “đại ca”

Tính cách đế quốc Hoa Hạ gắn chặt với bẩm tính của các hoàng đế gây dựng và lãnh đạo đế quốc Trung Hoa. Từ Tần Hoàng đại đế cho tới Hán Vũ đại đế, các vị “đại đế” thét ra lửa này trong lịch sử Trung Quốc đều không phải là những đại đế xâm lược, đại đế bành trướng, mà là đại đế phòng ngự, đại đế tự vệ.

Tần Thủy Hoàng tiến đánh 6 nước nhằm giải quyết các vấn đề

nội chính của Trung Quốc hồi ấy, sau khi thực hiện thống nhất Trung Quốc, ông chỉ lo xây dựng Trường thành.

https://thuviensach.vn

Các vị anh quân minh chủ Trung Quốc bao triều đại trước dù là người dựng cơ nghiệp hay người giữ cơ nghiệp, đều làm nên sự

nghiệp trong cương thổ quốc gia mình, trừ ngoại lệ là khi dân tộc Trung nguyên bị các dân tộc thiểu số bên ngoài như dân tộc Mông Cổ diệt vong. Cho nên các đại đế Trung Quốc khác với các đại đế

Pháp “dùng gươm vẽ bản đồ châu Âu” như Louis XIV, Napoleon.

Khi châu Âu tiến sang thời đại hàng hải lớn, bắt đầu bành trướng thì ở Trung Quốc có tình hình ngược lại. Khi Minh Thái tổ dựng nước đã quyết định cố thủ nội địa Trung Quốc mà không phát triển ra ngoài; ông từng truyền lại rành mạch cho con cháu: quân đội triều Minh mãi mãi không chinh phục 15 nước, gồm Triều Tiên, Nhật Bản, An Nam...

Năm 1421 có hơn 1.200 sứ thần, thương nhân các nước đến Nam Kinh trong một đợt. Sau khi đến Trung Quốc, họ được hoàng đế và các đại thần Trung Quốc thịnh tình khoản đãi, khi về nước họ lại có sứ thần Trung Quốc hộ tống. Các quốc vương, hoàng hậu và đại thần nước ngoài đều coi việc họ được đến thủ đô Trung Quốc là một dịp may lớn.

Đế quốc Trung Hoa giỏi đối đãi với các nước nhỏ, nước yếu.

Hoàng đế Trung Quốc đối xử với vua các tiểu quốc như anh cả

đối xử với em nhỏ. Mạnh mà không đánh kẻ yếu, lớn mà không đánh kẻ nhỏ bé; lấy đức trị thiên hạ, lấy nhân đãi bốn phương, đó là tính cách và phẩm cách, trình độ và tiết tháo của Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

V. Thiên hạ vô địch, “Trung Quốc và Mỹ có khác nhau”

Trong một thế giới có quan hệ cạnh tranh, đối kháng và đối địch thì một quốc gia hùng mạnh, một dân tộc vĩ đại có thể theo đuổi trình độ lý tưởng như thế nào?

Hai loại mức độ: sự mô tả của “Binh pháp Tôn Tử” “Binh pháp Tôn Tử” cho rằng: “Chưa thể coi bách chiến bách thắng là tài giỏi nhất; không cần giao chiến mà có thể hàng phục được toàn bộ kẻ

địch mới là tài giỏi nhất”(44). “Binh pháp Tôn Tử” chỉ ra hai trình độ

chiến lược khác nhau: một là trình độ “không cần giao chiến mà có thể hàng phục được toàn bộ kẻ địch”, đây là trình độ cao nhất, là trình độ lý tưởng, là trình độ “tài giỏi nhất”; còn trình độ “Bách chiến bách thắng” thì là trình độ dưới một bậc, thấp một bậc, là trình độ “chưa thể coi là tài giỏi nhất”. Trên thế giới ngày nay, tuy Trung Quốc và Mỹ đều là các quốc gia theo đuổi “Thiên hạ vô địch”, nhưng lại ở hai trình độ khác nhau. Cái thiên hạ vô địch của họ

khác nhau về bản chất.

Cái thiên hạ vô địch của Mỹ là đánh bại bất kỳ kẻ địch nào, đây là một loại sức mạnh; còn thiên hạ vô địch của Trung Quốc là không gây ra bất kỳ thù địch nào – đây là một loại trình độ. Tính cách quốc gia Mỹ có thể khái quát bằng một chữ “bá”, còn tính cách quốc gia Trung Quốc thì có thể khái quát bằng một chữ “nhân”.

Nước Mỹ muốn duy trì trên thế giới một tình trạng “Kẻ xưng bá thì vô địch”, còn lý tưởng Trung Quốc tìm kiếm trên thế giới là “Kẻ

nhân từ vô địch”.

“Vô địch thiên hạ” của Trung Quốc: vô địch của kẻ Nhân https://thuviensach.vn

Vô địch thiên hạ của Trung Quốc là không gây bất kỳ sự thù địch nào. Trên thế giới, Trung Quốc không định vị bất cứ quốc gia nào là kẻ địch của mình. Với ý nghĩa ấy Trung Quốc là quốc gia không có kẻ địch, Trung Quốc đúng là vô địch thế giới - trên thế giới này không có quốc gia nào là kẻ địch của mình.

Mục tiêu “Vô địch thiên hạ” của Trung Quốc có ba hàm nghĩa cụ

thể:

1. Không vì tìm kiếm bá quyền thế giới mà làm kẻ địch của thiên hạ. Quốc gia tìm kiếm bá quyền thế giới bao giờ cũng coi các quốc gia khác là đối tượng bá quyền của mình, loại quốc gia như thế tất nhiên sẽ đắc tội với thiên hạ, trở thành quốc gia đối địch với thiên hạ. Trung Quốc không tìm kiếm bá quyền thế giới, cho nên mối quan hệ giữa Trung Quốc với các quốc gia khác không phải là quan hệ giữa bá quyền với bị bá quyền, Trung Quốc sẽ không đối địch với thiên hạ.

2. Không vì theo đuổi hiệu ứng “địch thủ” mà cố tình gây thù địch.

Nước Mỹ xưa nay có truyền thống cố tình gây thù địch, đây là một đặc trưng và nội dung quan trọng của tư duy chiến lược Mỹ.

Người Mỹ cảm thấy không có kẻ địch và địch thủ thì bản thân mình không tỉnh táo được, quốc gia không có lực ngưng tụ và động lực, vì thế họ bao giờ cũng phải tìm kiếm và xác định kẻ

địch, đây là một kiểu nhu cầu chiến lược của Mỹ. Nhưng Trung Quốc thì theo đuổi “Muôn nghìn quốc gia sống hòa hợp với

nhau”(45), tạo dựng hoàn cảnh không có kẻ địch và địch thủ.

Trung Quốc coi “Khắp nơi không có kẻ địch” (46) là lý tưởng của mình, coi “Bạn bè khắp 5 châu” là tiêu chí thành công của mình.

Trên thế giới ngày nay, Trung Quốc không định vị bất kỳ

quốc gia nào là “kẻ địch” của mình.

3. Không đề cao vũ lực mà thèm muốn dùng bạo lực thắng địch.

Văn hóa quân sự Trung Quốc đề cao “Biến khiên mộc gươm https://thuviensach.vn

đao thành ngọc ngà tơ lụa”(47). Thí dụ “Chính sách hòa thân”

trong lịch sử Trung Quốc tức là biến địch thủ thành thân thích, biến kẻ địch thành người thân. Trung Quốc dùng phương pháp hòa bình để hóa giải mâu thuẫn địch ta chứ không đề cao vũ lực, lấy chiến tranh đối phó chiến tranh, không mê tín vào việc dùng chiến tranh và vũ lực để giải quyết vấn đề. Lấy ngọc ngà tơ lụa hóa giải gươm đao thì mới có hòa bình. Nhưng lấy chiến tranh đối phó chiến tranh thì thắng lợi tạm thời ấy sẽ

gieo hạt giống mãi mãi thù hận, thường là có thắng lợi nhưng không có hòa bình. Khi cái giá phải trả cho thắng lợi và di chứng về sau vượt quá thu hoạch của thắng lợi thì đó là một loại thắng lợi có tính tai nạn. Kiểu vô địch thiên hạ như vậy trên thực tế là gây ra sự đối địch càng lớn càng lâu dài. Trình độ cao nhất của văn hóa quân sự Trung Quốc không phải là “chiến thắng” - “đã đánh thì phải thắng” mà là “Không đánh mà thắng”. “Quan điểm thắng lợi” của Trung Quốc là “Thắng mà không gây oán thù”, “Thắng mà không gây đối địch”. Kiểu thắng lợi ấy sẽ không đem lại cừu hận và kẻ địch mới cho kẻ

thắng.

Nói cho đến cùng, “Thiên hạ vô địch” của Trung Quốc là “Người nhân ái thì không có kẻ địch”(48).

“Vô địch thiên hạ” của Mỹ: vô địch của kẻ xưng bá Nếu nói “Vô địch thiên hạ” mà Trung Quốc theo đuổi là một lý tưởng, tức không gây thù địch trong thiên hạ, không dùng vũ lực để

bắt các nước khác thần phục, thế thì “Vô địch thiên hạ” mà nước Mỹ theo đuổi là một sức mạnh, là dùng quả đấm để ra oai, xây dựng và dựa vào một sức mạnh vượt bậc ”Đánh khắp thiên hạ không có đối thủ”.

https://thuviensach.vn

“Vô địch thiên hạ” kiểu Mỹ chỉ là dùng bạo lực chế ngự bạo lực, kết quả kẻ địch bị Mỹ đánh bại càng nhiều thì kẻ địch nước Mỹ

cần đối phó cũng càng lắm.

Sau chiến tranh lạnh, Mỹ trở thành quốc gia mạnh nhất thế

giới, một siêu bá duy nhất. Nhưng đồng thời với đó, Mỹ lại trở

thành quốc gia kém an toàn nhất thế giới, nguyên nhân là ở chỗ

tuy Mỹ có sức mạnh quân sự thiên hạ vô địch nhưng lại không có sức mạnh đạo đức thiên hạ vô địch.

Mối nguy lớn nhất của việc đối địch với thế giới là trở thành kẻ địch của thế giới

Nước Mỹ “Kẻ xưng bá vô địch” gây ra đối địch khắp nơi, là nước Mỹ kém an toàn nhất.

Sau chiến tranh lạnh, nước Mỹ không ngừng tạo ra hàng loạt quốc gia đối địch với mình, gồm có mấy cái gọi là “quốc gia côn đồ”, mấy “quốc gia “Trục ác quỷ”, mấy nước phải tiến hành tấn công hạt nhân và hơn 40 nước phi dân chủ, hầu như Mỹ coi một nửa số quốc gia trên thế giới là đối thủ, kẻ địch của mình. Sau “Vụ 11

tháng 9”, trước tiên Mỹ xác định tính chất của Iran, Iraq và Triều Tiên là “Trục ác quỷ”. Về sau lại đưa Cuba, Libya và Syria vào danh sách ấy. Trong “Báo cáo đánh giá tình hình hạt nhân” do Bộ Quốc phòng Mỹ đưa ra có liệt nhiều nước như Trung Quốc, Nga, Iraq, Triều Tiên, Iran, Libya, Syria vào danh sách mục tiêu tấn công hạt nhân, đề xuất đánh phủ đầu trước. “Chiến lược tình báo quốc gia năm 2009” Mỹ mới công bố gần đây lại coi Trung Quốc và Nga là thách thức chủ yếu của Mỹ, đồng thời còn đưa ra một loạt kẻ

thách thức thứ yếu.

Giáo sư Lester Thurow, nhà kinh tế ở Học viện Công nghệ

Massachusetts viết: “Đế quốc La Mã kéo dài được 1.000 năm, đế

https://thuviensach.vn

quốc Anh được 200 năm, tại sao chúng ta chỉ duy trì được chưa đến 50 năm mà đã bắt đầu đi xuống dốc?” Thử hỏi, một quốc gia coi mấy chục nước trên thế giới là đối thủ và kẻ địch của mình thì sao lại không đi tới suy tàn?

Tháng 3 năm 2007, trong “Cơ hội lần thứ hai: Ba nhiệm kỳ Tổng thống và nguy cơ của siêu cường Mỹ”, Brzezinski đã tổng kết bài học gây thù địch của 3 vị Tổng thống Mỹ trong 15 năm qua - Bush cha, Clinton, Bush con. Ông cho rằng sau chiến tranh lạnh, trên thực tế Tổng thống Mỹ đã trở thành vua của thế giới, nước Mỹ

năm 1991 ở vào thế an toàn hơn năm 1945, khi ấy Mỹ không có đối thủ và kẻ địch trên thế giới, nước Mỹ đứng trước cơ hội nghìn năm khó gặp. Nhưng 15 năm sau, khi trở thành siêu cường duy nhất toàn cầu thì nước Mỹ lại phát hiện thấy mình đang ở trong một thế giới đầy rẫy thái độ thù địch về chính trị, trở thành một quốc gia dân chủ cô độc đáng sợ. Sự thù địch của thế giới Hồi giáo đối với Mỹ không ngừng tăng lên, Trung Đông bị làm rối tung lên, Iran ngày càng lớn mạnh ở vùng Vịnh Ba Tư, Nga đùng đùng giận dữ, Trung Quốc đang xúc tiến xây dựng Khối Cộng đồng Đông Á, Nhật ngày càng cô lập ở châu Á, làn sóng dân chủ hóa và làn sóng chống Mỹ ở châu Mỹ La tinh đồng thời dâng cao, các cơ chế

không phổ biến hạt nhân đứng trước nguy cơ sụp đổ, uy tín và hình ảnh đạo đức của Mỹ trên toàn thế giới bị tổn hại nặng nề, ba Tổng thống Mỹ kéo nước Mỹ tới tình cảnh khó khăn rất nguy hiểm. Tổng thống Bush con dùng biện pháp đối phó với chủ nghĩa khủng bố

là luôn kêu to “Sói đến rồi”, cố ý gây ra không khí căng thẳng trong cả nước, khuếch đại các hoạt động khủng bố quốc tế rời rạc lên tới độ cao khiến ông ta có thể tự mệnh danh mình là “Tổng thống thời chiến”, biến nước Mỹ thành một quốc gia cô lập tự

mình đóng kín, mọi người tự cảm thấy nguy hiểm. Trong 15 năm sau chiến tranh lạnh ấy, “Ba Tổng thống Mỹ lãnh đạo siêu cường duy nhất trên thế giới đều có biểu hiện rất tồi tệ”, Bush con lại càng https://thuviensach.vn

là “Tổng thống có tính tai nạn”. Bush cha đóng vai trò “Cảnh sát thế giới”; Clinton đóng vai “Người quảng cáo” phúc lợi xã hội; Bush con đóng vai trò “Đội trưởng đội bảo vệ”. Brzezinski cho rằng Bush cha chỉ đáng được điểm “B”, Clinton chỉ được điểm “C”, Bush con chỉ

đáng được điểm “F”, bởi lẽ với tư cách là lãnh tụ toàn cầu, khi nước Mỹ có quốc lực mạnh nhất thế mà ba vị Tổng thống này lại làm cho nước Mỹ thần hồn nát thần tính, người người tự vệ, làm cho quốc gia lớn mạnh nhất thế giới trở thành quốc gia không có cảm giác an toàn nhất thế giới.

Rất rõ ràng, một quốc gia gây thù địch khắp nơi trên thế giới cho dù lớn mạnh vô song cũng sẽ không thể trở thành một quốc gia an toàn.

https://thuviensach.vn

VI. Thiên tính Hoa Hạ “tìm về cội nguồn sâu xa”

“Tính cách Trung Quốc” độc đáo là thứ trên thế giới không đâu có; vậy mảnh đất và điều kiện hình thành nó là gì? Nhân tố nào tạo dựng nên những tính cách ưu tú của dân tộc Trung Hoa như hòa bình, lương thiện, không xâm lược, không bành trướng, nhân nghĩa, hữu ái? Đây là một vấn đề không dễ trả lời.

Khác biệt rất lớn giữa văn minh nông nghiệp với văn minh du mục và văn minh hàng hải

Nền văn minh của nhân loại được sáng tạo trong thực tiễn sinh tồn và phát triển của nhân loại. Văn minh nhân loại trước hết là một loại phương thức sinh tồn và phát triển. Có bao nhiêu phương thức sinh tồn và phát triển thì có bấy nhiêu hình thức văn minh.

Tính cách của một dân tộc có mối liên quan nguyên thủy nhất, trực tiếp nhất, quan trọng nhất với phương thức sinh tồn và phát triển của dân tộc ấy.

Xét theo tình hình lịch sử thế giới, văn minh nông canh, văn minh du mục, văn minh hàng hải là ba phương thức sinh tồn khác nhau của loài người, cũng là ba hình thức văn minh khác nhau. Ba loại văn minh ấy thể hiện trên tính cách dân tộc khác nhau của các dân tộc nông canh, dân tộc du mục, dân tộc hàng hải; mức độ khác nhau rất lớn.

Dân tộc du mục là dân tộc cần chinh chiến và giỏi chinh chiến, là dân tộc quân sự bẩm sinh. Là dân tộc trên lưng ngựa, họ sống dựa vào ngựa và cung tên, du mục di chuyển chỗ ở, là dân tộc bẩm sinh có tính tấn công. Dân tộc du mục là một trại lính lưu động, mỗi người đều có thể cầm dao cầm súng, đều là chiến sĩ. Du mục, săn bắn, chinh chiến, ba cái đó hòa làm một; khi mùa đông cỏ khô https://thuviensach.vn

nước cạn, khi xảy ra bão tuyết, hạn hán thì xâm nhập và cướp tài sản của các vùng nông canh trở thành nhu cầu duy trì sự sống còn của họ. Cho nên dân tộc du mục bẩm sinh có đặc tính lưu động và tấn công. Trên thực tế dân tộc hàng hải là dân tộc du mục trên biển.

Nhìn chung các vùng sinh sống của dân tộc hàng hải là những vùng bán đảo đất đai cằn cỗi không thích hợp trồng trọt; họ đành phải dựa vào nghề đi biển, qua bành trướng ra ngoài nước mà giành lấy của cải, qua khai thác thị trường ngoài nước và lập các thuộc địa, qua tranh giành bá quyền buôn bán mà thực hiện sự phát triển dân tộc mình. Do đó thương nghiệp và chinh phục kết hợp chặt chẽ với nhau, thuyền buôn và thuyền chiến đi bên nhau, bành trướng và chiến tranh mở ra con đường làm giàu, bản thân chiến tranh trở

thành công nghiệp làm ra của cải, trở thành một phương thức sinh tồn và phương thức phát triển, trở thành con đường sống của dân tộc.

Văn minh nông nghiệp là một loại văn minh tự cấp tự túc, sống bằng sức lao động của mình. So với văn minh du mục và văn minh hàng hải thì phương thức sinh tồn này thiếu tính mạo hiểm và tính rủi ro nhưng giàu tính ổn định và tính hướng nội. Bất kỳ sự rối ren hoặc chiến tranh loạn lạc nào trong xã hội cũng đều là tai họa đối với văn minh nông canh. Mưa thuận gió hòa, đất nước thái bình, nhân dân yên ổn là yêu cầu nội tại của văn minh nông canh. Vì vậy văn minh nông canh là văn minh “phi tiến công”, văn minh “phi chiến tranh”. Từ xưa Trung Quốc là một nước lớn văn minh nông canh, có xu hướng nội tại “cần ổn định, cần yên bình”, hình thành đặc chất văn hóa chiến lược yêu hòa bình không bành trướng.

“Truyền thống đại lục” khác rõ ràng với “truyền thống biển cả”

Hoàn cảnh địa lý là điều kiện vật chất khách quan mà một quốc gia và dân tộc dựa vào đó để sinh tồn và phát triển. Hoàn https://thuviensach.vn

cảnh địa lý có tác dụng quan trọng đối với xu hướng chiến lược của một quốc gia và dân tộc. Nhìn chung, có hoàn cảnh địa lý như thế

nào thì sẽ hình thành truyền thống văn hóa như thế.

Dân tộc Trung Hoa có truyền thống đại lục điển hình. Nền văn minh Hoa Hạ chủ yếu bắt nguồn tại lưu vực “Lưỡng Hà” của Đông Á, tức lưu vực Hoàng Hà và lưu vực Trường Giang. Lưu vực Lưỡng Hà rộng rãi, màu mỡ và trù phú tạo ra một không gian đầy đủ để dân tộc Trung Hoa kinh doanh và phát triển; khai thác và bảo vệ mảnh đất trù phú giàu có này là lợi ích cốt lõi của dân tộc Trung Hoa; ngăn chặn và đánh lui “mối đe dọa phương Bắc” đến từ các dân tộc du mục là nhiệm vụ quốc phòng lâu dài của dân tộc Trung Hoa.

Từ sau năm 1840, các cuộc tấn công đến từ trên biển trở thành mối đe dọa chủ yếu mà dân tộc Trung Hoa phải hứng chịu. Hồi đó cuộc quyết đấu giữa quyền lục địa (lục quyền) của Trung Quốc và quyền trên biển (hải quyền) của phương Tây là nhằm mục đích giữ gìn sự nguyên vẹn quyền lục địa của Trung Quốc, chứ không phải là tranh chấp quyền trên biển với phương Tây. Trước sau, chủ

quyền của Trung Quốc chưa đột phá phạm vi quyền lục địa. Bởi vậy, văn hóa chiến lược Trung Quốc trước sau vẫn là loại văn hóa bảo vệ quyền lục địa kiểu phòng ngự chứ không phải là loại văn hóa tranh giành quyền trên biển kiểu tấn công. Điều đó quyền định tính khu vực, tính quyền lục địa và tính hướng nội của tính cách quốc gia Trung Quốc.

Văn minh phương Tây có đặc trưng biển rõ nét. Hoàn cảnh địa lý sinh ra nền văn minh phương Tây là “Vùng ba biển”, tức Địa Trung Hải và biển Adriatic(49), biển Aegean(50) nối liền với nó. Địa Trung Hải là đầu nguồn và cái nôi của văn minh phương Tây. Việc mở

mang về sau này của văn minh phương Tây từ Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan đến Anh Quốc cũng tiến hành theo tuyến bờ

biển phía Tây đại lục châu Âu. Cho nên văn minh phương Tây có dã https://thuviensach.vn

tính của cạnh tranh quyền trên biển, tựa như biển cả thì sóng dữ hơn sông lớn.

Phương Tây mải “cạnh tranh giữa các quốc gia”, Trung Quốc mệt mỏi vì đối phó “sự hưng thịnh và suy vong của các vương triều”

Các quốc gia dân tộc phương Tây hình thành muộn hơn Trung Quốc rất nhiều. Nền văn minh phương Tây được phát triển trong một thế giới chia rẽ và phân tán cao độ. Sự cạnh tranh, xung đột và đối kháng giữa các nước phương Tây kéo dài bỏ phí một thời gian rất lâu. Trên đại lục châu Âu thì có cuộc “Chiến tranh 30 năm” lôi kéo toàn bộ châu Âu vào đó. Nếu nói văn hóa chiến lược phương Tây được triển khai và tiến hành xung quanh sự “đối kháng và cạnh tranh giữa các quốc gia”, từ đầu đến cuối có tính đối ngoại mạnh mẽ, thế thì văn hóa chiến lược Trung Quốc được triển khai và tiến hành xung quanh sự “hưng thịnh và suy thoái của đế

quốc” và sự “thay đổi triều đại”, có tính hướng nội mạnh mẽ.

Nhìn bao quát lịch sử Trung Quốc có thể thấy sự “nội tranh” xảy ra trong các triều đại Trung Quốc vượt xa sự cạnh tranh, chiến tranh với bên ngoài. Nội tranh ở Trung Quốc trước hết biểu hiện ở

sự tranh giành quyền lực, tranh giành địa vị chính thống nội bộ

giai cấp thống trị; thứ hai, biểu hiện ở chiến tranh giữa giai cấp thống trị với giai cấp lao động rộng rãi. Xét về số lượng và quy mô, các cuộc khởi nghĩa của nông dân Trung Quốc xếp vào loại nhất thế giới. Trung Quốc thực hiện “đại thống nhất” từ rất sớm, nhưng sự đối phó với nguy cơ nội bộ, giải quyết mâu thuẫn nội bộ, làm tốt việc cân bằng và chỉnh hợp nội bộ, từ đầu đến cuối đều có liên quan tới vấn đề cơ bản là sự hưng thịnh hoặc suy tàn của các vương triều và sự thực hiện thay đổi chính quyền; đặc trưng chủ yếu của tư duy chiến lược ở đây là “nhìn vào bên trong”.

Học giả Mỹ Wallerstein tác giả của “Hệ thống thế giới hiện đại” cho rằng nền văn minh Trung Quốc đi con đường “bành trướng nội https://thuviensach.vn

bộ”, là một con đường phát triển kiểu nội hàm; xưa nay Trung Quốc chưa từng có một vương triều coi bành trướng ra bên ngoài là quốc sách cơ bản của mình.

Thách thức chủ yếu đối với các quốc gia phương Tây thì đến từ thế giới bên ngoài cạnh tranh kịch liệt với nhau; vấn đề căn bản họ cần giải quyết là qua chiến tranh và bành trướng đối ngoại, đánh bại đối thủ cạnh tranh để tìm lấy sự sống còn và phát triển.

Cho nên đặc trưng nổi bật của tư duy chiến lược phương Tây là “nhìn ra ngoài”. Thí dụ Tổng thống thứ 15 nước Mỹ là James Buchanan từng tuyên bố: “Phép sinh tồn của quốc gia chúng ta là bành trướng; cho dù chúng ta muốn đi ngược lại cũng không thể được”.

Sự khác nhau giữa Trung Quốc với phương Tây về phương hướng cai trị đất nước, ảnh hưởng khác nhau đối với tính cách quốc gia và dân tộc, đây là một nhân tố quan trọng không thể coi nhẹ.

Theo đuổi “thẳng cong phải trái” hay là tôn sùng “lực lượng lợi ích”: sự đối lập về giá trị quan

Tính cách dân tộc là biểu hiện tập trung của văn hóa chiến lược dân tộc, là thể hiện tập trung của giá trị quan cốt lõi của dân tộc.

Hình thái ý thức chính của Trung Quốc lấy tư tưởng Nho giáo làm chủ đạo là một hệ thống giá trị lấy đạo đức, đạo nghĩa làm trung tâm. Đặc trưng quan trọng của văn hóa chiến lược và giá trị quan Trung Quốc là có quan niệm “thiện ác”, “đúng sai” rất mãnh liệt: coi trọng cao độ sức mạnh của “đạo nghĩa”, nhấn mạnh “Kẻ có đạo nghĩa thì được nhiều người ủng hộ, kẻ vô đạo ít người ủng hộ” (51),

“Kẻ hay làm điều bất nghĩa ắt sẽ tự vấp ngã”(52); về mặt quân sự

thì kiên trì “Làm mọi việc đều có lý do chính đáng” (53), coi trọng

“Quân đội chiến đấu vì sự nghiệp chính nghĩa”(54) và “Chiến tranh vì chính nghĩa” (55).

https://thuviensach.vn

Khác với văn hóa chiến lược của Trung Quốc theo đuổi “Chủ

nghĩa đạo nghĩa”, văn hóa chiến lược của phương Tây tuân theo nguyên tắc “Chủ nghĩa công lợi” (55). Trong quan hệ giữa các quốc gia, nền ngoại giao “chủ nghĩa hiện thực” của phương Tây lấy việc theo đuổi quyền lực và lợi ích làm mục tiêu, lấy cường quyền và sức mạnh làm thủ đoạn, chú trọng cân nhắc lợi ích và lợi hại, chứ

không phải là phán đoán đạo đức và đạo nghĩa. Trong quá trình trỗi dậy, thế giới phương Tây tuân theo logic giới tự nhiên “Mọi sinh vật đều cạnh tranh với nhau, đó là sự lựa chọn của thiên nhiên; kẻ thích nghi thì sẽ sống còn” của học thuyết Darwin-xã-hội(56), theo logic

“luật rừng”, theo phép tắc của giới động vật là “cá lớn nuốt cá bé”; tôn sùng cường quyền và vũ lực, ưa chiến tranh và chinh phục.

Bismarck nói: “Nếu kẻ mạnh áp chế kẻ yếu thì đó chỉ là một quy luật cạnh tranh sinh tồn không thể chê vào đâu được”.

Thế giới phương Tây trường kỳ tôn sùng nguyên tắc “lợi ích cao hơn tất cả”; Trung Quốc từ xưa tới nay kiên trì nguyên tắc “đạo nghĩa cao hơn tất cả”, điều đó hình thành sự khác biệt căn bản giữa phương Đông với phương Tây trên vấn đề văn hóa chiến lược và giá trị quan chủ yếu; đây là nhân tố văn hóa hình thành tính cách Trung Quốc.

Tính cách Trung Quốc trọng đạo nghĩa; địa vị và tác dụng quan trọng của đạo nghĩa trong văn hóa chiến lược Trung Quốc cũng quyết định sự phán xét và suy nghĩ về đạo nghĩa, trở thành nhân tố quan trọng trong chính sách chiến lược của Trung Quốc. Trong cuộc chiến tranh Triều Tiên, trên mặt quyết sách chiến lược Mỹ

từng phán đoán sai lầm về hành động của Trung Quốc, việc này có nhiều nguyên nhân, nhưng có liên quan lớn tới vấn đề Mỹ

đánh giá thấp phần nhân tố đạo nghĩa trong quyết sách chiến lược quân sự của Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

VII. “Trung Quốc vương đạo” mãi mãi không đổi màu

“Trung Quốc vương đạo” là bản sắc nhà nước Trung Quốc. Khi Trung Quốc trở thành quốc gia lớn mạnh nhất thế giới thì bản sắc ấy cũng không thể thay đổi. Làm thế nào mới có thể mãi mãi giữ được bản sắc “Trung Quốc vương đạo”? Làm thế nào để tính cách Trung Hoa có sức hút tỏa khắp bốn phương có thể mãi mãi không xảy ra biến dị?

“Một vạn năm nữa chúng tôi cũng không xâm lược nước khác”

Ngày 30 tháng 1 năm 1962, Mao Trạch Đông nói tại hội nghị công tác trung ương mở rộng như sau: “Năm 1961 tôi có nói chuyện với

Montgomery(57)..., ông ấy bảo: “50 năm nữa, các ngài sẽ giỏi lắm”.

Ý của ông ấy là sau đây 50 năm chúng ta sẽ lớn mạnh, hơn nữa sẽ có thể “xâm lược” người ta; trong vòng 50 năm thì chưa được như thế.

Năm 1960 khi đến Trung Quốc ông ấy đã nói cho tôi biết quan điểm ấy. Tôi nói: “Chúng tôi là người theo chủ nghĩa Mác - Lê, nhà nước chúng tôi là nhà nước xã hội chủ nghĩa chứ không phải nhà nước tư bản chủ nghĩa; bởi thế 100 năm, 1 vạn năm nữa chúng tôi cũng sẽ

không xâm lược ai cả”.

Trong bài nói quan trọng ngày 29 tháng 5 năm 1984, Đặng Tiểu Bình cũng chỉ rõ: “Trung Quốc hiện nay thuộc thế giới thứ ba, trong tương lai sẽ phát triển giàu mạnh lên nhưng vẫn thuộc thế giới thứ ba. Trung Quốc mãi mãi không xưng bá, mãi mãi không bắt nạt người khác”. Ngày 4 tháng 4 năm 1986, Đặng Tiểu Bình lại nói:

“Nếu Trung Quốc 1 tỷ dân không kiên trì chính sách hòa bình, không chống chủ nghĩa bá quyền, hay là nếu theo đà phát triển kinh tế, Trung Quốc tự mình làm bá quyền, thế thì đó là một tai https://thuviensach.vn

nạn với thế giới, cũng là sự tụt lùi của lịch sử. Trung Quốc 1 tỷ

người kiên trì chủ nghĩa xã hội, kiên trì chính sách hòa bình, làm được hai điều ấy thì chúng ta đi đúng đường, thì sẽ có cống hiến tương đối lớn cho nhân loại”.

Mãi mãi không bắt nạt kẻ khác là lý tưởng Trung Quốc từng kiên định theo đuổi trong 100 năm tai họa Trung Quốc bị bắt nạt.

Sinh thời Tôn Trung Sơn nhiều lần nói: “Dân tộc Trung Hoa sau khi phục hưng nhất thiết không thể học kiểu bá đạo của phương Tây đi khắp nơi chinh phạt trả thù mà nên ra sức giữ vương đạo phương Đông, chủ trì công lý và chính nghĩa của thế giới”. Sinh thời, Mao Trạch Đông từng tuyên bố với toàn thế giới là: Trung Quốc

“không xưng bá”.

Mãi mãi không bắt nạt kẻ khác là lời cam kết trang trọng của Trung Quốc với thế giới tương lai, là quốc sách cơ bản mà Trung Quốc mãi mãi kiên trì.

Bênh vực kẻ yếu trên thế giới

Năm 1924, Tôn Trung Sơn viết trong bài “Chủ nghĩa Tam Dân”:

“Ngày nay chúng ta khôi phục lại chủ nghĩa dân tộc mà Trung Quốc đã bị mất, dùng sức mạnh của 400 triệu dân để bênh vực kẻ yếu trên thế giới, điều ấy mới đáng coi là chức phận trời trao của 400

triệu dân ta”.

Tôn Trung Sơn cho rằng khi Trung Quốc tiến lên địa vị nhất thế giới, chẳng những chúng ta phải khôi phục địa vị dân tộc mà còn phải có trách nhiệm lớn đối với thế giới. Nếu Trung Quốc không thể gánh vác nổi trách nhiệm ấy thì Trung Quốc giàu mạnh lên sẽ

là mối hại lớn đối với thế giới chứ không phải là có lợi lớn cho thế

giới. Rốt cuộc Trung Quốc cần gánh vác trách nhiệm gì đối với thế giới? Nghĩa là chúng ta phải trước hết quyết định một chính https://thuviensach.vn

sách, phải giúp kẻ yếu, cứu kẻ nguy khốn. Nếu nhân dân cả nước đều xác lập được chí nguyện như vậy thì dân tộc Trung Quốc mới có thể phát triển tiến lên. Nếu không xác lập được chí nguyện ấy thì dân tộc Trung Quốc sẽ không có hy vọng.

Hoan nghênh Mỹ cân bằng Trung Quốc

Ngày 27 tháng 10 năm 2009, Lý Quang Diệu đọc bài diễn văn

“Trật tự thế giới sẽ tái cân bằng” tại buổi chiêu đãi kỷ niệm 25 năm thành lập “Hội đồng Thương mại Mỹ - Asean” ở Washington. Ngôn luận của bài diễn văn này đại diện điển hình cho “Thuyết cân bằng Trung Quốc” của cộng đồng quốc tế. Lý Quang Diệu cho rằng khi Trung Quốc trỗi dậy thành một cường quyền chóp bu, các quốc gia khác ở châu Á không thể địch nổi, nếu Mỹ không tích cực tham dự các công việc của châu Á - Thái Bình Dương và cân bằng sức mạnh kinh tế, quân sự của Trung Quốc, thì Mỹ sẽ mất địa vị

lãnh đạo toàn cầu.

Cân bằng Trung Quốc như thế nào? Không ngoài ba loại cân bằng trên các ý nghĩa sau. Loại thứ nhất là cân bằng lấy “ngăn chặn” làm nội dung cốt lõi, thực chất của kiểu cân bằng này là ngăn chặn; kiểu cân bằng Trung Quốc trên ý nghĩa này tức là ngăn chặn Trung Quốc. Bởi vậy, dĩ nhiên phải kiên quyết ngăn cản. Loại thứ hai là cân bằng lấy “thích ứng” làm nội dung cốt lõi, tức phải căn cứ theo tỷ trọng mới của việc thay đổi lực lượng mà cấu trúc và hình thành bố cục hệ thống mới; kiểu cân bằng này cần được tích cực thúc đẩy. Loại thứ ba là cân bằng lấy “chế ngự” làm nội dung cốt lõi, tức là tiến hành chế ngự đối với một loại sức mạnh tăng trưởng nhanh chóng và sức mạnh chóp bu thế giới, sao cho nó không đến mức do mất sự giám sát và chế ước mà dẫn tới mất cân bằng nghiêm trọng sức mạnh và hành vi. Nên có thái độ hoan nghênh kiểu cân bằng trên ý nghĩa thứ ba này.

https://thuviensach.vn

Nguyên nhân bên trong của việc hình thành chủ nghĩa bá quyền là việc thi hành chính sách nhà nước cường quyền bá đạo. Nguyên nhân bên ngoài của việc tồn tại chủ nghĩa bá quyền là thiếu sự

chế ước hữu hiệu của ngoại lực. Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, chủ nghĩa bá quyền Mỹ hết sức ngông cuồng đi khắp nơi vung gậy múa súng, chỉ vì Mỹ là siêu cường duy nhất không có sức mạnh nào ngăn trở chế ước nó.

Để xây dựng “Trung Quốc vương đạo”, giữ gìn tính cách Trung Quốc, đề phòng sau khi trở thành nhất thế giới, mạnh nhất thế

giới rồi sẽ tiêm nhiễm thói xấu bá quyền kiểu Mỹ, muốn vậy phải dựa vào “đức trị”, dựa “tự khép mình vào khuôn khổ”, lại phải dựa

“pháp chế”, dựa vào sự chế ngự và ngăn chặn của ngoại lực.

Truyền thống “Trung Quốc vương đạo” mấy nghìn năm lịch sử

chưa đủ để bảo đảm Trung Quốc sau khi nhảy lên đỉnh cao sức mạnh chóp bu thế giới thì nhất định sẽ là “Trung Quốc vương đạo”, thì nhất định sẽ không phát sinh sự biến dị tính cách quốc gia. Một nước Mỹ thiếu sự giám sát quốc tế và chế ngự quốc tế hữu hiệu đã đem lại cho thế giới tình trạng điên cuồng của chủ nghĩa bá quyền, khiến thế giới gặp tai họa, và cũng làm cho nước Mỹ suy tàn. Một thế giới mất cân bằng lực lượng thì khó có thể trở thành thế giới ổn định, hòa bình. Trung Quốc đi con đường mới trỗi dậy hòa bình không muốn trỗi dậy thành một “siêu cường” không chịu sự ràng buộc, tách ra khỏi sự chế ước của cộng đồng quốc tế.

Thế giới hòa hợp mà Trung Quốc cần xây dựng trước hết là sự

hòa hợp giữa Trung Quốc với thế giới, là cân bằng Trung Quốc với thế giới. Ngày 7 tháng 5 năm 1978, trong bài “Thực hiện bốn hiện đại hóa, mãi mãi không xưng bá”, Đặng Tiểu Bình có nói:

“Trung Quốc mãi mãi không xưng bá. Giờ đây mọi người có thể hiểu tư tưởng này, vì Trung Quốc hiện nay còn rất nghèo, hoàn toàn là một nước thuộc thế giới thứ ba. Vấn đề là sau này khi chúng ta đã phát triển rồi thì có làm chủ nghĩa bá quyền hay không. Nếu khi https://thuviensach.vn

ấy Trung Quốc vênh vang xưng vương xưng bá trên thế giới, hoa chân múa tay, như thế thì sẽ tự khai trừ ra khỏi “giới tịch” thế giới thứ ba, khẳng định sẽ không còn là nước xã hội chủ nghĩa nữa”.

Thế giới tương lai cần cân bằng lại Trung Quốc. Trung Quốc tương lai cũng cần một thế giới cân bằng. Trung Quốc hoan nghênh Mỹ cân bằng Trung Quốc trên ý nghĩa tích cực, Trung Quốc cũng hoan nghênh thế giới cân bằng Trung Quốc trên ý nghĩa tích cực.

Tóm lại, bảo đảm “Trung Quốc vương đạo” mãi mãi không đổi màu, xây dựng “Trung Quốc vương đạo” lớn mạnh nhất thế giới là phải xây dựng một đại cường quốc mãi mãi không bắt nạt kẻ khác, một đại cường quốc bênh vực kẻ yếu trên thế giới, thấy việc nghĩa thì hăng hái làm, một đại cường quốc có thể hữu hiệu ngăn chặn bá quyền lại có thể bị thế giới chế ước hữu hiệu.

https://thuviensach.vn

Chương V -CHIẾN LƯỢC LỚN

CẦN CÓ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC

Chiến lược quyết định phương hướng và tiền đồ của quốc gia, dân tộc. Chiến lược là mạng sống của quốc gia và dân tộc.

Điều căn bản nhất trong cái gọi là sự thịnh suy của nước lớn là sự

thịnh suy về chiến lược của nước lớn. Chiến lược đúng thì nước nhỏ cũng có thể trỗi dậy; chiến lược có sai sót thì nước lớn cũng có thể suy thoái. Nước yếu, trước hết là yếu về chiến lược. Nước mạnh trước hết là mạnh về chiến lược, một cường quốc nếu mất ưu thế về chiến lược thì sẽ từ mạnh trở thành yếu. Chấn hưng quốc gia, trước hết là chấn hưng về chiến lược, vấn đề

cơ bản là chấn hưng chiến lược. Trên ý nghĩa đó, sự trỗi dậy của nước lớn về thực chất là trỗi dậy về chiến lược. Chiến lược là cái giềng, khi kéo giềng lên thì mắt lưới căng ra.

I. Nước lớn cần phải lớn về chiến lược

Một quốc gia không có chiến lược thì không thể trở thành nước lớn; quốc gia có chiến lược không đúng thì không thể trở thành nước mạnh. Cái lớn của nước lớn là lớn về chiến lược; cái mạnh của một cường quốc là mạnh về chiến lược. Nước lớn trỗi dậy, trước hết là trỗi dậy về chiến lược; cạnh tranh chiến lược là cốt lõi của cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn. Chiến lược là mạng sống của quốc gia, là sức cạnh tranh chủ yếu của quốc gia.

Sai lầm chiến lược là “sai lầm chết người”

Từ xưa Trung Quốc đã là một nước lớn có tư tưởng chiến lược phong phú; trong kho tàng quý báu tư tưởng chiến lược của thế

https://thuviensach.vn

giới, phần đóng góp của Trung Quốc rất lớn. Thế nhưng trong tiến trình lịch sử thế giới hiện đại, Trung Quốc lại lạc hậu về

chiến lược. “Lạc hậu thì bị đánh”, cái lạc hậu ấy lộ ra và thể hiện ở

sự lạc hậu về trình độ khoa học kỹ thuật và kinh tế, nhưng ở tầng nấc sâu đó là sự lạc hậu về tư duy chiến lược và tư tưởng chiến lược. Bi kịch của Trung Quốc cận đại là một loại “bi kịch chiến lược”. Sự lạc hậu và bị động về chiến lược là nguyên nhân căn bản dẫn đến tai nạn của quốc gia và dân tộc. Sự vùng lên của Trung Quốc cận đại trước hết là sự đổi mới tư duy chiến lược và sáng tạo tư tưởng chiến lược. Từ chiến lược cách mạng của Tôn Trung Sơn và Mao Trạch Đông tới chiến lược cải cách mở cửa của Đặng Tiểu Bình đều là sự sáng tạo chiến lược của dân tộc Trung Hoa. Để thích ứng với nhu cầu của sự trỗi dậy và phục hưng Trung Quốc, chiến lược của Trung Quốc trong thế kỷ XXI phải tạo dựng nên một

“Trung Quốc chiến lược”. Cái gọi là Trung Quốc chiến lược tức trên mặt chiến lược Trung Quốc phải có sự vượt qua và nhảy vọt mang tính lịch sử, phải trở thành một nước lớn về chiến lược, cường quốc chiến lược. “Trung Quốc chiến lược” có ba tiêu chí về

chiến lược như sau: một là có chiến lược dài hạn vượt qua hiện tại; hai là có chiến lược thế giới vượt qua cục bộ; ba là có năng lực thực tiễn chuyển hóa tư tưởng chiến lược thành nguyên tắc chiến lược, phương châm chiến lược, hành động chiến lược và cục diện chiến lược.

Trung Quốc trong thế kỷ XXI đang tiến về phía “Trung Quốc chiến lược”: xét về tính lâu dài, chiến lược Trung Quốc đã xây dựng được chiến lược phát triển tới ngày kỷ niệm 100 năm dựng nước, đó là “chiến lược thế giới”; xét về tính toàn cục đã bắt đầu từ hòa nhập thế giới tiến tới ý tưởng dẫn dắt và thiết kế thế

giới, sẽ hình thành một “chiến lược thế giới” của Trung Quốc; xét về tính thực tiễn cũng đã thể hiện sự chuyển hóa nhanh chóng và chuyển đổi khoa học từ tư tưởng chiến lược tới quyết sách chiến https://thuviensach.vn

lược, từ năng lực tư duy chiến lược tới năng lực thực hiện chiến lược, hình thành tuần hoàn lành tính của lý luận chiến lược và thực tiễn chiến lược chứ không sa vào tình trạng nói suông chiến lược.

Trong giai đoạn hiện tại Trung Quốc còn cách mục tiêu “Trung Quốc chiến lược” một khoảng cách khá dài.

Nhà nước cũng như cá nhân không thể không phạm sai lầm.

Nhưng sai lầm chiến lược là thứ sai lầm Nhà nước không được mắc phải. Bởi lẽ sai lầm chiến lược là sai lầm chết người.

Nhà tư tưởng chiến lược phương Tây Beaufre(58) cho rằng “Sự

vô tri về chiến lược là sai lầm chí mạng”! Trên sân khấu thế giới cận đại, trong quá trình cạnh tranh giữa các nước lớn, sở dĩ một số

quốc gia rớt lại và lụn bại là do có vấn đề về chiến lược, phạm phải những “sai lầm chí mạng”. Nước Đức trong hai cuộc thế

chiến, nước Nhật trong Thế chiến II, Liên Xô bại trận trong chiến tranh lạnh đều là do mắc phải “sai lầm chí mạng” - sai lầm chiến lược. Trong các nước phương Tây, Mỹ là nước có lý lịch chiến lược tốt, trong thời gian hơn 200 năm tuy cũng mắc không ít sai lầm, cũng đã xuất hiện một số cuộc khủng hoảng lớn, kể cả

khủng hoảng tài chính năm 2008, nhưng rất ít xuất hiện những sai sót lớn về quyết sách chiến lược dẫn đến sự tụt lùi lớn của quốc gia. Nước Mỹ luôn giữ được sự ổn định nhất định, giữ được cơ hội sống còn và sức sống, còn tiếp tục đi tới trên con đường của mình.

Có thể thấy sự cạnh tranh giữa các nước lớn trước hết là cuộc đua cạnh tranh không phạm sai lầm chiến lược, ít phạm sai lầm chiến lược.

Vì sao Nhật Bản muốn dẫn dắt Trung Quốc phạm sai lầm Có chuyên gia Trung Quốc kể lại chuyện sau: Tháng 9 năm 2004, một tay trùm phái hữu Nhật đến Trung Quốc thăm Bắc Kinh, Tây An, Trùng Khánh, Thượng Hải. Sau khi về nước, tay này https://thuviensach.vn

đã phát biểu tại một cuộc họp cấp cao phái hữu Nhật như sau: Xem lại tiến trình hiện đại hóa của Trung Quốc và Nhật thì Nhật đã thất bại, nguyên nhân là Nhật dựa vào học tập hết mình để giành được ưu thế kỹ thuật và dùng ưu thế này hưởng phúc 100 năm nay.

Bây giờ Trung Quốc bắt đầu học tập. Xét về mặt kỹ thuật thì việc Trung Quốc đuổi kịp Nhật chỉ là vấn đề thời gian mà thôi chứ

không còn là vấn đề có khả năng hay không; một khi chênh lệch trình độ kỹ thuật Trung Quốc và Nhật bị thu hẹp thì ưu thế thiên nhiên, ưu thế địa - chính trị của Trung Quốc sẽ thể hiện ra và Trung Quốc sẽ là vua ở châu Á. Chỉ cần Trung Quốc không mắc những sai lầm lớn, cho dù họ luôn mắc các sai lầm nhỏ thì sự trỗi dậy của Trung Quốc là điều tất nhiên. Có người hỏi ông ta: thế

thì Nhật làm sao đây? Ông này nói: “Thế thì phải dẫn dắt Trung Quốc mắc sai lầm lớn. Việc Nhật có thể làm là trong giai đoạn hiện tại cần gắng cố dụ dỗ Trung Quốc mắc các sai lầm lớn nhằm giảm tốc độ trỗi dậy của họ”. Lại hỏi: Nếu Trung Quốc không mắc sai lầm lớn thì sao? Lão trùm kia trả lời: “Thế thì Nhật hãy làm tốt việc chuẩn bị bám vào Trung Quốc thôi”.

Đó là sự nhạy cảm ở tầng sâu của người Nhật, là sự lo xa cao độ

của người Nhật, cũng là sự chuẩn bị tâm lý mà họ đã bắt đầu. Dĩ

nhiên, mục tiêu phát triển của Trung Quốc quyết không phải là

“vua châu Á” mà là “vua trái đất”, “vua thế giới”. Điều này nêu ra những yêu cầu cao hơn đối với việc Trung Quốc không mắc sai lầm chiến lược.

Trong cuộc cạnh tranh nước lớn, một số nước lớn thường dùng thủ đoạn dẫn dắt đối phương phạm phải các sai lầm chiến lược chết người, đây là một thủ đoạn ngăn chặn rất khôn khéo và cũng rẻ tiền nhất. Bởi vậy, yếu tố quan trọng nhất của an ninh quốc gia là an ninh chiến lược quốc gia. Bảo đảm an ninh chiến lược https://thuviensach.vn

quốc gia là không mắc các sai lầm chiến lược chết người, là sự

đúng đắn và tiên tiến của chiến lược quốc gia.

Dẫn dắt Trung Quốc phạm sai lầm nhằm làm suy yếu sức cạnh tranh của Trung Quốc, giữ gìn địa vị nước mình trên thế giới, ưu thế của nước mình trong cạnh tranh giữa các nước lớn. Đó là nỗi chờ mong của nước Nhật, sao lại không phải là tiếng lòng của nước Mỹ nhỉ?

Trung Quốc trỗi dậy, chiến lược phải đi trước Năm 1987, giáo sư sử học Paul Kennedy ở Đại học Yale đã nghiên cứu các điều kiện có lợi và bất lợi đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc. Ông vạch ra: Trung Quốc là nước nghèo nhất trong các nước lớn chủ yếu trên thế giới, đồng thời địa vị chiến lược của Trung Quốc có lẽ là xấu nhất. Dĩ nhiên đó là hai nhân tố bất lợi hạn chế Trung Quốc trỗi dậy. Nhưng ông cũng chỉ ra hai điều kiện có lợi cho sự trỗi dậy của Trung Quốc: một là những người lãnh đạo Trung Quốc đã hình thành “một chiến lược hùng vĩ, tư tưởng nối tiếp liên tục và có tầm nhìn xa; về mặt này họ vượt qua Moscow, Washington và Tokyo, càng không cần nói Tây Âu”; hai là Trung Quốc sẽ “duy trì nền kinh tế phát triển tiến lên bền vững; có thể

hy vọng trong vòng vài chục năm nước này sẽ có biến đổi lớn”.

Là một nhà chiến lược Mỹ, mấy câu nói trên của Paul Kennedy đã thể hiện ba nhận thức chiến lược sâu sắc: một là ông cho rằng Trung Quốc đã hình thành một chiến lược, chiến lược đó hùng vĩ, tư tưởng nối tiếp liên tục và giàu tầm nhìn xa; hai là ông cho rằng chiến lược đã hình thành của Trung Quốc vượt qua Moscow, Washington, Tokyo và Tây Âu; ba là ông cho rằng chiến lược Trung Quốc đã hình thành sẽ đem lại lợi ích chiến lược lớn cho họ, tức là sẽ làm cho Trung Quốc duy trì được nền kinh tế phát triển bền vững đi lên, khiến người ta có thể hy vọng trong vòng vài chục https://thuviensach.vn

năm nước này sẽ có thay đổi lớn. Nên nói thêm: kiến giải chiến lược này rất chính xác. Sự trỗi dậy của Trung Quốc bắt đầu từ sự

chuyển biến chiến lược và sáng tạo mới về chiến lược. Sự trỗi dậy ấy trước hết là sự trỗi dậy của chiến lược Trung Quốc. Với tư cách nước lớn trỗi dậy, Trung Quốc trước hết trỗi dậy một chiến lược nước lớn, trỗi dậy một đại chiến lược. Không có sự trỗi dậy đại chiến lược thì không có sự trỗi dậy của Trung Quốc. Đại chiến lược Trung Quốc dẫn dắt sự trỗi dậy của Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

II. Bốn giai đoạn của đại chiến lược Trung Quốc Trung Quốc là nước lớn trên thế giới, bất kể sự thịnh và suy, trỗi dậy hoặc vấp ngã của nó đều có ảnh hưởng lớn tới thế giới. Đại chiến lược cứu quốc và đại chiến lược hưng quốc của đảng Cộng sản Trung Quốc có hai đặc trưng nổi bật: một là tính thế giới của đại chiến lược Trung Quốc - mối liên hệ khăng khít với thế giới; hai là tính giai đoạn của đại chiến lược Trung Quốc - là một quá trình phát triển. Sự tiến hóa của đại chiến lược Trung Quốc có bốn giai đoạn, thể hiện bốn kiểu hình thái chiến lược.

Làm thế nào để “tự lập trên thế giới”: chiến lược sinh tồn Trước khi thành lập nước Trung Quốc mới, đại chiến lược Trung Quốc cần giải quyết một vấn đề cơ bản là dân tộc Trung Hoa sẽ

tự lập như thế nào trong “cánh rừng” các dân tộc trên thế giới. Đại chiến lược của Trung Quốc trong giai đoạn này trên thực tế là chiến lược cứu vong, chiến lược bảo tồn giống nòi, là chiến lược sinh tồn của một dân tộc. Nội dung chính của nó thể hiện là chiến lược cách mạng của Trung Quốc. Sau khi dựng nước, trong 30 năm cho tới trước ngày cải cách mở cửa, trên thực tế vẫn là sự tiếp nối của giai đoạn này, tức vấn đề làm thế nào duy trì sự sống còn và độc lập của mình trong hoàn cảnh chiến lược bị cô lập, bị phong tỏa.

Trong giai đoạn chiến lược đó tư tưởng Mao Trạch Đông là hình thái lý luận cơ bản của đại chiến lược Trung Quốc.

Làm thế nào để “hòa nhập thế giới”: chiến lược phát triển Sau “Cách mạng Văn hóa”, đại chiến lược Trung Quốc xảy ra một lần thay đổi quan trọng, đó là thực thi chiến lược cải cách mở

cửa. Chiến lược cải cách mở cửa trên thực tế là chiến lược Trung Quốc hòa nhập vào thế giới, là bước chuyển biến từ chiến lược tự

https://thuviensach.vn

lập trên thế giới sang chiến lược Trung Quốc chủ động hòa mình vào thế giới, là một bước nâng cao của Trung Quốc từ chiến lược sinh tồn tới chiến lược phát triển. Từ đó sự phát triển của Trung Quốc đi từ “tuần hoàn bên ngoài cơ thể” độc lập bên ngoài hệ

thống thế giới tiến sang tuần hoàn nội bộ cơ thể ở bên trong hệ

thống thế giới. Trong giai đoạn mới của đại chiến lược Trung Quốc này, lý luận Đặng Tiểu Bình và tư tưởng quan trọng “Ba Đại diện” là hình thái lý luận cơ bản.

“Dẫn đầu thế giới” như thế nào: chiến lược trỗi dậy Sau khi tiến sang giai đoạn mới của thế kỷ XXI, Trung Quốc đã tăng tốc nhịp điệu trỗi dậy của nước lớn. Trên thực tế giai đoạn mới của thế kỷ mới là giai đoạn Trung Quốc “nước lớn trỗi dậy”, nhanh chóng đuổi và vượt các nước phát triển phương Tây, dứt khoát đuổi theo nước phát triển nhất thế giới, xông tới mục tiêu dẫn đầu thế

giới. Từ phát triển hòa nhập thế giới tới trỗi dậy dẫn đầu thế giới, quá trình đó đặt ra yêu cầu mới đối với đại chiến lược Trung Quốc. Trong giai đoạn chiến lược này, quan điểm phát triển một cách khoa học là hình thái lý luận cơ bản của đại chiến lược Trung Quốc.

“Lãnh đạo thế giới” như thế nào: chiến lược lãnh tụ

Trong vài chục năm tới, Trung Quốc sẽ phát triển vượt Mỹ, đây là vấn đề ngay cả người Mỹ cũng đang bàn luận. Trung Quốc và Mỹ

phải cùng nhau lãnh đạo, quản lý và quản trị thế giới này, điều đó trước tiên do người Mỹ đưa ra. Trên mặt phát triển kinh tế, Trung Quốc đã thể hiện được năng lực và tiềm lực dẫn đầu thế giới, nhưng hiển nhiên sứ mạng và nhiệm vụ của Trung Quốc trên mặt lãnh đạo thế giới đang ngày một nặng hơn. Đại chiến lược Trung Quốc từ chiến lược sinh tồn tự lập trên thế giới, chiến lược phát triển hòa nhập thế giới, chiến lược trỗi dậy dẫn đầu thế giới, https://thuviensach.vn

cuối cùng tới chiến lược lãnh tụ lãnh đạo thế giới, là quỹ tích cơ

bản tiến cùng thời đại của đại chiến lược của một dân tộc vĩ đại, một quốc gia vĩ đại. Chiến lược lãnh tụ lãnh đạo thế giới là giai đoạn cao nhất và mức cao nhất của đại chiến lược Trung Quốc, cũng là cống hiến lớn nhất của đại chiến lược Trung Quốc đối với Trung Quốc và thế giới.

Qua các phân tích nói trên có thể thấy việc xác lập và phát triển, chuyển biến và nâng cao đại chiến lược Trung Quốc được tiến hành và thực hiện nhằm thích ứng với các yêu cầu nhiệm vụ chiến lược của quốc gia và dân tộc Trung Quốc trong các thời kỳ lịch sử

khác nhau. Nhiệm vụ chiến lược mà quốc gia phải thực thi là động lực giúp ra đời đại chiến lược quốc gia; sự sáng tạo đại chiến lược quốc gia lại là bảo đảm cơ bản sự hoàn thành nhiệm vụ chỉ đạo chiến lược quốc gia và thực hiện mục tiêu chiến lược quốc gia.

https://thuviensach.vn

III. Ba tầng nấc của đại chiến lược Trung Quốc Đại chiến lược Trung Quốc quyết định bởi mục tiêu lớn của Trung Quốc. Có mục tiêu lớn như thế nào thì nên có đại chiến lược như thế ấy.

Trung Quốc trong thế kỷ XXI với tư cách là một nước lớn trỗi dậy, nước lớn phục hưng, nước lớn lãnh tụ, đại chiến lược Trung Quốc không thể chỉ thiết kế Trung Quốc mà còn phải thiết kế

châu Á, thiết kế thế giới. Đại chiến lược Trung Quốc là sự

thống nhất ba bộ phận: chiến lược quốc gia, chiến lược châu Á, chiến lược toàn cầu của Trung Quốc. Đó là ba bộ phận cấu thành hữu cơ, là một hệ thống chiến lược. Đại chiến lược Trung Quốc phải xử lý công bằng khéo léo quốc gia mình, xử lý công bằng khéo léo châu Á và thế giới. Đại chiến lược Trung Quốc trong thế

kỷ XXI phải giải quyết ba vấn đề cơ bản: xây dựng một Trung Quốc như thế nào; xây dựng một châu Á như thế nào; xây dựng một thế giới như thế nào.

Xây dựng một Trung Quốc như thế nào

Xây dựng một nước Trung Quốc như thế nào - đây là nội dung mà chiến lược Trung Quốc trước tiên cần thiết kế và cấu trúc.

Trung Quốc xã hội chủ nghĩa do Mao Trạch Đông lãnh đạo xây dựng, Trung Quốc xã hội chủ nghĩa mang đặc sắc Trung Quốc do Đặng Tiểu Bình lãnh đạo tạo dựng, đều là sự thiết kế chiến lược và cấu trúc chiến lược một Trung Quốc như thế nào. Nội dung tầng thứ nhất của đại chiến lược Trung Quốc là thiết kế và cấu trúc một Trung Quốc như thế nào và xây dựng ra sao một Trung Quốc như thế.

https://thuviensach.vn

Trong khi Trung Quốc nhanh chóng tiến lên theo hướng trỗi dậy và phục hưng thì một số người làm rùm beng “Thuyết Trung Quốc đe dọa”. Trong tình hình một số nước còn có nhiều nghi hoặc về sự phát triển sau này của Trung Quốc thì việc xây dựng một Trung Quốc như thế nào, Trung Quốc phải làm một nước lớn thế

giới như thế nào, là một công việc cần tiến hành thể hiện chiến lược, giải thích chiến lược và tuyên truyền chiến lược. Nhưng không thể chỉ giới hạn mục tiêu chiến lược của sự trỗi dậy và phục hưng Trung Quốc ở chỗ chỉ trỗi dậy về kinh tế, làm một nước lớn kinh tế trên thế giới mà thôi. Quan điểm cho rằng sự trỗi dậy của Trung Quốc không phải là trỗi dậy về hình thái ý thức, không phải là trỗi dậy về sức mạnh quân sự, không phải là trỗi dậy về khoa học kỹ thuật, cho rằng Trung Quốc trỗi dậy là trỗi dậy về kinh tế, là trỗi dậy thành một “nước lớn kinh tế”, một “nước lớn GDP” - quan điểm đó là sự ngộ nhận chiến lược. Nếu theo sự định vị như vậy đối với mục tiêu lớn của Trung Quốc, sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa chỉ là sự phục hưng kinh tế, ý tưởng này thực là hại nước hại dân.

Một Trung Quốc không có sự phát triển và trỗi dậy về hình thái ý thức là một Trung Quốc linh hồn mất thiêng, là một Trung Quốc có thể trọng mà không có chỉ số thông minh, một “nước giàu”

không có “quân đội mạnh”, một nước lớn thiếu an ninh, một nước lớn không có sáng tạo khoa học kỹ thuật, một nước lớn không thể

thực hiện trỗi dậy về khoa học kỹ thuật; trong thời đại kinh tế tri thức khi khoa học kỹ thuật là sức sản xuất thứ nhất cũng chẳng trở

thành cường quốc kinh tế. Chỉ giới hạn mục tiêu trỗi dậy của Trung Quốc ở trỗi dậy về kinh tế thì sẽ chỉ có thể xây dựng được một nước lớn thọt chân, nước lớn như thế không thể duy trì được bao lâu.

Xây dựng một nước lớn như vậy coi như bằng hủy hoại sự nghiệp vĩ

đại trỗi dậy và phục hưng Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

Xây dựng một Châu Á như thế nào Trung Quốc ngày nay phát triển trong hoàn cảnh toàn cầu hóa, cũng tiến lên trong hoàn cảnh khu vực hóa. Trung Quốc phải lãnh đạo thế giới, trước hết phải lãnh đạo Châu Á.

Hơn một nửa số dân thế giới sinh sống tại Châu Á, 6 trong số

10 nước lớn nhất thế giới thì ở Châu Á, 30% lượng xuất khẩu của thế giới đến từ Châu Á.Trung Quốc muốn kinh doanh thế giới thì trước hết phải kinh doanh được Châu Á.

Kissinger nói: “Cơ chế quốc tế vốn có đang trải qua sự biến đổi căn bản, trọng tâm thế giới đang chuyển từ Đại Tây Dương sang Thái Bình Dương. Các quốc gia chủ chốt trên thế giới chủ yếu nằm ở Châu Á hoặc sau này sẽ chủ yếu là các quốc gia Châu Á.

Chúng ta phải quản lý sự trỗi dậy của họ, họ cũng có thể phản đối sự

quản lý của chúng ta”.

Có thể nói, Châu Á là vùng có sức sống và tiềm lực nhất toàn cầu trong thế kỷ XXI. Xây dựng một Châu Á như thế nào là điều rất quan trọng đối với việc xây dựng một thế giới như thế nào.

Sau Thế chiến II, người Châu Âu đã thành công về tư duy chiến lược và thiết kế chiến lược đối với sự phát triển châu Âu, thành tích mà Liên minh châu Âu giành được ngày nay là một chứng cớ mạnh mẽ.

Thời đại chiến quốc của châu Âu đã chấm dứt từ lâu, “Châu Âu chiến quốc” đã trở thành “Châu Âu liên minh”, thể hiện sức sống và tiềm lực lớn mạnh trên sân khấu quốc tế. Nhưng thời đại chiến quốc của Châu Á thì mới bắt đầu; ba nước Trung Quốc, Nhật, Ấn Độ đang trình diễn phiên bản Châu Á của Tam quốc Diễn nghĩa. Tại Châu Á, không chỉ có 1, 2 nước “mưu toan cướp Trung https://thuviensach.vn

nguyên”. Từ lâu các nhà chính trị Ấn Độ đã tuyên bố “Thế kỷ XXI là thế kỷ của Ấn Độ”.

Xây dựng một Châu Âu như thế nào, cách xây dựng Châu Âu ra sao, người châu Âu đã có “đại chiến lược châu Âu” của mình, hơn nữa thông qua thực hiện đại chiến lược ấy họ đã giành được những thành tích đáng kiêu hãnh.

Xây dựng một Châu Á như thế nào, cách xây dựng Châu Á ra sao

- người Châu Á cũng bắt đầu suy nghĩ về vấn đề này. Các nhà lãnh đạo Australia và Nhật đầu tiên đưa ra ý tưởng “Khối cộng đồng châu Á”. Việc xây dựng châu Á cần học hỏi kinh nghiệm của Liên minh châu Âu nhưng không phải và cũng không thể sao chép mô hình Liên minh châu Âu. Việc xây dựng châu Á cần trí tuệ và sự

sáng tạo của người châu Á. Trong việc sáng tạo “mục tiêu châu Á”,

“mô hình châu Á”, “con đường châu Á”, “chiến lược châu Á”, Trung Quốc sẽ phát huy tác dụng độc đáo.

Xây dựng một thế giới như thế nào

Thế giới cần một Trung Quốc như thế nào, Trung Quốc cần một thế giới như thế nào, hai vấn đề này gắn chặt với nhau. Xây dựng một Trung Quốc thành công sẽ có lợi cho việc xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Nhưng xây dựng một thế giới như thế nào cũng là chuyện rất quan trọng đối với Trung Quốc. Trung Quốc cần một thế giới như thế nào, Trung Quốc phát huy tác dụng dẫn dắt thế giới cần sáng tạo một thế giới ra sao - đây là câu hỏi mà đại chiến lược Trung Quốc tất phải trả lời.

Thực chất của đại chiến lược Trung Quốc là chiến lược “quốc gia quán quân”, chiến lược “quốc gia lãnh tụ”; khi Trung Quốc trở

thành quốc gia lãnh tụ thế giới, đó là phương lược lãnh đạo của Trung Quốc đối với thế giới, là phương lược Trung Quốc dẫn dắt toàn cầu sáng tạo thế giới mới. Bởi vậy, tầng nấc cao nhất https://thuviensach.vn

và mức độ cao nhất của đại chiến lược Trung Quốc là quy hoạch tổng thể và thiết kế lâu dài thế giới này. Trung Quốc muốn dẫn dắt thế giới, làm lãnh tụ thế giới thì tất phải quy hoạch và thiết kế thế giới.

Thế giới quá quan trọng, không thể giao nó cho nước Mỹ

Kinh nghiệm lịch sử chứng tỏ việc thiết kế và quy hoạch thế

giới, việc thu xếp trật tự thế giới là một vấn đề lớn liên quan tới chiến tranh và hòa bình, tới hạnh phúc của thế giới. Sau khi cuộc chiến tranh Napoleon chấm dứt, trong quãng thời gian 1815 - 1914, châu Âu duy trì được gần 100 năm thái bình yên ổn; thế kỷ XIX là thời đại vàng của sự phát triển ổn định văn minh phương Tây. Sở dĩ

xuất hiện tình hình này là do tại hội nghị Viena họp sau khi chấm dứt chiến tranh Napoleon năm 1815, người ta đã có sự thu xếp tương đối văn minh và khôn ngoan về việc tái thiết châu Âu sau chiến tranh, làm cho châu Âu trong thế kỷ XIX từ đầu đến cuối có thể giữ được về đại thể sự cân bằng quyền lực, từ đó duy trì được nền hòa bình tương đối trong 100 năm.

Thế nhưng trong thời gian 1914 - 1945 châu Âu liên tiếp xảy ra hai cuộc Thế chiến gây tai họa cho cả thế giới. Một nguyên nhân quan trọng gây ra tình hình này là ở chỗ việc thu xếp trật tự quốc tế sau Thế chiến I là rất tồi tệ, kém xa hội nghị Viena năm 1815.

Ngày 28 tháng 6 năm 1919, vào lúc Hòa ước kết thúc Thế chiến I hoàn tất nghi thức ký kết tại điện Versailler ở Paris nước Pháp, nguyên soái Ferdinand Foch đương kim Tổng tư lệnh liên quân biết tin này đã xúc động nói: “Đây không phải là hòa bình, đây chỉ là cuộc ngưng chiến 20 năm”. Thực tế sau đó chứng minh dự đoán này. Sự

thu xếp trật tự thế giới của Hội nghị hòa bình Paris là cuộc ngưng chiến tạm thời 20 năm với cái giá phải trả là 4 năm đại chiến ở

Châu Âu.

https://thuviensach.vn

Trí tuệ chiến lược và cống hiến chiến lược của nước lớn tập trung thể hiện ở chỗ phải xây dựng cơ chế, trật tự, bộ khung cho hòa bình và phát triển thế giới, cũng tức là không những phải thắng chiến tranh mà phải giành được hòa bình. Kinh nghiệm lịch sử

chứng tỏ gây chiến tranh dễ hơn nhiều so với giành hòa bình. Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, lẽ ra đây là một thời cơ có thể tiến hành quy hoạch và thiết kế tốt hơn trật tự thế giới, mở ra một cục diện mới, nhưng nước Mỹ lại đi theo con đường chủ nghĩa đơn phương, chủ nghĩa bá quyền lên tới tột đỉnh. Mỹ chẳng những làm chính mình tồi tệ hơn mà cũng làm thế giới trở nên rối tung.

Giáo sư Joseph Nye ở Học viện chính trị Kennedy Đại học Harvard nói: “Nguyên tắc làm một nước lớn thế giới là không thể

chỉ chú ý lợi ích của mình mà phải đi tìm phương pháp mình có lợi, người khác cũng có lợi. Một nước lớn thế giới lý tưởng nên từ góc độ

rộng rãi hơn tìm kiếm lợi ích quốc gia mình, nên kết hợp sức mạnh mềm có lực thu hút với sức mạnh cứng, hơn nữa nếu họ quan tâm tới nước khác thì sẽ tăng cường sức mạnh mềm của mình. Nước lớn lý tưởng nên xem xét cơ chế quốc tế trong phạm vi rộng hơn, hơn nữa không chỉ phục vụ lợi ích của mình mà cũng chiếu cố lợi ích của các nước khác”.

Xét về điểm này thì Trung Quốc thích hợp hơn Mỹ trong việc lãnh đạo thế giới, tiến hành tái thiết trật tự toàn cầu.

Nhà chính trị Pháp Clemenceau(59) nói: “Chiến tranh quá quan trọng, không thể giao nó cho các tướng lĩnh”. De Gaulle nói: “Chính trị quá quan trọng, không thể giao nó cho các chính khách”. Một chuyên gia Trung Quốc nói: “Thế giới quá quan trọng, không thể

giao cho nước Mỹ. Trung Quốc phải làm nhà thiết kế thế giới, Trung Quốc sẽ “thiết kế thế giới”, Trung Quốc phải dẫn dắt thế giới đi tới một tương lai tốt đẹp hơn”.

https://thuviensach.vn

Trong việc quy hoạch và thiết kế thế giới, Trung Quốc cần đưa ra những thứ tốt hơn Mỹ; trong việc lãnh đạo thế giới, Trung Quốc cần có cương lĩnh chính trị tốt hơn Mỹ. Trung Quốc đề

xuất xây dựng “thế giới hòa hợp”, đây là một cống hiến về thiết kế chiến lược thế giới.

https://thuviensach.vn

IV. Đại chiến lược Trung Quốc học gì ở Mỹ?

Trong số tất cả các nước lớn trỗi dậy, kinh nghiệm của Mỹ có ý nghĩa nhất đối với Trung Quốc. Sự trỗi dậy của Mỹ có đặc điểm nhanh, thuận lợi, trả giá nhỏ, hiệu quả lợi ích cao, là sự trỗi dậy thông minh nhất, trí tuệ nhất, nghệ thuật nhất, ly kỳ nhất. Sự trỗi dậy của nước Mỹ đứng trước tình trạng các đối thủ cạnh tranh vừa nhiều lại vừa hùng mạnh. Đức, Nhật, Liên Xô lần lượt tiến hành cạnh tranh chiến lược và đua tài với Mỹ, nhưng cuối cùng Mỹ

thắng.

Kinh nghiệm trỗi dậy của Mỹ chủ yếu thể hiện trên ba mặt: một là Mỹ có kinh nghiệm đột phá sự ngăn chặn, trỗi dậy thành công; hai là Mỹ có kinh nghiệm ngăn chặn kẻ khác, bảo vệ bá quyền; ba là Mỹ

có kinh nghiệm ngăn chặn chia rẽ, giữ gìn sự thống nhất quốc gia.

Con đường nước Mỹ đi qua trên ba phương diện này đều là tài sản chiến lược quý giá Trung Quốc có thể tham khảo. Trung Quốc nghiên cứu kinh nghiệm của Mỹ về mặt ngăn chặn kẻ khác và bảo vệ

bá quyền là nhằm thông qua tìm hiểu các thủ đoạn của Mỹ ngăn chặn kẻ khác để xem xét việc ứng phó hữu hiệu với sự ngăn chặn của Mỹ. Trên thế giới ngày nay Mỹ là quốc gia duy nhất có thể ngăn chặn Trung Quốc trỗi dậy. Bởi vậy, Trung Quốc muốn trỗi dậy thành công thì phải học tập Mỹ, nghiên cứu Mỹ, đối phó với Mỹ.

Trên vấn đề nước lớn trỗi dậy, Mỹ là người thầy tốt nhất của Trung Quốc.

Mỹ là nước lớn chiến lược

Có người tiến hành so sánh đối chiếu người Mỹ với người Nhật và cho rằng trên các kế sách mưu tính nhỏ có thể người Mỹ không bằng người Nhật, nhưng trên chiến lược lớn thì sự cao minh của https://thuviensach.vn

người Mỹ vượt xa người Nhật; Mỹ là “nước nhỏ về toan tính, nước lớn về chiến lược”.

Nước lớn trỗi dậy là lớn về chiến lược. Nước lớn trỗi dậy thành công là thành công của chiến lược lớn. Trong thời gian hơn 200

năm, nước Mỹ từng mắc không ít sai lầm, nhưng rất ít xuất hiện, có thể nói là chưa từng xuất hiện những sai sót về quyết sách chiến lược dẫn đất nước tới chỗ xảy ra sự tụt lùi lớn. Lịch sử trỗi dậy của nước Mỹ chứng tỏ họ là một nước lớn chiến lược thành công, trên chiến lược lớn họ là một tay đại sừng sỏ.

Washington đầu tiên đề xướng “chủ nghĩa biệt lập”: sự ra đời đại chiến lược “chủ nghĩa độc lập” Mỹ

Có thể nói chủ nghĩa biệt lập là đại chiến lược đầu tiên của nước Mỹ sau ngày lập quốc, là giai đoạn lịch sử thứ nhất và hình thái đầu tiên của đại chiến lược Mỹ.

Chủ nghĩa biệt lập có căn nguyên sâu xa ở nước Mỹ, là truyền thống hình thành từ thời đại Washington. Chủ nghĩa này cho rằng

“Tân thế giới” (Tây bán cầu) ưu việt hơn thế giới cũ, không muốn gắn kết với châu Âu thối nát và lạc hậu, lại càng không muốn bị

cuốn vào các tranh chấp ở châu Âu. Hàm nghĩa cơ bản của chủ

nghĩa biệt lập là: nước Mỹ không cuốn vào công việc của châu Âu, nước Mỹ thi hành chính sách ngoại giao độc lập không chịu sự kiềm chế của châu Âu. Về thực chất, chủ nghĩa biệt lập thích ứng với nền độc lập quốc gia Mỹ, kiên trì sự độc lập của Mỹ về ngoại giao; nó cũng là một kiểu chiến lược thủ thành trong tình hình nước Mỹ

mới thành lập, thực lực còn chưa đủ mạnh.

Tư tưởng chiến lược của chủ nghĩa biệt lập Mỹ được thể hiện sâu sắc nhất trong bài diễn thuyết từ biệt của khai quốc công thần Washington ngày 17 tháng 9 năm 1796. Nhà chính luận Pháp https://thuviensach.vn

Tocqueville(60) có viết một đoạn bình luận đặc sắc trong danh tác

“Nền dân chủ Mỹ” xuất bản năm 1835 như sau:

“Có hai người cho tới nay vẫn có ảnh hưởng đối với việc chỉ đạo chính sách ngoại giao Mỹ, người thứ nhất là Washington, người thứ

hai là Jefferson. Washington có một bức thư đáng ca ngợi gửi đồng bào mình, chúng ta có thể coi đó là di chúc chính trị của bậc vĩ nhân này. Bức thư viết:

‘Trên mặt chính sách đối ngoại, quy tắc hành xử chủ yếu của chúng ta là: mở rộng thông thương buôn bán với nước ngoài, hết sức cố gắng ít có quan hệ chính trị với nước ngoài. Nói về các hiệp ước chúng ta đã ký kết, chúng ta phải hết sức tôn trọng. Nhưng chúng ta cũng chỉ làm thế mà thôi”.

“Các nước châu Âu có những lợi ích căn bản liên quan lẫn nhau, những lợi ích ấy nếu không phải là căn bản không có liên quan tới chúng ta thì cũng là có quan hệ cực kỳ xa xôi với chúng ta. Bởi vậy, tất nhiên họ sẽ rơi vào tình trạng thường xuyên không ngừng tranh chấp, nhưng nguồn gốc tranh chấp ấy về bản chất không liên quan tới chúng ta. Cho nên từ nay về sau muốn dùng sợi dây nhân tạo gắn kết chúng ta với các biến động chính trị hàng ngày của châu Âu, hoặc gắn kết chúng ta với sự chia rẽ và hợp nhất của các nước châu Âu lúc thì đối địch nhau, lúc thì làm bạn với nhau – đó là việc rất không khôn ngoan”.

“Vị trí địa lý của chúng ta một mình một cõi, xa cách các nước khác đã thúc đẩy và cho phép chúng ta có thể áp dụng đường lối khác mọi người. Giả thử dưới sự quản trị của một chính phủ có hiệu suất, chúng ta tiếp tục tồn tại như một dân tộc, thì trong tương lai không xa chúng ta sẽ có thể không phải chịu các thiệt hại vật chất do sự xâm lược của nước ngoài, có thể áp dụng lập trường giúp chúng ta bất kỳ lúc nào cũng có thể giữ nền trung lập được tôn trọng, có thể

https://thuviensach.vn

làm cho các nước giao chiến vì không kiếm được chút lợi lộc nào từ

chúng ta mà không dám nhắm mắt làm bừa khiêu khích chúng ta, có thể căn cứ theo nguyên tắc lợi ích và chính nghĩa của chúng ta mà lựa chọn hòa bình hoặc chiến tranh”.

“Vì sao lại từ bỏ lợi ích do vị trí địa lý độc đáo đem lại? Vì sao lại rời bỏ căn cứ của mình mà chạy đến căn cứ ở nước ngoài? Vì sao phải gắn liền vận mệnh của chúng ta với vận mệnh của một bộ phận nào đó của châu Âu, qua đó làm cho nền hòa bình và phồn vinh của chúng ta dính dáng với dã tâm, sự đối kháng, lợi hại, sự tuỳ tiện của người châu Âu?”.

“Chính sách đúng đắn của chúng ta là tránh mãi mãi liên kết đồng minh với bất cứ nước ngoài nào. Ý tôi muốn nói chúng ta cần hành động không chịu sự ràng buộc như hiện nay; xin chớ hiểu lời tôi là tôi chủ trương không tôn trọng các hiệp ước hiện có. Xưa nay thành thực bao giờ cũng là phương sách tốt nhất; trong công việc nhà nước tôi tuân theo châm ngôn này không kém gì trong việc riêng. Bởi vậy, tôi nhắc lại lần nữa, chúng ta phải tuân thủ các hiệp ước căn cứ theo bản nghĩa của hiệp ước. Nhưng tôi cho rằng việc mở

rộng hiệp ước hoặc ký kết hiệp ước mới đều là không cần thiết và không khôn ngoan”.

“Trước sau như một phải chú ý áp dụng các biện pháp thích đáng nhằm để mình giữ được thế phòng ngự được người khác tôn trọng, trong trường hợp gặp nguy hiếm bất trắc cũng có thể lợi dụng một cách an toàn liên minh tạm thời”.

Trước đoạn nói trên, Washington có nói một danh ngôn chí lý đáng khâm phục: “Một quốc gia bao giờ cũng quen căm ghét hoặc ưa thích một quốc gia khác, thì quốc gia đó giống như một kẻ nô lệ, tức trở thành kẻ nô lệ của lòng yêu và ghét của mình”. Hoạt động chính trị của Washington bao giờ cũng tuân theo những châm ngôn https://thuviensach.vn

đó. Trong khi tất cả các nước khác trên thế giới đều cuốn vào chiến tranh thì ông lại làm cho đất nước mình giữ được hòa bình.

Ông cho rằng lợi ích căn bản của người Mỹ là quyết không dính dáng tới sự tranh chấp nội bộ châu Âu, và ông coi điểm này là chuẩn tắc hành động của ông”.

“Jefferson còn đi xa hơn, châm ngôn của ông về chính sách đối ngoại là: Người Mỹ quyết không đòi hỏi nước ngoài cho mình đặc quyền nào, nhằm tránh để mình bị ép phải nhường đặc quyền cho nước ngoài”.

“Chính sách đối ngoại của Mỹ là một kiểu chính sách chờ xem mà họ thi hành rất tốt. Chính sách đó yêu cầu không làm điều mình không muốn làm, chứ không phải là việc gì cũng làm”.

Diễn thuyết từ biệt có tính di chúc chính trị của Washington là bản tuyên ngôn của chiến lược Mỹ, được gọi là cương lĩnh nguyên tắc đối ngoại của chủ nghĩa biệt lập Mỹ, giá trị chiến lược của nó không kém gì “Sức mạnh biển” [Trung Quốc dịch là “Bàn về

quyền trên biển”] của Mahan(61). Di chúc chính trị của Washington là kết tinh trí tuệ chiến lược của các bậc khai quốc công thần Mỹ, là sự sáng tạo của trí tuệ chiến lược Mỹ thời đại đó, là tư tưởng chỉ

đạo thực tiễn chiến lược Mỹ 100 năm sau đó. Di chúc chính trị của Washington vừa là chiến lược lớn, phương châm lớn của nước Mỹ, cũng là tư tưởng lớn, lý thuyết lớn chiến lược của Mỹ. Di chúc này có thể sánh ngang bất kỳ trước tác tư tưởng chiến lược kinh điển nào trên thế giới. Di chúc chiến lược Washington và trước tác chiến lược của Mahan là hai tiêu chí đánh dấu nước Mỹ từ chiến lược thủ thành tiến tới chiến lược bành trướng.

“Chủ nghĩa Monroe” ra đời: sự hình thành đại chiến lược “chủ

nghĩa bá quyền khu vực” của Mỹ

https://thuviensach.vn

Nếu nói rằng trong diễn văn từ biệt của mình, Washington đã ấn định đại chiến lược chủ nghĩa biệt lập cho nước Mỹ và đại chiến lược đó là giai đoạn thứ nhất và hình thái đầu tiên của đại chiến lược Mỹ, thế thì chủ nghĩa Monroe(62) là giai đoạn hai và hình thái thứ hai của đại chiến lược Mỹ.

“Chủ nghĩa biệt lập” trên thực tế là “chủ nghĩa độc lập” của chiến lược ngoại giao Mỹ, tức là sau khi giành được độc lập quốc gia từ sự

thống trị thuộc địa của Anh, nước Mỹ trên chính sách ngoại giao nhà nước cũng phải độc lập thoát ra khỏi hệ thống châu Âu và sự ràng buộc của châu Âu, không thể rơi vào sự tranh chấp của hệ thống châu Âu, không thể trở thành một quân cờ trên bàn cờ lớn châu Âu.

Cũng tức là nước Mỹ mới thành lập phải thi hành chính sách ngoại giao độc lập tự chủ của mình. Còn chủ nghĩa Monroe thì lại là trên cơ

sở độc lập về ngoại giao, nước Mỹ từ chủ nghĩa độc lập quốc gia đi tới chủ nghĩa bá quyền khu vực trong phạm vi châu Mỹ. “Chủ nghĩa Monroe” là chủ nghĩa bá quyền khu vực của nước Mỹ tại châu Mỹ, là chiến lược chủ nghĩa bá quyền ở châu Mỹ, là chiến lược bá quyền châu Mỹ của nước Mỹ, là chiến lược tranh giành châu Mỹ của Mỹ và châu Âu, là chiến lược của Mỹ bài xích châu Âu tại châu Mỹ. Đây là một giai đoạn chuyển tiếp của Mỹ đi lên bá quyền thế giới, là một giai đoạn trung gian.

Sau khi dựng nước, chính sách ngoại giao của Mỹ tuân theo nguyên tắc chủ nghĩa biệt lập do Washington ấn định, không liên minh với bất kỳ quốc gia nào, không bị cuốn vào công việc của châu Âu. Nhưng ngay từ đầu thế kỷ XIX Mỹ đã coi châu Mỹ La tinh là sân sau của mình, không cho người khác xà xẻo. Năm 1823, chính phủ Mỹ đưa ra “chủ nghĩa Monroe” nổi tiếng, không cho phép châu Âu lập thuộc địa tại châu Mỹ. Tư tưởng cốt lõi của chủ nghĩa này là

“Châu Mỹ là châu Mỹ của người châu Mỹ”, trên thực tế là muốn biến châu Mỹ thành châu Mỹ của người Mỹ. Đề xuất chủ nghĩa https://thuviensach.vn

Monroe là một bước nhảy vọt quan trọng của đại chiến lược Mỹ, là bước nhảy vọt từ chủ nghĩa độc lập quốc gia tới chủ nghĩa bá quyền khu vực.

Ngày 2 tháng 12 năm 1823, Tổng thống Mỹ James Monroe đưa ra Thông điệp do John Quincy Adams soạn thảo, nội dung chủ yếu về mặt ngoại giao trong Thông điệp này được gọi là “Tuyên ngôn Monroe”, nội dung chính gồm ba nguyên tắc cơ bản: - nguyên tắc

“Phản đối các quốc gia châu Âu cướp thuộc địa ở châu Mỹ”; -

nguyên tắc “không can thiệp”; - nguyên tắc “hệ thống châu Mỹ”.

Cái gọi là nguyên tắc “Phản đối các quốc gia châu Âu cướp thuộc địa ở châu Mỹ”, trong bản Thông điệp có nói: Do đã giành được và giữ được trạng thái tự do và độc lập, đại lục châu Mỹ từ nay không thể lại bị coi là nơi bất cứ quốc gia châu Âu nào sẽ dùng làm thuộc địa”.

Nguyên tắc này do Mỹ đề ra tuy có bao gồm nguyên tắc chống chủ nghĩa thực dân nhưng ý đồ thực sự là nhằm bảo đảm quyền lợi bành trướng lãnh thổ của Mỹ, hạn chế và ràng buộc các nước châu Âu tiến hành bành trướng mới tại châu Mỹ, chống lại việc bất kỳ quốc gia châu Âu nào lập thuộc địa mới và tiến hành chuyển nhượng thuộc địa tại châu Mỹ. Đây là nguyên tắc ngoại giao dùng để bảo đảm nước Mỹ có thể mở rộng lãnh thổ của mình trong điều kiện sức chưa đủ mạnh.

Cái gọi là “Nguyên tắc không can thiệp” gồm hai tầng ý nghĩa: một là không cho phép các nước châu Âu can thiệp công việc của châu Mỹ. Bản Thông điệp chỉ rõ: “Các chính phủ đã tuyên bố độc lập và đang duy trì độc lập (qua xem xét thận trọng và căn cứ theo nguyên tắc chính nghĩa, chúng ta đã thừa nhận nền độc lập của họ) nếu bị bất kỳ quốc gia châu Âu nào tiến hành can thiệp nhằm áp bức họ hoặc dùng các phương thức khác khống chế số phận họ

https://thuviensach.vn

thì chúng ta chỉ có thể cho rằng đó là biểu hiện của ý đồ không hữu hảo đối với nước Mỹ”. Hai là nước Mỹ không can thiệp vào châu Âu.

Thông điệp vạch ra: “Chúng tôi chưa từng và trong tương lai sẽ không can thiệp vào các thuộc địa hoặc nhượng địa của bất kỳ quốc gia châu Âu nào. Nguyên tắc không can thiệp ấy gồm hai nguyên tắc

“can thiệp” và “không can thiệp”. Nghĩa là Mỹ phản đối bất kỳ

quốc gia nào của châu Âu can thiệp vào công việc của châu Mỹ, nhưng Mỹ lại có quyền can thiệp công việc của châu Mỹ; can thiệp công việc châu Mỹ trở thành quyền lợi chỉ nước Mỹ mới có. Bởi vậy, tuyên ngôn Monroe trở thành công cụ để Mỹ dùng để phản đối các quốc gia ngoài châu Mỹ can thiệp công việc của châu Mỹ.

Về cái gọi là “nguyên tắc hệ thống châu Mỹ”, bản thông điệp chỉ rõ: “Về mặt này, chế độ chính trị của các nước thuộc Liên minh (ý nói đồng minh thần thánh) rất khác với chế độ chính trị của châu Mỹ... Chúng tôi sẽ cho rằng ý đồ muốn khai triển chế độ

của họ sang bất kỳ bộ phận nào trên bán cầu chúng tôi đều sẽ gây nguy hại đối với hòa bình và an toàn của chúng tôi”. Thông điệp viết tiếp: “Các quốc gia Liên minh không thể khai triển chế độ

chính trị của họ tới bất kỳ quốc gia nào bên phía chúng tôi mà không gây nguy hại cho sự an toàn và hạnh phúc của chúng tôi... Bởi vậy, chúng tôi cũng không thể ngồi yên mà nhìn sự can thiệp ấy dưới bất kỳ phương thức nào”.

Thông điệp ca ngợi chủ nghĩa cộng hòa của châu Mỹ, dứt khoát chia tách châu Mỹ coi như một hệ thống hoàn toàn khác với châu Âu của chủ nghĩa quân chủ chuyên chế. Đây là nguyên tắc “hệ

thống châu Mỹ” tách rời châu Mỹ với châu Âu. Hàm nghĩa của “hệ

thống châu Mỹ” là “châu Mỹ là châu Mỹ của người châu Mỹ”, nhưng điều cốt lõi của nó là “châu Mỹ là châu Mỹ của người Mỹ”, mục đích là ngăn chặn và tiến một bước bài xích ảnh hưởng chính trị của các cường quốc châu Âu tại Tây bán cầu, làm cho châu Mỹ và châu https://thuviensach.vn

Âu “thoát ly tiếp xúc”, dọn đường cho Mỹ bành trướng tại Tây bán cầu.

Bản thông điệp nói trên đại diện cho chính sách của chính phủ Mỹ

đối với châu Mỹ La tinh; trước đó Mỹ chưa hề bàn bạc gì với các nước Mỹ La tinh mà đã phát đi bản thông điệp này với tư cách người bảo hộ của các nước đó. Chủ nghĩa Monroe là sản phẩm nhằm bảo vệ

lợi ích bành trướng hiện có và trong tương lai sẽ có của giai cấp tư

sản Mỹ trong tình hình quốc tế phức tạp: tồn tại thực tế ý đồ

của đồng minh thần thánh các thế lực phản động quốc tế

muốn can thiệp vũ trang vào châu Mỹ La tinh, giai cấp tư sản Anh Quốc và Mỹ tranh giành gay gắt châu Mỹ La tinh, giữa hai nước Nga và Mỹ đang có xung đột sâu sắc.

Tuyên ngôn Monroe trở thành một nguyên tắc cơ bản trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Tuyên ngôn đó tuyên truyền tư tưởng dân chủ cộng hòa của giai cấp tư sản chống lại chế độ chuyên chế

quân chủ phong kiến của châu Âu, về khách quan, nó ủng hộ sự độc lập của các nước Mỹ La tinh, ngăn cản dã tâm của các cường quốc Anh, Pháp, Nga muốn bành trướng thế lực chính trị, kinh tế và lập thuộc địa mới tại châu Mỹ, tuyên ngôn này có ý nghĩa tiến bộ

nhất định. Thế nhưng Tuyên ngôn Monroe dùng chiêu bài “châu Mỹ là châu Mỹ của người châu Mỹ”, trên thực tế nó là tuyên ngôn của nước Mỹ muốn lập sự thống trị của mình tại khu vực châu Mỹ

và tranh bá với các cường quốc châu Âu. Cùng với sự phát triển của lịch sử nước Mỹ, Tuyên ngôn Monroe từng có tác dụng tiến bộ đã trở

thành công cụ để Mỹ tiến hành xâm lược bành trướng, phục vụ việc thực hiện “châu Mỹ là châu Mỹ của người Mỹ”.

Dưới ngọn cờ chủ nghĩa Monroe, nước Mỹ tiến hành bành trướng lãnh thổ điên cuồng tại đại lục châu Mỹ. Những năm 30 - 40 thế kỷ

XIX, nước Mỹ cướp được Texas từ Mexico; thời gian 1842 - 1844 Mỹ

đẩy Anh ra khỏi Oregon; những năm 1846 - 1848, Tổng thống Mỹ

https://thuviensach.vn

James Knox Polk phát động cuộc chiến tranh xâm lược Mexico, cướp đoạt hơn một nửa toàn bộ lãnh thổ Mexico. Thời gian 1819-1853, qua những phương thức cướp đoạt, thôn tính, mua rẻ tiến hành trên đại lục Bắc Mỹ, nước Mỹ đã mở rộng lãnh thổ thêm 1,3

triệu dặm vuông Anh, tương đương khoảng 80% tổng diện tích lãnh thổ nước Mỹ trước năm 1819, bao gồm vùng đất rộng lớn của 6

bang California, Nevada, Utah, Colorado, Arizona, New Mexico. Tới trước giữa thế kỷ XIX, lãnh thổ Mỹ đã từ dải đất hẹp và dài của 13

bang dọc bờ biển Đại Tây Dương mở rộng đến tận bờ biển Thái Bình Dương.

Chủ nghĩa Monroe là bản tuyên ngôn người Mỹ làm chủ châu Mỹ.

Nó khôn khéo kết hợp lợi ích của nước Mỹ với lợi ích của châu Mỹ

thời đó. Đặc điểm của chủ nghĩa Monroe là “Hai phản đối, một độc lập”: dùng chế độ cộng hòa dân chủ tư sản phản đối chế độ chuyên chế quân chủ châu Âu; dùng độc lập dân tộc phản đối sự thống trị

thực dân của châu Âu; tức dùng hai phản đối để lôi kéo châu Mỹ, bài xích châu Âu, qua đó giành châu Mỹ lại cho nước Mỹ, để nước Mỹ

một mình lấn chiếm và kiểm soát châu Mỹ.

Mahan sáng lập “Thuyết sức mạnh biển”: đại chiến lược Mỹ đi ra ngoài nước

Giai đoạn thứ ba và hình thái thứ ba của đại chiến lược Mỹ được đánh dấu bằng việc Mahan sáng lập “Thuyết sức mạnh biển”; thuyết này làm cho đại chiến lược Mỹ từ chiến lược bá quyền châu Mỹ mở rộng thành chiến lược biển nhằm xây dựng “đế

quốc Thái Bình Dương”. Chủ nghĩa tư bản Mỹ tiến sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc vừa vặn đúng vào lúc lãnh thổ nước Mỹ mở rộng về phía Tây đến bờ biển Thái Bình Dương. Nước Mỹ xuyên suốt đại lục Bắc Mỹ, hoàn tất tiến trình mở rộng Tây tiến từ Đại Tây Dương tới Thái Bình Dương. Do đất đai miền Tây đã khai thác hết, thị trường trong nước phân chia đã xong, mâu thuẫn giai cấp https://thuviensach.vn

ngày một gay gắt, các nhà tư bản độc quyền Mỹ bèn chĩa mũi nhọn xâm lược ra ngoài biển. Nhưng vào lúc ấy lãnh thổ thế giới đã bị

các đế quốc già lão xâu xé xong xuôi, còn lại ba nước nửa độc lập là Trung Quốc, Ba Tư, Thổ Nhĩ Kỳ. Ba nước này ngày ấy thuộc diện ba bệnh nhân ốm yếu của thế giới, là đối tượng để các cường quốc đấu đá kịch liệt.

Nước Mỹ yêu cầu phân chia lại thế giới. Vào thời đó nước Mỹ

xuất hiện một lớp người theo chủ nghĩa bành trướng như Mahan, Theodore Roosevelt, Henry Cabot Lodge, và hình thành một thế lực chính trị xã hội. Tuy số người này không nhiều song họ có địa vị

cao, năng lực hoạt động mạnh. Theodore Roosevelt mới đầu là Trợ

lý Bộ trưởng Bộ Hải quân, sau làm phó Tổng thống rồi Tổng thống Mỹ. Henry Cabot Lodge từng nhiều năm làm Thượng nghị sĩ, Chủ

tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện. Họ cổ xuý cho cái gọi là

“Thuyết đế quốc Thái Bình Dương”, tập trung phản ánh dục vọng mạnh mẽ của tập đoàn tài chính phố Wall muốn bành trướng ra ngoài. Những người này đã có ảnh hưởng lớn đối với việc ấn định và thực thi chính sách ngoại giao Mỹ. Họ tự cho mình là kẻ thành tâm tin phục thuyết sức mạnh biển và “Thuyết đế quốc Thái Bình Dương” do Mahan tuyên truyền; họ là những người làm ra “chính sách lớn”. Bọn họ cực lực chủ trương tăng cường hải quân, cướp đoạt các căn cứ địa, xưng bá trên biển. Cái gọi là “chính sách lớn” chủ yếu là nói chiếm Cuba, các căn cứ trên biển Ca-ri-bê, đào kênh Panama, chiếm các đảo Hawaii, Phillippines giữa biển Thái Bình Dương, xây dựng đế quốc Thái Bình Dương. Cuối thế kỷ XIX, để quán triệt chính sách này, Mỹ đã tiến hành một loạt hoạt động xâm lược. Việc phát động cuộc chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha, việc đẩy mạnh chính sách mở cửa các nước là những thách thức của quốc gia mới trỗi dậy là Mỹ với các đế quốc thực dân châu Âu già lão, nhằm giành lấy và mở rộng ảnh hưởng quốc tế của nước Mỹ.

https://thuviensach.vn

Bản thiết kế “chủ nghĩa thế giới” của Roosevelt: đỉnh cao của đại chiến lược Mỹ

Lý tưởng và bản thiết kế “chủ nghĩa thế giới” của Roosevelt(63)

trước ngày kết thúc Thế chiến II là giai đoạn bốn và hình thái thứ tư của đại chiến lược Mỹ.

Sau Thế chiến I, chiến lược đi ra thế giới của Wilson gặp trắc trở. Nhưng nỗ lực của Wilson rốt cuộc là một thử nghiệm của nước Mỹ. Tiến trình Thế chiến II đem lại cơ hội rất tốt cho việc Mỹ

xây dựng bá quyền thế giới. Sau năm 1943, Roosevelt tỏ ý rõ ràng là “quyền lực mà nước Mỹ đã giành được - quyền lực đạo nghĩa, chính trị, kinh tế và quân sự” “đem lại cho nước Mỹ trách nhiệm lãnh đạo cộng đồng quốc tế và theo đó là cơ hội cũng đến”. Trước khi Thế chiến II kết thúc, tập đoàn lãnh đạo Mỹ với đại diện là

Roosevelt và Hull(64) từng đưa ra một số ý tưởng và biện pháp sau này được sử gia Arthur Meier Schlesinger Jr gọi là “chủ nghĩa thế

giới”. Họ cho rằng chiến tranh đã làm cho cơ cấu thế quân bình truyền thống của châu Âu bị phá hoại nặng, cần phải dựa vào Mỹ, Liên Xô và Anh Quốc để duy trì trật tự thế giới. Mỹ nên và có thể ở

trong thế giới này, thông qua tổ chức Liên Hợp Quốc để giữ gìn kết cục an ninh tập thể thay cho thế quân bình và phạm vi thế lực của các nước lớn, bảo đảm địa vị lãnh tụ thế giới của Mỹ.

Thời kỳ đầu sau chiến tranh, hoài bão “chủ nghĩa thế giới” của Roosevelt và sắc thái mê hồn của “chủ nghĩa lý tưởng” của ông vẫn là nguyên tắc cơ bản trong chính sách ngoại giao Mỹ. Tới đầu năm 1946, ý kiến về tính chất thế giới sau chiến tranh và phương châm của Mỹ đối với Liên Xô đã dần dần hình thành. Luồng ý kiến chủ yếu ở Mỹ cho rằng Liên Xô đã từ bạn đồng minh trong chiến tranh trở thành đối thủ tranh giành bá quyền thế giới, Liên Xô đã không còn là bạn hợp tác mà là đối tượng cần ngăn chặn.

https://thuviensach.vn

Quỹ tích phát triển đại chiến lược của Mỹ sau ngày lập quốc là một quá trình tiến theo thời gian. Đây là một quá trình đi từ chiến lược độc lập ngoại giao nhà nước đến chiến lược bá quyền khu vực châu Mỹ của chủ nghĩa Monroe, rồi đến chiến lược đế quốc biển xông ra khỏi châu Mỹ tiến ra ngoài nước, cuối cùng vào sau Thế

chiến II đạt tới đỉnh cao của mình trong chiến lược “chủ nghĩa thế

giới” lấy xưng bá toàn cầu làm mục tiêu. Trong quá trình đó đại chiến lược Mỹ thích ứng với nhu cầu nước Mỹ trỗi dậy, dẫn dắt thực hiện sự trỗi dậy của nước Mỹ. Thành công trỗi dậy của nước Mỹ

cũng là thành công của tư tưởng chiến lược Mỹ.

Văn hóa Mỹ không phải là văn hóa “phi chiến lược”

Cụ Nữu Tiên Chung chuyên gia chiến lược học nổi tiếng viết trong “Nghiên cứu chiến lược” như sau: Người Mỹ coi trọng kỹ thuật mà không coi trọng tư tưởng, coi trọng quản lý mà không coi trọng chiến lược. Bởi vậy, văn hóa chiến lược Mỹ là một loại văn hóa “phi chiến lược”.

Ông còn nêu lên bối cảnh độc đáo của sự hình thành văn hóa chiến lược Mỹ: một, từ ngày dựng nước tới nay nước Mỹ về địa lý luôn cách ly với thế giới bên ngoài, đây cũng là căn nguyên của chủ

nghĩa biệt lập. Hai, trong quá trình khai sơn phá thạch, các vấn đề

người Mỹ phải đối mặt đều là vấn đề đời sống hiện thực bức thiết, hình thành tâm trạng ăn xổi ở thì chỉ cầu lợi trước mắt. Ba, Mỹ là nước không có truyền thống lịch sử lâu đời, cho nên trên dưới cả nước đều phổ biến thiếu ý thức lịch sử. Bốn, xã hội Mỹ là xã hội công nghiệp hóa cao độ, hầu như người Mỹ đều là kỹ sư cả, vì thế đối với bất kỳ vấn đề nào đều muốn tìm kiếm giải đáp có tính kỹ thuật.

Kiểu nhận thức nói trên [của Nữu Tiên Chung] không phù hợp với thực tế quá trình chiến lược Mỹ.

https://thuviensach.vn

Văn hóa chiến lược của một quốc gia trước hết thể hiện trên sự

theo đuổi chiến lược của quốc gia đó. Mục tiêu của người Mỹ có tính chiến lược rất mạnh. Những người thực dân Mỹ đầu tiên đến Tân đại lục đều có lý tưởng là muốn xây dựng trên mảnh đất mới này một quốc gia mới khác với Cựu đại lục truyền thống, mong muốn có thể dựa theo ý chỉ của Thượng Đế xây dựng một thành phố trên đỉnh núi, trở thành hình mẫu của thế gian. Tri thức mà người Mỹ ban đầu cần tìm kiếm gồm hai mặt: một là hướng lên Thượng Đế theo đuổi tín ngưỡng siêu việt tinh thần; hai là hướng về đời sống thế tục theo đuổi việc tìm kiếm kinh nghiệm và các tri thức lý trí về sự huyền diệu của thế giới vật chất. Một quần thể chiến lược và mục tiêu chiến lược như vậy đã quyết định việc họ tất nhiên phải tôn sùng và sáng tạo nền văn hóa chiến lược.

Văn hóa chiến lược Mỹ sau ngày dựng nước đã có nhiều sáng tạo ảnh hưởng sâu sắc tới thế giới. Thí dụ sáng tạo chiến lược trong cuộc cách mạng độc lập Mỹ, sáng tạo chiến lược trong cuộc chiến tranh thống nhất nước Mỹ, sáng tạo chiến lược “Chính sách Mới” của Roosevelt, thiết kế thế giới sau Thế chiến II của người Mỹ, dù trên mặt nội chính hoặc ngoại giao đều có rất nhiều sáng tạo đi đầu lịch sử, xuất sắc trên thế giới. Dấu vết chiến lược và quỹ tích đại chiến lược Mỹ đều nói lên Mỹ là một nước lớn chiến lược, cường quốc chiến lược. Văn hóa chiến lược của một quốc gia, tính chiến lược của văn hóa quốc gia chủ yếu thể hiện trên sự thực hiện chiến lược, tư duy chiến lược và việc giải quyết các vấn đề chiến lược lớn của quốc gia đó. Quốc gia nào không xuất sắc về chiến lược thì không thể là quốc gia trỗi dậy thành công. Tuy là nước có lịch sử ngắn nhất trong số các nước lớn trỗi dậy, nhưng quá trình thực hiện chiến lược hưng quốc của Mỹ rất đặc sắc. Tuy là quốc gia tôn sùng kỹ thuật, chú trọng thực dụng nhưng Mỹ cũng là một quốc gia chiến lược phát triển tốt. Tuy có https://thuviensach.vn

khuyết điểm chỉ cầu lợi trước mắt nhưng Mỹ cũng có ưu điểm biết suy tính trước sau. Bởi vậy, văn hóa Mỹ không phải là văn hóa

“phi chiến lược”.

Nghệ thuật “trỗi dậy rẻ tiền” của Mỹ

Sự trỗi dậy của Mỹ có đặc điểm là tốc độ nhanh, giá thành thấp, trả giá nhỏ, nếu so với tình hình một số nước lớn trả giá đắt để

tiến hành trỗi dậy nhưng kết quả là “trỗi mà không dậy được” thì có thể nói sự trỗi dậy của Mỹ là trỗi dậy giá rẻ nhất.

Hoàn cảnh địa lý được thiên nhiên ưu đãi là một nhân tố quan trọng khiến nước Mỹ có thể trỗi dậy một cách rẻ tiền.Hầu như mỗi người đến Mỹ lần đầu đều cảm thấy choáng ngợp trước hoàn cảnh thiên nhiên của nước này. Nước Mỹ ở giữa hai đại dương lớn nhất thế giới, lãnh thổ rộng hơn 9,3 triệu kilômet vuông, có những con sông dài dọc ngang đất nước, những cánh rừng um tùm, những đồng bằng màu mỡ, những đồng cỏ bao la, các hồ nước phân bố

khắp nơi, khoáng sản dồi dào, và tài nguyên biển giàu có ẩn giấu trong hai đại dương. Nước Mỹ chiếm hết mọi “địa lợi”. Lenin từng nói, nước Mỹ “ở vào địa vị an toàn nhất xét về điều kiện địa lý”.

Trong lịch sử loài người không có bất kỳ nước lớn nào sau khi lập quốc lại có thể bỏ ra chi phí ít như thế vào công việc đảm bảo an ninh quốc gia, hơn nữa trong một thời gian dài như vậy không phải lo lắng về việc an ninh quốc gia bị các thế lực bên ngoài xâm phạm. Kể từ năm 1865, sau khi chấm dứt cuộc chiến tranh Nam Bắc, trên đất liền nước Mỹ chưa hề xảy ra chiến tranh quy mô lớn. Trong 120 năm từ cuộc chiến tranh chống nước Anh cho tới khi xảy ra vụ Trân Châu cảng, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nước Mỹ hầu như chưa bị đe dọa lần nào. Chỉ có sau khi xuất hiện các loại vũ khí sát thương quy mô lớn như vũ khí hạt nhân thì khoảng cách an toàn của nước Mỹ mới bị mất đi, các vụ tập kích khủng bố

https://thuviensach.vn

lại làm lung lay phòng tuyến tâm lý “bến cảng an toàn” của người Mỹ.

Sở dĩ sự trỗi dậy của Mỹ là trỗi dậy rẻ tiền, không những là nhờ sự

ưu việt về hoàn cảnh địa lý mà điều quan trọng hơn là do trong quá trình trỗi dậy, nước Mỹ đã thể hiện một kiểu “trỗi dậy trí tuệ”, “trỗi dậy nghệ thuật”, “trỗi dậy thông minh”. Dĩ nhiên sự trỗi dậy của Mỹ

cũng là một kiểu “trỗi dậy ma lanh”, thậm chí trên một số mặt còn là sự trỗi dậy bỉ ổi và tàn nhẫn. Người ta có những ý kiến khác nhau về vấn đề tính nghệ thuật hoặc tính ma lanh của sự trỗi dậy ấy.

Nước Mỹ vừa giỏi “trỗi dậy” lại vừa giỏi “ngăn chặn”

Quá trình nước lớn trỗi dậy hầu như bao giờ cũng là một quá trình ngăn chặn và đột phá ngăn chặn. Trong lịch sử thế giới cận đại, trong cuộc giành giật quốc gia quán quân, có ba thí dụ thành công điển hình có thể đột phá sự ngăn chặn của quốc gia quán quân già lão mà trỗi dậy trở thành quốc gia quán quân mới như sau: một là Hà Lan đột phá sự ngăn chặn của Tây Ban Nha để xây dựng đế

quốc thương mại; hai là nước Anh đột phá sự ngăn chặn của các quốc gia đại lục châu Âu (gồm Hà Lan, Pháp, Tây Ban Nha) để xây dựng đế quốc công nghiệp; ba là Mỹ đột phá sự ngăn chặn của Anh, trở thành đế quốc mạnh nhất thế giới.

Trong quá trình trỗi dậy của Mỹ, nước Anh chưa có được địa vị

thế mạnh nổi trội như Mỹ hiện nay. Đầu tiên Anh không thể ngăn trở sự độc lập của nước Mỹ, sau đó không thể chiếm lại Mỹ trong cuộc chiến tranh năm 1812 (vì Anh lo ngại đại lục châu Âu lại nổ ra chiến tranh lần nữa); tiếp đó, Anh lại không thể làm tan rã nền kinh tế Mỹ sau chiến tranh. Nhưng điều này cũng không thể coi là các cường quốc châu Âu như Anh đã vì thế mà thừa nhận sự trỗi dậy của Mỹ mà họ vẫn chờ dịp áp chế Mỹ. Có thể nói, cuộc đấu tranh ngăn chặn và chống ngăn chặn xuyên suốt trong quá trình https://thuviensach.vn

nước lớn trỗi dậy, mà quá trình trỗi dậy của nước Mỹ là quá trình không ngừng đột phá sự ngăn chặn của Anh.

Nước Mỹ trỗi dậy trong sự ngăn chặn đã thể hiện đầy đủ “trí tuệ

kiểu Mỹ”, “khôn ngoan kiểu Mỹ”, sự “xảo quyệt kiểu Mỹ” và “bỉ ổi kiểu Mỹ”. Từ ngày có tình trạng cạnh tranh quốc gia trên phạm vi thế giới, Mỹ là nước trả giá ít nhất - cái giá phải trả cho sự trỗi dậy (cuộc chiến giành giật bá quyền) thấp nhất, cái giá dùng để giữ

gìn bá quyền (cuộc chiến bảo vệ bá quyền) cũng là nhỏ nhất. Xét về nội dung trực tiếp thể hiện, hai cuộc Thế chiến là sự tranh giành giữa Anh Quốc, một quốc gia bá quyền thế giới già lão, với nước Đức, kẻ thách thức mới; nhưng nếu xét về giá trị và ý nghĩa của kết cục cuối cùng thì hai cuộc Thế chiến đó đã thực hiện sự

thay đổi bá quyền giữa Mỹ với Anh, nước Mỹ nghiễm nhiên có thể

không tranh giành mà lại được hưởng, hoặc nói đấu tranh ít mà thu lợi lớn. Đó là một nghệ thuật cạnh tranh cao siêu nhường nào! Trong thời gian 1898 - 1920 Mỹ chẳng những giành được quyền chủ đạo khu vực châu Mỹ mà còn thực hiện được sự hòa giải có tính lịch sử với quốc gia bá quyền Anh, rốt cuộc quốc gia bá quyền hiện thực đã liên kết đồng minh với quốc gia bá quyền tương lai. Sau Đại chiến Thế giới lần II Mỹ đi lên vị trí quốc gia bá quyền rồi lại tiến hành một cuộc chiến bảo vệ bá quyền kéo dài nửa thế kỷ với Liên Xô. Đối với Mỹ, thực chất của cuộc chiến tranh lạnh là một cuộc chiến bảo vệ bá quyền. Tôn Tử nói “không cần giao chiến mà có thể hàng phục được toàn bộ kẻ địch”; nước Mỹ nghiễm nhiên có thể “không cần giao chiến mà có thể hàng phục được quốc gia khác”, một nước “dùng chiến tranh lạnh để khuất phục nước khác”, làm nên kỳ tích cạnh tranh chiến lược nước lớn trong lịch sử thế

giới cận đại.

Nước Mỹ có hai thành công chiến lược: một là thành công thực hiện nước lớn trỗi dậy; hai là thành công ngăn chặn hữu hiệu nước https://thuviensach.vn

lớn trỗi dậy thách thức địa vị bá quyền của mình (tức ngăn chặn được Liên Xô). Mỹ là quốc gia vừa giỏi trỗi dậy lại vừa giỏi ngăn chặn, xứng đáng là tấm gương trên cả hai mặt “thực hiện nước lớn trỗi dậy” và “ngăn chặn nước lớn trỗi dậy”.

Việc nghiên cứu kinh nghiệm của Mỹ trỗi dậy dưới cường quyền hay là tìm hiểu biện pháp Mỹ từng dùng cường quyền để áp chế sự

trỗi dậy đều có ý nghĩa đối với việc suy nghĩ về nghệ thuật trỗi dậy của Trung Quốc. Trung Quốc cần tham khảo trí tuệ và nghệ thuật

“trỗi dậy kiểu Mỹ”, ngăn cản sự xảo quyệt, bỉ ổi và tàn khốc của trỗi dậy kiểu Mỹ, tạo dựng một mô hình mới nước lớn trỗi dậy văn minh nhất thế giới - về tính chất trỗi dậy là sự “trỗi dậy phi bá quyền”, về đạo đức trỗi dậy là sự trỗi dậy cao thượng, trên con đường trỗi dậy là “trỗi dậy hòa bình”, trên mặt trí tuệ trỗi dậy là “trỗi dậy một cách nghệ thuật”.

Hạ thấp giá thành: không tự làm khổ mình

Nước lớn trỗi dậy cần có tài nguyên chiến lược, nhưng một nước lớn dù lớn đến đâu đi nữa thì tài nguyên chiến lược nó có thể sử

dụng thậm chí có thể dùng để cá cược, cũng là hữu hạn. Tiêu hao lớn nhất về tài nguyên chiến lược của một quốc gia là tiêu hao “nội đấu” và tiêu hao “ngoại tranh”. Nhưng chính là trên cả hai mặt “nội đấu” và “ngoại tranh”, nước Mỹ đều có thể hạ thấp một cách hữu hiệu sự tiêu hao tài nguyên, tiết kiệm đáng kể tài nguyên. Tuyệt chiêu tiết kiệm tài nguyên chiến lược của Mỹ là “không tự hành hạ

mình” trên quốc tế cũng như trong nội bộ nước mình.

Tocqueville từng nói: “Hơn 60 năm qua... tất cả các nước châu Âu nếu không bị chiến tranh phá hoại thì cũng bị các tranh chấp nội bộ làm cho lụn bại. Trong toàn bộ nền văn minh thế giới chỉ có nhân dân Mỹ được bình yên vô sự. Hầu như toàn bộ châu Âu đều https://thuviensach.vn

bị các cuộc cách mạng làm cho trời long đất lở, nhưng nước Mỹ thì lại chẳng xảy ra sự rối loạn như vậy”.

Warren Cohen cũng nói: “Tại các nước khác, ít nhất là ở nhiều quốc gia trong đó, các biến đổi chính trị gây ra xung đột giai cấp và sự đối kháng về phân phối kinh tế, gây ra sự mất ổn định mà người Mỹ cho là phi cộng hòa chủ nghĩa. Tình hình quan hệ căng thẳng ấy cũng tồn tại ở nước Mỹ, nhưng nói chung đều được thuyên giảm tương đối. Người Mỹ không thể hiểu nổi sự tương phản ấy, tức 3 - 4 quốc gia như nước Pháp đấu đá với nhau liên hồi kỳ

trận mà riêng một nước Mỹ thì lại hộc tốc đi về tương lai”.

So với các nước lớn khác, quá trình trỗi dậy của Mỹ có thời gian trạng thái chiến tranh ngắn nhất, thời gian xây dựng hòa bình lâu nhất; điều này tương phản rõ rệt với nước Anh. Trong thời gian 75

năm (1688 - 1763), đế quốc Anh hầu như có một nửa thời gian đánh nhau. Trong quá trình trỗi dậy, nước Mỹ giành được môi trường phát triển hòa bình lâu dài. Sở dĩ được như vậy, một mặt do nước Mỹ

có hoàn cảnh địa lý độc đáo, khiến họ có được sự bảo đảm an toàn thiên nhiên ưu đãi; mặt khác là do từ sau ngày lập quốc, nước Mỹ thi hành chính sách ngoại giao theo chủ nghĩa biệt lập, không “can dự”

các công việc của châu Âu. Nhờ thế khi nội bộ các nước lớn châu Âu xảy ra đấu tranh giai cấp long trời lở đất, khi giữa các cường quốc châu Âu xảy ra những cuộc tranh giành đẫm máu thì nước Mỹ lại có thể tập trung công sức tiến về tương lai. Sự tương phản ấy giữa Mỹ

với châu Âu đã dự báo châu Âu suy tàn và nước Mỹ trỗi dậy. Qua đấy có thể thấy kiên trì không tự hành hạ mình, hạ thấp sự trả giá vì các biến đổi trong nước và hạ thấp giá thành cạnh tranh quốc tế là một nguyên nhân quan trọng khiến nước Mỹ có thể trỗi dậy với giá thành nhỏ.

Trai cò giữ nhau: ngư ông được lợi

https://thuviensach.vn

Con đường trỗi dậy của nước Mỹ được xây dựng trên đống tro tàn do các nước lớn khác cạnh tranh chém giết lẫn nhau để lại. Con đường nước Mỹ trỗi dậy đi lên bá quyền thế giới là con đường trỗi dậy có giá thành rất thấp đối với nước Mỹ, song xét về mặt những tổn thất mà thế giới phải gánh chịu, xét về giá thành mà thế giới phải bỏ ra vì chuyện ấy, thì sự trỗi dậy của nước Mỹ lại là sự

trỗi dậy đắt giá nhất. Trong quá trình đó, nước cờ cạnh tranh của Mỹ là vừa dữ dội, vừa gây tổn thất, vừa nham hiểm lại vừa độc ác, vừa quỷ quyệt.

Ngay từ năm 1941, khi Hitler tấn công Liên Xô, Tổng thống Truman ngày ấy còn là thượng nghị sĩ bang Missouri đã nói, nước Mỹ nên áp dụng chính sách giữa Liên Xô và Đức là “Nếu thấy Đức đang thắng trong cuộc chiến này thì ta nên ủng hộ Nga; khi Nga giành được thắng lợi thì ta nên giúp Đức; dùng phương pháp này ta có thể để họ tàn sát lẫn nhau hết mức”.

Các nhà chính trị Mỹ khi tổng kết quyền thuật của Mỹ từng nói: Mỹ là cầu thủ dự bị trên sân thi đấu bóng bầu dục chính trị thế

giới, bao giờ cũng ngồi trên hàng ghế dự bị, chờ cho tới khi hai bên thi đấu mệt bã người thì mới vào sân thu dọn tàn cục. Trong hai cuộc Thế chiến, nước Mỹ đều vào cuộc sau cùng. Kẻ sau rốt nhập cuộc chỉ có cống hiến ở chỗ là cọng rơm cuối cùng làm lưng con lạc đà khuỵu xuống nhưng lại thu được chiến lợi phẩm là cả con lạc đà(65).

Nếu xét về kết quả cuối cùng và ý nghĩa lâu dài thì hai cuộc Thế chiến trong thế kỷ XX thực ra chỉ phục vụ nước Mỹ mà thôi.

Nhìn bề ngoài, hai cuộc đại chiến thế giới ấy là hai lần nước Đức thách thức địa vị bá chủ thế giới, là hai lần nước Anh tiến hành cuộc chiến bảo vệ địa vị bá chủ của mình. Trên thực tế, đó là sự

chuyển đổi đường cong Mỹ thay thế địa vị của Anh. Thắng lợi của hai cuộc đại chiến thế giới ấy là thắng lợi của Anh, song đó là https://thuviensach.vn

thắng lợi của kẻ suy tàn, là thắng lợi đổi lấy bằng hậu quả tăng tốc sự suy tàn của mình, là thắng lợi bi thảm. Trong chiến tranh, Anh đã thắng nước Đức, nhưng trên địa vị quốc gia thì Anh lại là kẻ

thua trận, thua Mỹ. Kẻ thực sự thắng trong hai cuộc đại chiến thế

giới là nước Mỹ, chính là nước Anh đã dốc toàn lực ra vì Mỹ mà đánh bại Đức; cũng chính là nước Đức đã vì Mỹ mà đánh ngã Anh.

Mô hình Mỹ thay thế Anh thật khôn ngoan, xảo quyệt. Anh trả

tiền để Mỹ giành được bá quyền thế giới. Nước Anh thắng hai cuộc chiến tranh có tính thế giới nhưng lại mất đi một đế quốc, mất đi địa vị số một thế giới, đưa Mỹ lên ngôi báu bá quyền thế

giới. Trai cò giữ nhau, ngư ông được lợi. Mỹ chính là ngư ông.

Trong sự hợp tác và liên minh với Anh, nước Mỹ đã thay thế địa vị của Anh. Cuộc cạnh tranh chiến lược, giao tiếp chiến lược giữa Mỹ và Anh được thực hiện qua sự hợp tác chiến lược và liên minh chiến lược giữa Mỹ với Anh. Đây là sự may mắn chiến lược của Mỹ, là kỳ tích, là đặc sắc chiến lược.

Chuẩn bị chiến tranh: chớ có ảo tưởng

Dưới sự chỉ đạo của tư duy chiến lược “Không có kẻ địch và bạn bè vĩnh cửu, chỉ có lợi ích quốc gia mới là vĩnh cửu”, trong quá trình trỗi dậy nước Mỹ bao giờ cũng có sự chuẩn bị đầy đủ về chiến tranh, kể cả đối với nước Anh vốn là đồng minh trong Thế chiến I.

Sau Đại chiến Thế giới lần thứ I, Mỹ đứng trước tình hình cạnh tranh bá quyền trên biển với Anh và Nhật. Năm 1919, Hội nghị các tướng lĩnh Mỹ cùng với Bộ Tác chiến Hải quân thảo luận về thái độ

mà nước Anh có thể áp dụng. Hội nghị các tướng lĩnh Mỹ cho rằng có tồn tại khả năng Mỹ, Anh xung đột với nhau; khi Anh tác chiến với Mỹ thì Nhật sẽ dứt khoát đứng về phía Anh.

https://thuviensach.vn

Tháng 3 năm 1920, Mỹ ấn định hai kế hoạch tác chiến: một

“Kế hoạch màu da cam” tác chiến với Nhật trên Thái Bình Dương, là sự sửa đổi lần hai bản “Kế hoạch da cam” năm 1911, và “Kế

hoạch đỏ - da cam” tác chiến với Anh và Nhật trên Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Qua kế hoạch tác chiến của hải quân Mỹ có thể

thấy việc có tồn tại đồng minh với Anh hay không chẳng những ảnh hưởng trực tiếp tới sự bố trí chiến lược của Mỹ và với sự so sánh lực lượng của Mỹ tại vùng Thái Bình Dương, hơn nữa còn ảnh hưởng tới địa vị chiến lược toàn cầu của Mỹ. Mỹ tất phải chia hạm đội của mình ra sử dụng trên hai đại dương.

Trong báo cáo hàng năm làm trong thời gian 1922 - 1924, Vụ Kế

hoạch chiến tranh của Bộ Hải quân Mỹ đều có nhận định như sau: Anh và Nhật vẫn là hai quốc gia có thể tranh giành quyền kiểm soát biển với Mỹ, dẫn đến sự tồn tại điểm đối lập giao chiến giữa Mỹ với hai quốc gia Anh, Nhật hoặc với một quốc gia. Hải quân Mỹ

chuẩn bị chiến tranh trước hết với Nhật, thứ hai là với Anh hoặc với sự liên hợp Anh - Nhật. Xét tình hình quốc tế cuối thập niên 20 -

30 thế kỷ XX, đối tượng tác chiến có khả năng nhất của Mỹ vẫn là Nhật, “chiến tranh màu da cam được coi là cuộc chiến có khả

năng xảy ra nhất”, “Da cam” cũng trở thành kế hoạch tác chiến chủ yếu nhất của quân đội Mỹ. Trong hơn 10 năm hoạch định kế

hoạch này, tuy có mấy lần sửa chữa song nội dung chính của việc chuẩn bị “đơn độc tiến hành một trận tấn công Nhật trên Thái Bình Dương” thì vẫn không thay đổi.

Cuối thập niên 30 thế kỷ XX, Mỹ mới bắt đầu dần dần thay đổi tư tưởng chiến lược. Tháng 2 năm 1938 Mỹ sửa đổi “Kế hoạch da cam”, ngoài việc giữ tư tưởng cơ bản tác chiến tấn công Nhật trên Thái Bình Dương vốn có, đã sơ bộ đánh giá sự đe dọa của Đức và Ý đến từ bên kia bờ Đại Tây Dương. Tháng 2 năm 1939, Roosevelt đề nghị Quốc Hội tăng cường cả thảy 16 căn cứ hải quân, https://thuviensach.vn

trong đó số căn cứ ở vùng Thái Bình Dương thì gấp 3 lần số căn cứ tại vùng Ca-ri-bê. Điều đó phản ánh tư tưởng chiến lược coi Thái Bình Dương là trọng điểm vẫn chưa triệt để thay đổi. Chỉ tới khi tháng 3 năm 1939, Đức chiếm toàn bộ Tiệp Khắc rồi nêu yêu cầu lãnh thổ đối với Ba Lan, sau đấy tháng 4 năm 1939 Uỷ ban Liên hợp Lục Hải quân Mỹ mới đề xuất bản báo cáo vạch ra: nếu cả hai đại dương đồng thời có đe dọa thì nên giữ thế thủ trên Thái Bình Dương, giữ đủ số quân đội, lấy Hawaii làm căn cứ địa, bảo vệ “Tam giác chiến lược” (Hawaii - Alaska - Panama). Điều đó có ý nghĩa là tư tưởng cơ bản tấn công Nhật trên Thái Bình Dương đã bị hủy bỏ, trở thành bước ngoặt chuyển biến tư tưởng chiến lược của quân đội Mỹ.

Trên cơ sở đó, tháng 6 năm 1939 Ủy ban Liên hợp Lục hải quân Mỹ ấn định một kế hoạch tác chiến mới - “Kế hoạch cầu vồng”, đặt ra 5 tình huống cho cuộc chiến tranh có thể xảy ra trên hai đại dương và ấn định 5 phương án tương ứng. Trong đó, phương án

“Cầu vồng số 5” giả thiết Mỹ, Anh, Pháp liên hiệp tác chiến, đồng thời với việc bảo đảm an toàn cho Tây bán cầu, sẽ sớm đưa quân Mỹ tới Đại Tây Dương và xuất quân tại châu Âu và châu Phi để

hiệp đồng Anh và Pháp áp dụng chiến lược tấn công Đức và Ý.

Trên Đại Tây Dương sẽ giữ thế phòng ngự chiến lược cho tới khi đánh bại các nước khối Trục châu Âu thì mới triển khai phản công chiến lược đánh Nhật trên Thái Bình Dương. “Cầu vồng số 5”

gần giống nhất với kế hoạch chiến tranh Mỹ đã thi hành trên thực tế trong Đại chiến Thế giới lần II, đánh dấu sự dần dần hình thành tư tưởng chiến lược “Châu Âu thứ nhất”. Mãi cho tới tháng 1 năm 1941 khi Bộ Tham mưu hai nước Anh và Mỹ kết hợp nhau ấn định kế hoạch “ASC-1” thì phương châm đại chiến lược

“Châu Âu thứ nhất” mới được chính thức xác định.

https://thuviensach.vn

Sự chỉ đạo chiến lược của Mỹ thể hiện trên chiến lược quân sự, tính dự kiến về chiến tranh, tính kiên quyết trong chuẩn bị

chiến tranh đều rất mạnh, hơn nữa còn có thể căn cứ theo sự

biến đổi tình thế quốc tế mà kịp thời thay đổi đối tượng tác chiến, kịp thời điều chỉnh phương châm chiến lược, qua đó nắm quyền chủ động chiến lược. Thành công của chiến lược quân sự

Mỹ đã phát huy tác dụng đặc biệt đối với thành công trỗi dậy của nước Mỹ.

Giấu mình chờ thời: chậm xuất đầu lộ diện

Trong nghệ thuật trỗi dậy của Mỹ có một điểm là “Giấu mình chờ

thời [nguyên văn tiếng Trung Quốc: Thao quang dưỡng hối] đặc sắc Mỹ”, tức là cho dù hiện nay đã có điều kiện ưu việt để làm lãnh tụ thế giới thì cũng chưa vội xuất đầu lộ diện và đứng mũi chịu sào.

Warren Cohen từng nói: “Lịch sử chuyển biến thế giới thời gian 1913 - 1945 cũng là lịch sử biển đổi vai trò thế giới của nước Mỹ.

Châu Âu từng đóng vai trò trung tâm mối quan hệ quốc tế tác động tới các nơi trên toàn cầu, kể cả Mỹ, từ sau Thế chiến I đã đánh mất địa vị bá quyền. Niên đại sau năm 1817 đánh dấu sự trỗi dậy của Mỹ với tư cách là lãnh tụ toàn cầu; cho dù ngay khi không lợi dụng lực lượng quân sự để thực sự phát huy tác dụng lãnh đạo (như thập niên 20 thế kỷ XX) thì Mỹ cũng cung cấp tài nguyên kinh tế và văn hóa để xác định và duy trì trật tự toàn cầu. Thực sự

có một trường hợp ngoại lệ là giữa thập niên 30 thế kỷ XX, nước Mỹ

né tránh quyền lãnh đạo quốc tế hoặc sự hợp tác quốc tế trên các tầng nấc và lùi về chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa đơn phương; nhưng cho dù vào hồi ấy, sử dụng ngôn từ của Joseph Nye thì vẫn có thể thấy rõ sớm muộn thì nước Mỹ đều sẽ phải nhất định lãnh đạo”.

https://thuviensach.vn

Khi Thế chiến II sắp thắng lợi, “Roosevelt và các đồng sự hy vọng nước Mỹ sẽ trỗi dậy từ trong chiến tranh, tiến tới trở thành quốc gia mạnh nhất thế giới. Khác với Thế chiến I, sau cuộc chiến tranh này họ quyết tâm phải lãnh đạo thế giới. Lần này họ

cần lập ra một trật tự thế giới có thể tăng tiến lợi ích của Mỹ, khiến cho nước Mỹ chẳng những có thể tăng được của cải và quyền thế của mình mà còn có thể phổ cập giá trị quan của mình tới bất kỳ xó xỉnh nào trên thế giới. Mỹ không thể một lần nữa lẩn tránh trách nhiệm nước lớn mà nên cung cấp một kiểu quyền lãnh đạo cần thiết cho việc lập nên trật tự kinh tế quốc tế theo chủ nghĩa tự do - lấy cơ sở là tự do thương mại và hối suất tiền tệ ổn định, tạo dựng sự phồn vinh các dân tộc chưa từng thấy. Nước Mỹ ắt phải lãnh đạo thế giới nhằm ngăn chặn sự sống lại của cường quyền Đức, Nhật, ngăn chặn sự trỗi dậy của các cường quyền khác noi gương đế quốc Hitler và Nhật”.

“Giấu mình chờ thời” mang đặc sắc Mỹ là truyền thống chủ

nghĩa biệt lập từng bén rễ sâu ở nước Mỹ. Sức mạnh của truyền thống đó lớn tới mức khi nước Mỹ có đủ lực lượng làm lãnh tụ thế

giới, khi một số nhân vật tinh anh Mỹ muốn xuất đầu lộ diện và đứng mũi chịu sào trong cộng đồng xã hội quốc tế, thì họ vẫn gặp trục trặc, trắc trở. “Bi kịch Wilson” xuất hiện sau Thế chiến I là một thí dụ thực tế điển hình.

Sau khi sức mạnh kinh tế Mỹ trở thành quán quân thế giới, nước Mỹ trải qua nửa thế kỷ mới từ “Giấu mình chờ thời” đi lên cương vị lãnh tụ thế giới.

Chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha năm 1898 là một cột mốc quan trọng đánh dấu nước Mỹ từ chủ nghĩa biệt lập chuyển sang nền ngoại giao theo chủ nghĩa thế giới. Năm 1899 Mỹ đề xuất “chính sách mở cửa” về Trung Quốc(66). Năm 1904 Roosevelt nêu “suy

https://thuviensach.vn

luận” về chủ nghĩa Monroe là hành động tăng cường sự chuyển biến đó.

“Nguyên tắc 14 điểm” về việc xử lý vấn đề hòa bình sau chiến tranh do Wilson đề xuất đầu năm 1918, trên thực tế là một bản kế hoạch tranh giành bá quyền, cũng là bản kế hoạch nước Mỹ muốn dẫn dắt và lãnh đạo thế giới. Ba điều khoản quan trọng trong đó đều là điều khoản giành giật bá quyền thế giới: một là hủy bỏ các hiệp ước bí mật, tức là phải ngăn chặn các cường quốc châu Âu bí mật chia chác thế giới sau lưng Mỹ; hai là nhấn mạnh dân tộc tự quyết, tức là muốn làm tan rã hệ thống thực dân cũ của các cường quốc châu Âu; ba là đề nghị xây dựng “Hội Quốc Liên”, đây là ý đồ muốn thao túng hệ thống an ninh quốc tế sau Thế chiến I.

Sự phá sản của bàn kế hoạch tranh giành bá quyền này có nguyên nhân như sau: nước Mỹ hồi ấy tuy đã là cường quốc quân sự, kinh tế nhưng vẫn còn yếu về chính trị quốc tế và ngoại giao, các nước lớn khác trên thế giới chưa sẵn sàng chấp nhận Mỹ lãnh đạo và chủ đạo các công việc thế giới, mặt khác cũng do ý tưởng Mỹ

lãnh đạo thế giới còn chưa trở thành dòng chính trong dư luận nội bộ nước Mỹ. Bởi vậy, tuy Wilson đã “thắng chiến tranh” nhưng lại để “mất hòa bình”, tuy đã thiết kế được bản vẽ thế giới tươi đẹp nhưng lại không thể nào thi công được.

Sau Thế chiến II, Roosevelt qua việc xây dựng liên minh chống phát xít đã xây dựng thành công cơ cấu an ninh quốc tế mà Wilson chưa xây dựng được - Liên Hợp Quốc, và thông qua nguyên tắc “5 nước lớn nhất trí” và “Quyền phủ quyết của nước lớn” hình thành từ đó, đã đảm bảo được địa vị chủ đạo của Mỹ tại Liên Hợp Quốc.

https://thuviensach.vn

Trong Đại chiến Thế giới lần thứ II, các ngành kinh tế Mỹ

nhất là ngành công nghiệp quân sự đều phát triển nhanh chóng.

Tới năm 1945, thu nhập quốc dân của Mỹ tăng hơn gấp đôi năm 1939, tổng trọng tải của đội tàu buôn lên tới 57 triệu tấn, chiếm 2/3

đội tàu buôn toàn thế giới, lượng vàng và kim loại quý Mỹ sở hữu cũng chiếm 59% toàn thế giới, đồng dollar Mỹ trở thành đồng tiền mạnh thực sự duy nhất trên thế giới hồi ấy. Trong thương mại quốc tế Mỹ cũng chiếm địa vị lũng đoạn. Sức mạnh quân sự

Mỹ chẳng những thâm nhập khắp đại lục châu Âu mà còn chiếm cứ

nhiều địa điểm chiến lược quan trọng tại các vùng khác trên thế

giới. Sự độc quyền về vũ khí hạt nhân càng làm cho Mỹ trở thành cường quốc quân sự có sức răn đe nhất. Sức mạnh quân sự, kinh tế, chính trị của Mỹ sau chiến tranh tạo điều kiện để Mỹ trở thành vai chính trên sân khấu chính trị thế giới và lấp đầy những khoảng trống do các nước châu Âu để lại.

Thế nhưng có sức mạnh chủ đạo thế giới còn cần có quyết sách chiến lược và dã tâm chủ đạo thế giới - điều đó phụ thuộc vào việc nước Mỹ có thoát ra khỏi chính sách “chủ nghĩa biệt lập” hay không. Xét thấy “chủ nghĩa quốc tế” của Wilson sau Thế chiến I từng bị thất bại, để tránh giẫm lên vết xe đổ cũ, chính phủ

Roosevelt trong thời gian chiến tranh đã bắt tay chuẩn bị về chính sách và dư luận.

Sau vụ Trân Châu cảng, chính phủ Mỹ thành lập Ủy ban Tư vấn chính sách đối ngoại sau chiến tranh, do Bộ trưởng Ngoại giao Cordell Hull và Thứ trưởng Ngoại giao Sumner Welles làm chánh, phó chủ tịch, nhằm ấn định chính sách bố trí trật tự thế giới sau chiến tranh. Tại hội nghị ba nguyên thủ (Mỹ, Anh, Liên Xô) họp trong thời gian chiến tranh, Roosevelt đã chuyển hóa các chính sách đó thành sự thu xếp cụ thể sau chiến tranh, cố gắng biến đồng minh thời chiến thành cơ chế hợp tác thu xếp thế giới sau chiến https://thuviensach.vn

tranh do Mỹ chủ đạo. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Hull và những người khác đã cố gắng làm cho công chúng Mỹ tin rằng việc tham gia thu xếp trật tự kinh tế quốc tế sau chiến tranh và khôi phục cơ

chế buôn bán tự do nhiều bên là điều không thể thiếu được đối với sự duy trì phồn vinh kinh tế Mỹ sau chiến tranh. Bộ trưởng Tài chính Henry Morgenthau đề xuất với Thượng viện là Mỹ cần xây dựng một hệ thống thế giới nhằm sao cho “các doanh nhân có thể tiến hành buôn bán quốc tế và đầu tư quốc tế theo nguyên tắc thương mại”.

Khi chiến tranh chấm dứt, ở Mỹ vẫn có những người chủ trương không nên can thiệp vào công việc của châu Âu. Đúng là chính phủ

Mỹ từng có một thời gian định thu hẹp lực lượng Mỹ tại châu Âu, song tình hình suy yếu của các quốc gia Tây Âu đã khiến cho các nhà quyết sách Mỹ đi tới nhận định: hoặc là mặc kệ Tây Âu xảy ra các rối loạn chính trị, kinh tế nghiêm trọng, qua đó đe dọa hệ

thống chủ nghĩa tư bản thế giới, hoặc là xuất đầu lộ diện tiến hành can thiệp với quy mô lớn. Sức mạnh của Mỹ và lợi ích chiến lược toàn cầu của Mỹ đã làm cho nước này lựa chọn sự can thiệp. Vì thế mà có “Hiệp định tài chính Anh - Mỹ” tháng 12 năm 1945 và các biện pháp khác viện trợ châu Âu.

Nước Mỹ cảnh giác như thế nào với những cái “bẫy chiến lược”

Nước Mỹ có một đặc điểm quan trọng là luôn luôn giữ được sự

cảnh giác chiến lược cao độ đối với các thế lực nước ngoài.

Truyền thống chiến lược này bắt đầu từ nhà lãnh đạo khai quốc công thần Washington.

Washington nói: phải luôn luôn cảnh giác với mọi âm mưu quỷ

kế của nước ngoài

https://thuviensach.vn

Trong diễn văn từ biệt năm 1796, Washington từng nhắc nhở

nhân dân Mỹ như sau: “Nên xoá bỏ phản cảm thâm căn cố đế có nguồn gốc từ lâu với một số quốc gia cá biệt cũng như tình cảm tốt đẹp mạnh mẽ đối với các quốc gia khác, không có gì quan trọng hơn điều này... để đối phó với mọi âm mưu quỷ kế của các thế lực nước ngoài... một dân tộc tự do nên luôn luôn giữ tinh thần cảnh giác”.

Câu nói này của Washington là lời khuyên bảo chân thành tình sâu nghĩa nặng đối với nhân dân Mỹ, là lời cảnh báo đầy ý thức phòng xa, cũng là kết tinh trí tuệ chiến lược của bậc công thần khai quốc, là tổng kết kinh nghiệm cuộc đời đấu tranh của Washington.

Theo quan điểm của Washington, các thế lực nước ngoài đều có âm mưu quỷ kế; một dân tộc tự do chẳng những phải có tinh thần cảnh giác đối với các âm mưu đó mà còn phải thêm hai chữ “luôn luôn”, phải lúc nào cũng giữ được cảnh giác, một phút cũng không được lơ là, buông lỏng.

Dĩ nhiên không thể chỉ dùng quan điểm của “Thuyết âm mưu” để

xem xét các thế lực nước ngoài và các vấn đề quốc tế, nhưng cũng không thể chỉ dùng quan điểm của “Thuyết phi âm mưu” để

xem xét. Thế giới này có âm mưu quỷ kế, vì vậy ắt phải cảnh giác, hơn nữa, phải như Washington yêu cầu người Mỹ - lúc nào cũng cảnh giác.

“Bẫy Bismarck” và “Thống kê của De Gaulle”

Trong cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, “âm mưu quỷ kế

của các thế lực nước ngoài” như Washington nói là thứ thường thấy không bao giờ không có.

https://thuviensach.vn

“Bẫy Bismarck” trong cuộc cạnh tranh Pháp - Đức thế kỷ XIX là một thí dụ điển hình. Trong chiến tranh Phổ - Pháp thời gian 1870 -

1871(67), Phổ thắng Pháp, Hoàng đế Pháp bị bắt làm tù binh.

Nhưng nội bộ nước Phổ xảy ra sự chia rẽ sâu sắc về chính sách đối với Pháp. Đại sứ Đức tại Pháp nhiệm kỳ đầu tiên là Harry von Arnim chủ trương khôi phục chế độ hoàng đế của Pháp. Nhưng xuất phát từ mục đích chiến lược muốn Pháp trở nên bị cô lập, rối ren và suy yếu để sau này khó có thể cạnh tranh với Đức, Bismarck chủ trương khôi phục nền cộng hòa Pháp. Bismarck cho rằng một chính quyền cộng hòa không ổn định sẽ ở vào trạng thái cô lập bị cách ly trong một châu Âu mà chế độ quân chủ chiếm địa vị thống trị.

Năm 1872, trong một bản tấu trình, Bismarck viết: “Đối với châu Âu vương triều liên hợp, quả núi lửa Paris (chính quyền cộng hòa không ổn định) không có chút nguy hiểm nào, nó sẽ tự cháy tự tắt”.

Bismarck kiên trì để Pháp lập chế độ cộng hòa, để Pháp như một quả núi lửa không ổn định suốt ngày phun ra dân chủ, rơi vào tình trạng rối ren mất ổn định - đây là trạng thái lý tưởng có lợi nhất cho nước Đức. Nhưng Arnim ngoan cố kiên trì ý kiến của mình, cuối cùng ông này bị cách chức và bị tố cáo phạm tội phản quốc.

Bảy mươi năm sau âm mưu của Bismarck, De Gaulle tiến hành phân tích thống kê vạch ra một cách rõ ràng nguyên nhân thất bại của Pháp. Ông cho rằng thất bại chiến lược của Pháp có một nguyên nhân quan trọng là trước chiến tranh nội bộ nước Pháp diễn ra tình trạng các đảng phái đấu tranh gay gắt với nhau, chính phủ

thay xoành xoạch làm cho nhà nước rệu rã kiệt sức. Chính là chế độ

nghị viện của nền Cộng hòa thứ III dẫn tới “Trong 65 năm 1875 -

1940, nước Pháp đã thay đổi 102 khoá chính phủ mà nước Anh chỉ

mới thay đổi có 20 khoá chính phủ, nước Mỹ chỉ mới thay có 14

nhiệm kỳ Tổng thống”. De Gaulle nhiều lần thấy bất cứ Thủ

tướng nào mới nhậm chức liền phải hứng chịu vô số các đòi hỏi quá khắt khe và lời phê bình, “Cho dù cố gắng hết sức cũng vẫn https://thuviensach.vn

chẳng thể ứng phó nổi, càng chưa nói tới việc nắm tình hình toàn cục. Nghị viện quyết không ủng hộ Thủ tướng, họ chỉ làm những việc kín đáo hãm hại Thủ tướng và từ bỏ Thủ tướng. Các bộ trưởng là kẻ

địch chính trị của Thủ tướng. Dư luận báo chí và lợi ích đảng phái đều coi Thủ tướng là đối tượng dĩ nhiên để oán trách. Mọi người đều biết Thủ tướng chỉ có thể tại chức trong một thời gian rất ngắn, Thủ tướng cũng là người đầu tiên biết chuyện ấy”.

Bẫy Bismarck để lại di hại cho tới thập niên 50 thế kỷ XX. Nền Cộng hòa thứ IV [Pháp] xác lập năm 1947 thay đổi xoành xoạch chính phủ. Thời gian 1947 - 1958 từng 24 lần thay đổi chính phủ, bình quân thời gian sống của mỗi chính phủ chỉ có hơn 5 tháng, hơn nữa có hai chính phủ chỉ tồn tại đúng một ngày: chính phủ Christian Pineau ngày 17-18 tháng 2 năm 1955 và chính phủ Antoine Pinay ngày 17-18 tháng 10 năm 1957. De Gaulle chủ trương Nghị viện Chế

hiến(68) có quyền lập pháp và quyền giám sát chính phủ nhưng không được thay chính phủ nắm chính quyền. Chính phủ nên “có chức, có quyền và ổn định”. Do chính phủ lâm thời chỗ nào cũng bị

Nghị viện Chế hiến cản trở níu kéo, ngày 20 tháng 1 năm 1946 De Gaulle tức giận từ chức. Mãi cho tới tháng 9 năm 1958, khi bản hiến pháp nền Cộng hòa thứ V tăng cường đáng kể quyền lực của Tổng thống được thông qua, sau khi được bầu làm Tổng thống nhiệm kỳ thứ nhất, De Gaulle mới có điều kiện để triển khai hoài bão chính trị của mình.

Tích cực đẩy mạnh việc xây dựng nền dân chủ mang đặc sắc Trung Quốc là một nhiệm vụ quan trọng. Nhưng một số thế lực nước ngoài lại cổ xuý Trung Quốc nên thực thi chế độ đại dân chủ

kiểu Mỹ, dùng đại dân chủ để làm Trung Quốc rối loạn, trì trệ. Đây là một cái bẫy, một âm mưu. Đối với vấn đề này Trung Quốc cũng phải ghi nhớ lời cảnh báo của Washington là luôn luôn cảnh giác với âm mưu quỷ kế của các thế lực nước ngoài.

https://thuviensach.vn

Không thể không có tư tưởng đề phòng Mỹ: số phận lịch sử của

“Thuyết âm mưu” và “Thuyết cạm bẫy”

Vấn đề chiến lược số một của dân tộc Trung Hoa trong thế

kỷ XXI khi hướng ra thế giới là đối mặt với nước Mỹ; đối tượng Trung Quốc cần hợp tác nhất là Mỹ, đối tượng Trung Quốc cần cảnh giác nhất cũng là Mỹ.

Mỹ là quốc gia luôn luôn cảnh giác với mọi âm mưu quỷ kế của các thế lực nước ngoài, và cũng là quốc gia giỏi sử dụng âm mưu quỷ kế, cài cạm bẫy chiến lược. Mỹ từng dùng cạm bẫy chiến lược chạy đua vũ trang để đối phó với Liên Xô. Mỹ là tay cự phách về

chiến tranh lạnh, có truyền thống chiến tranh lạnh và tư duy chiến tranh lạnh sâu nặng. Chiến tranh lạnh trên thực tế là cuộc chiến cạm bẫy, cuộc chiến âm mưu, cuộc chiến quỷ kế. Trung Quốc không thể không có tư tưởng đề phòng nước Mỹ.

Để đối phó Trung Quốc, Mỹ có nhiều chỗ có thể đặt cạm bẫy.

Họ có thể cài cạm bẫy chính trị, xuất khẩu và đầu tư đại dân chủ

vào Trung Quốc, làm cho Trung Quốc rối loạn. Họ có thể cài cạm bẫy kinh tế, gây khủng hoảng tài chính, chiến tranh tài chính, cuỗm lấy những đồng tiền mồ hôi và máu nhân dân Trung Quốc cần cù làm ra mà tiếc rẻ không nỡ tiêu pha. Họ có thể cài cạm bẫy quân sự, tạo điều kiện để Trung Quốc đánh trận thua ở

một vùng nóng nào đấy xung quanh Trung Quốc. Họ có thể đặt cạm bẫy ngoại giao, xúi bẩy quan hệ, gây mâu thuẫn, hình thành một liên minh chống Trung Quốc nào đó.

Tháng 1 năm 2007, giám đốc Ban chính sách ngoại giao của

“Trung tâm cải cách châu Âu” Mark Leonard cho rằng năm 2020 là năm ranh giới của thế kỷ XXI, Trung Quốc sẽ thay thế Mỹ trở

thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nền chính trị toàn cầu sẽ

từ chính trị đơn cực chuyển biến thành chính trị đa cực. Chính sách https://thuviensach.vn

gọi là “cân bằng thế lực” mà Mỹ thi hành có hai vĩ độ: - duy trì địa vị một siêu cường của Mỹ; - tại từng vùng đều dùng phương thức ủng hộ chính quyền dân chủ để duy trì thế quân bình ở vùng đó. Thí dụ

tại châu Âu, Mỹ lấy Liên minh châu Âu làm lực lượng cân bằng và ngăn chặn Nga; tại châu Á, Mỹ cùng Australia, Ấn Độ, Nhật kết thành liên minh nhằm ngăn chặn Trung Quốc.

Một nhân sĩ quốc tế cho rằng: thành tựu quan trọng nhất của sức mạnh mềm Trung Quốc là Bắc Kinh có thể phòng ngừa được bất kỳ liên minh quốc tế nào hình thành trên chiến lược ngăn chặn sự trỗi dậy của Trung Quốc. Thế giới sau này sẽ không có

“Liên minh chống Mỹ”. Nhưng thế giới sau này phải chăng nhất định không có “Liên minh chống Trung Quốc”?

Quá trình tiến bộ của văn hóa loài người đi từ văn hóa Hobbes(69) tới văn hóa Locke(70) và văn hóa Kant(71) vừa là một quá trình dài lâu vừa cũng là một quá trình quanh co lắt léo. Trong quá trình đó nếu đánh mất sự cảnh giác đối với các âm mưu quỷ

kế của thế lực nước ngoài thì ắt hẳn sẽ thất bại lớn. Bởi vậy, vẫn nên gượng nhẹ đối với sự phê phán “Thuyết âm mưu”, “Thuyết cạm bẫy”. Các phần tử tinh anh càng không được dùng ảo tưởng

“Thuyết phi âm mưu” thậm chí “Thuyết Thiên thần” để làm quần chúng nhân dân u mê.

Hãy ghi nhớ lời khuyên chân thành của Washington: “Vì để đối phó với các âm mưu quỷ kế của thế lực nước ngoài, một dân tộc tự

do nên luôn luôn giữ tinh thần cảnh giác”. Trung Quốc trước sau như một nên giương cao ngọn cờ lớn “Thuyết hợp tác, “Thuyết hữu hảo”, “Thuyết bạn bè”, tranh thủ được càng nhiều càng tốt sự

thống nhất nhận thức của cộng đồng quốc tế. Nhưng Trung Quốc cũng quyết không thể không nghe thấy tiếng chuông cảnh báo của “Thuyết ngăn chặn”, “Thuyết âm mưu”, “Thuyết cạm https://thuviensach.vn

bẫy”, cần phải luôn luôn giữ tinh thần cảnh giác với các âm mưu quỷ kế của thế lực nước ngoài.

https://thuviensach.vn

Chương VI - KHÔNG ĐƯỢC CÓ

ẢO TƯỞNG VỚI NƯỚC MỸ

Cần có hy vọng về nước Mỹ nhưng không được thoát ly thực tế.

Cần có lý tưởng về mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ nhưng không được lý tưởng hóa. Tăng cường niềm tin chiến lược lẫn nhau là điều có ý nghĩa quan trọng đối với việc giữ gìn và phát triển mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ, song đồng thời với việc tăng cường

“niềm tin chiến lược lẫn nhau” cũng phải đề phòng “ảo tưởng chiến lược”.

Người Mỹ có “Giấc mơ Mỹ”, giấc mơ đó có hai hàm nghĩa: xét từ

góc độ phấn đấu của cá thể công dân Mỹ thì “Giấc mơ Mỹ” là

“Giấc mơ lập nghiệp” làm cho cá nhân công dân và gia đình họ vượt trội hơn người khác; xét từ mục tiêu phấn đấu của dân tộc và quốc gia Mỹ thì “Giấc mơ Mỹ” là “Giấc mơ lãnh tụ” xưng bá thế giới, chủ đạo thế giới. Nước Mỹ xưa nay chưa bao giờ giao động trong việc bảo vệ và giữ gìn địa vị quốc gia lãnh tụ thế giới; trong cuộc chơi bảo vệ địa vị lãnh tụ của mình, nước Mỹ chưa bao giờ nhún nhường.

Vấn đề chủ yếu hàng đầu đối với Trung Quốc trong thế kỷ

XXI là không được có ảo tưởng với nước Mỹ.

I. Ảo tưởng chiến lược chẳng khác gì tự sát

Ảo tưởng chiến lược là sai lầm dễ mắc nhất của nhà chính trị, cũng là thứ sai lầm mà nhà chính trị không được mắc phải nhất.

Trong cuộc chơi giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại, làm thế nào để quốc gia quán quân tiềm tại tránh được sự hướng dẫn sai lầm chiến lược đến từ quốc gia quán quân?

https://thuviensach.vn

Làm thế nào để tránh nảy sinh ảo tưởng chiến lược? Trên mặt này, trong cuộc chơi chiến lược với Đại Anh đế quốc, các lãnh tụ khai quốc của nước Mỹ đã thể hiện được trí tuệ lớn và sự tỉnh táo cao độ.

Thế nhưng “chính sách xoa dịu”1 của các nhà chính trị châu Âu thi hành trước Thế chiến II thì chẳng những mang lại tai họa cho nước mình mà còn cho cả thế giới. Tâm nguyện tốt đẹp Tôn Trung Sơn gửi gắm vào các nước Mỹ, Nhật, Nga chỉ nhận được sự tiếc nuối chiến lược.

Lời răn của Adams

John Adams từng làm đại sứ Mỹ tại Anh nhiệm kỳ đầu tiên, về

sau làm Tổng thống Mỹ thứ hai, năm 1816 ông đưa ra lời tiên đoán:

“Nước Anh mãi mãi chẳng thể trở thành bạn của chúng ta, cho đến khi nào chúng ta trở thành chủ nhân của họ”. Tiên đoán của Adams đã có tác dụng như tiếng chuông cảnh báo nhắc nhở nước Mỹ

không được có ảo tưởng đối với nước Anh - đề phòng nước Anh là điều không thể thiếu.

Trong hai cuộc đại chiến thế giới, Anh đều là bạn của Mỹ, nhưng cũng chỉ ở thời kỳ cuối chiến tranh mới trở thành bạn bè, bởi lẽ Anh cần được Mỹ cứu; dẫu rằng nước Mỹ hồi đó không phải là chủ nhân mà là ân nhân cứu mạng của Anh. Sau khi Thế chiến II chấm dứt, nước Mỹ đại ân nhân cứu mạng của Anh từ đó trở thành chủ nhân nước Anh, và Anh cũng từ đó trở thành người bạn trung thực và kiên định của nước Mỹ.

Ngày nay, nếu có người dựa theo tư duy của John Adams nhà chính trị lớn nước Mỹ năm xưa mà nói: “Nước Mỹ mãi mãi chẳng thể

trở thành bạn của Trung Quốc, cho tới khi Trung Quốc trở thành chủ nhân nước Mỹ”. Thế thì khẳng định nói như vậy là không được, người Mỹ không chấp nhận, người Trung Quốc cũng không đồng ý. Bởi lẽ Trung Quốc không muốn có một chủ nhân, Trung Quốc https://thuviensach.vn

cũng không muốn làm chủ nhân của người khác. Nhưng khi quốc lực tổng hợp, địa vị quốc gia và ảnh hưởng quốc tế của Trung Quốc vượt Mỹ thì khẳng định nước Mỹ sẽ là một người bạn rất chân thành của Trung Quốc. Mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ khi ấy sẽ

tốt đẹp hơn bất cứ thời kỳ nào trong lịch sử.

Anh trở thành bạn của Mỹ sau khi Mỹ trở thành chủ nhân của nước Anh. Mỹ trở thành bạn của Trung Quốc sau khi Trung Quốc vượt Mỹ. Sự lớn mạnh và vượt trội của Mỹ so với Anh Quốc về cơ

bản đã chuyển biến mối quan hệ Mỹ - Anh, biến nước Anh thành bạn tốt của nước Mỹ. Sự lớn mạnh và vượt trội của Trung Quốc so với Mỹ cũng sẽ về cơ bản chuyển biến mối quan hệ Trung Quốc -

Mỹ, nhờ thế Mỹ thực sự trở thành bạn đáng tin cậy, bạn lâu dài của Trung Quốc.

Lời tiên đoán của John Adams thể hiện sự tỉnh táo chiến lược và trí tuệ chiến lược kiểu Mỹ, có tác dụng nhắc nhở Trung Quốc ngày nay cần đề phòng ảo tưởng chiến lược.

Nỗi lo của Hitler

Trước Đại chiến Thế giới lần thứ II, phần lớn các nhà chính trị đương quyền ở phương Tây hồi ấy (trừ Louis Barthou của Pháp, Winston Churchill, Alfred Dull Cooper của Anh) đều chưa nhận thức rõ về bản chất của Hitler, họ vẫn ảo tưởng thông qua nhượng bộ có thể đổi lấy hòa bình, tin rằng nước Đức Quốc xã là phòng tuyến kiên cường ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản lan tràn sang phương Tây. Bởi vậy, họ bật đèn xanh cho mọi hành động của Hitler.

Khi xác định chính sách chấn chỉnh lực lượng vũ trang nước Đức, Hitler từng lo lắng nói với các tướng lĩnh của hắn: “Giờ phút xây dựng quân đội quốc phòng Đức là giờ phút nguy hiểm nhất. Lúc https://thuviensach.vn

ấy sẽ thấy là nước Pháp có hay không có nhà chính trị. Nếu có, thì Pháp sẽ không cho chúng ta thời gian mà sẽ vồ lấy chúng ta”.

Đáng tiếc là bất kể tại nước Pháp hay nước Anh, thứ mà hai nước này thiếu nhất lại chính là các nhà chính trị có đầu óc chiến lược tỉnh táo. Nhưng tư tưởng của các nhà chính trị tỉnh táo lại chưa thể trở thành lực lượng chính và chủ đạo ý thức quyết sách, kết quả

làm cho “trào lưu tư tưởng xoa dịu” và “chính sách xoa dịu” dần dần trở thành quốc sách cơ bản trong các quốc gia phương Tây hồi thập niên 30 thế kỷ XX. Hồi ấy các nhà chính trị châu Âu do chưa nhận thức đầy đủ về bản chất của chủ nghĩa phát xít nên đã rơi vào ảo tưởng chiến lược “xoa dịu có thể tránh được tai họa”, kết quả suýt nữa họ bị mất mạng.

Trong cộng đồng quốc tế hiện nay, hòa bình, phát triển, hợp tác là dòng chính của thời đại, nhưng vẫn tồn tại nguy hiểm của chủ

nghĩa bá quyền, vì thế không được có ảo tưởng với chủ nghĩa bá quyền.

Ảo mộng của Tôn Trung Sơn

Nhằm thực hiện lý tưởng cách mạng kiến quốc, Tôn Trung Sơn từng ôm ấp ba giấc mộng lớn đối với Nhật, Mỹ, Nga:

“Giấc mơ Nhật Bản” - giữ gìn tình hữu nghị anh em, dìu dắt nhau, tạo dựng sự phồn vinh chung của Trung Quốc và Nhật.

“Giấc mơ Mỹ” - mong đợi tình hữu nghị thầy trò giữa Mỹ với Trung Quốc sẽ giúp gây dựng Trung Quốc thành một nước cộng hòa phương Đông kiểu Mỹ.

“Giấc mơ Nga” - coi Nga là thầy, chống lại thế lực chủ nghĩa tư bản phương Tây, thực hiện nguyện vọng tốt đẹp Trung Quốc hoàn toàn độc lập.

https://thuviensach.vn

Rốt cuộc ba giấc mơ lớn ấy đều trở thành cõi huyền ảo. Bởi lẽ bất kể Nhật, Mỹ hay Nga, họ đều coi sự phục hưng Trung Quốc là mối đe dọa đối với họ, họ không muốn Trung Quốc lớn mạnh như họ.

Thực ra trong lịch sử cận đại, các nhân vật tinh anh Trung Quốc không ngừng ôm ấp những ý nghĩ không tưởng và mong chờ không thiết thực đối với nước Mỹ, kể cả đảng Bảo Hoàng của Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu lãnh đạo Trung Quốc đi lên con đường cải lương không đổ máu, nhưng ảo mộng về mặt này của Tôn Trung Sơn, một người chủ trương cách mạng không ngừng, là một điều đặc biệt đáng tiếc.

Trên vấn đề đối với sự trỗi dậy của nước lớn khác, bất kỳ nước lớn nào cũng không có tấm lòng rộng mở. Trong mối quan hệ

quốc gia, nhất là quan hệ giữa các nước lớn, hầu như chưa có nước lớn nào mong muốn nước lớn khác cũng lớn mạnh như mình, càng chưa nói tới việc có nước lớn nào thích nhìn thấy nước lớn khác mạnh hơn mình.

Nếu nói rằng trong quan hệ người - người vẫn có kẻ hy vọng người khác hơn mình, thế thì trong mối quan hệ giữa các quốc gia, đặc biệt là các nước lớn, sẽ không có tâm nguyện mong kẻ khác hơn mình. Nước lớn hiện hữu quyết không để nước lớn khác trong mối quan hệ với mình lại xuất hiện hiện tượng “con hơn cha”. Bởi vậy, việc một nước lớn này muốn qua việc xây dựng tình hữu nghị

anh em, thầy trò với một nước lớn khác để cùng lớn mạnh, thì đó chỉ

là một loại ảo tưởng tốt đẹp. Kết quả cuối cùng người ta đã thấy ba quốc gia gây ra tai nạn lớn nhất và đe dọa lớn nhất đối với an ninh của Trung Quốc lại chính là Nhật, Nga và Mỹ. Thời kỳ đầu thế kỷ XX chủ yếu là đế quốc Nhật, thời kỳ sau chủ yếu là đế

quốc Mỹ và đế quốc xã hội Liên Xô.

https://thuviensach.vn

Ở thời đại Tôn Trung Sơn, Nhật, Nga, Mỹ không muốn Trung Quốc lớn mạnh. Trong thế kỷ XXI họ có muốn Trung Quốc lớn mạnh không? Họ có mong muốn Trung Quốc lớn mạnh hơn họ hay không?

Ngày 14 tháng 8 năm 1949, Mao Trạch Đông viết bài “Vứt bỏ ảo tưởng, chuẩn bị đấu tranh” , vạch rõ bản chất đế quốc trong chính sách đối với Trung Quốc của Mỹ, phê bình ảo tưởng đối với Mỹ của một số người. Mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ ngày nay cần tăng cường hợp tác, song phải kiên quyết “vứt bỏ” “ảo tưởng”

đối với Mỹ, phải có sự “chuẩn bị”, “đấu tranh”.

https://thuviensach.vn

II. Quốc gia quán quân tiềm tại là đối thủ tự

nhiên của quốc gia quán quân

Trong lịch sử thế giới cận đại, quốc gia quán quân và quốc gia quán quân tiềm tại bao giờ cũng là đối thủ của nhau trên sân khấu quốc tế. Trong việc đối phó với các vấn đề quốc tế cụ thể, họ

có thể hợp tác, có mối quan hệ đối tác với nhau; nhưng điều đó không thể thay đổi và làm mờ nhạt mối quan hệ cạnh tranh với nhau trên vấn đề địa vị quốc gia. Trong tình hình có mấy quốc gia quán quân tiềm tại, nhằm thực hiện chính sách chia để trị và nhằm đối phó quốc gia quán quân tiềm tại có tính thách thức lớn nhất, quốc gia quán quân có thể lập quan hệ đồng minh với các quốc gia quán quân tiềm tại khác. Chỉ cần trên sân khấu quốc tế có một quốc gia quán quân tiềm tại thì sự cạnh tranh giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại sẽ gay gắt thêm, mối quan hệ đối thủ càng nổi bật.

Cùng với sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc và sự sa sút tương đối của Mỹ trong cuộc khủng hoảng tài chính, mối “quan hệ

đối tác chiến lược có tính xây dựng” giữa Trung Quốc với Mỹ hình thành nhằm đối phó và giải quyết các vấn đề toàn cầu mà hai nước cùng đối mặt sẽ ngày một thắt chặt. Nhưng “cuộc chiến giành giật quán quân” trên vấn đề địa vị quốc gia giữa hai nước cũng sẽ gay go hơn, “mối quan hệ đối thủ chiến lược có tính cạnh tranh” giữa hai nước sẽ nổi bật hơn. Đây là xu thế tất nhiên không thay đổi bởi ý chí của hai nước.

Hai nước Trung Quốc và Mỹ nhất định sẽ đi lên sân thi đấu Trên sân vận động, cặp đối thủ cạnh tranh gay go nhất là quán quân và á quân. Á quân muốn làm quán quân, quán quân muốn https://thuviensach.vn

giữ chức quán quân, điều đó đều có tính bẩm sinh.

Trong cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia, nhất là giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại, mối quan hệ giữa hai quốc gia này cũng là quan hệ đối thủ tự nhiên. Dĩ nhiên, quốc gia á quân ở đây trở thành đối thủ tự nhiên của quốc gia quán quân phải là quốc gia á quân có quyết tâm và có năng lực cạnh tranh với quốc gia quán quân; nếu một quốc gia á quân không có chí hướng, năng lực và tiềm lực cạnh tranh với quốc gia quán quân, thì quốc gia á quân đó sẽ không thể trở thành đối thủ của quốc gia quán quân hiện có. Cũng vậy, một quốc gia thứ ba tạm thời xếp sau á quân có sở hữu và thể hiện được thực lực, tiềm lực và xu thế vượt qua quốc gia á quân và bám đuổi quốc gia quán quân, thì quốc gia thứ ba này được đương kim quốc gia quán quân đối xử như là đối thủ cạnh tranh lớn nhất của mình. Trừ phi quốc gia thứ ba ấy từ

bỏ mục tiêu bám đuổi của mình, hoặc quốc gia quán quân hiện hữu chuẩn bị từ bỏ địa vị quốc gia quán quân của mình, không cạnh tranh cuộc chiến bảo vệ địa vị của mình nữa, chủ động nhường vị trí quán quân hoặc phó mặc cho số phận quyết định.

Định mệnh lịch sử chính là ở chỗ: Trung Quốc là quốc gia nhất định phải tranh làm quốc gia quán quân và Mỹ lại là quốc gia nhất định phải bảo vệ địa vị quán quân. Như vậy, một cuộc chiến giành quán quân và giữ quán quân không thể tránh được sẽ quyết định hai nước Trung Quốc và Mỹ đều đi lên sân thi đấu.

Tiên đoán đề phòng người Hoa năm 1942 của người Mỹ

Việc khảo sát lịch sử một cách toàn diện đối với quá trình nước Mỹ phòng ngừa Trung Quốc trỗi dậy là một nhiệm vụ cần các chuyên gia mới làm được. Song le chuyện Mỹ nhằm trúng Trung Quốc trên sân thi đấu quốc tế đâu phải là chuyện sau chiến tranh lạnh; ngay từ thời kỳ Nhật tiến hành chiến tranh xâm lược https://thuviensach.vn

Trung Quốc hồi thập niên 40 thế kỷ XX đã có văn bản ghi chép rõ ràng chuyện đó. Điều này cho thấy, người Mỹ trong khi có tính cách chỉ cầu lợi trước mắt, đồng thời họ đúng là còn có toan tính sâu xa.

Không lâu sau khi chiến tranh Thái Bình Dương nổ ra, chuyên gia vấn đề quốc tế nổi tiếng người Mỹ Nicholas John

Spykman(72) trong tác phẩm nổi tiếng “Chiến lược Mỹ trong chính trị thế giới: nước Mỹ và sự cân bằng quyền lực” đã vạch ra:

“Chính sách của nước Mỹ sau chiến tranh nên được xác định dưới sự

chỉ đạo của chiến lược duy trì thế cân bằng ở châu Âu và châu Á...

lợi ích của Mỹ không phải là quyền lực thống nhất mà là quyền lực phải cân bằng... Nhưng vấn đề chủ yếu sau chiến tranh sẽ

không phải là Nhật mà là Trung Quốc... Một Trung Quốc quân sự

hóa, hiện đại hóa, đầy sức sống, có 400 triệu dân sẽ là mối đe dọa không những với Nhật Bản mà còn cả với địa vị tại châu Á của các nước lớn phương Tây... Nếu muốn duy trì được thế cân bằng tại Viễn Đông hiện nay và sau này thì Mỹ sẽ không thể không áp dụng chính sách bảo vệ Nhật Bản”. Cuốn sách này được viết trong tình hình sau vụ Trân Châu cảng năm 1941, cả nước Mỹ trên dưới đồng lòng cùng căm thù chống Nhật; cuốn sách đó không những gây ra phản ứng lớn trong dư luận Mỹ hồi ấy mà cho tới nay vẫn là một cuốn sách tham khảo cần đọc khi nghiên cứu chiến lược quốc gia của Mỹ.

Khi chiến tranh lạnh vừa chấm dứt, khi những làn khói xanh còn đang bốc lên từ đống đổ nát của Liên Xô tan rã, nước Mỹ đã bắt đầu tìm kiếm đối thủ cạnh tranh mới, và họ hướng ánh mắt về phía Trung Quốc dĩ hòa vi quý.

Ngày 17 tháng 9 năm 1992, tạp chí “Nghiên cứu chính sách” do một think tank nổi tiếng là Quỹ Truyền thống Mỹ(73) chủ trì, có https://thuviensach.vn

đăng bài báo viết: “Sau khi trải qua những sai lầm bước đi đầu tiên trong một thế kỷ, xem ra Trung Quốc cuối cùng đã kiên định đi lên con đường kinh tế phát triển nhanh chóng, quân sự thể hiện được thực lực, và điều đó đúng là sẽ gây nên phản ứng tại châu Á và trên toàn thế giới. Sự việc này có ảnh hưởng lớn tới lợi ích kinh tế

và lợi ích an ninh của Mỹ”. “Trên thế giới, Trung Quốc là nước lớn duy nhất đang nhanh chóng tăng cường lực lượng quân sự, hơn nữa Trung Quốc là một thí dụ thực tế đầu tiên về việc chế độ cộng sản đang đáp ứng nguyện vọng kinh tế của nhân dân mình”. Qua đó,

“Thuyết Trung Quốc đe dọa” bị làm rùm beng. Những người cổ xuý cho luận điệu này thậm chí cho rằng trong thời kỳ cận đại, Trung Quốc bị các nước phương Tây bắt nạt quá nhiều cho nên Trung Quốc nhất định chờ dịp trả thù.

Sau năm 1992, cùng với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế

Trung Quốc, Mỹ bắt đầu quan tâm hơn về cái gọi là mối đe dọa Trung Quốc có thể đem lại đối với địa vị chủ đạo của Mỹ. Năm 1995, một quan chức cấp cao Bộ Quốc phòng Mỹ tỏ ý: “Điều chúng tôi quan tâm nhất là sự lớn mạnh của Trung Quốc.

Nếu tốc độ phát triển kinh tế của Trung Quốc cho tới nay lại tiếp tục thêm 10 năm nữa thì sự kiện lớn nhất về chiến lược cuối thế kỷ XX sẽ là sự phục hưng của Trung Quốc”. Từ tiên đoán lớn chiến lược “Vấn đề chủ yếu sau chiến tranh sẽ không phải là Nhật Bản mà là Trung Quốc” do người Mỹ nêu ra năm 1942 cho tới tuyên ngôn chiến lược “sự kiện lớn nhất về chiến lược cuối thế

kỷ XX sẽ là sự phục hưng của Trung Quốc”, do Bộ Quốc phòng Mỹ

nêu ra năm 1995, cuối cùng nước Mỹ đã hoàn tất việc định vị vai trò của Trung Quốc; vấn đề Trung Quốc trở thành sự việc lớn nhất đối với chiến lược của nước Mỹ, Trung Quốc vinh dự trở

thành tuyển thủ số một được nước Mỹ quán quân coi trọng nhất, sắp hứng chịu cú ra đòn đấm bốc kiểu Mỹ.

https://thuviensach.vn

Trung Quốc bị Mỹ chọn làm đối thủ, không muốn cũng phải làm

Rất nhiều người Trung Quốc mong sao Mỹ không chọn Trung Quốc làm đối thủ. Nhiều người nói Trung Quốc tuân theo chính sách “Bốn không” - không khiêu khích thách thức địa vị bá chủ của Mỹ; không thách thức trật tự thế giới; không coi Mỹ là đối thủ và địch thủ cạnh tranh; Trung Quốc không phải là mối đe dọa đối với nước Mỹ. Trung Quốc chỉ muốn làm đối tác chiến lược có tính xây dựng của Mỹ, tức là muốn hợp tác với Mỹ, hữu hảo với Mỹ. Cho dù các nguyện vọng và mong đợi ấy là chân thành, quý giá và khó có thể có được, song điều đó không thể khiến Trung Quốc tránh được số phận là đối thủ của Mỹ.

Rốt cuộc Trung Quốc có làm đối thủ cạnh tranh chiến lược của Mỹ hay không? Sự định vị đó không chuyển dịch theo ý chí của Trung Quốc. Một số nhà chiến lược Mỹ từng nói rõ, nước Mỹ có đề phòng quốc gia nào hay không, điều đó không quyết định ở ý chí của quốc gia ấy mà phụ thuộc vào sức mạnh của quốc gia ấy.

Kissinger cũng từng nói: “Xét về mặt địa chính trị, nước Mỹ cực kỳ

rộng lớn, tài nguyên và số dân vượt xa nhiều nước ở đại lục Âu Á.

Nếu tại bất cứ nửa nào của đại lục Âu Á - châu Âu hoặc châu Á -

xuất hiện một nước lớn chiếm địa vị chi phối thì đó là tiêu chí rõ ràng của sự đe doạ chiến lược đối với nước Mỹ, bất kể có chiến tranh lạnh hay không đều như nhau. Bởi lẽ tập đoàn hình thành từ

đó sẽ có năng lực vượt Mỹ về kinh tế và cuối cùng về quân sự. Mỹ

cần chống lại mối nguy hiểm này, cho dù nước lớn ở vào địa vị chi phối đó tỏ ra rất hữu hảo đi nữa; bởi lẽ một khi ý đồ hữu nghị ấy thay đổi thì nước Mỹ sẽ phát hiện thấy năng lực tiến hành chống trả hữu hiệu và xoay chuyển tình hình của mình đã yếu đi rất nhiều”.

https://thuviensach.vn

Theo quan điểm của người Mỹ, ý nguyện của quốc gia là không đủ tin cậy, cái người Mỹ nhìn thấy là sức mạnh. Đặc điểm quan trọng trong tư duy chiến lược của người Mỹ là: sức mạnh quyết định địa vị, sức mạnh quyết định tính chất, sức mạnh quyết định mối quan hệ. Mối quan hệ giữa hai nước như thế nào, điều đó không quyết định bởi ý chí và nguyện vọng nhà nước mà quyết định bởi sức mạnh. Người Mỹ chọn đối thủ chiến lược của mình không lấy tiêu chuẩn là hình thái ý thức và ý chí lương thiện mà căn cứ theo tiêu chuẩn là mức độ sức mạnh. Một chuyên gia Mỹ nói, riêng sự thực phát triển nhanh chóng là đủ để Trung Quốc đi lên con đường xung đột với Mỹ.

Đây là quan điểm chiến lược của Mỹ, là tư duy của Mỹ. Trên thế

giới này chỉ có nước Mỹ là nhất thế giới, thế thì quốc gia nào có tốc độ phát triển nhanh nhất bám sát nước Mỹ nhất thì quốc gia ấy không tránh khỏi trở thành đối thủ của nước Mỹ một cách có tính lịch sử, dù muốn hay không muốn cũng phải làm. Chỉ cần anh ở vào địa vị phát triển nhanh nhất, chỉ cần trên sân đua quốc lực tổng hợp, anh cách nước Mỹ gần nhất, thế thì anh phải hưởng thụ đãi ngộ và địa vị “đối thủ” nước Mỹ dành cho anh. Trừ khi anh thiếu chí tiến thủ hoặc bị Mỹ ngăn chặn được, nếu không anh chớ

có nghĩ tới chuyện thoát khỏi “số phận” bị đưa vào diện là “đối thủ”

của nước Mỹ. Trung Quốc trong thế kỷ XXI từ lâu đã vinh dự được Mỹ chọn là đối thủ của họ, không muốn làm cũng ắt phải làm.

Như Kissinger nói “bất kể có chiến tranh lạnh hay không cũng như

nhau”, “cho dù nước lớn đó tỏ ra rất thân thiện” cũng không được.

Mâu thuẫn cơ bản giữa Trung Quốc với Mỹ là gì?

Mỹ là nước phát triển lớn nhất thế giới, Trung Quốc là nước đang phát triển lớn nhất thế giới, mâu thuẫn giữa hai nước này là gì?

https://thuviensach.vn

Học giả Mỹ Ezra Voge(74) từng tổng kết 10 mâu thuẫn lớn giữa hai nước Trung Quốc - Mỹ như sau: - vấn đề Đài Loan, - vấn đề

Tây Tạng, - vấn đề Nam Hải [Việt Nam gọi là biển Đông], - vấn đề kinh tế, - vấn đề các tổ chức nhiều bên và tổ chức quốc tế,

- vấn đề quan điểm đối với mối đe dọa tiềm tàng ở châu Á, -

vấn đề liên minh chiến lược, - vấn đề phổ biến vũ khí, - vấn đề nhân quyền, - vấn đề môi trường.

Những mâu thuẫn này đều là mâu thuẫn cụ thể nhưng chưa vạch ra được các mâu thuẫn căn bản giữa hai nước. Thực ra, mâu thuẫn căn bản giữa Trung Quốc với Mỹ là mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại, là mâu thuẫn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân dự bị.

Brzezinski từng nói, Mỹ là “nước lớn toàn cầu đầu tiên”, cũng là

“siêu cường toàn cầu cuối cùng”. Mục tiêu chiến lược của Mỹ là giữ vững ngôi vị nhất thế giới; mục tiêu chiến lược của Trung Quốc là xông tới ngôi vị nhất thế giới. Như vậy hai nước tất nhiên sẽ xảy ra va chạm, về khách quan là một loại mâu thuẫn. Cho nên mâu thuẫn căn bản này là mâu thuẫn quyết định cuộc đua giành quán quân vòng mới của thế giới.

Mỹ là nước tư bản chủ nghĩa lớn nhất thế giới, Trung Quốc là nước xã hội chủ nghĩa lớn nhất thế giới. Sự khác nhau về chế độ

xã hội và hình thái ý thức là nguồn gốc quan trọng và nội dung quan trọng của mâu thuẫn giữa hai nước này. Nhưng mâu thuẫn căn bản giữa Trung Quốc với Mỹ không phải là mâu thuẫn về hình thái ý thức; vấn đề thứ nhất mà Mỹ quan tâm Trung Quốc không phải là anh mang họ xã hội chủ nghĩa hay tư bản chủ nghĩa, mà là anh mạnh hay yếu. Mỹ không ngại Trung Quốc làm chủ nghĩa xã hội mà chỉ ngại Trung Quốc lớn mạnh. Nước Mỹ thà có một Trung Quốc xã hội chủ nghĩa không phát triển chứ không muốn có một Trung Quốc tư bản chủ nghĩa lớn mạnh. Chỉ cần Trung Quốc https://thuviensach.vn

không bám đuổi và vượt qua Mỹ, không có chuyện cuối cùng thay thế Mỹ trở thành quốc gia lãnh tụ thế giới thì Trung Quốc làm chủ nghĩa xã hội cũng được nước Mỹ bao dung, hợp tác và viện trợ.

Chỉ cần Trung Quốc muốn trỗi dậy trở thành nhất thế giới, muốn trở thành quốc gia quán quân thế giới, thế thì cho dù Trung Quốc có tư bản chủ nghĩa hơn cả chủ nghĩa tư bản của Mỹ thì cũng sẽ bị Mỹ kiên quyết ngăn chặn.

Các mâu thuẫn căn bản ẩn giấu và lợi ích căn bản giữa hai nước Trung Quốc, Mỹ là sự cạnh tranh địa vị quốc gia, là mâu thuẫn cạnh tranh quốc gia lãnh tụ, là nước nào sẽ chủ đạo thế giới. Các mâu thuẫn căn bản trong thế kỷ XXI giữa Mỹ với Trung Quốc về

cơ bản quyết định mục tiêu cốt lõi đại chiến lược của Mỹ đối với Trung Quốc, không phải là sự “Tây hóa” Trung Quốc trên hình thái ý thức mà là “làm suy yếu” Trung Quốc trên vấn đề thực lực quốc gia, “hạ thấp” Trung Quốc trên vấn đề địa vị quốc tế, là sự “làm chậm” Trung Quốc trên vấn đề phục hưng quốc gia. Cái gọi là “Tây hóa”, “phân hóa”, “làm xấu” đều là các thủ đoạn chiến lược “làm yếu” Trung Quốc, “làm chậm” sự trỗi dậy và phục hưng Trung Quốc, nhằm mục tiêu sao cho Trung Quốc trong thế kỷ

XXI không muốn đuổi và vượt Mỹ, khiến cho thế kỷ XXI vẫn là

“thế kỷ của Mỹ” chứ không phải là “thế kỷ Trung Quốc”.

Mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI: cạnh tranh chiến lược, hợp tác chiến lược, cải tạo chiến lược Mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI là mối quan hệ phức tạp nhất trong lịch sử quan hệ giữa các nước lớn; về mặt địa vị quốc tế, nó là mối quan hệ cạnh tranh chiến lược; về mặt lợi ích chung, là quan hệ hợp tác chiến lược; về mặt hình thái ý thức, là quan hệ cải tạo chiến lược. Đây là một hệ thống quan hệ

tam vị nhất thể, giai điệu chính của nó là quan hệ cạnh tranh chiến lược. Mối quan hệ cạnh tranh chiến lược là mối quan hệ có tác https://thuviensach.vn

dụng chủ đạo trong hệ thống quan hệ Trung Quốc - Mỹ. Ba mặt trên cũng có thể nói là “Một trung tâm, hai điểm cơ bản” của quan hệ

Trung Quốc - Mỹ: lấy cạnh tranh chiến lược làm trung tâm, lấy hợp tác chiến lược và cải tạo chiến lược làm hai điểm cơ bản.

Trên mặt địa vị chiến lược, hai nước Trung Quốc và Mỹ có quan hệ cạnh tranh chiến lược, tức quan hệ đối thủ chiến lược. Sự khác biệt và đối lập về lợi ích chiến lược của hai nước tất nhiên dẫn đến sự cạnh tranh chiến lược. Là quốc gia quán quân của thế giới hiện nay, cũng là quốc gia bá quyền của thế giới, nước Mỹ e ngại tác động do sự trỗi dậy của Trung Quốc đem lại cho Mỹ. Vấn đề cơ

bản mà sự trỗi dậy của Trung Quốc đặt ra với thế giới là: trong thế

kỷ XXI, ai sẽ dẫn dắt cuộc chạy đua của thế giới? Trên vấn đề địa vị chiến lược căn bản của quốc gia này, Trung Quốc với Mỹ có mối quan hệ đối thủ cạnh tranh chiến lược.

Trên mặt lợi ích chung, Trung Quốc và Mỹ có quan hệ hợp tác chiến lược, tức quan hệ đối tác chiến lược. Trong thế kỷ XXI, Trung Quốc và Mỹ là đối thủ cạnh tranh lớn nhất, cũng là đối tác hợp tác lớn nhất. Trong tình hình nền kinh tế các nước trong công cuộc toàn cầu hóa trở thành khối cộng đồng cùng số phận một nước phồn vinh thì tất cả đều phồn vinh, trong tình hình quản trị toàn cầu trở thành cơ sở và điều kiện ắt phải có của sự phát triển bất kỳ một quốc gia dân tộc nào, thì Trung Quốc và Mỹ là hai nước lớn trên thế giới tất phải hợp tác với nhau.

Chiến lược gia người Mỹ Thomas Barnett nói: “Kỳ tích châu Á và việc Trung Quốc trỗi dậy với tư cách là một nước siêu lớn của ngành chế tạo không phải là sự báo đáp tồi đối với công cuộc đầu tư của chúng ta. Chớ nên quên là trong 10 năm qua, châu Á đã có tác dụng không thể coi nhẹ đối với tăng trưởng kinh tế của chúng ta. Không một quốc gia nào trong số các “quốc gia nòng cốt” có thể tự làm https://thuviensach.vn

được hết mọi việc. Chúng ta ngày càng giống như ngồi trên một cỗ

xe hai ngựa, cùng tiến cùng lùi”.

Trên mặt hình thái ý thức, hai nước Trung Quốc và Mỹ có mối quan hệ cải tạo chiến lược, tức quan hệ ảnh hưởng lẫn nhau. Trong quá trình cạnh tranh và hợp tác giữa hai nước, văn hóa Mỹ có ảnh hưởng tới Trung Quốc, văn hóa Trung Quốc cũng sẽ cải tạo nước Mỹ. Trong cải cách mở cửa, Trung Quốc học tập thế giới, kể cả học tập và tham khảo một số điều có ích của Mỹ. Tác dụng cải tạo của Trung Quốc đối với Mỹ không chỉ thể hiện trên tầng nấc trong nước mà còn cả trên tầng nấc quốc tế, làm cho nước Mỹ từ quốc gia dân chủ kiểu quốc nội dần dần tiến hóa thành quốc gia phi bá quyền trên quốc tế. Sự thiếu lực lượng chế ước quốc tế là nguyên nhân quan trọng dẫn đến hậu quả chủ nghĩa bá quyền Mỹ

hoạt động ngông cuồng. Dùng sự lớn mạnh phi bá quyền của Trung Quốc để chế ước Mỹ, dùng văn hóa hòa hợp của Trung Quốc để

cải tạo văn hóa bá quyền của Mỹ sẽ có thể làm cho nước Mỹ hướng về phía dân chủ hóa và văn minh hóa trong mối quan hệ quốc tế.

Hai nước Trung Quốc và Mỹ dù là cạnh tranh chiến lược hoặc hợp tác chiến lược đều nên có tính xây dựng. Cạnh tranh có tính xây dựng là một loại cạnh tranh lành tính, nó loại bỏ sự cạnh tranh dùng phương thức chiến tranh, vượt qua mô thức chiến tranh lạnh.

Sự hợp tác có tính xây dựng là nói sự hợp tác theo hướng không dùng sự hy sinh công bằng và chính nghĩa quốc tế, nhằm vào và gây tổn hại cho lợi ích của bên thứ ba. Cạnh tranh và hợp tác có tính xây dựng phải là “cạnh tranh có mức độ” - không thể cạnh tranh vô hạn độ; “hợp tác có nguyên tắc”phải là không được hợp tác vô nguyên tắc. Quan hệ cạnh tranh hợp tác có tính xây dựng giữa Trung Quốc với Mỹ phù hợp lợi ích của Trung Quốc, của Mỹ, cũng phù hợp lợi ích hòa bình và phát triển hòa bình thế giới.

“Việc lớn số một “ của Tổng thống Mỹ là gì?

https://thuviensach.vn

Sau khi nước Mỹ bước lên cương vị lãnh đạo thế giới phương Tây thì việc bảo vệ “quyền lãnh đạo” của nước Mỹ đã trở thành cốt lõi của lợi ích quốc gia Mỹ.

Chiến tranh lạnh là cuộc chiến giành giật “quyền lãnh đạo”

thế giới kéo dài tới hơn 40 năm, triển khai giữa Mỹ với Liên Xô. Sau chiến tranh lạnh, trong các văn kiện chiến lược hàng năm nước Mỹ

công bố như Báo cáo chiến lược an ninh quốc gia, Báo cáo đánh giá quốc phòng 4 năm, Báo cáo Quốc phòng, Thông điệp Liên bang của Tổng thống, việc bảo đảm địa vị lãnh đạo của Mỹ đối với thế

giới đều là nhiệm vụ hàng đầu của chiến lược an ninh quốc gia Mỹ. Cái gọi là “An ninh nước Mỹ” trước tiên là an ninh cho địa vị bá quyền, địa vị lãnh đạo của Mỹ đối với thế giới. Cái gọi là lợi ích quốc gia Mỹ, trọng tâm là địa vị bá quyền, địa vị lãnh đạo thế giới của Mỹ.

Giáo sư chính trị học Đại học Chicago John J. Mear-sheimer khi trả lời phỏng vấn của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc từng nói: “Đối với ngài Tổng thống, chiến lược căn bản nhất của nước Mỹ là: thứ nhất, phải chiếm địa vị lãnh đạo thế giới phương Tây... Thứ hai, phải bảo đảm trong phạm vi toàn cầu không có đối thủ cạnh tranh với nước Mỹ. Tức là nói không có một quốc gia nào khác dùng phương thức chúng tôi chủ đạo thế giới phương Tây để

chủ đạo khu vực của họ. Trong thế kỷ XX, Mỹ đã ra sức bảo đảm Nhật, Đức và Liên Xô không thể thống trị châu Á hoặc châu Âu, bởi lẽ Mỹ không muốn có những kẻ cạnh tranh như vậy. Tình hình hiện nay là Mỹ rất rõ ràng đã trở thành nước lớn mạnh nhất thế giới và không có đối thủ cạnh tranh hoặc đối thủ cạnh tranh tiềm tại.

Trong một thời gian, tình hình này không thể thay đổi”.

Điểm cao khống chế hiện nay của chiến lược quốc gia Mỹ là: ngăn ngừa sự xuất hiện kẻ cạnh tranh chiến lược, kẻ thách thức bá quyền, kẻ tiến bước ngang hàng, kẻ thay thế bá quyền. Tổng https://thuviensach.vn

thống Mỹ suốt năm bận bịu giải quyết các loại mâu thuẫn. Nhưng vấn đề chiến lược căn bản nhất Tổng thống Mỹ quan tâm là địa vị bá quyền thế giới của Mỹ, là trên toàn cầu không có đối thủ

cạnh tranh hoặc đối thủ cạnh tranh tiềm tại. Có thể nói, chiến lược của Tổng thống Mỹ là chiến lược giữ chiếc mũ bá quyền. Đây là tầm mắt thế giới của Tổng thống Mỹ, là đặc trưng chiến lược của Tổng thống Mỹ.

Xây dựng thế giới hòa hợp cần tăng cường tinh thần cạnh tranh

Trong thế kỷ XXI, Trung Quốc có một cơ hội, đó là cơ hội cạnh tranh một vòng mới giành quán quân thế giới với Mỹ. Cái gọi là cơ

may chiến lược, mức độ cao nhất của nó là ở đây. Không thể để

mất thời cơ, thời cơ rất khó trở lại.

Cơ chế của Mỹ là cơ chế cạnh tranh, gồm hai mặt cạnh tranh trong nước và cạnh tranh quốc tế. Trên mặt cạnh tranh quốc tế, Mỹ là cao thủ của chủ nghĩa bá quyền. Cạnh tranh trong nước gồm: cạnh tranh giữa hai đảng, cạnh tranh giữa các ngành của chính phủ, cạnh tranh giữa các bang, cạnh tranh giữa bên quân đội với địa phương, cạnh tranh giữa các quân chủng với nhau, cạnh tranh giữa tư

bản nhà đất với tư bản tài chính, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp mới cũ, cạnh tranh giữa các nhà tư bản lớn nhỏ, và cạnh tranh giữa các cá nhân. Người Mỹ được hun đúc trong chủ nghĩa Darwin xã hội, tôn sùng giá trị của cạnh tranh, coi năng lực cạnh tranh xuất sắc là phẩm chất một cá nhân cần phải có, lấy đó để ca ngợi. Nhưng chính là sự cạnh tranh trên các phương diện ở Mỹ đã tạo ra sự cân bằng chế ước lẫn nhau, thực hiện kết hợp cơ chế cạnh tranh với cơ chế cân bằng, bảo đảm sức sống và sự ổn định của nước Mỹ.

Thế giới hòa hợp không phải là dựa vào một chữ “Hòa” là có thể

tạo dựng nên. Cũng như thế giới hòa bình không phải là dựa vào một https://thuviensach.vn

chữ “Hòa” mà có. Nguyên tắc “luật rừng” trong trật tự quốc tế vẫn tồn tại, trong tình hình chủ nghĩa bá quyền vẫn tồn tại, bất kể sự

xây dựng “quốc gia dân chủ” bên trong một quốc gia hay xây dựng

“thế giới dân chủ” trong cộng đồng quốc tế, đều không phải là một chữ “Hòa” là có thể tạo dựng nên. “Hòa” là một loại thủ đoạn, càng là một loại kết quả. Bất luận thế giới hòa bình, thế giới hòa hợp, thế giới dân chủ, tất cả đều là một loại kết quả cạnh tranh, đều là một kiểu cân bằng lực lượng.

Nhưng trong một thời kỳ lịch sử tương đối dài trước đây, do người Trung Quốc thiếu tinh thần cạnh tranh và lực lượng cạnh tranh, một mực tôn sùng văn hóa “Hòa”, “Hòa vi quý”, “Hòa vi thượng”, kết quả không những làm cho trong nước thiếu động lực và sức sống mà cũng chẳng phát huy được tác dụng nên có của mình để tạo dựng sự cân bằng thế giới. Cho nên khi bàn về tính cách Trung Quốc, trong nội dung đả kích tính quốc dân Trung Quốc, Lỗ Tấn có nêu ra một điều quan trọng là “buồn rầu khi thấy người khác gặp sự không may, bực tức và tiếc nuối khi thấy người khác không chịu đấu tranh”. Lỗ Tấn không thấy hài lòng và hâm mộ mà thấy phẫn nộ với tính cách “bất tranh (không tranh đấu)”

của Trung Quốc. Ông cho rằng, sự “bất tranh” của Trung Quốc là nguyên nhân quan trọng gây nên những nỗi bất hạnh và đau lòng.

Tân Trung Quốc do Mao Trạch Đông dẫn dắt thế hệ người cách mạng Trung Quốc “tranh đấu” mà ra từ trong cuộc chiến tranh mấy chục năm. Trung Quốc trỗi dậy là do Đặng Tiểu Bình và mấy thế hệ nhà lãnh đạo đảng dẫn dắt một thế hệ cải cách Trung Quốc, trong cuộc đấu tranh phức tạp “Giấu mình chờ thời” mà giành được. Bước sang thế kỷ XXI, chỉ có trong quá trình cạnh tranh quốc gia quán quân và xông tới ngôi vị quốc gia lãnh tụ thì Trung Quốc mới có thể cuối cùng thực hiện sự phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa.

https://thuviensach.vn

III. Nước Mỹ đã kiềm chế Nhật vươn lên như thế

nào?

Sau Thế chiến II, nước Mỹ nhảy lên địa vị quốc gia quán quân thế giới. Trong nửa cuối thế kỷ XX Mỹ đã thành công tiến hành hai cuộc chiến bảo vệ vương miện quán quân: lần thứ nhất là trong nội bộ phe tư bản phương Tây, Mỹ đã ngăn chặn thành công sự

vươn lên của Nhật Bản, một quốc gia có cùng hình thái ý thức với Mỹ. Lần thứ hai là ngăn chặn thành công sự cạnh tranh của Liên Xô, một nước có hình thái ý thức khác với Mỹ. Tiến sang thế kỷ XXI, Mỹ bắt đầu cuộc chiến bảo vệ vương miện quốc gia quán quân lần thứ ba, tức đối phó toàn diện với sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Ba cuộc chiến nói trên là ba chiến dịch lớn giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại, ba chiến dịch có tính chiến lược tiến hành xoay quanh quyền chủ đạo thế giới và quyền lãnh đạo thế giới; ba chiến dịch này thuộc ba loại khác nhau. Trong ba chiến dịch lớn kể trên, Mỹ đã thắng hai - áp chế

thành công Nhật Bản, ngăn chặn thắng lợi Liên Xô. Nhưng trong chiến dịch thứ ba đối phó với Trung Quốc, liệu Mỹ còn có thể

thắng được hay không?

Sự phung phí tài nguyên chiến lược của Mỹ làm cho ngày “Nhật Bản số Một” đến sớm hơn

Chủ nghĩa bá quyền là một loại lợi ích bá quyền. Chủ nghĩa bá quyền cũng phải trả giá cho bá quyền. Nhưng chủ nghĩa bá quyền không có tiết chế sẽ gây ra sự lãng phí tài nguyên chiến lược, qua đó làm suy yếu địa vị bá quyền của nó.

Nước Mỹ sau chiến tranh đã lên tới đỉnh cao của bá quyền.

Nhưng chiến tranh Triều Tiên và chiến tranh Việt Nam làm cho https://thuviensach.vn

Mỹ phải trả giá chiến lược đau đớn, gây nên sự phung phí lớn tài nguyên chiến lược và sự sa sút sức mạnh bá quyền của Mỹ, tạo ra cho Nhật và các nước lớn công nghiệp châu Âu những cơ hội và điều kiện trỗi dậy về kinh tế.

Warren Cohen từng viết: “Sau thất bại trong Thế chiến II, Nhật dùng 99% ngân sách nghiên cứu triển khai vào sản xuất dân dụng, nhờ đó dễ dàng chiếm được thị trường Mỹ, còn Mỹ thì dùng 50% ngân sách nghiên cứu triển khai vào chế tạo vũ khí và trang bị

quân sự... Sự nổi lên của các quốc gia thương mại như Nhật và Đức cho dù không xuất phát từ tự nguyện, các quốc gia này lựa chọn thương mại chứ không dùng biện pháp quân sự để tạo ra của cải và sức mạnh... Do cuộc chiến tranh không lý trí ở Việt Nam, ít nhất nước Mỹ đã làm cho cái ngày “Nhật Bản số Một” đến sớm hơn. Cơ

hội tạo dựng một phong cách lãnh đạo hậu bá quyền hoàn toàn mới cùng với của cải và sức mạnh của nước Mỹ thế là đã bị phung phí mất”.

Trong thập niên 80 thế kỷ XX, mấy lực lượng chính trị như

Nhật, châu Âu, Trung Quốc không ngừng trỗi dậy, cạnh tranh gay gắt với Mỹ trên các mặt năng lượng, thị trường, thương mại; cùng với những điều đó, tiếng hò hét “châu Âu tự chủ”, “Nhật Bản số

Một” làm cho hệ thống đồng minh của Mỹ bị thách thức. Đặc biệt là thành tựu kinh tế của Nhật đã gây ra tác động gần như lật đổ

đối với kinh tế Mỹ. Địa vị kinh tế “nước Mỹ số Một” trở nên hết sức nguy cấp.

Thành tích kinh tế của Nhật Bản dẫn đầu thế giới, làm rung chuyển nước Mỹ

Cùng với đà phát triển kinh tế Nhật sau chiến tranh, từ cuối thập niên 50 thế kỷ XX giữa Mỹ và Nhật xuất hiện sự cọ xát về

https://thuviensach.vn

thương mại, đến thập niên 80 đã phát triển tới mức “cọ xát có tính tổng hợp”.

Phạm vi cọ xát thương mại Nhật - Mỹ đã không còn giới hạn ở các sản phẩm cá biệt mà mở rộng đến sự va chạm trên các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, tài chính cho tới cơ cấu ngành nghề. Trong lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, bán dẫn thuộc về ngành sản xuất trung tâm; “cuộc chiến bán dẫn” là một thí dụ điển hình về chiến tranh công nghệ cao giữa Nhật với Mỹ. Vì Mỹ phát minh ra bán dẫn nên mới đầu Mỹ chiếm ưu thế tuyệt đối. Năm 1977, sản phẩm bán dẫn Mỹ chiếm 3% trên thị trường Nhật, tỷ lệ này của Nhật tại Mỹ chỉ

có 1,6%. Nhưng tới thập niên 80 thế kỷ XX, Nhật đi sau về trước, vượt Mỹ. Kết quả là các bộ nhớ dùng trong siêu máy tính Mỹ đều là hàng Nhật; các trang bị quân sự và vũ khí cấp cao cũng dùng chi tiết bán dẫn Nhật chế tạo. Theo thống kê của “Hội công nghiệp bán dẫn Mỹ”, doanh số thị trường bán dẫn Mỹ năm 1984 là 11,6 tỷ

USD, năm 1987 tăng lên 18,1 tỷ USD, trong đó tỷ lệ của Nhật từ 14%

tăng lên 20%. Trong thời kỳ đó tỷ lệ của Nhật trên thị trường bán dẫn thế giới từ 38% tăng lên 43%. Xét về sản phẩm công nghệ mũi nhọn, tỷ lệ chiếm hữu của máy tính Nhật trên thị trường Mỹ từ 1%

năm 1980 tăng lên 7,2% năm 1984; tỷ lệ máy móc thông tin từ 1,8%

tăng lên 3,6%; các cấu kiện điện tử từ 3,2% tăng lên 7,2%; các thiết bị điện tử như ti vi và máy ghi âm từ 27,1% tăng lên 40,2%. Do hàng điện tử Nhật xuất khẩu sang Mỹ tăng mạnh, tiếng nói phê phán Nhật trong dư luận Mỹ ngày một lên cao. Tháng 7 năm 1987 từng có người đập máy thu thanh do hãng Toshiba chế tạo ngay trước toà nhà Quốc hội Mỹ để tỏ ý phản đối, yêu cầu cấm toàn diện việc nhập sản phẩm Toshiba vào Mỹ.

Cuối thập niên 80 thế kỷ XX, Nhật không ngừng xâm nhập nền công nghiệp quốc tế, và mua nhiều tài sản của Mỹ, trong đó có cả toà tháp Rockefeller “tượng trưng cho nước Mỹ” và công ty điện https://thuviensach.vn

ảnh Columbia “linh hồn của nước Mỹ”. Vì Nhật ở vào địa vị chủ nợ

của Mỹ, cho dù hối suất đồng dollar Mỹ và đồng Yen điều chỉnh lên xuống ra sao thì nhập siêu thương mại khổng lồ của Mỹ đối với Nhật trong một thời gian dài vẫn khó có thể cải thiện được. Giữa thập niên 80 thế kỷ XX, Nhật đã trở thành chủ nợ lớn nhất trên thế giới và Mỹ trở thành con nợ lớn nhất thế giới.

Tương phản lớn giữa kinh tế Nhật với kinh tế Mỹ thể hiện nổi bật trên bốn mặt sau đây: thứ nhất, địa vị của hai nước Nhật - Mỹ

trong nền kinh tế thế giới xuất hiện thay đổi lớn, tỷ lệ của Nhật trong tổng GDP toàn thế giới từ 2,2% năm 1955 tăng lên 12% năm 1986, còn tỷ lệ của Mỹ trong cùng thời kỳ đó giảm từ 36,3% xuống còn 25,7%. Thứ hai, khoảng cách về khoa học kỹ thuật giữa hai nước rút ngắn lại. Trong lĩnh vực khoa học mũi nhọn, Nhật không ngừng thách thức Mỹ. Đến năm 1980, tỷ lệ của Nhật trong xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao toàn thế giới tăng gần gấp đôi còn Mỹ thì giảm 16,67%. Trong 83 lĩnh vực khoa học kỹ thuật được xét, Nhật đã đuổi kịp hoặc vượt Mỹ trên 35 lĩnh vực; trên 18 lĩnh vực khác, mỗi nước đều có sở trường riêng. Thứ ba, địa vị của Nhật trong hoạt động kinh tế đối ngoại nổi trội. Trong 16 năm thời gian 1970 - 1986, quy mô xuất khẩu của Nhật tăng 10 lần, còn Mỹ chỉ tăng gấp đôi.

Thặng dư thương mại với Mỹ của Nhật năm 1980 là 9,9 tỷ USD, năm 1986 tăng lên tới 58,6 tỷ. Đầu tư nước ngoài của Nhật tăng thần tốc, tỷ lệ tăng trưởng hàng năm thời gian 1980 - 1986 lên tới 19,45%, còn Mỹ chỉ là 3,2%. Thứ tư, địa vị tài chính quốc tế của Nhật và Mỹ phát sinh đảo ngược. Thập niên 80 thế kỷ XX, Nhật trở

thành “nước chủ nợ ròng” số một thế giới, còn Mỹ trở thành “nước con nợ ròng” lớn nhất thế giới. Tài sản ròng đối ngoại của Nhật năm 1986 lên tới 180,4 tỷ USD, tổng nợ của Mỹ lên tới 263,6 tỷ USD.

Thập niên 80 thế kỷ XX trở thành những năm nước Nhật nổi đình đám. Cuối năm 1985, tài sản ròng của Nhật ở nước ngoài vượt https://thuviensach.vn

Anh và CHLB Đức, trở thành nước chủ nợ lớn nhất thế giới. Đến năm 1988, Nhật trở thành nước lớn về đầu tư, nước lớn chủ nợ, nước lớn tài chính. Năm 1987, GDP của Nhật chiếm 15% tổng GDP

toàn thế giới, bằng 56% GDP Mỹ. Năm 1988, GDP bình quân đầu người của Nhật vượt Thuỵ Điển, nhảy lên vị trí thứ nhất thế giới.

Kinh tế Nhật nhanh chóng trỗi dậy làm cho ảnh hưởng quốc tế

của Nhật tăng mạnh. Đầu thập niên 80 thế kỷ XX, tại phương Tây dấy lên phong trào học tập Nhật. Bộ trưởng Bộ Lao động Mỹ

Marshall đi thăm Nhật về nói: “Năng suất lao động của Nhật năm nào cũng tăng, về mặt quan hệ chủ - thợ và kinh doanh của các doanh nghiệp, người Nhật có những ưu điểm mà Mỹ không có, chúng ta cần phải học tập cách quản lý này của Nhật”. Đại sứ Anh tại Nhật, Will Ford viết trong báo cáo gửi chính phủ Anh như sau: “Nếu giới doanh nghiệp Anh không sáng tạo ra công nghệ riêng của mình, không nhập công nghệ mới của Nhật và các nước ngoài thì cuối thế

kỷ này nước Anh sẽ tụt xuống thành một quốc gia nhỏ về công nghiệp”. Ông đề nghị chính phủ Anh cử đại diện thường trú tại Nhật để phụ trách vấn đề này nhằm học tập người Nhật tốt hơn. Liên minh châu Âu trước kia chế nhạo người Nhật là những “kẻ mắc chứng ngộ độc lao động sống trong hang thỏ”, nay thay đổi quan điểm. Một người phụ trách nói: “Giống như ngày xưa người Nhật học chúng ta, ngày nay chúng ta cũng nên cố gắng đuổi theo và học người Nhật trong các lĩnh vực tiên tiến”. Nước Pháp xưa nay nhấn mạnh tự chủ, nay cũng đề xuất “Nước mà chúng ta nên học tập không phải là châu Âu mà là Nhật”.

Hồi ấy, khắp nơi trên thế giới đua nhau mở các cuộc hội thảo học “bí quyết thành công” của Nhật. Các đoàn khảo sát lũ lượt kéo đến nước Nhật. Riêng một cơ quan phụ trách năng suất lao động Nhật trong thời gian tháng 4 đến tháng 8 năm 1980 đã tiếp hơn 20

đoàn đến thăm.

https://thuviensach.vn

Năm 1988, hội phí do Nhật nộp cho Liên Hợp Quốc chiếm 10,84% tổng hội phí của tổ chức này, vượt Liên Xô, chiếm hàng thứ

hai. Vào thập niên 80 thế kỷ XX, Nhật không những trở thành nước có xuất siêu lớn nhất thế giới và nước chủ nợ lớn nhất thế giới, mà trong nhiều ngành công nghệ cao Nhật đã thách thức ưu thế

dẫn đầu của các doanh nghiệp Mỹ. Có một dạo khắp nơi bàn tán om sòm về việc Nhật sẽ thay Mỹ chiếm địa vị bá chủ nền kinh tế

thế giới.

Nhật là đồng minh quan trọng của Mỹ đồng thời cũng là đối thủ cạnh tranh hùng mạnh về kinh tế. Sự cọ sát giữa Nhật với Mỹ

chẳng những xuyên suốt thập niên 80 mà còn liên tục chỉ có tăng không giảm. Năm 1982, nhập siêu thương mại của Mỹ với Nhật là 7 tỷ

USD, năm 1983 lên tới 19 tỷ USD, 1984 bằng 37 tỷ USD; sau năm 1984 mỗi năm đều vào cỡ trên dưới 50 tỷ USD.

Mấy lần cọ xát thương mại Nhật - Mỹ phần lớn đều kết thúc bằng sự nhân nhượng của Nhật. Năm 1988, Quốc hội Mỹ thông qua “Luật thương mại tổng hợp”, yêu cầu trả đũa đối với các quốc gia không công bằng trong buôn bán. Tháng 5 năm 1989, căn cứ

theo điều khoản 301 luật đó, Mỹ tuyên bố Nhật là “quốc gia buôn bán không công bằng”. Tiếp đó hai bên bắt đầu đàm phán.

Cuối thập niên 80, cọ xát thương mại ngày càng gay gắt khiến cho tinh thần dân tộc của hai nước tăng lên. Thặng dư buôn bán Nhật tích lũy được rất lớn, vốn của Nhật “ào ào xâm nhập” nước Mỹ, thổi lên làn gió mua tài sản của Mỹ. Các doanh nghiệp và tài sản nhà đất đều trở thành đối tượng Nhật mua lại, xu thế mua rất mạnh mẽ

gây ra sự lo lắng trong công chúng Mỹ. Nhất là năm 1989, công ty Sony và công ty bất động sản Mitsubishi Nhật mua công ty giải trí và làm phim Columbia và trung tâm Rockefeller New York. Công ty giải trí - làm phim Columbia là tượng trưng cho văn hóa nghe nhìn của https://thuviensach.vn

nước Mỹ, trung tâm Rockefeller là kiến trúc tiêu biểu của nước Mỹ.

Hai vụ mua bán lớn này đã kích thích mạnh tình cảm công chúng Mỹ.

Trên mặt kinh tế, Nhật hung hăng bức bách Mỹ, khiến cho

“Thuyết Nhật Bản đe dọa” trở thành một trào lưu tư tưởng tại nước Mỹ. Bên trong bên ngoài Quốc hội Mỹ ầm ỹ tiếng la hét đòi “Trị

cho Nhật Bản một trận”, “Trả đũa Nhật Bản”, “Ngăn chặn Nhật Bản”.

Dư luận cho rằng “Sức mạnh kinh tế Nhật đe dọa Mỹ còn hơn cả

sức mạnh quân sự của Liên Xô”, “Nếu không coi trọng sự xâm lược về kinh tế của Nhật Bản thì nước Mỹ sẽ khó mà làm chủ được số

phận của mình”. Sự cọ sát kinh tế giữa Nhật với Mỹ đã vượt quá phạm vi kinh tế, về thực chất đã nâng lên đến mức là sự cọ sát tình cảm của dân chúng; sự đối kháng về tâm lý xã hội đã trở thành cuộc chiến giữa hai nước.

Nhật Bản có thể nói “Không”: nước Nhật muốn làm trụ cột của thế giới, muốn đóng vai chính trong lịch sử

Năm 1989, Akio Morita Chủ tịch Hội đồng Quản trị công ty Sony và Shintaro Ishihara nghị sĩ đảng Dân chủ Tự do cùng nhau viết cuốn sách “Nhật Bản có thể nói Không”. Cuốn sách này kịch liệt phê phán đả kích việc Mỹ thực hiện chính sách kinh tế thương mại

“Bắt rễ từ thành kiến nhân chủng lệch lạc”, khuyến khích Nhật từ

bỏ “ý thức nước nhỏ” hình thành sau Thế chiến II và ý thức khuất phục theo Mỹ, đi con đường độc lập tự chủ, “gánh vác trách nhiệm nặng nề là cột trụ trung lưu thời đại mới”, trở thành vai chính sáng tạo lịch sử thế giới mới. Việc xuất bản cuốn sách kể trên đã “làm rung chuyển mối quan hệ Mỹ - Nhật”. Dư luận Mỹ cho rằng, cuốn sách này đã “công bố trước thế giới sự phẫn nộ và kiêu ngạo của người Nhật”. Trong bối cảnh như vậy, mối quan hệ Mỹ - Nhật bước sang thập niên 90 thế kỷ XX.

https://thuviensach.vn

“Nhật Bản muốn bắt đầu chuyến đi biển xa lần thứ ba”,

“Nhật Bản muốn trở thành một đám mây ngũ sắc dẫn dắt thế

giới” - đây là lời tuyên bố của Thủ tướng Nhật Zenko Suzuki năm 1981 tại buổi chiêu đãi trọng thể do Hội Nhật Bản tổ chức tại New York, về sau được người ta gọi là “Lần khai quốc [mở nước] thứ

ba” hoặc “Khởi điểm mới thứ ba”.

Lần khai quốc thứ nhất của Nhật là nói năm 1853 hạm đội Mỹ

buộc Mạc Phủ Tokugawa khai quốc; sau đó qua cuộc Duy tân Minh Trị khiến Nhật trở thành một trong các cường quốc thế giới. Lần khai quốc thứ hai là nói sau Thế chiến II, nước Nhật trải qua sự

phục hưng nhanh chóng trở thành nước lớn kinh tế thứ hai thế giới phương Tây, hoàn thành sứ mạng đuổi kịp các nước phát triển Âu Mỹ. Lần khai quốc thứ ba bắt đầu từ thập niên 80 thế kỷ XX, Nhật muốn từ một nước hưởng lợi bị động biến thành nước sáng tạo tích cực, với mục tiêu phấn đấu là từ “nước lớn kinh tế” đi lên

“nước lớn chính trị”.

Viện Nghiên cứu tổng hợp Nomura của Nhật Bản xuất bản cuốn

“Xã hội kiểu chín muồi Nhật Bản”, trong đó có nói rõ: “Nước Nhật đứng trước thời cơ chuyển đổi quan trọng trong lịch sử”, “Hơn 100

năm nay, Nhật luôn luôn lấy các quốc gia tiên tiến Âu - Mỹ làm mục tiêu, lấy phát triển kinh tế làm trục chính, toàn tâm toàn ý đi theo con đường muốn trở thành quốc gia tiên tiến”, “Hiện nay mục tiêu Nhật Bản cần giành được đã biến mất trên đường kéo dài của trục phát triển kinh tế”, “Trọng tâm phát triển từ nay về sau của Nhật Bản không còn ở trên trục phát triển kinh tế nữa mà sẽ là phát triển nhiều mặt hoặc phát triển kiểu nhiều trục”, “Trong quá trình chuyển sang thế kỷ XXI từ nay trở đi Nhật sẽ nâng cao trình độ

chín muồi để làm quốc gia tiên tiến”.

Trong “Sách Trắng kinh tế ” đưa ra hồi đầu thập niên 80

thế kỷ XX chính phủ Nhật chính thức tuyên bố “Nhật Bản đã hoàn https://thuviensach.vn

thành sứ mạng đuổi và vượt các quốc gia phát triển ở Âu, Mỹ”, và trong “Triển vọng dài hạn về chính sách công nghiệp thập niên 80”

có đề ra từ nay trở đi sẽ từ “thời đại mô phỏng và theo đuổi khai hóa văn minh” tiến sang “thời đại khai phá văn minh sáng tạo và dẫn đầu”.

Năm 1981, Thủ tướng Zenko Suzuki khi sang thăm Mỹ đã nói rõ hơn: “Phải thay đổi tư thế bị động trước đây áp dụng”, “thi hành tinh thần chủ động của mình”, “dùng phương thức tương xứng nhất với tài cán và năng lực của Nhật để phát huy tác dụng tương xứng với lực lượng và địa vị của Nhật”. Năm 1982, vài ngày trước hôm nhậm chức Thủ tướng Nhật, ông Yasuhiro Nakasone nói với nguyệt san “Chính luận”: “Cho tới nay chúng ta luôn cố gắng đuổi theo một đám mây trên đỉnh đèo mà hiện nay đám mây đó đã biến mất, chúng ta cần sáng tạo một đám mây mới”. Nước Nhật cần từ quốc gia kiểu bám đuổi, quốc gia kiểu bắt chước chuyển sang quốc gia kiểu sáng tạo, quốc gia kiểu khai phá, quốc gia kiểu dẫn dắt, thể hiện chí khí lớn của nước Nhật.

Nhật Bản trở thành đối thủ số một của Mỹ

Nhật Bản - bạn đồng minh của Mỹ đã trở thành đối thủ chiến lược số một của Mỹ.

Nước Mỹ hồi thập niên 80 thế kỷ XX vừa phải đối kháng Liên Xô lại vừa phải ngăn chặn Nhật Bản, đồng thời đứng trước hai đối thủ chiến lược. Do xu thế Nhật tranh giành bá chủ kinh tế thế

giới rất mạnh mẽ cho nên khắp nước Mỹ ai ai cũng cảm thấy nguy cơ Nhật Bản ngày một gay gắt. Cảm giác nguy cơ của người Mỹ đối với Nhật Bản thể hiện trên bốn mặt sau:

1. “Thuyết Nhật Bản đe dọa” lan tràn khắp nước Mỹ. Theo kết quả cuộc điều tra dư luận tiến hành hồi tháng 1 năm 1989 của https://thuviensach.vn

công ty dư luận “Tập đoàn Nội tình Mỹ” tại Boston, 63% dân Mỹ

cho rằng “So với lực lượng quân sự Liên Xô thì sức mạnh kinh tế Nhật tạo ra sự đe dọa lớn hơn đối với việc bảo đảm an ninh của nước Mỹ”. Báo chí đưa tin, một văn bản truyền đọc tại Quốc hội Mỹ viết: “Mỹ đang đứng trước hai loại chiến tranh thế giới, tức đấu tranh quân sự với Liên Xô và đấu tranh kinh tế, kỹ

thuật với Nhật”, “Vũ khí hạt nhân của Mỹ đủ để ngăn chặn Liên Xô phát động tấn công quân sự nhưng Mỹ lại chưa có biện pháp kinh tế tương đương với vũ khí hạt nhân đủ để ngăn chặn cuộc tấn công của Nhật”, “Nếu Nhật thừa thắng xông lên thì cuối cùng Mỹ sẽ rơi vào cảnh trở thành thuộc địa kinh tế của Nhật”.

Văn bản này cảnh báo: “Nhật Bản đã bắt đầu đe dọa sự tồn tại của nước Mỹ”. Như vậy Mỹ đã công nhiên xếp nước đồng minh của mình là Nhật Bản vào bên phía Liên Xô, coi là một trong các đối tượng Mỹ tiến hành “hai loại chiến tranh thế giới”. Qua đó có thể thấy cảm giác nguy cơ đối với Nhật của Mỹ nghiêm trọng tới mức nào.

2. Mỹ cực kỳ lo ngại trước dã tâm chiến lược của Nhật Bản. Về

chính trị, Mỹ lo ngại Nhật lấy nước lớn kinh tế làm hậu thuẫn để

chiếm địa vị lãnh đạo thế giới, áp đảo Mỹ. Sau khi Mỹ rơi xuống địa vị “nước con nợ” số một không ít người Mỹ cảm thấy rất lo ngại về sự thách thức mạnh mẽ của Nhật, cho rằng địa vị

lãnh đạo và năng lực lãnh đạo có tính toàn cầu của Mỹ đang có nguy hiểm. Về kinh tế, Mỹ lo ngại bị Nhật khống chế. Cuối thập niên 80 thế kỷ XX, đầu tư của Nhật tại Mỹ tăng mạnh, ngoài việc mua bất động sản ra, Nhật còn bắt đầu trực tiếp đầu tư vào các nhà máy, xí nghiệp Mỹ. Năm 1987, khoản đầu tư

Nhật dùng vào lĩnh vực này lên tới 30,9 tỷ USD, tăng 1/3 so với năm 1986. Người Nhật còn mua các doanh nghiệp Mỹ, thí dụ công ty lốp xe và cao su Firestone Tire & Rubber nổi tiếng nước Mỹ

bị người Nhật mua với giá 2,6 tỷ USD. Tính đến năm 1987, người Nhật đã nắm tới 110 tỷ USD các loại cổ phiếu, trái khoán và https://thuviensach.vn

công trái Mỹ. Sự xâm nhập mạnh mẽ của tư bản Nhật làm cho không ít người Mỹ lo ngại nước Mỹ sẽ rơi vào cảnh ngộ trở thành thuộc địa kinh tế của Nhật Bản.

3. Về quân sự, Lầu Năm Góc lo ngại Nhật sẽ đe dọa an ninh của Mỹ. Ngày càng có nhiều người Mỹ cho rằng sự đe doạ quân sự

của Liên Xô đối với Mỹ sẽ không còn là thách thức nghiêm trọng nhất nữa mà Nhật sẽ đe dọa an ninh của Mỹ hơn cả Liên Xô.

Nước Nhật về thực lực kinh tế sẽ vượt Mỹ, nếu về quân sự lại lớn mạnh hơn thì sẽ vô cùng nguy hiểm đối với Mỹ. Nhân vật quan trọng phụ trách soạn thảo chính sách an ninh Mỹ là Brent Scowcroft từng viết bài trình bày ý: “Từ nay trở đi không nên yêu cầu Nhật Bản tăng tỷ lệ của ngân sách quốc phòng”. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ Lawrence Eagleburger viết bài chỉ rõ, việc tăng cường lực lượng phòng vệ Nhật Bản sẽ tổn hại lợi ích của Mỹ.

Kissinger rung chuông báo động mọi người: “Nhật Bản có thể trở

thành nước lớn về quân sự”.

4. Nhật Bản tăng mạnh niềm tin đòi chia sẻ quyền lực với Mỹ. Vào lúc cảm giác nguy cơ của Mỹ đối với Nhật không ngừng tăng lên thì phía Nhật cũng tăng tốc bước đi tiến tới trở thành nước lớn chính trị, ra sức đòi giành được quyền phát ngôn nhiều hơn trong việc tái phân phối quyền lực ở phương Tây. Trước tiên là ra sức thay đổi nền “ngoại giao theo đuôi” nghiêng một bên về

phía Mỹ, thi hành ngoại giao tự chủ, công khai đề xuất đòi đóng vai trò “một trong các quốc gia chủ yếu giữ gìn trật tự quốc tế”. Tháng 9 năm 1989, Thủ tướng Nhật Kaifu Toshiki khi đến thăm Mỹ đã công khai tuyên bố “Nhật Bản không còn là anh học trò nhỏ ngoan ngoãn vâng lời ông thầy Mỹ nữa mà là hợp tác bình đẳng, có lúc là đối tác cạnh tranh”. Ông còn đề nghị Mỹ

giảm bớt các nghĩa vụ gánh vác trên toàn cầu, để Nhật Bản có

“đóng góp quốc tế” tương xứng với nước mình. Do sức mạnh kinh tế sa sút, Mỹ không thể không yêu cầu Nhật chia sẻ nghĩa vụ với mình. Nhật cũng tăng nhanh viện trợ ra nước ngoài, trở

https://thuviensach.vn

thành nước lớn số một trên thế giới về viện trợ đối ngoại.

Hàm nghĩa thực sự của việc Thủ tướng Kaifu Toshiki nhấn mạnh yêu cầu chia sẻ nghĩa vụ với Mỹ là muốn chia sẻ quyền lực với Mỹ. Cố vấn đặc biệt của Bộ Công nghiệp Nhật Bản Kuroda nói:

“Mỹ phải xem xét vấn đề chia sẻ quyền lực kèm theo chia sẻ

nghĩa vụ.” Cựu Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Okita Saburo cũng nói:

“Giờ đây Mỹ cần thay đổi tâm lý và phương pháp tư duy của họ”,

“Nếu Mỹ muốn nước khác giúp họ xử lý vấn đề kinh tế thế

giới thì họ ắt phải đồng ý để chúng tôi chia sẻ quyền quyết sách hoặc quyền chịu trách nhiệm”. Trước kia khi cọ xát giữa Nhật với Mỹ được giảm bớt, đa phần là phía Nhật nhân nhượng, giờ đây thì Nhật dám nói “Không” với Mỹ.

Sự thăng trầm của các cường quốc” thôi thúc ý thức lo hoạn nạn của người Mỹ

Năm 1979, học giả Ezra Vogel ở đại học Harvard xuất bản cuốn

“Nhật Bản số Một” , gây ra phản ứng lớn trên toàn thế giới, trở

thành sách bán chạy nhất tại Mỹ và Nhật.

Năm 1987, giáo sư lịch sử Paul Kennedy tại Đại học Yale xuất bản sách “Sự thăng trầm của các cường quốc”(75). Đây lại là một cuốn sách bán chạy phổ biến khắp thế giới.

Nếu nói “Nhật Bản số Một” là từ sự trỗi dậy của Nhật Bản nói lên sự tụt lại của Mỹ, thế thì “Sự thăng trầm của các cường quốc”

đã trực tiếp vạch ra sự sa sút của Mỹ. Trong sách này, Paul Kennedy vạch ra toàn diện các triệu chứng suy thoái của Mỹ. Ông tuyên bố

“Tốc độ sa sút tương đối của Mỹ thậm chí còn vượt cả Liên Xô”.

Ông lớn tiếng kêu gọi: vấn đề nước Mỹ hiện nay đang đương đầu không phải là vấn đề có sa sút hay không mà là làm thế nào để sa sút một cách có thể diện như đế quốc Anh năm xưa. Có một dạo https://thuviensach.vn

“Thuyết nước Mỹ suy thoái” trở thành đề tài bàn tán nóng hổi trên khắp nước Mỹ.

Hai cuốn sách “Nhật Bản số Một” và “Sự thăng trầm của các cường quốc” phản ánh nỗi lo lắng hoạn nạn của giới tinh anh Mỹ.

“Thuyết nước Mỹ suy thoái” không chỉ là ý kiến của vài học giả mà là cả một quần thể lớn tiếng báo động dân chúng Mỹ. Nỗi lo lắng của quần thể tinh anh đã kéo theo và đẩy mạnh cả một trào lưu tư

tưởng của toàn bộ xã hội Mỹ. Nhiều người Mỹ cho rằng, Mỹ có thể

chiếm thế thượng phong trong cuộc cạnh tranh giữa phương Đông với phương Tây, nhưng trong cuộc cạnh tranh kinh tế với Nhật và châu Âu thì Mỹ lại là kẻ thua, thậm chí đánh mất địa vị siêu cường.

Ý thức nguy cơ mãnh liệt là động lực số một thúc đẩy nước Mỹ ứng phó với sự thách thức.

Phản công chiến lược: ném bom nguyên tử tài chính Trong tình hình Nhật nhanh chóng trỗi dậy, chính phủ Mỹ đặt mục tiêu cơ bản trong chính sách đối với Nhật là bảo đảm địa vị lãnh đạo của Mỹ, buộc Nhật chia sẻ trách nhiệm. Nói cụ thể là: trên vấn đề thương mại song phương, bắt Nhật phải nhượng bộ Mỹ, giúp Mỹ

giảm thâm hụt thương mại; về mặt kinh tế, yêu cầu Nhật đóng góp nhiều hơn nhưng đề phòng Nhật Bản lợi dụng viện trợ và đầu tư

để ảnh hưởng tới môi trường chiến lược của Mỹ; về chính trị, cho phép Nhật phát huy tác dụng nhiều hơn nhưng không cho phép thay thế Mỹ; về quân sự, dưới tiền đề duy trì sự lãnh đạo tuyệt đối của Mỹ, để Nhật nâng cao năng lực phòng vệ, cùng Mỹ chia sẻ chi phí bảo đảm an ninh. Chiến lược toàn cầu của Mỹ trong thời gian chiến tranh lạnh có hai cột trụ quan trọng: một là Khối Bắc Đại Tây Dương NATO, hai là đồng minh Mỹ - Nhật.

Mối quan hệ Mỹ - Nhật xưa nay được coi là hòn đá tảng trong chính sách châu Á của Mỹ. Nhiều năm nay hai nước này luôn mâu https://thuviensach.vn

thuẫn với nhau trên vấn đề phòng vệ an ninh. Mỹ oán trách Nhật Bản dốc toàn lực phát triển kinh tế mà không chịu chi tiền cho phòng vệ an ninh, là vị “khách đi tàu an ninh không mua vé”, ra sức ăn chạc kinh phí của Mỹ, yêu cầu Nhật chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm phòng vệ. Nhưng Nhật đã là một nước lớn kinh tế và đang theo đuổi địa vị nước lớn chính trị, không phải là quốc gia Mỹ có thể

tuyệt đối khống chế được. Mỹ muốn Nhật chia sẻ gánh nặng chi phí và trách nhiệm, Nhật thì muốn chia sẻ quyền lợi với Mỹ.

Sự phản kích của Mỹ đối với Nhật về cơ bản đã giành lại quyền chủ động chiến lược của Nhật, chủ yếu dựa vào hai thủ đoạn: một là thi hành chiến tranh tài chính với Nhật, coi như dùng vũ khí hạt nhân tài chính tấn công Nhật; hai là sáng tạo “nền kinh tế Mới”

với đặc trưng cơ bản là tin học hóa và toàn cầu hóa.

Nói về hậu quả chí mạng của việc Mỹ sử dụng vũ khí hạt nhân tài chính tấn công kinh tế Nhật, giáo sư Tề Thế Vinh ở khoa lịch sử

Đại học Sư phạm Thủ đô cho biết: năm 1999, nước Mỹ chiếm 4,5%

tổng số dân toàn thế giới mà sử dụng 85% vốn lưu động và 72% dự

trữ của thế giới, điều đó cho thấy Mỹ vẫn chiếm địa vị bá chủ

trong lĩnh vực tiền tệ thế giới. Do địa vị đặc biệt của đồng dollar Mỹ trong nền kinh tế thế giới khiến Mỹ có thể qua điều khiển tỷ

giá hối đoái của đồng tiền này - chủ yếu là sụt giá biên độ lớn, để

gán khó khăn kinh tế lên đầu các nước khác. Sau “Hiệp định Quảng trường”(76) ký kết giữa Mỹ với Đức và Nhật năm 1985, tỷ giá hối đoái của đồng Yen Nhật tăng gấp đôi trong hai năm, bong bóng kinh tế Nhật nổ vỡ dẫn đến cuộc suy thoái kinh tế kéo dài 10 năm của nước này. Điều đó nói lên Mỹ có thể lợi dụng địa vị bá quyền của đồng dollar để đánh bại đối thủ mà giành lấy phần thắng.

Cái gọi là “Hiệp định Quảng trường” là cuộc họp Bộ trưởng Tài chính năm nước Mỹ, Anh, CHLB Đức, Pháp và Nhật tại khách sạn Quảng trường, công bố “Hiệp định Quảng trường” bày tỏ hy vọng https://thuviensach.vn

nâng cao một mức nhất định tỷ giá hối đoái của các đồng tiền chính đối với đồng USD. Sau đó Nhật buộc phải nâng giá trị đồng Yen Nhật; trong một năm sau đó, hối suất của đồng Yen Nhật tăng 60%, dẫn tới hậu quả từ sau thập niên 90 thế kỷ XX, kinh tế

Nhật xuất hiện tình trạng sa sút liền trong gần 10 năm, đến năm 2005 mới bắt đầu nhích lên từ từ. “Hiệp định Quảng trường” buộc Nhật Bản phải mở cửa chính sách tiền tệ, đồng Yen tăng giá chẳng khác gì chiếc diều đứt dây, nền kinh tế bong bóng sụp đổ, nước Nhật giống như con rùa bị lật ngửa mặt lên trời, trong một thời gian dài không trở mình được. Trong thời gian 1993-2000, nước này liên tục thay 7 Thủ tướng, nhiệm kỳ bình quân của mỗi Thủ tướng chưa đầy một năm.

Đồng thời với việc sử dụng vũ khí tiền tệ đánh cho Nhật thất điên bát đảo, Mỹ còn khởi động chuyến tàu nhanh Kinh tế Mới, bỏ

Nhật xa tít đằng sau mình. Nhật giải quyết không hiệu quả nạn kinh tế bong bóng, tình trạng kinh tế đình trệ xuất hiện xu thế

kéo dài. Đến giữa thập niên 90 thế kỷ XX, kinh tế Mỹ phục hồi mạnh mẽ, hơn nữa lại nhờ cuộc cách mạng tin học mà có được sức cạnh tranh trội hơn các nước khác.

Từ đầu thập niên 90 thế kỷ XX, nhiều người Mỹ lo lắng về

việc sức cạnh tranh kinh tế của Mỹ suy yếu và sút kém, về sự suy sụp địa vị bá quyền của Mỹ. Nhưng khi thập niên 90 kết thúc, chẳng những không xuất hiện tình trạng suy sụp tuyệt đối của Mỹ

họ từng lo ngại, mà xu thế sa sút tương đối thực lực nền kinh tế

Mỹ sau chiến tranh Việt Nam cũng được xoay chuyển.

Sau khi trải qua tình trạng suy thoái nhẹ cuối 1990 tới đầu 1991

(theo thống kê của Bộ Thương mại Mỹ, tăng trưởng kinh tế quý 4

năm 1990 là âm 1,6%; quý 1 năm 1991 là âm 2,8%), kinh tế Mỹ tiến sang thời kỳ phát triển nhanh chóng, kéo dài. Cho đến cuối năm 1999, kinh tế Mỹ thực hiện tăng trưởng dài hạn liên tục 105 tháng https://thuviensach.vn

(vòng tăng trưởng này cuối cùng chấm dứt vào quý 4 năm 2000, thời gian liên tục tăng trưởng là 114 tháng). Đây là quãng thời gian tăng trưởng trong hòa bình dài nhất của kinh tế Mỹ kể từ giữa thế

kỷ XIX. Hồi ấy, các nước Tây Âu khốn khổ vì tỷ lệ thất nghiệp cao, kinh tế không còn hơi sức tăng trưởng; bong bóng kinh tế

Nhật nổ vỡ, nền kinh tế rơi vào tình trạng đình trệ. Kinh tế Mỹ

xuất hiện tình trạng tăng trưởng như huyền thoại, một mình nổi bật trong số các nước phát triển. Tỷ lệ của kinh tế Mỹ trong nền kinh tế thế giới cũng ngừng sa sút mà tăng trở lại. Năm 1990, tỷ lệ

GDP của Mỹ, EU và Nhật là 1,88 : 2,07 : 1; GDP của Mỹ chiếm 25,29% tổng GDP toàn thế giới. Tới năm 2000 tỷ lệ này tăng lên đến 27,07%, đạt 7.898 tỷ USD. Tỷ lệ GDP của Mỹ, EU và Nhật bấy giờ là 2,2 : 2,2 : 1.

Tất cả các chỉ tiêu cơ bản của kinh tế Mỹ đều chuyển biến tốt toàn diện. Đây không những là hiện tượng hiếm thấy trong chu kỳ

kinh tế hiện đại của Mỹ mà cũng không phù hợp với lý thuyết dòng chính của kinh tế học phương Tây. Đã xuất hiện hiện tượng Kinh Tế Mới hoàn toàn khác với hiện tượng kinh tế truyền thống.

Hiện tượng Kinh Tế Mới này chủ yếu có 3 biểu hiện: 1. Trong thời gian nhậm chức, Tổng thống Clinton đã tiêu diệt triệt để được thâm hụt ngân sách liên bang vượt quá 200 tỷ USD, từ

1998 bắt đầu chuyển sang dôi dư tài chính, hơn nữa còn thực hiện tăng trưởng kinh tế hàng năm bình quân trên 3%. Nước Mỹ

giảm được thâm hụt ngân sách, áp dụng chính sách tài chính có tính thắt chặt mà không gây ra suy thoái kinh tế.

2. Trong quá trình tăng trưởng kinh tế hồi thập niên 90 thế kỷ

XX, nước Mỹ luôn luôn giữ được tỷ lệ thất nghiệp dưới 5% và tỷ

lệ lạm phát thì luôn luôn được kiềm chế ở mức 2%, thậm chí thấp hơn. Lý thuyết kinh tế truyền thống cho rằng tỷ lệ

thất nghiệp thấp dưới mức tự nhiên thì sẽ dẫn đến lạm phát https://thuviensach.vn

cao, nhưng lý thuyết này đã mất thiêng trước nền Kinh Tế

Mới.

3. Năng suất lao động được nâng cao rõ rệt mà tỷ lệ hồi vốn luôn giữ ở mức cao, thị trường cổ phiếu lại càng liên tục tăng điểm mạnh.

Địa vị bá chủ của kinh tế Mỹ được củng cố và tăng cường là nhờ

sự xuất hiện của hiện tượng Kinh Tế Mới. Hiện tượng này bắt nguồn từ sự bứt phá của nước Mỹ dẫn đầu thế giới về công nghệ

tin học. Thập niên 90 thế kỷ XX ngành tin học có tỷ suất cống hiến 35% đối với tăng trưởng kinh tế Mỹ. Số người có việc làm trong ngành tin học (theo nghĩa rộng gồm cả thông tin, truyền thông v.v.) chiếm khoảng 60% tổng số lao động Mỹ; ngành máy tính và thông tin chiếm 8,2% GDP năm 1998(77), trở thành ngành sản xuất lớn nhất vượt cả ngành xe hơi và xây dựng. Ngành tin học không những thông qua sự phát triển tự thân mà còn thông qua khả

năng cải tạo các ngành sản xuất truyền thống mà nâng cao đáng kể năng suất lao động, giảm tiêu hao năng lượng và vật liệu, tăng cường năng lực tăng trưởng bền vững. Từ giữa thập niên 90 thế kỷ

XX trở đi, sức cạnh tranh quốc tế của Mỹ liên tục xếp thứ nhất thế giới. Mỹ cải thiện được tình trạng lạc hậu một thời trong các lĩnh vực công nghệ linh kiện điện tử, công trình kỹ thuật, công nghệ gia công, giành được tiến bộ mới, dẫn đầu bỏ xa các nước khác về mặt phát triển các công nghệ mới quan trọng xây dựng trên cơ sở tin học, chiếm địa vị chủ động. Đồng thời Mỹ củng cố hơn nữa địa vị của mình trong các lĩnh vực có ưu thế truyền thống như sinh vật, môi trường, thiết kế công trình.

Gợi ý từ chiến dịch lớn ngăn chặn Nhật Bản của Mỹ

Việc Mỹ tiến hành ngăn chặn Nhật để lại cho mọi người ba điểm gợi ý:

https://thuviensach.vn

1. Trên vấn đề “Mỹ thứ nhất” hay “Nhật thứ nhất”, trong cuộc cạnh tranh giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại, nhân tố hình thái ý thức và chế độ xã hội mãi mãi đứng hàng thứ hai, suy nghĩ về lợi ích quốc gia, địa vị quốc gia bao giờ cũng xếp thứ nhất. Khi Nhật tiến sát Mỹ về kinh tế, ảnh hưởng tới địa vị quốc gia quán quân và quốc gia lãnh tụ của Mỹ thì Mỹ có thể xếp nước xã hội chủ nghĩa Liên Xô ra đằng sau mà coi Nhật - quốc gia có cùng hình thái ý thức và chế độ xã hội với Mỹ - là đối thủ số một.

2. Trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia, trong cuộc cạnh tranh giành địa vị căn bản trên thế giới, vào thời khắc then chốt của cuộc chơi chiến lược, cái gọi là “âm mưu” và “cạm bẫy”

có thể được sử dụng và có thể phát huy tác dụng. ”Hiệp định Quảng trường” ký kết với Nhật do Mỹ thao túng là một âm mưu tài chính, một cạm bẫy tài chính, một cuộc chiến tranh tiền tệ.

Bởi vậy, không phải là không có lý do sử dụng “Thuyết âm mưu”

và “Thuyết cạm bẫy” trên sân khấu quốc tế .

3. Trong cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn, muốn về cơ bản giành được quyền chủ động chiến lược, muốn thật sự trở thành kẻ

thắng, chỉ dựa vào vốn cũ là không được, chỉ dựa vào “Thuyết âm mưu” và “Thuyết cạm bẫy” cũng như chỉ dựa vào việc ngăn chặn sự phát triển của đối thủ là không đủ. Vấn đề mấu chốt, nhân tố quyết định vẫn là phải thiết thực phát triển lực lượng bản thân, trong sáng tạo và khai thác phải hình thành ưu thế lớn mạnh vượt đối thủ. Trong thập niên 90 thế kỷ XX, Mỹ

có thể bỏ xa Nhật, nhân tố “Kinh tế Mới” phát huy tác dụng lớn nhất giành thắng lợi. Cho nên cuộc đua Mỹ thắng Nhật này vừa phải dựa vào việc làm giảm tốc độ tiến bộ của đối thủ lại càng phải dựa vào việc tăng tốc độ tiến lên của mình.

https://thuviensach.vn

IV. Mỹ ngăn chặn sự cạnh tranh của Liên Xô như thế nào

Nếu nói rằng việc Mỹ ngăn chặn Nhật là sự ngăn chặn “bên trong mặt trận”, là sự ngăn chặn nội bộ đồng minh, thế thì việc Mỹ

ngăn chặn Liên Xô là sự ngăn chặn “bên ngoài mặt trận”, ngăn chặn đối thủ bên ngoài khối đồng minh của Mỹ. Hơn nữa chiến dịch này là một chiến dịch “marathon” kéo dài gần nửa thế kỷ.

Chiến tranh lạnh là phát minh chiến lược của Mỹ

Khái niệm chiến tranh lạnh là do người Mỹ sáng tạo và đưa ra.

Thượng nghị sĩ Mỹ Bernard Baruch trong một bài nói chuyện hôm 16

tháng 4 năm 1947 lần đầu tiên đề xuất khái niệm “chiến tranh lạnh”. Nhà bình luận nổi tiếng người Mỹ Lippmann đã viết một loạt bài về vấn đề này. Từ đó trở đi khái niệm “chiến tranh lạnh”

được lưu hành và sử dụng rộng rãi. “Chiến tranh lạnh” trở thành danh từ chuyên dùng trong chính sách của Mỹ sau chiến tranh, nhất là trong chính sách đối với Liên Xô, nó cũng được cộng đồng quốc tế tán đồng và tiếp thu rộng rãi.

“Chiến tranh lạnh” là gì? Đâu là định nghĩa của “chiến tranh lạnh”. Có ba loại định nghĩa:

Một là định nghĩa của Liên Xô; họ cho rằng chiến tranh lạnh là chính sách Mỹ và các nước đế quốc khác áp dụng để đối phó với các nước xã hội chủ nghĩa, trước tiên là Liên Xô, trong thời kỳ sau Thế chiến II, từ thập niên 40 tới thập niên 60 thế kỷ XX, nhằm mục đích huỷ hoại thành quả thắng lợi của Thế chiến II, tước đoạt thành quả thắng lợi của nhân dân Liên Xô và các lực lượng hòa bình và dân chủ thế giới. Chiến tranh lạnh phản ánh lợi ích của giai cấp tư sản độc quyền phản động nhất ở phương Tây, đặc biệt là giai https://thuviensach.vn

cấp tư sản độc quyền Mỹ. Chiến tranh lạnh là sự đối kháng lợi ích địa chính trị giữa hai tập đoàn lớn quân sự - chính trị. Mâu thuẫn giữa hai tập đoàn này biểu hiện nổi bật nhất trên vấn đề tập đoàn phương Tây phân biệt đối xử với Liên Xô và các nước đồng minh của Liên Xô về kinh tế, thương mại và khoa học kỹ thuật, và có ý định kiềm chế các nước này.

Hai là định nghĩa của Mỹ về chiến tranh lạnh. Các học giả Mỹ

cho rằng chiến tranh lạnh là sự đối kháng toàn diện (trừ xung đột quân sự trực tiếp) giữa các quốc gia có xung đột lợi ích, là một trạng thái đối lập giữa phương Đông với phương Tây.

Ba là định nghĩa của các học giả Trung Quốc. Họ cho rằng chiến tranh lạnh là một loại hiện tượng đối kháng toàn diện giữa phe xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu với phe phương Tây do Mỹ đứng đầu trong thời kỳ sau Thế chiến II. Trừ xung đột quân sự

trực tiếp ra, sự đối kháng đó bao trùm tất cả mọi lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế và hình thái ý thức, là một trạng thái hòa bình ẩn chứa nguy cơ chiến tranh, cũng là một loại chiến tranh biểu hiện bằng hình thái hòa bình.

“Chiến tranh lạnh” bắt đầu từ bao giờ? Trên vấn đề này hai vai chính tiến hành chiến tranh lạnh mỗi kẻ nói một khác. Tại Liên Xô cũ và nước Nga chủ yếu có ba quan điểm: một là lấy Cách mạng Tháng Mười làm khởi điểm. Hai là lấy sự kiện Mỹ ném bom nguyên tử làm khởi điểm, cho rằng tháng 8 năm 1945, Mỹ ném hai quả bom nguyên tử, nước bị ném bom là Nhật Bản, nước rung động là Liên Xô, toàn thế giới thì sợ hãi; Mỹ không những giành được thắng lợi cuối cùng trong tác chiến chống Nhật Bản mà còn thành công trong việc phô diễn sức mạnh với Liên Xô, qua đó dẫn đến sự bùng nổ chiến tranh lạnh. Ba là lấy ngày ra đời chủ thuyết Truman làm khởi điểm.

https://thuviensach.vn

Tại Mỹ có năm quan điểm về thời điểm bắt đầu chiến tranh lạnh:

1. Chiến tranh lạnh là mô hình cơ bản của mối quan hệ Mỹ - Liên Xô, chiến tranh lạnh bắt đầu từ sau Thế chiến II. Căn cứ

theo các hiệp định ký trong thời chiến, hai nước Liên Xô và Mỹ

bố trí phạm vi thế lực chính trị của mình. Thời gian 1947 - 1948

là thời khắc quan trọng, các tiêu chí chủ yếu là việc thành lập Cục Tình báo trung ương CIA Mỹ, cuộc khủng hoảng Berlin, sự

kiện Tháng Hai Tiệp Khắc, chiến tranh Triều Tiên.

2. Chiến tranh lạnh là sự đối lập và cạnh tranh về hình thái ý thức, thời gian 1917 - 1920 là lựa chọn tốt nhất - Cách mạng Tháng Mười, nước Nga Xô Viết rút ra khỏi chiến tranh, can thiệp vũ trang, sự thành lập Quốc tế Cộng sản.

3. Chiến tranh lạnh bắt đầu trong thời gian giữa hai cuộc Thế

chiến.

4. Chiến tranh lạnh bắt đầu từ Thế chiến II.

5. Chiến tranh lạnh bắt đầu từ tháng 8 năm 1945 khi Mỹ ném bom nguyên tử xuống đất Nhật Bản.

Các chuyên gia và học giả Trung Quốc cho rằng lý thuyết ngăn chặn do Kennan đề xuất đã cung cấp cho nước Mỹ cơ sở lý luận tư

tưởng tư duy chiến tranh lạnh; Diễn văn “Bức màn sắt” của

Churchill(78) mở màn cho chiến tranh lạnh; tiêu chí đánh dấu chiến tranh lạnh chính thức bắt đầu là sự ra đời chủ thuyết Truman. Chiến trường chủ yếu của chiến tranh lạnh là châu Âu, dần dần lan ra toàn thế giới. Vai chính trong chiến tranh lạnh là Mỹ và các nước đồng minh phương Tây, Liên Xô và các nước thành viên Khối Hiệp ước Warsawa; Trung Quốc và nhiều nước đang phát triển khác đều bị cuốn vào cuộc chiến tranh lạnh này với mức độ khác nhau.

https://thuviensach.vn

Chiến tranh lạnh, “lạnh” ở chỗ nào?

“Chiến tranh lạnh” không có khói súng của đại chiến thế giới, không có đao kiếm vung lên; vậy cái “lạnh” của chiến tranh lạnh ở

đâu? Thực ra cái “lạnh” căn bản nhất của chiến tranh lạnh là ở tư

duy. Tư duy chiến tranh lạnh là một loại tư duy giết người không thấy máu, tiêu diệt một quốc gia mà không thay đổi sắc mặt. Cho nên để nhận thức cái “lạnh” của chiến tranh lạnh, điều quan trọng là cần vạch ra bản chất của tư duy chiến tranh lạnh.

Cái gọi là “tư duy chiến tranh lạnh” là ý tưởng chiến lược có tính căn bản, nguyên tắc chiến lược và phương thức chiến lược được dựa vào, được tuân theo trong cuộc chơi giành giật bá quyền thế

giới giữa Mỹ và Liên Xô, là tư tưởng chỉ đạo việc tiến hành chiến tranh lạnh của hai nước này. Về bản chất, tư duy chiến tranh lạnh là một loại tư duy bá quyền. Tư duy của hai bên tiến hành chiến tranh lạnh là tư duy tranh giành bá quyền thế giới, là tư duy được tiến hành xung quanh cuộc cạnh tranh giành bá quyền thế giới.

“Tư duy chiến tranh lạnh” chủ yếu có sáu đặc điểm: 1. Tư duy rừng rú “Một núi không có hai hổ”. Đây là tư duy của chúa sơn lâm, kẻ mạnh thì làm chúa, kẻ bá chủ là vua, không cho phép xuất hiện kẻ thách thức và kẻ cạnh tranh, không ngừng tìm kiếm đối thủ để tiến đánh và ngăn chặn. Tư duy chiến tranh lạnh sợ xuất hiện thế giới đa cực, ngăn cản sự hình thành thế

giới dân chủ.

2. Tư duy đặc quyền “Lấy lợi ích bá quyền làm lợi ích quốc gia”.

Mỗi một quốc gia chủ quyền trong cộng đồng quốc tế đều có lợi ích quốc gia của mình. Nhưng lợi ích quốc gia không phải là tuỳ ý vô hạn độ; cũng như lãnh thổ quốc gia, lợi ích quốc gia có biên giới của mình. Nhưng tư duy chiến tranh lạnh của quốc gia tranh giành bá quyền có một đặc điểm và nội dung quan https://thuviensach.vn

trọng là coi bá quyền thế giới là lợi ích quốc gia của mình và ra sức giành lấy, qua đó khoác lên hành động tranh giành bá quyền thế giới của mình chiếc áo “lợi ích quốc gia”, họ cũng coi việc cộng đồng quốc tế ngăn cản hành động đó là tổn hại lợi ích quốc gia của mình, từ đó ra sức đả kích các nước khác. Coi bá quyền là một loại lợi ích để tìm kiếm, coi lợi ích bá quyền là lợi ích quốc gia để giành lấy và giữ gìn, trên thực tế là dùng cách tổn hại lợi ích của toàn bộ cộng đồng quốc tế để thỏa mãn lợi ích đặc quyền của một quốc gia bá quyền và một dân tộc bá quyền.

3. Tư duy tuyệt đối “dùng nguy hiểm tuyệt đối của đối phương để

thực hiện an toàn tuyệt đối của mình”. Trên lĩnh vực an ninh quốc gia, tư duy chiến tranh lạnh thể hiện thành “Thuyết an ninh bá quyền”, tức là cho rằng việc bảo đảm an ninh của một cường quốc thế giới chỉ có thể là bá quyền thế giới. Muốn an toàn thì phải thực hiện bá quyền thế giới, không có bá quyền thì không có an ninh. Bởi vậy, vì để giành được an ninh quốc gia thì phải giành được bá quyền thế giới. Do đó mà dốc sức tăng cường vũ trang, tiến hành chạy đua vũ trang, tìm kiếm ưu thế

tuyệt đối về sức mạnh quân sự, dùng cách đặt đối thủ ở vào thế nguy hiểm tuyệt đối để bảo đảm và thực hiện an ninh tuyệt đối của mình. Kết quả dẫn đến cuộc chạy đua vũ trang trên toàn thế giới, làm gay gắt tình trạng căng thẳng trên thế giới, cũng tạo ra sự mất an ninh hơn nữa cho chính mình; khi rơi vào cảnh theo đuổi an ninh tuyệt đối thì càng đặt bản thân vào tình trạng mất an ninh. Bá quyền không phải là sự bảo đảm cho an ninh tuyệt đối. Xây dựng sự an ninh tuyệt đối của mình trên cơ

sở sự tuyệt đối mất an ninh của kẻ khác chứ không phải là xây dựng trên cơ sở an ninh chung, tất nhiên dẫn đến hậu quả tất cả đều không có an ninh, hình thành “tình cảnh khó khăn về an ninh”.

https://thuviensach.vn

4. Tư duy số không “Cạnh tranh không thể bảo đảm đôi bên cùng thắng”. Tư duy chiến tranh lạnh tiến hành cạnh tranh ác tính theo quy tắc luật chơi kết cục bằng số không, hai bên đối kháng đều cho rằng bên mình được tức là bên đối thủ mất.

Trong mối quan hệ đôi bên, trong cuộc cạnh tranh với nhau, không thắng tức là thua, không được tức là mất. Không có kết cục hai bên cùng thắng, không có lợi ích chung.

5. Tư duy loại trừ kẻ khác “một trái đất không thể có hai chế độ”.

Ngay từ tháng 3 năm 1947, Tổng thống Mỹ Truman đã tuyên bố: “Toàn thế giới nên áp dụng chế độ của Mỹ; chỉ khi nào trở

thành một chế độ thế giới thì chế độ của Mỹ mới có thể tồn tại tiếp”. Theo tư duy của Truman, thế giới này chỉ có thể tồn tại một chế độ, đó là chế độ của Mỹ, các chế độ khác không có quyền sinh tồn. Tư duy chiến tranh lạnh kết án tử hình các chế độ xã hội và hình thái ý thức khác với mình. Bá quyền về

hình thái ý thức của Mỹ cho rằng nền văn minh nhân quyền, dân chủ và Ki Tô giáo của Mỹ đang đứng trước mối đe dọa nghiêm trọng từ nền kinh tế kế hoạch của các nước xã hội chủ

nghĩa, bọn khủng bố chuyên chế và thuyết vô thần; hai chế

độ chính trị kinh tế, hai phương thức sống và hai giá trị quan thì có mối quan hệ như nước với lửa, sự đối kháng và đấu tranh giữa chúng chỉ dẫn tới kết quả có ta thì không có ngươi, trong hai chọn một. Sứ mệnh của Liên Xô là đào mồ chôn chủ

nghĩa tư bản Mỹ; Mỹ thì muốn quẳng chế độ Xô Viết vào sọt rác lịch sử. Tư duy chiến tranh lạnh không cho phép thế giới này xuất hiện và tồn tại tình trạng “Một trái đất hai chế độ”,

“Một trái đất nhiều chế độ”; nó bóp chết sức sống đa dạng hóa của thế giới.

6. Tư duy liên minh “Không là bạn tức là thù”. Tư duy chiến tranh lạnh căn cứ theo hình thái ý thức mà nghiêm ngặt vạch đường phân giới, hai bên tự xây dựng chiến lũy của mình, thực hành chiến lược đồng minh, tìm kiếm ưu thế địa chính trị, tiến https://thuviensach.vn

hành sự đối kháng tập đoàn, đem cả thế giới đưa vào hệ thống chiến tranh lạnh, làm cho cả thế giới bị đám mây chiến tranh lạnh trùm lấy.

Chiến tranh lạnh “chiến” vì cái gì

Người Mỹ nói: “Chiến tranh lạnh là cuộc chiến giành quyền lãnh đạo thế giới”.

Giáo sư Warren Cohen, nhà lịch sử lỗi lạc của nước Mỹ nói:

“Vì sao vào cuối thập niên 40 thế kỷ XX, Mỹ và Liên Xô áp dụng thái độ đe dọa lẫn nhau? Vì sao thái độ đó có thể kéo dài đến cuối thập niên 80 thế kỷ XX? Chúng ta có thể dùng ba loại phương pháp nghiên cứu đan xen nhau để tìm ra được đáp án trên ba mặt”.

“Trước tiên, người lãnh đạo Mỹ tiếp nhận trách nhiệm nước lớn mà mọi người đều nhìn vào, lãnh đạo thế giới và sáng tạo một trật tự thế giới mới. Thứ hai, đặc tính của hai nước Mỹ và Liên Xô đã tạo ra hành vi quá đáng của xã hội công dân một nước (quốc gia thế

mạnh của Mỹ và mô hình chính phủ thế yếu) và một nước khác lại không tồn tại kiểu xã hội công dân ấy (thể chế chính trị Stalin cực quyền cao độ). Thứ ba là môi trường an ninh”.

“Nếu nước Mỹ không có quyết tâm lãnh đạo thế giới thì khó tưởng tượng có chuyện xuất hiện chiến tranh lạnh. Nếu Mỹ lựa chọn quan niệm “chủ nghĩa châu lục” (hướng về chính sách hợp tác chính trị, kinh tế với các nước cùng châu Mỹ và có tính chất bài xích các châu lục khác) do một số nhà trí thức đề xướng hồi thập niên 30 thế kỷ XX, hoặc chính sách tự cấp tự túc do một số nhà trí thức khác hồi thập niên 60 thế kỷ XX cực lực chủ trương, thì động lực phát triển thế giới sau chiến tranh sẽ khác đi rất nhiều. Song le các nhà lãnh đạo Mỹ trong thời gian một đời người đều rút ra kết luận như sau: chính là do Mỹ trốn tránh trách nhiệm lãnh đạo thế

https://thuviensach.vn

giới sau Thế chiến I nên mới tạo điều kiện cho Adolf Hitler và bọn quân phiệt Nhật Bản có dịp tạm thời hoành hành, mới làm cho cuộc đại suy thoái kinh tế thế giới và Thế chiến II trở thành hiện thực.

Liên tưởng tới câu cách ngôn của nhà thơ và nhà triết học Mỹ

George Santayana(79) Ai quên quá khứ thì người đó nhất định sẽ

giẫm lên vết xe đổ, người Mỹ đã rút ra được bài học từ các sử gia và từ giữa thập niên 40 thế kỷ XX họ ứng dụng nó vào trong thực tiễn”.

“Mục tiêu của họ là sáng tạo một trật tự thế giới có thể tăng tiến lợi ích của Mỹ. Trong trật tự thế giới đó, của cải và quyền thế của Mỹ sẽ không ngừng tăng lên, các quan niệm giá trị người Mỹ trân trọng sẽ mở rộng ra toàn thế giới”.

Trong con mắt người Mỹ, sở dĩ Adolf Hitler và bọn quân phiệt Nhật Bản có thể hoành hành, sở dĩ cuộc đại suy thoái kinh tế toàn cầu và Thế chiến II trở thành hiện thực, bài học là ở chỗ nước Mỹ

đã lẩn tránh trách nhiệm lãnh đạo thế giới, không kịp thời gánh lấy sứ mạng người lãnh đạo thế giới. Đây là một sai lầm có tính lịch sử

và là điều đáng tiếc về chiến lược của nước Mỹ. Vì để không

“giẫm lên vết xe đổ”, sau Thế chiến II nước Mỹ tất phải bước lên cương vị lãnh đạo thế giới và tất phải tiến hành chiến tranh lạnh với Liên Xô nhằm duy trì địa vị lãnh đạo ấy. Bởi thế theo quan điểm của người Mỹ thì chiến tranh lạnh là cuộc chiến vì quyền lãnh đạo thế giới.

Chiến tranh lạnh giữa Mỹ với Liên Xô, bất kể là cuộc đấu tranh và xung đột giữa chủ nghĩa tư bản với chủ nghĩa Marx tiến hành trên tầng nấc hình thái ý thức, đấu tranh giữa chế độ chính trị kinh tế tư bản chủ nghĩa với chế độ chính trị kinh tế xã hội chủ nghĩa tiến hành trên tầng nấc chế độ xã hội, hay là cuộc chạy đua vũ

trang, nhất là chạy đua vũ khí hạt nhân tiến hành nhằm giành ưu thế quân sự trên tầng nấc quân sự, thì thực chất đều là keo vật https://thuviensach.vn

và đọ sức tiến hành xung quanh bá quyền thế giới (quyền lãnh đạo thế giới).

Chiến tranh lạnh là một cuộc chiến tranh giành bá quyền dây dưa kéo dài trong tình hình hai cường quốc thế giới hình thành sau khi kết thúc Thế chiến II - Mỹ và Liên Xô đều muốn tranh bá quyền thế giới, trong tình hình hai loại hình thái ý thức xã hội chủ

nghĩa và tư bản chủ nghĩa đều muốn chủ đạo hình thái ý thức thế

giới, trong tình hình chế độ xã hội chủ nghĩa và chế độ tư bản đều muốn thay thế đối phương, dưới điều kiện vũ khí hạt nhân trở

thành vũ khí chiến lược của cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn, lấy bá quyền thế giới làm mục tiêu, lấy thực lực quân sự làm hậu thuẫn, lấy hình thái ý thức làm ngọn cờ, lấy mặt trận, liên minh làm hình thức tổ chức.

Chiến tranh lạnh là một cuộc đấu tranh giữa ngăn chặn với chống ngăn chặn do quốc gia quán quân là Mỹ tiến hành với quốc gia á quân là Liên Xô. Chiến tranh lạnh là hệ thống quốc tế song song tồn tại đối kháng và đối thoại, cạnh tranh và hợp tác, ngăn chặn và câu kết, đấu tranh và thỏa hiệp. Nó cũng là trạng thái hòa bình ẩn chứa ý đồ giết nhau và nguy cơ chiến tranh, là chiến tranh đặc chủng tiến hành dưới hình thức hòa bình. Chiến tranh lạnh sử dụng thủ đoạn chủ yếu là chạy đua vũ trang, đấu tranh ngoại giao, sức ép kinh tế và khoa học kỹ thuật, đối lập hình thái ý thức và chiến tranh gián điệp. Nguồn gốc của “chiến tranh lạnh” là sự theo đuổi bá quyền. Cuộc chiến tranh lạnh giữa Mỹ và Liên Xô tiến hành vì tranh giành bá quyền.

Trọng tài của “chiến tranh lạnh” là “phát triển”

Thế giới bao giờ cũng phải tiến lên phía trước. Chiến tranh lạnh giữa Mỹ với Liên Xô nhằm mục đích bá quyền thế giới mà trọng tài của chiến tranh lạnh lại là sự “phát triển”. Logic của tiến https://thuviensach.vn

bộ lịch sử biến cuộc chiến tranh lạnh Mỹ - Liên Xô thành một cuộc cạnh tranh và ganh đua “phát triển” không thể chuyển dịch theo ý chí con người, và căn cứ theo thành tích của họ để thực hành nguyên tắc giỏi thắng kém thua.

Cuộc cạnh tranh và ganh đua phát triển quyết định thành bại của hai phía tham gia chiến tranh lạnh. Trong quá trình cạnh tranh bá quyền thế giới, hai nước Mỹ và Liên Xô vừa nói xấu nhau, công kích nhau trên vấn đề hình thái ý thức và chế độ xã hội, lại vừa mở

hết tốc lực phát triển kinh tế và xã hội, rượt đuổi nhau. Mỹ tâng bốc cuộc cạnh tranh giữa hai nước là cuộc đấu tranh giữa hai lối sống, đấu tranh giữa thế giới tự do với thế giới cực quyền. Mỹ

tuyên bố nền văn minh vật chất trình độ cao của họ, điều kiện sinh hoạt ưu việt và phương thức hoạt động tự do của họ có sức thu hút vô song. Liên Xô thì công kích Mỹ là chủ nghĩa tư bản thối nát giãy chết. Về căn bản, sự so sánh đối chiếu hai nước Mỹ và Liên Xô quyết định tình thế cạnh tranh của hai bên, quyết định sự lên lên xuống xuống và biến đổi quanh co lắt léo trong quá trình cạnh tranh giữa hai nước.

Tuy nước Mỹ có quốc lực tổng hợp đứng đầu thế giới nhưng trong quá trình cạnh tranh Mỹ - Liên Xô, phía Mỹ từng xuất hiện tình hình thoái trào và bị động. Thập niên 70 thế kỷ XX là những năm tồi tệ trong tiến trình lịch sử của nước Mỹ, những năm tháng nảy sinh lắm vấn đề và mất lòng tin. Hồi đó kinh tế Mỹ liên tục suy thoái, số người thất nghiệp lên tới 8 triệu, nhân dân Mỹ

mất lòng tin với chính phủ, họ tỏ ra bi quan với tiền đồ của mình.

Các cuộc thăm dò dân ý cho thấy so với năm 1958 thì tình hình năm 1978 có biến đổi lớn: tỷ lệ người cho rằng chính phủ Mỹ chỉ phục vụ

một thiểu số người giàu tăng từ 18% lên 74%; tỷ lệ người cho rằng chính phủ Mỹ không thể đưa ra phán đoán chính xác từ 25% tăng lên 70%; cho rằng chính phủ Mỹ chịu sự thống trị của những người https://thuviensach.vn

không biết mình làm gì từ 28% tăng lên 56%. Trong Thông điệp Liên bang đầu tiên, Tổng thống Reagan thừa nhận trong số 10

người được hỏi ý kiến thì 6 người cảm thấy bi quan về tiền đồ

của mình. Trong vòng sơ tuyển Tổng thống tại bang New Hampshire hồi tháng 2 năm 1980, Reagan xúc động nói: “Một số

người Mỹ lớn tuổi nhớ lại thời gian trước Thế chiến II, hồi ấy người Mỹ ở mọi nơi trên thế giới, dù họ làm gì đi nữa, chỉ cần đeo chiếc huy hiệu có quốc kỳ Mỹ thì họ có thể đi bất cứ nơi nào. Ngày nay ngược lại, người Mỹ nảy sinh nguy cơ tín nhiệm và lòng tin, đánh mất sự tôn trọng của bạn bè và kẻ địch; đây thực sự là một chuyện buồn”. Phát triển là đạo lý muôn thuở, nếu bị động trong phát triển thì sẽ đánh mất sự chủ động trong cạnh tranh.

Reagan nhậm chức Tổng thống Mỹ vào thời gian nước Mỹ đang ở

vào thoái trào, gặp nhiều khó khăn, có thể nói tình trạng nát bét như

tương, Tổng thống Reagan đã cố gắng tái tạo lại uy lực quốc gia, chủ yếu tập trung công sức giải quyết các vấn đề trong nước, tăng tốc phát triển, thông qua việc chấn hưng kinh tế và tăng cường lực lượng quân sự để đạt mục tiêu chấn hưng sức mạnh quốc gia. Ông áp dụng một loạt biện pháp chiến lược, đặc biệt là ngày 13 tháng 8

năm 1981 ký luật giảm thuế biên độ lớn, quyết định trong ba năm sẽ giảm 25% thuế thu nhập. Luật này trở thành chất xúc tác cho sự

phục hưng và phồn vinh nền kinh tế Mỹ. Bắt đầu từ nửa cuối năm 1982, chính phủ Reagan thực hành chính sách “ba cao”: thâm hụt ngân sách cao, lãi suất cao, hối suất đồng USD cao, nhằm kích thích sự phục hồi và phát triển kinh tế. Tháng 12 năm 1982, kinh tế Mỹ đi ra khỏi đáy vực. Năm 1983, GDP Mỹ thực tế tăng 3,6%; năm 1984 kinh tế tăng trưởng 6,5%, là tốc độ tăng trưởng cao nhất trong 30 năm gần đây. Tỷ lệ lạm phát trong ba năm hạ

xuống còn 3,9%, mức thấp nhất trong 17 năm. Trong hai năm đã tạo ra 7,3 triệu việc làm. Reagan thi hành chiến lược tái chấn hưng sức mạnh quốc gia, sức mạnh quân sự, dùng thực lực để tìm kiếm https://thuviensach.vn

hòa bình. Chi phí quân sự của Mỹ tăng từ 171 tỷ USD năm 1981 lên 376 tỷ USD năm 1986.

Mọi người nói thời kỳ Reagan là thời kỳ tấn công, thời kỳ phát động tổng công kích Liên Xô dưới ngọn cờ chủ nghĩa tân bảo thủ. Cơ

sở và hậu thuẫn để thực hành chiến lược tiến công là phát triển kinh tế. Tại nước Mỹ, chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa bảo thủ liên tục thay nhau ở vào địa vị lãnh tụ. Thập niên 30 - 40 thế kỷ XX, chủ

nghĩa tự do thịnh hành, kinh tế Mỹ phồn vinh, địa vị chiến lược hùng mạnh, nước Mỹ là lãnh tụ thế giới phương Tây, là kẻ mạnh trong cuộc cạnh tranh Mỹ - Liên Xô, song cũng tích lũy nhiều loại mâu thuẫn.

Từ thập niên 70 trở đi, chủ nghĩa tân bảo thủ nổi lên trong thế

giới tư bản và dần dần trở thành trào lưu tư tưởng chính. Đặc điểm của chủ nghĩa tân bảo thủ là: hữu khuynh hóa về chính trị, chống cộng sản mạnh mẽ về hình thái ý thức, chủ trương tiến hành cuộc thánh chiến không đội trời chung, cuộc thập tự chinh với chủ nghĩa cộng sản. Trong lĩnh vực kinh tế, tuân theo lý thuyết của phái cung ứng, chủ nghĩa tân bảo thủ khai tử chính sách phúc lợi xã hội. Chủ

nghĩa tân bảo thủ kiên trì tư tưởng chiến lược hai cực đối đầu nhau, tích cực đẩy mạnh ngoại giao sức mạnh và triển khai chạy đua vũ trang nhằm giữ gìn lợi ích quốc gia. Niềm tin cơ bản của Reagan là chính quyền nhỏ, thu thuế thấp, giảm bớt phúc lợi, tăng cường quốc phòng. Ông tôn sùng vũ lực, mê say chiến tranh lạnh, kiên quyết chống Liên Xô, chống cộng sản. Các cố vấn của Reagan chủ trương ban lãnh đạo Liên Xô phải lựa chọn giữa thay đổi chủ nghĩa cộng sản theo phương hướng của phương Tây hay là tiến hành chiến tranh, không có phương thức giải quyết nào khác hoặc phương thức chiếu cố cả hai.

Tiến sang thập niên 80 thế kỷ XX, mục tiêu chiến lược của Mỹ

đối với Liên Xô không phải là cùng chung sống với Liên Xô nữa mà https://thuviensach.vn

là phải thay đổi thể chế của Liên Xô, đạt được mục tiêu không đánh mà thắng. Dưới sự chỉ đạo của chủ nghĩa tân bảo thủ, chính phủ

Reagan ấn định “chính sách tổng hợp” tam vị nhất thể đối với Liên Xô, đó là chạy đua vũ trang, trừng trị về kinh tế, dự án chiến tranh giữa các vì sao SDI, nhằm thách thức toàn diện Liên Xô trên các mặt quân sự, kinh tế và kỹ thuật. Trong giai đoạn này, sở dĩ

chính phủ Reagan có thể phát động thế tiến công, tiến hành

“chính sách tổng hợp” tam vị nhất thể cứng rắn đối với Liên Xô, đó là nhờ dựa trên cơ sở kinh tế Mỹ phát triển tốt. Ba mặt của

“chính sách tổng hợp” này, mặt nào cũng dựa vào sự nâng đỡ của sức mạnh kinh tế.

Thời kỳ tiến công của Reagan và thời kỳ phát triển của kinh tế

Mỹ lại trùng với thời kỳ trì trệ của Brezhnev. Hồi giữa và cuối thập niên 70 thế kỷ XX, Liên Xô tiến sang thời kỳ đình trệ, biểu hiện chủ

yếu là thể chế chính trị, kinh tế truyền thống ngày một xơ cứng đã nghiêm trọng ngăn cản sự phát triển xã hội và kinh tế; bệnh giáo điều, quan liêu thịnh hành, quyền lực tập trung cao độ; dân chủ

hữu danh vô thực; kinh tế tăng trưởng chậm; mâu thuẫn xã hội và dân tộc hé lộ; trong sự so sánh và cạnh tranh sức mạnh với Mỹ, Liên Xô ngày một rơi vào địa vị bất lợi; cơ cấu quan liêu và đội ngũ cán bộ khổng lồ do Liên Xô xây dựng đã phình to ác tính dưới thời Brezhnev.

Theo thống kê năm 1982, đơn vị cấp Bộ (Bộ và Ủy ban) và các đơn vị trực thuộc Hội đồng Bộ trưởng có tới 110 đơn vị. Thời gian 1975 - 1983, tổng số nhân viên các cơ quan quản lý trong toàn Liên Xô tăng mạnh lên 3 triệu, hình thành một đội ngũ cán bộ đông tới 21

triệu người. Các cơ quan quản lý từ trung ương tới địa phương chồng chéo nhau. Ngành công nghiệp và xây dựng Liên Xô lập hơn 40 bộ

toàn liên bang và liên bang kiêm nước cộng hòa, đặt hơn 700 tổng cục quản lý, tiến hành quản lý thông qua kế hoạch hơn 50 nghìn doanh https://thuviensach.vn

nghiệp. Hơn 6 triệu cán bộ lãnh đạo thao túng hoạt động kinh tế

nhà nước. Số cán bộ quản lý trong ngành nông nghiệp tới 3 triệu người, đông hơn cả tổng số nông dân Mỹ.

Cán bộ Liên Xô áp dụng chế độ ủy nhiệm và trên thực tế là chế

độ suốt đời, khiến cho đội ngũ cán bộ phổ biến già hóa. Đại hội Đảng Cộng sản Liên Xô lần thứ XXVI bầu ra Bộ Chính trị có 25

người thì toàn bộ là bộ sậu từ đại hội XXV, tuổi bình quân của Bộ

Chính trị là 70,1 tuổi, của Ban Thư ký là 68 tuổi. Cán bộ chỉ chịu trách nhiệm với cấp trên, trình độ người lãnh đạo hạ thấp nhanh chóng, cơ quan chính trị thi hành chế độ “đào thải tự nhiên chiều ngược”, đề bạt một loạt người tầm thường, không có năng lực, không ngay thẳng, còn những người có tài và dám đề xuất ý kiến thì không được dùng. Bệnh quan liêu, tham nhũng thịnh hành, không ít người mê muội với việc tranh chức tước và kiếm tiền, chẳng những hình thành một tầng lớp quý tộc đặc quyền mà còn chuyển giao đặc quyền đó cho con cháu, hình thành chế độ kế thừa đặc quyền.

Brezhnev thích được ca tụng công đức.

Năm 1976, báo “Sự Thật” lần đầu mở chuyên mục 7 ngày liền chúc thọ Brezhnev 70 tuổi. Các bài viết đầy những lời lẽ a dua nịnh bợ tởm lợm. Giới yếu nhân chính trị Liên Xô gọi Brezhnev là “lãnh tụ của chúng ta”, “nhân vật vĩ đại nhất thời đại chúng ta”, tuyên bố

nhân dân Liên Xô khắp nơi đều đang “đọc, đọc lại, quên ăn quên ngủ nghiên cứu các trước tác của Brezhnev”, bởi lẽ đó là “suối nguồn trí tuệ tư tưởng vô cùng vô tận”. Năm 1975, Brezhnev bệnh tình rất nặng, hồi ấy ông ta tập trung quyền hành lớn trong tay mình, Liên Xô tiến sang thời kỳ người già trị quốc, bệnh nhân trị

quốc. “Hồi ký Gorbachov” viết: “Brezhnev đã không thể tiếp tục lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các cuộc họp Bộ Chính trị càng ngày càng rút ngắn thời gian. Brezhnev ngồi đấy mà không hay biết gì, không biết mình đang ở đâu, cuộc họp có những ai dự, mình nên https://thuviensach.vn

làm gì. Thường xuất hiện tình hình như thế này: Ông ta ngồi và đọc các bài phát biểu ngắn gọn do trợ lý dự thảo và đánh máy cỡ chữ

đặc biệt to, có lúc còn đọc không nổi, câu trước câu sau không ăn nhập với nhau. Hình như ông ta đã hiểu được điều đó, chỉ dùng con mắt buồn rầu nhìn mọi người”. Các thành viên dự họp vì muốn chấm dứt cảnh hành hạ mọi người ấy nên đều vội vã thông qua các nghị quyết rồi rời phòng họp với tâm trạng bất an. Andropov nắm quyền lãnh đạo 14 tháng, trừ đi thời gian ốm đau, thực tế

làm việc chưa đầy nửa năm. Chernenko là một viên chức điển hình trong chế độ Liên Xô, tư tưởng bảo thủ, khi lên nắm chính quyền trên thực tế đã mất khả năng làm việc, trong thời gian hơn một năm không có công trạng gì cả.

Không có phát triển thì không có sức thu hút và sức cạnh tranh.

Chủ nghĩa xã hội mô hình Liên Xô đi tới tận cùng, sự sụp đổ của phe Liên Xô khó mà tránh được. Trong đó cuộc trốn chạy lớn của công dân Cộng hòa dân chủ (CHDC) Đức là một màn kinh điển. Tây Berlin là cái tủ kính của thế giới tư bản, cái gương của lối sống phương Tây. Theo thống kê, trong các năm 1948 - 1960 trước sau có 2,5

triệu người CHDC Đức di cư sang Cộng hòa Liên bang (CHLB) Đức, con số này tương đương 20% tổng số dân CHDC Đức! Riêng trong năm 1961 có 200 nghìn người CHDC Đức chạy trốn sang CHLB Đức.

Phần lớn họ chạy từ Đông Berlin sang Tây Berlin. Năm 1989 CHDC

Đức bắt đầu có nhiều người ra đi. Ngày 4 tháng 11 năm 1989, Đông Berlin nổ ra cuộc biểu tình của nửa triệu người. Trong 24 tiếng đồng hồ từ ngày 11 đến 14 giờ ngày 12, tổng cộng có 540 nghìn người CHDC Đức đi sang CHLB Đức. Đến ngày 13, cảnh sát CHDC

Đức nói họ đã cấp visa du lịch cho 5,18 triệu người. Hải quan CHDC

Đức cho biết thời gian từ ngày 9 tới 27 tháng 11 đã có 16,90 triệu người CHDC Đức và 2,40 triệu ô tô đi qua trạm biên phòng. Nhiều đợt công dân CHDC Đức đã ra đi, họ từ bỏ lối sống đã mất sức thu hút họ.

https://thuviensach.vn

Một điều kiện quan trọng để chiến tranh lạnh có thể duy trì lâu dài là thế cân bằng về “lực lượng”. Thực lực có thể đối kháng nhau của Liên Xô và Mỹ là điều kiện vật chất và cơ sở vật chất của chiến tranh lạnh. Lực lượng răn đe của hai bên hình thành cục diện cân bằng răn đe; nền hòa bình xây dựng trên cơ sở đối kháng ngang bằng thực lực là một kiểu cầm cự ở thế cân bằng, là một cuộc kéo co chiến lược. Trong quá trình phát triển, khoảnh cách chênh lệch giữa hai bên bị nới rộng, thế cân bằng bị phá vỡ, cũng tức là kết thúc cuộc chơi kéo co chiến lược này.

Bình tâm xem xét “chiến tranh lạnh”

Nói chiến tranh lạnh nghìn năm công tội, nhưng vẫn cần có sự

đánh giá khách quan về địa vị lịch sử của chiến tranh lạnh. Trong lịch sử thế giới cận đại, quá trình tranh giành bá quyền của các nước lớn chưa bao giờ ngừng, nhưng nói một cách so sánh thì chiến tranh lạnh vẫn là một cuộc cạnh tranh văn minh nhất.

Nói chiến tranh lạnh là một cuộc chiến văn minh, chủ yếu thể

hiện ở ba mặt sau:

1. 1. Mục tiêu của chiến tranh lạnh tương đối văn minh. Liên Xô và Mỹ tranh giành “ba quyền” đối với thế giới: quyền chủ

đạo, quyền lãnh đạo và bá quyền. Rốt cuộc, không thể đánh đồng điều đó với quyền chiếm lĩnh, quyền thống trị, quyền thực dân đối với thế giới mà trước kia các nước lớn tranh giành nhau, là mục tiêu chiến lược tương đối văn minh.

2. Thủ đoạn của chiến tranh lạnh tương đối văn minh. Tuy chiến tranh lạnh sử dụng nhiều thủ đoạn, cũng xuất hiện nhiều lần nguy cơ khủng hoảng, nhưng rốt cuộc Mỹ và Liên Xô không có xung đột quân sự trực tiếp, không xảy ra đại chiến thế giới, đặc biệt không nổ ra chiến tranh hạt nhân. Tình hình có cạnh tranh lớn mà không có chiến tranh lớn là điều chưa từng có trong lịch https://thuviensach.vn

sử. Điều đó cũng thể hiện sự kiềm chế và lý trí của hai bên, đây là sự tiến bộ và tiến hóa văn minh của chính trị thế giới.

3. Kết cục của chiến tranh lạnh tương đối văn minh. So sánh với việc kẻ thắng xử lý và bố trí kẻ thua trong thời gian sau Thế

chiến I và II, có thể thấy chiến tranh lạnh vẫn có sự kiềm chế và tương đối văn minh.

4. Chiến tranh lạnh trả giá tương đối nhỏ. Cái giá phải trả của chiến tranh lạnh tuy rằng nặng nề, nhưng với tư cách là một cuộc cạnh tranh nước lớn không đánh mà thắng, rốt cuộc là tương đối rẻ so với giá của các cuộc chiến tranh giữa các nước lớn trong quá khứ.

Chiến tranh lạnh là sản phẩm của thời đại. Ở thời đại đó loài người chịu đựng không nổi cái giá của cuộc đại chiến thế giới, lại càng không chịu nổi cái giá của chiến tranh hạt nhân; bởi thế nước lớn muốn tranh quyền bá chủ thế giới chỉ có thể áp dụng hình thức chiến tranh lạnh. Chiến tranh lạnh là một sản phẩm lỗi thời, bởi lẽ thời đại ngày nay nhân loại chịu không nổi cái giá của chiến tranh lạnh, số phận của chiến tranh lạnh chỉ có thể đưa vào viện bảo tàng, vào sọt rác. Cuộc cạnh tranh chiến lược của các nước lớn vẫn sẽ tiếp tục, dùng phương thức phi chiến tranh lạnh để tiếp tục.

Các gợi ý từ chiến tranh lạnh

Chiến tranh lạnh là một giai đoạn của cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn trong lịch sử thế giới, là một mô hình cạnh tranh nước lớn dưới điều kiện lịch sử nhất định. Chiến tranh lạnh đem lại nhiều gợi ý đối với sự cạnh tranh giữa các nước lớn.

Tính tất nhiên và tính ngẫu nhiên của chiến tranh lạnh Sự nảy sinh chiến tranh lạnh có tính tất nhiên nhưng cũng có tính ngẫu nhiên nhất định. Có người nói, nếu Tổng thống https://thuviensach.vn

Roosevelt sống thêm được năm năm nữa thì mối quan hệ Mỹ -

Liên Xô sẽ phát triển ra sao?

Mỹ là quốc gia rất chú trọng dân ý. Tình hình dân ý ở Mỹ trước khi bắt đầu chiến tranh lạnh như thế nào? Trước ngày kết thúc Thế chiến II, tuy một số quan chức Mỹ đã coi Liên Xô là kẻ địch tiếp sau, nhưng cuộc thăm dò dân ý tiến hành vào tháng 12 năm 1945 cho thấy chỉ có hơn 1/3 người Mỹ dự đoán trong 1/4 thế kỷ

tiếp sau sẽ có một trận đại chiến và họ coi Liên Xô là quốc gia sẽ

gây ra chiến tranh. Cuộc thăm dò dân ý tháng 9 năm 1946 thì cho thấy chỉ có 8% người Mỹ đồng ý từ bỏ sự hòa giải với Liên Xô, còn 74% người cho rằng hai nước Mỹ và Liên Xô đều có trách nhiệm về mối bất hòa đã xuất hiện giữa hai nước. Có thể thấy ý thức chiến tranh lạnh không phải là luồng chính trong ý thức của người dân Mỹ. Ý thức chiến tranh lạnh của dân chúng Mỹ là do sự tuyên truyền và kích động của giới tinh anh Mỹ gây nên. Nếu giới tinh anh Mỹ không phải là phái chủ trương chiến tranh lạnh, nếu họ

hướng dẫn dư luận theo một hướng khác thì sự thể có lẽ đã khác đi.

Luồng chính của “dân ý” Mỹ không phải là chiến tranh lạnh, thế thì “quan ý” trong chính phủ Mỹ phải chăng cũng nghiêng về

phía chiến tranh lạnh? Cũng chẳng phải là thế. Các nhà chính trị

Mỹ chống chiến tranh lạnh có những người thái độ khá kiên quyết. Sau Thế chiến II, chính sách cứng rắn đối với Liên Xô của Tổng thống Truman đã chủ đạo chính trường Mỹ, nhưng cũng có người phản đối. Thí dụ Henry A. Wallace Bộ trưởng Bộ Thương mại trong chính phủ Truman chủ trương tiếp tục thi hành chính sách Mỹ hợp tác chung sống với Liên Xô của Roosevelt, chủ trương trên cơ sở phạm vi thế lực và thế cân bằng, Mỹ và Liên Xô tiến hành sắp xếp, tiếp tục duy trì mối quan hệ đồng minh trong thời chiến tranh, chủ trương bảo đảm an ninh của Liên Xô tại Đông Âu nhằm đạt được sự thông cảm về chính trị với Liên Xô, để chủ

https://thuviensach.vn

nghĩa tư bản và chủ nghĩa cộng sản tiến hành cạnh tranh “cơ sở hữu hảo”, trong tình hình toàn thế giới đều mở cửa thương mại.

Wallace công khai công kích chính sách cứng rắn của Mỹ đối với Liên Xô, cho rằng chủ nghĩa Truman chẳng khác gì lời tuyên chiến với Liên Xô, là “sự mạo hiểm ngu ngốc”, sẽ dẫn toàn thế giới tiến vào “thế kỷ khủng bố”. Truman thì lên án Wallace là “kẻ theo chủ

nghĩa hòa bình”, là nhân vật nguy hiểm hơn các các phần tử thân Quốc xã trong thời kỳ Thế chiến II, là “phần tử gây rối” phục vụ

Stalin. Kết quả Wallce bị mất chức. Truman dùng chính sách ngăn chặn thay thế chính sách hợp tác nước lớn và an ninh tập thể của Roosevelt, cũng từ đó đánh dấu chấm hết chủ nghĩa biệt lập của Mỹ.

Dễ dàng nhận thấy sự khác biệt giữa ý tưởng hợp tác nước lớn và an ninh tập thể của Roosevelt với chính sách cứng rắn đối với Liên Xô của Truman, đã có ảnh hưởng khác nhau đối với nước Mỹ và tình hình thế giới sau chiến tranh. Lịch sử không thể giả thiết, nhưng có thể tranh thủ và sáng tạo tương lai. Trong tính tất nhiên và tính ngẫu nhiên của chiến tranh lạnh có không gian để người ta phát huy tính năng động chủ quan và tính sáng tạo. Trong nội bộ nước lớn, làm thế nào để hình thành nhận thức đúng đắn, tránh được các sai lầm về quan niệm chiến lược; giữa các nước lớn cạnh tranh với nhau, làm thế nào để hình thành nhận thức chung về chiến lược, ngăn ngừa sự bóp méo ý tưởng chiến lược, là những vấn đề trọng đại quyết định số phận quốc gia và tiền đồ thế giới.

Trên vấn đề đối với nước Mỹ, Trung Quốc ngày nay kiên trì

“tăng cường tín nhiệm, mở rộng sự đồng thuận chung, phát triển hợp tác, không làm chuyện đối kháng”. Đây là một ý tưởng mới trong cuộc cạnh tranh nước lớn. Sự cố gắng của Trung Quốc không chỉ vì để đóng góp cho việc mở ra tình hình mới trong mối https://thuviensach.vn

quan hệ Trung Quốc - Mỹ, hơn nữa còn hình thành ảnh hưởng chiến lược tích cực đối với tình hình thế giới.

So sánh mô hình Liên Xô với mô hình Mỹ

Mục tiêu của cuộc chiến tranh lạnh Mỹ - Liên Xô là giành quyền bá chủ thế giới, nhưng kết cục cuộc cạnh tranh lại phụ thuộc vào sự

phát triển. Cho nên trong thực tiễn, chiến tranh lạnh là sự so sánh lớn hai loại mô hình phát triển, là sự so sánh lớn mô hình Liên Xô với mô hình Mỹ. Kết quả so sánh là chủ nghĩa tư bản đặc sắc Mỹ

chiến thắng chủ nghĩa xã hội mô hình Liên Xô.

Mô hình Liên Xô là một sáng tạo vĩ đại trong lịch sử nhân loại, nhưng từ sau khi hình thành vào thập niên 30 thế kỷ XX, mô hình Liên Xô tự cho mình là “ưu việt”, suốt nửa thế kỷ không biến đổi gì cả, mấy chục năm vẫn như cũ, cuối cùng sa vào tình trạng trì trệ

và xơ cứng, đánh mất động lực phát triển và sức sống. Còn chủ

nghĩa tư bản mô hình Mỹ thì trong cuộc đại khủng hoảng hồi thập niên 30 được trải qua sự cải tạo “Chính sách Mới” của Roosevelt sau đó lại có điều chỉnh, khiến cho mô hình Mỹ so với mô hình Liên Xô càng có sức sống và tiềm lực phát triển. Điều này về căn bản đã quyết định kết cục và số phận cuộc cạnh tranh giữa hai bên.

Lý tưởng của một quốc gia chỉ có thể được thực hiện qua mô hình lý tưởng. Áp dụng mô hình phát triển cứng nhắc thì cho dù anh thuộc vào “chủ nghĩa” nào đi nữa, sẽ đều không có sức sống, sức ngưng tụ và sức cạnh tranh. Mô hình phát triển quốc gia ắt phải không ngừng phát triển, không thể dựa vào “xuất thân” màu đỏ, không thể “ăn vào vốn cũ”. Một mô hình phát triển chỉ có thể đi trước mô hình khác trong so sánh quốc tế, đặc biệt là ưu việt hơn mô hình phát triển của đối thủ, thì mới làm cho quốc gia ở vào vị

thế thuận lợi trong cuộc cạnh tranh. Sự trỗi dậy của Trung Quốc là sự trỗi dậy của mô hình chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung https://thuviensach.vn

Quốc; bất kỳ mô hình nào khác trên thế giới đều không thể sánh được với sức sống phát triển của mô hình này. Nhưng mô hình Trung Quốc vẫn còn đang không ngừng sáng tạo cái mới; nó đã làm nên huyền thoại chấn động cả thế giới và thể hiện tiềm lực to lớn.

Cạnh tranh hình thái ý thức và sự thành bại của chiến tranh lạnh Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Liên Xô in đậm màu sắc hình thái ý thức chưa từng có tiền lệ trong lịch sử cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Chiến tranh lạnh từ đầu đến cuối diễn ra dưới ngọn cờ hình thái ý thức. Cái gọi là cạnh tranh phát triển không những là phát triển kinh tế mà còn là phát triển hình thái ý thức. Tư tưởng chủ nghĩa Marx, hình thái ý thức chủ nghĩa xã hội trỗi dậy trong trào lưu tư tưởng phê phán và chôn vùi chủ nghĩa tư bản, ban đầu vốn có ưu thế lớn mạnh. Song le cái ưu thế đó cần được duy trì trong sự phát triển; sự đình trệ và xơ cứng sẽ làm mất ưu thế.

Đáng tiếc là sau Thế chiến II, nhất là sau khi Stalin qua đời, Liên Xô trước sau không còn chiếm được điểm cao khống chế

trong lĩnh vực hình thái ý thức có thể kích động và vẫy gọi nhân dân thế giới, không hình thành được ưu thế hình thái ý thức của mình.

Kết quả là chẳng những không được lòng dân trên mặt so sánh lợi ích vật chất mà trên mặt tinh thần và văn hóa cũng khó giành được sự thuận lòng quy phục của thiên hạ. Một số nội dung hình thái ý thức do Liên Xô đề ra khó giành được sự tán đồng của nhân dân trong nước mình mà trên quốc tế cũng không thể giành được sự

chủ động về đạo nghĩa, thậm chí càng bị cô lập trên thế giới. Trong mối quan hệ với Trung Quốc, Liên Xô thi hành chủ nghĩa Sô-vanh, biến Trung Quốc từ bạn đồng minh thành kẻ địch. Liên Xô đưa ra thuyết chủ quyền hữu hạn, thuyết chuyên chính quốc tế, đưa xe tăng vào Tiệp Khắc càng làm mất lòng dân và sự ủng hộ của các nước khác. Nghị quyết của Liên Hợp Quốc lên án Liên Xô xâm https://thuviensach.vn

nhập Afghanistan từ năm 1980 trở đi ngày càng được nhiều nước ủng hộ: năm 1986 được 122 nước tán thành, chỉ có 19 nước ủng hộ.

Trên mặt coi trọng sự chiếm lĩnh điểm cao đạo đức, nước Mỹ có nhiều chỗ đáng chú ý. Từ chính sách ngoại giao theo chủ nghĩa lý tưởng của Tổng thống Wilson, “bốn tự do lớn” của Roosevelt cho đến ngoại giao nhân quyền của Tổng thống Carter, sức mạnh mềm hình thái ý thức ở trong và ngoài nước của Mỹ đều có khả

năng cạnh tranh chiến lược. Chính sách ngoại giao Mỹ trong thời kỳ

Thế chiến I đã bao hàm nhân tố nhân quyền, Tổng thống Wilson đưa ra chính sách ngoại giao theo chủ nghĩa lý tưởng, tuyên truyền rộng rãi nước Mỹ không tìm kiếm lợi ích riêng, “chỉ bảo vệ

quyền lợi của loài người”. Điều đó đã coi sự tôn nghiêm của quốc gia và cái gọi là nhân quyền là cơ sở quan trọng của chính sách Mỹ.

Nền ngoại giao chủ nghĩa lý tưởng do Tổng thống Wilson đề

xuất đã có ảnh hưởng quan trọng tới Tổng thống Roosevelt. Trong Thông điệp Liên bang ngày 6 tháng 1 năm 1941, Roosevelt đề xuất xây dựng an ninh tập thể và tìm kiếm “một thế giới có bốn loại tự

do cơ bản của loài người”, đó là: tự do ngôn luận và phát biểu ý kiến; tự do dùng cách của mình để tôn thờ Thượng Đế; tự do không lo thiếu thốn; tự do không lo sợ hãi. Ngày 9 tháng 8 năm 1941, Roosevelt và Churchill ký “Hiến chương Đại Tây Dương”, trong đó nhắc lại các nguyên tắc cơ bản nói trên: sau khi chiến thắng phát xít, thế giới cần xây dựng hòa bình, làm cho nhân dân các nước an cư lạc nghiệp, sống tự do, không phải lo sợ gì, không lo thiếu thốn.

Các văn kiện quốc tế sau này công bố như “Tuyên ngôn Liên Hợp Quốc” và “Hiến chương Liên Hợp Quốc” đều nhắc lại các nguyên tắc và điều văn liên quan tới nhân quyền cơ bản.

Sau chiến tranh, chính phủ Mỹ luôn luôn quan tâm vấn đề

nhân quyền, vì những cái đó liên quan tới giá trị quan của nước Mỹ

cũng như tới hình ảnh cùng địa vị lãnh tụ thế giới của Mỹ. Nhưng https://thuviensach.vn

trước giữa thập niên 70 thế kỷ XX, chính phủ Mỹ về căn bản không ràng buộc nhân quyền với ngoại giao. Tổng thống Carter muốn lãnh đạo phong trào nhân quyền trên toàn thế giới, cho rằng nêu cao nhân quyền sẽ trở thành trào lưu của thế giới trong tương lai, nước Mỹ cần đứng trên đỉnh ngọn sóng trào lưu ấy, nhấn mạnh nhân quyền là linh hồn và tinh túy của chính sách ngoại giao Mỹ, là nhân tố quan trọng xác định mối quan hệ ngoại giao với các nước khác. Tuyên bố nhân quyền là hòn đá tảng của chính sách ngoại giao Mỹ, nhân quyền trở thành ngọn cờ thế giới của Mỹ, trở

thành điểm cao khống chế hình thái ý thức Mỹ, là giá trị phổ cập mà nước Mỹ tuyên truyền rộng rãi. Mỹ dùng nhân quyền để chế

ước chủ quyền, mượn cớ bảo vệ nhân quyền để đẩy mạnh bá quyền thế giới, tăng cường khả năng tiến hành cạnh tranh chiến lược với Liên Xô.

Phát triển là đạo lý muôn thưở, không những chỉ là phát triển kinh tế mà còn là phát triển tư tưởng, tinh thần, phát triển văn hóa, phát triển hình thái ý thức. Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc với Mỹ có một lĩnh vực quan trọng là cạnh tranh giữa giá trị quan của Trung Quốc với giá trị quan của Mỹ, lĩnh vực này là miền quê linh hồn của mọi người. Hình thái ý thức của Trung Quốc phải có điểm cao khống chế của mình, giá trị quan của Trung Quốc phải có sức truyền cảm thế giới, giá trị quan Trung Quốc phải có giá trị quan phổ quát thế giới. Một Trung Quốc có thể dẫn dắt thế giới về

mặt tinh thần thì mới có thể trở thành “quốc gia linh hồn” của thế giới.

Thời đại chiến tranh lạnh và thời đại phi chiến tranh lạnh Chiến tranh lạnh là một mô hình cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, nó cũng là sự trả giá cho cuộc cạnh tranh đó, hơn nữa còn là cái giá cao khó có thể gánh chịu nổi. Chiến tranh lạnh chẳng những đem số phận hai nước Liên Xô và Mỹ ra đánh cược mà còn đem số

https://thuviensach.vn

phận của toàn nhân loại ra đánh cược. Nói về hai bên thắng thua trong cuộc chiến tranh lạnh, cố nhiên bên thua thì thua thảm hại, còn bên thắng thì sao lại không phải là thắng một cách thảm hại, thắng sát nút!

Cái giá phải trả cho chiến tranh lạnh rất nặng nề. Không những gây ra tình trạng mở rộng cuộc đấu tranh giai cấp trong cộng đồng quốc tế mà chiến tranh lạnh còn mở rộng đấu tranh giai cấp nội bộ nước mình. Chính sách chiến tranh lạnh của Mỹ thể

hiện ở sự ngăn chặn Liên Xô và cũng thể hiện ở phong trào “Tuyên thệ trung thành” trong nước Mỹ. Ngày 21 tháng 3 năm 1947, Tổng thống Truman ra mệnh lệnh số 9835 yêu cầu tiến hành một đợt thẩm tra an ninh đối với 2,5 triệu viên chức nhà nước. Đợt điều tra lòng trung thành này còn mở rộng tới 3 triệu thành viên trong lực lượng vũ trang và 3 triệu người làm thuê cho các doanh nghiệp nhận thầu đơn hàng ngành quốc phòng. Như vậy tại nước Mỹ ít nhất có 8 triệu người thường xuyên sống trong nỗi ám ảnh cần chứng minh lòng trung thành của họ. Nếu cộng thêm gia đình của họ thì nước Mỹ có 20 triệu người đứng trước mối đe dọa bị thẩm tra bất cứ lúc nào. Cuối cùng cả đến lòng trung thành của Tổng thống Mỹ cũng bị nghi ngờ. Ngày 6 tháng 11 năm 1953, Bộ trưởng Tư pháp Mỹ buộc tội Truman có ý định bao che cho một gián điệp Liên Xô. Các đảng viên Cộng sản Mỹ phải đăng ký với toà án, nếu không sẽ bị án tù hai năm.

Cái giá phải trả về mặt kinh tế của chiến tranh lạnh cũng rất lớn. Hồi giữa thập niên 20 thế kỷ XX, mối quan hệ buôn bán giữa Mỹ với Liên Xô được phát triển nhất định, lần lượt xuất hiện các tổ chức thương mại dân doanh. Mỹ trở thành một trong các nhà cung cấp lớn nhất cho Liên Xô các thiết bị cần cho công cuộc xây dựng Liên Xô, cũng như đã bắt đầu tiến hành đầu tư và hợp tác kỹ

thuật tại Liên Xô. Đến năm 1931 có khoảng 40 công ty lớn của Mỹ

https://thuviensach.vn

đã ký 134 thoả thuận hợp tác kỹ thuật với Liên Xô, có chừng 1.000 kỹ

sư Mỹ làm việc ở Liên Xô, 842 cán bộ Liên Xô sang đào tạo tại Mỹ.

Năm 1933, Mỹ và Liên Xô lập quan hệ ngoại giao, năm 1937 Mỹ cho Liên Xô hưởng chế độ tối huệ quốc. Nhưng sau khi chiến tranh lạnh bắt đầu, kim ngạch thương mại phương Tây với phương Đông chỉ còn chiếm 1,3% tổng kim ngạch thương mại toàn thế giới, năm 1956 cũng chỉ có 2,6%. Mối quan hệ kinh tế giữa Mỹ với Liên Xô không thể phát triển trong một thời gian dài.

Cái giá phải trả cho chiến tranh lạnh của hai “phe” cũng rất cao.

Chiến tranh lạnh tiến hành đối kháng lẫn nhau dưới hình thức phe và liên minh. Liên Xô gánh chịu rất nặng cho việc duy trì phe xã hội chủ nghĩa. Theo ước tính của phương Tây, năm 1986 mỗi ngày Liên Xô cung cấp cho Cuba 1,3 triệu USD, mỗi năm là 5 tỷ USD; cho Afghanistan mỗi ngày 12 triệu USD; cho Việt Nam mỗi ngày 8 triệu USD; cho Ethiopia mỗi ngày 3 triệu USD. Còn có một số liệu thống kê nữa: trong thời gian 1986-1990, hàng năm Liên Xô viện trợ Việt Nam 2,5 tỷ USD, ngoài ra còn 1 tỷ USD viện trợ quân sự. Trong 5

năm đó, Liên Xô cung cấp cho Mông Cổ 3 tỷ USD. Liên Xô đã cung cấp cho Cuba 3,5 tỷ USD viện trợ kinh tế và quân sự, chưa kể các khoản viện trợ gián tiếp và ưu đãi về vật tư.

Cuộc chiến tranh lạnh kéo dài nửa thế kỷ là một đợt kiểm nghiệm, một sự tuyên án, cũng là một bài học. Cạnh tranh ác tính kiểu chiến tranh lạnh là tai nạn của nhân loại; kết cục của chiến tranh lạnh là lời tuyên án của lịch sử; bài học của chiến tranh lạnh cũng làm cho thế giới đi tới sự đồng thuận là cần sáng tạo một thế giới không có chiến tranh lạnh.

https://thuviensach.vn

V. Mỹ sẽ ngăn chặn Trung Quốc như thế nào Trong cuộc giành giật ngôi vị quốc gia quán quân, Mỹ là tay thiện nghệ về khoản ngăn chặn đối thủ. Trong chuyện này, Mỹ vừa thạo đánh tốc chiến lại cũng có khả năng chịu đựng đánh lâu dài.

Khi ngăn chặn Nhật Bản, trên căn bản Mỹ dùng cách đánh nhanh thắng nhanh; khi ngăn chặn Liên Xô, Mỹ lại dùng chiến tranh lâu dài. Giờ đây Mỹ muốn tiến hành “cuộc chiến bảo vệ vương miện quán quân” lần thứ ba của họ - cuộc chiến ngăn chặn Trung Quốc.

Đặc điểm nổi bật của việc Mỹ ngăn chặn Trung Quốc Việc Mỹ

ngăn chặn Trung Quốc trong thế kỷ XXI có bốn đặc điểm.

1. Có tính tất nhiên về bản chất. Mỹ ngăn chặn Nhật Bản một cách không lịch sự, ngăn chặn Liên Xô một cách không nương nhẹ; Mỹ ngăn chặn Trung Quốc cũng có thể là “không chớp mắt”, “không do dự”. Tổng thống Obama tuyên bố Mỹ không tìm kiếm sự ngăn chặn Trung Quốc. Thực ra Mỹ luôn luôn ngăn chặn Trung Quốc: không thừa nhận Trung Quốc là “quốc gia dân chủ”, thế chẳng phải là “ngăn chặn chính trị” đối với Trung Quốc đó sao? Không thừa nhận “địa vị kinh tế thị trường” của Trung Quốc chẳng phải là “ngăn chặn kinh tế” đối với Trung Quốc ư? Mỹ làm rùm beng “Thuyết Trung Quốc đe dọa quân sự”, gây sức ép và liên minh các quốc gia châu Âu thực hành cấm vận vũ khí đối với Trung Quốc, hạn chế xuất khẩu công nghệ cao và khoa học công nghệ quân sự sang Trung Quốc, đồng thời liên tục bán vũ khí tiên tiến cho Đài Loan, đấy chẳng phải là sự “ngăn chặn quân sự” đối với Trung Quốc hay sao? Mỹ

thọc tay vào vấn đề Đài Loan, can thiệp tình hình eo biển Đài Loan, ngăn cản Trung Quốc thống nhất đất nước, chẳng những là ngăn chặn mà còn là can thiệp nội chính Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

Cho nên trên vấn đề đối phó Trung Quốc, Mỹ sẽ không “từ bỏ

ngăn chặn, lập tức thành Phật”.

2. Có tính nghệ thuật cao. Nếu nói việc Mỹ ngăn chặn Nhật Bản chủ

yếu là sự ngăn chặn kinh tế đơn nhất, ngăn chặn Liên Xô là ngăn chặn phe chủ nghĩa xã hội một cách rạch ròi biên giới, trận tuyến rõ ràng, thế thì việc Mỹ ngăn chặn Trung Quốc sẽ là sự

ngăn chặn trong liên hệ khăng khít và trong hợp tác, là sự thống nhất hợp tác với ngăn chặn. Điều đó nâng cao yêu cầu đối với nghệ thuật ngăn chặn của Mỹ. Thí dụ có học giả Trung Quốc nói, trong mối quan hệ với Mỹ, Trung Quốc cần tuân theo chiến lược “đi xe không mất tiền”, đáp chiếc chiến xa bá quyền của Mỹ để đi con đường phục hưng của mình. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Hillary thì kêu gọi Mỹ cần “cùng hội cùng thuyền” với Trung Quốc. Cả hai bên Trung Quốc và Mỹ đều rất thông minh cũng rất nghệ thuật. Nhưng không thể phủ nhận một điểm: chiếc xe mà người Trung Quốc đi nhờ không mất tiền ấy là xe của người Mỹ và do người Mỹ lái, con thuyền mà hai nước cùng hội cùng thuyền ấy cũng do người Mỹ cầm lái. Như vậy lên xe và thuyền của người ta thì tính mạng của mình sẽ không hoàn toàn do mình làm chủ nữa. Trung Quốc có thể thăng cấp lên làm “tay lái phụ” giúp Mỹ đối phó với các rủi ro, song le như

thế lại giúp làm nổi bật địa vị người cầm lái của Mỹ. Mỹ cho đối thủ cùng với mình ngồi chung một xe, cùng đáp một con thuyền, đó là sự khống chế khôn ngoan hơn, là nghệ thuật ngăn chặn cao minh hơn.

3. Có tính lâu dài của “cuộc chơi thế giới”. Để ngăn chặn Nhật Bản xốc tới địa vị nhất thế giới, Mỹ tuy đã tiến hành một cuộc chơi chiến lược căng thẳng nhưng thời gian cuộc chơi đó chẳng qua cũng chỉ khoảng 10 năm, 8 năm gì đó, thời kỳ chủ yếu cũng chỉ độ vài năm mà thôi, dùng cách đánh lẻ tẻ không tập trung cũng có thể trừng trị xong Nhật Bản. Việc ngăn chặn Liên Xô thì gian khổ hơn nhiều, chẳng những thời gian kéo dài gần nửa https://thuviensach.vn

thế kỷ mà giữa chừng đã mấy lần giằng co, mấy lần cục diện tiến công phòng thủ có biến đổi, trong cuộc chơi với Liên Xô, Mỹ đã dùng cách thay đổi đường đi nước bước và “đường quyền tổ hợp”. Song quá trình Mỹ ngăn chặn Trung Quốc sẽ là một “cuộc chơi trăm năm”. Cuộc “đối đầu thế kỷ” Trung Quốc - Mỹ không thể qua vài đường quyền tổ hợp là thấy rõ kết cục mà là một cuộc cạnh tranh kiểu “marathon”.

4. Cần có tính sáng tạo chiến lược chưa từng thấy. Việc Mỹ ngăn chặn Trung Quốc cần được đổi mới và sáng tạo, phải “tiến cùng thời đại”, bởi lẽ thời đại sau chiến tranh lạnh thì khác với thời đại chiến tranh lạnh. Trung Quốc khác với Nhật Bản và Liên Xô, tuy kinh nghiệm ngăn chặn Nhật Bản và Liên Xô là thứ

hữu dụng cho việc ngăn chặn Trung Quốc, nhưng cũng chỉ có tác dụng hữu hạn. Tháng 11 năm 2009, Tổng thống Obama sang thăm Trung Quốc, mang theo món quà ông tặng Chủ tịch Hồ

Cẩm Đào là một bộ cờ vây. Kỳ thủ Trung Quốc Nhiếp Vệ Bình viết trên blog: “Món quà này có ý nghĩa sâu xa, cờ vây là trò chơi trí tuệ, chơi cờ là cuộc đấu trí lực, chưa tỷ thí thì quan hệ thân mật với nhau, khi tỷ thí thì nổi gió cuộn sóng, giấu nhau từng nước cờ. Nghĩ lại thì thấy Obama cũng có cái ý ấy”. Rõ ràng trên bàn cờ lớn cuộc chơi Trung Quốc - Mỹ, nếu Obama áp dụng cách chơi cũ đã dùng với Nhật Bản và Liên Xô thì không ổn. Mỹ là quốc gia kiểu đổi mới. Kể từ năm 1901 lần đầu trao giải Nobel, tới nay đã 108 năm, nước Mỹ có hơn 200 người đoạt giải này, là nước lớn kiểu đổi mới có cống hiến lớn nhất. Nhưng việc làm thế nào để ngăn chặn Trung Quốc một cách hữu hiệu, đây là vấn đề lớn hơn và khó hơn giải Nobel, là công trình sáng tạo cấp quốc gia thứ nhất của nước Mỹ trong thế kỷ XXI. Liệu Mỹ

có đủ trí tuệ để ngăn chặn Trung Quốc không?

Mỹ gặp khó khăn gì trong việc đối phó sự trỗi dậy của Trung Quốc ?

https://thuviensach.vn

Trong nửa cuối thế kỷ XXI, nước Mỹ giành được thắng lợi giữ

vương miện quán quân trước hai quốc gia quán quân tiềm tại là Nhật Bản và Liên Xô, có thành tích thắng cả hai cuộc chiến và tích lũy được nhiều kinh nghiệm đối phó với quốc gia quán quân tiềm tại, tuy vậy trong thế kỷ XXI trước đối thủ kiểu hoàn toàn mới là Trung Quốc, Mỹ khó tránh được cảm giác vô kế khả thi.

Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh kiểu loại thứ ba, khác với Nhật Bản và Liên Xô mà Mỹ từng chạm trán sau Thế chiến II; đây là đối thủ Mỹ không thể dùng biện pháp cũ để đối phó, và trong thời gian ngắn Mỹ cũng rất khó nghĩ ra biện pháp mới để đối phó hữu hiệu đối thủ. Muốn giành được chiến tích ba trận ba thắng, Mỹ

gặp khó khăn trên bốn mặt sau.

1. Trung Quốc thuộc vào diện “trỗi dậy lương thiện”, khó mà xác định được tính chất của Trung Quốc. Trung Quốc quá lương thiện, tới mức các thế lực bảo thủ nhất ở Mỹ cũng khó có thể

định nghĩa đơn giản Trung Quốc là kẻ địch của nước Mỹ. Tổng thống Mỹ Bush con nổi tiếng tôn thờ chủ nghĩa tân bảo thủ, quen với tư duy “không là địch thì là bạn”, cũng nói: “Mối quan hệ Mỹ với Trung Quốc là một cặp quan hệ song phương phức tạp nhất, là mối quan hệ không phải là kẻ địch cũng không phải là bạn bè, cũng là kẻ địch cũng là bạn bè”. Kissinger thì nói: Chúng ta không có kẻ địch vĩnh viễn, chúng ta sẽ căn cứ theo hành động của họ chứ không theo hình thái ý thức để đánh giá quốc gia khác, nhất là nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”. Cả Tổng thống Bush con lẫn cựu Bộ trưởng Ngoại giao Kissinger đều nhận định khó có thể gọi Trung Quốc là gì; điều đó chứng tỏ

chiến lược của Mỹ đối với Trung Quốc đúng là cần được đổi mới. Đúng là Mỹ còn thiếu kinh nghiệm đối phó với một đối thủ lương thiện, văn minh thế này.

2. Trung Quốc kiên trì “trỗi dậy mềm mỏng”, như nước chảy mây bay, khó mà ngăn cản. Trong cuốn “Chiến lược về một đất https://thuviensach.vn

nước hùng mạnh của Trung Quốc(80)”, ông Haruo Ozaki, nghiên cứu viên chủ nhiệm ban nghiên cứu châu Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu kinh tế Nhật Bản viết: Trên chiến lược cường quốc, Trung Quốc cảnh giác nhất là chạm trán với “hệ thống siêu cấp” của Mỹ. Bởi vậy, về kinh tế, Trung Quốc tăng cường mối quan hệ dựa vào nhau , trên vấn đề an ninh Đông Á và vấn đề Đài Loan, Trung Quốc tránh đối lập có tính thực chất. Nhưng chính sách Trung Quốc của Mỹ còn do dự bất định đã làm sâu sắc thêm sự nghi kỵ giữa hai nước Trung Quốc và Mỹ, về khách quan nó ủng hộ tiếng nói “tăng cường quân đội chống Mỹ”. Về mặt chiến lược, Trung Quốc nhấn mạnh điều hòa phối hợp nhiều bên, hợp tác trong vùng, tạo hoàn cảnh bên ngoài thuận lợi, nhấn mạnh cấu trúc dựa vào nhau mà tồn tại, hợp tác và thể chế nhiều bên cùng thắng. Quan điểm của vị chuyên gia Nhật Bản nói trên là có tầm nhìn. Nước Mỹ tôn sùng sức mạnh, mê tín vũ lực; Trung Quốc tôn sùng mưu lược, lấy nhu thắng cương, thực hành trỗi dậy mềm mỏng, trỗi dậy một cách mưu lược, một cách văn minh, hòa bình, khiến cho

“chiến lược quả đấm” của Mỹ như đá ném xuống nước, như

gươm đâm bị bông, không những khó ra tay mà cũng khó phát huy uy lực.

3. Trung Quốc trước sau bao giờ cũng “trỗi dậy trong hệ thống”, khó bài xích. Bắt đầu từ cải cách mở cửa, Trung Quốc hòa nhập vào thế giới, kết nối với quốc tế, phát triển trong một hệ thống cùng với Mỹ, trỗi dậy trên cùng một sân chơi chứ không tự mình lập riêng một hệ thống. Như vậy vừa không tốn giá thành xây dựng hệ thống, lại cũng tiết kiệm chi phí bảo trì hệ

thống, hơn nữa còn không phải gánh chịu rủi ro thách thức hệ

thống thế giới, đối kháng hệ thống thế giới, cũng làm cho Mỹ khó tìm được cớ và nắm được cái thóp để ngăn chặn Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

4. Trung Quốc thực hành “trỗi dậy cùng có lợi”, trói chặt sự trỗi dậy của mình với sự phồn vinh của nước Mỹ, hai nước hoặc là cùng phồn vinh, hoặc là cùng tổn thương, khiến Mỹ khó mà hại người lợi mình, làm hại Trung Quốc thì sẽ bất lợi cho Mỹ. Sở dĩ có thể

hình thành cục diện kiểu trỗi dậy cùng có lợi, trỗi dậy ràng buộc nhau, trỗi dậy đan xen nhau như thế là do kinh tế toàn cầu hóa tạo điều kiện. Cạnh tranh và hợp tác với đối thủ chiến lược kiểu mới như Trung Quốc sẽ có thể làm cho Mỹ giành được lợi ích chiến lược lớn nhất. Trên ý nghĩa nhất định, trên mức độ

tương đối, sự trỗi dậy của Trung Quốc ngược lại trở thành phúc lợi của Mỹ, trở thành cơ may để Mỹ duy trì được sự phồn vinh, khiến cho Mỹ cũng có thể gặt hái được thu nhập ngoài mong đợi do Trung Quốc trỗi dậy mang lại. Bởi vậy, so với sự trỗi dậy của các nước lớn khác thì sự trỗi dậy của Trung Quốc có lợi nhất cho Mỹ. Qua thực hiện trỗi dậy cùng có lợi, Trung Quốc kết nối hai nước thành một khối chung lợi ích chứ không phải là đối kháng lợi ích, nhất là qua việc dùng lợi ích kinh tế hóa giải mâu thuẫn chính trị, dùng giới thương mại chế ước giới chính trị, thường thường có thể thu được những hiệu quả bất ngờ. Thí dụ Hội Thương mại Mỹ, Ủy ban Thương mại toàn quốc Mỹ đều tích cực đẩy mạnh quan hệ Trung Quốc - Mỹ. Trong 5 - 6 năm sau năm 1986, trong các cuộc biện luận hàng năm về chế độ tối huệ

quốc đối với Trung Quốc, trong cuộc biện luận về chế độ đãi ngộ thương mại bình thường có tính vĩnh viễn đối với Trung Quốc các năm 1999 - 2000, hai cơ quan này đều phát huy tác dụng hết sức quan trọng. Quan hệ kinh tế thương mại đã trở

thành cơ sở quan trọng phát triển quan hệ Trung Quốc - Mỹ, trở

thành nhân tố ổn định quan hệ hai nước, là lĩnh vực có biến số

nhỏ nhất, triển vọng phát triển sáng sủa nhất trong quan hệ

Trung Quốc - Mỹ. Tháng 6 năm 1991, trên vấn đề cho Trung Quốc hưởng chế độ tối huệ quốc, một số công ty Mỹ tới tấp đi du thuyết, mấy chục nghìn người Mỹ viết thư gửi Quốc hội https://thuviensach.vn

Mỹ yêu cầu không hủy bỏ chế độ tối huệ quốc với Trung Quốc. Ngày 12 tháng 3 năm 1992, 298 công ty lớn và 37 đoàn thể

thương mại Mỹ liên danh viết thư gửi Tổng thống Clinton, yêu cầu vô điều kiện kéo dài chế độ tối huệ quốc với Trung Quốc. Đầu tháng 5 năm 1994, 800 công ty, hội thương mại, tổ

chức nông nghiệp, tổ chức tiêu dùng Mỹ liên danh viết thư cho Tổng thống Clinton mạnh mẽ yêu cầu ông ủng hộ Mỹ tiếp tục buôn bán với Trung Quốc và kéo dài chế độ tối huệ quốc với Trung Quốc, tách rời trừng phạt thương mại với nhân quyền.

Người phụ trách các công ty lớn Boeing, Du Pont, MacDonald, CocaCola lần lượt phát biểu ý kiến gây ảnh hưởng tới chính phủ

Mỹ. Điều đó đã khiến cho Tổng thống Clinton ngày 26 tháng 5

ra tuyên bố kéo dài đãi ngộ tối huệ quốc với Trung Quốc và tách vấn đề nhân quyền ra khỏi vấn đề kéo dài đãi ngộ tối huệ quốc với Trung Quốc hàng năm.

Bốn mặt kể trên phản ánh đặc điểm của sự trỗi dậy của Trung Quốc, cũng gây ra khó khăn cho sự lựa chọn chiến lược của Mỹ.

Nhớ lại năm xưa sau Thế chiến II, trong vòng hai năm Mỹ đã hình thành đại chiến lược đối phó Liên Xô. Năm 1947, trong bài viết

“Căn nguyên các hành vi của Liên Xô”, George Kennan đưa ra chiến lược bao vây Liên Xô. Trong bài phát biểu hôm 16 tháng 4

năm 1947, thượng nghị sĩ Mỹ Bernard Baruch đưa ra một khái niệm chiến lược cốt lõi là “chiến tranh lạnh”. Đại chiến lược cạnh tranh giữa Mỹ và Liên Xô là chiến lược “chiến tranh lạnh”, chiến lược ngăn chặn.

Chiến tranh lạnh chấm dứt đã 20 năm nay, vậy đại chiến lược của Mỹ đối phó với Trung Quốc là gì? Trung Quốc đã đưa ra đại chiến lược trỗi dậy hòa bình, phát triển hòa bình. Còn Mỹ thì sao?

Giờ đây Mỹ còn chưa hình thành đại chiến lược cạnh tranh với Trung Quốc, đại chiến lược ấy chưa xác định, còn đang mù mờ.

https://thuviensach.vn

“Dẫn đường” cho sự trỗi dậy của Trung Quốc, “quản lý” sự trỗi dậy của Trung Quốc

Trong đại chiến lược của Mỹ đối phó Trung Quốc, Mỹ muốn

“dẫn đường” cho sự trỗi dậy của Trung Quốc, muốn “quản lý” sự

trỗi dậy của Trung Quốc, muốn “ôm lấy” sự trỗi dậy đó - các chủ

trương này của Mỹ đáng để chúng ta quan tâm. Ba chủ thuyết:

“Thuyết dẫn đường”, “Thuyết quản lý”, “Thuyết ôm ấp” là một biểu hiện quan trọng trong tư duy đại chiến lược của Mỹ đối với Trung Quốc.

Về “Thuyết dẫn đường”, các think tank Mỹ cho rằng Trung Quốc trỗi dậy đang phát ra cho thế giới một làn sóng như sóng thần, nước Mỹ cần “đối phó sự trỗi dậy của Trung Quốc”, “xây dựng chiến lược đối với Trung Quốc”, chiến lược đó là phải “dẫn đường sự trỗi dậy của Trung Quốc”, cho dù con thuyền lớn Trung Quốc ấy lướt nhanh như thế nào, chỉ cần do Mỹ dẫn đường thì sẽ

không có đe dọa gì. Muốn thế thì cần tiếp tục kiên trì chiến lược tiếp xúc do Nixon đầu tiên đưa ra. Cựu Cố vấn Lầu Năm Góc Thomas Barnett ngày 6 tháng 8 năm 2007 viết bài đề xuất: “Nếu khôn ngoan thì Mỹ nên theo cách nước Anh đối xử với chúng ta cách đây một thế kỷ, dùng cách lung lạc mua chuộc để đối phó sự trỗi dậy của Trung Quốc. Chúng ta chớ nên ngăn chặn Trung Quốc, ngược lại, nên dẫn dắt sự trỗi dậy của họ nhằm phù hợp với mục tiêu chiến lược của chúng ta”.

Về “Thuyết quản lý”. Henry Kissinger nói: “Thể chế quốc tế

vốn có hiện đang trải qua sự biến đổi về căn bản, trọng tâm của thế giới đang từ Đại Tây Dương chuyển dịch sang Thái Bình Dương.

Các quốc gia quan trọng trên thế giới thì ở châu Á, hoặc sau này sẽ

chủ yếu là các quốc gia châu Á, chúng ta tất phải quản lý sự trỗi dậy của họ, họ cũng có thể chống lại sự quản lý của chúng ta”. James https://thuviensach.vn

Steinberg nói: “Mục tiêu của Mỹ không nên là ngáng trở và ngăn chặn Trung Quốc mà nên là ‘quản lý sự trỗi dậy của Trung Quốc’”.

Về “Thuyết ôm ấp”, tháng 9 năm 2005, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ hồi ấy là Robert Zoellick đề xuất nên để Trung Quốc trở thành “Bên liên quan lợi ích có trách nhiệm”, cho rằng trong 30

năm qua, Trung Quốc là một phần của hệ thống quốc tế do Mỹ

lãnh đạo và do đó Mỹ thu được lợi ích, Trung Quốc cần lấy tư cách

“Bên liên quan lợi ích” để gánh chịu mọi trách nhiệm duy trì hệ

thống đó, đây là một kiểu ôm ấp lợi ích, liên kết lợi ích. Tháng 7

năm 2009, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ James Steinberg trong một lần nói chuyện đã đề xuất khái niệm “tái bảo đảm chiến lược”

giữa hai nước Trung Quốc và Mỹ. Ông nói: “Như chúng ta và các bạn của chúng ta cần tỏ rõ, chúng ta đã chuẩn bị xong việc hoan nghênh Trung Quốc đến với chúng ta với tư cách một nước lớn phồn vinh và thành công. Trung Quốc cũng phải tái bảo đảm với thế giới và các quốc gia khác là sự phát triển và vai trò toàn cầu không ngừng lớn mạnh của họ sẽ không đánh đổi bằng sự an ninh và hạnh phúc của các quốc gia khác”, và nhấn mạnh “tái bảo đảm chiến lược”

phải làm nổi bật và nhấn mạnh lợi ích chung. Cái “tái bảo đảm chiến lược” người Mỹ đưa ra này thực ra là một sự “tái hạn chế

chiến lược” đối với Trung Quốc, nghĩa là trước sau hạn chế

Trung Quốc ở trong hệ thống thế giới do Mỹ chủ đạo, hạn chế

dưới trật tự thế giới do Mỹ lãnh đạo, hạn chế trong phạm vi không ảnh hưởng tới địa vị bá chủ thế giới của Mỹ. Tái bảo đảm chiến lược không bảo đảm lợi ích chiến lược Trung Quốc trỗi dậy trở thành quốc gia quán quân mà bảo đảm địa vị anh cả thế giới của Mỹ, bảo đảm Trung Quốc sẽ không đột phá sự hạn chế của Mỹ mà cuối cùng đi lên địa vị quốc gia quán quân và quốc gia lãnh đạo thế

giới.

https://thuviensach.vn

Các “Thuyết dẫn đường”, “Thuyết quản lý”, “Thuyết ôm ấp”

mà Mỹ đối phó với Trung Quốc, đem so sánh với “Thuyết vây hãm”, “Thuyết ngăn chặn” năm xưa Mỹ đối phó với Liên Xô thì trên chữ nghĩa xem ra có vẻ văn minh hơn nhiều nhưng vẫn có bóng dáng của “tư duy chiến tranh lạnh” bên trong. Coi Trung Quốc trỗi dậy là đối tượng dẫn đường, đối tượng quản lý của Mỹ thì quan hệ

Trung Quốc - Mỹ sẽ cố định một kiểu quan hệ “dẫn đường và bị dẫn đường”, “quản lý và bị quản lý”. Loại quan hệ này tuy được thực hiện trong sự tiếp xúc, hữu hảo, hợp tác nhưng vẫn là một kiểu ngăn chặn mà miệng vẫn mỉm cười, là sự ngăn chặn tiến hành trong bắt tay và ôm hôn nhau.

Quyền được phát triển cũng như quyền sinh tồn, là chủ quyền của một quốc gia. Sự trỗi dậy của Trung Quốc là chủ quyền quốc gia của Trung Quốc, là sự trỗi dậy độc lập tự chủ, không cần sự “dẫn đường” và “quản lý” của Mỹ. Nếu sự phát triển của Trung Quốc phải do Mỹ dẫn đường, Mỹ quản lý, thế thì căn bản không thực hiện được sự trỗi dậy. Một quốc gia không tự chủ được cả đến sự phát triển của chính mình, một quốc gia dưới sự dẫn đường và quản lý của Mỹ thì sao có thể trở thành một nước lớn đang trỗi dậy? Bởi vậy, trên thực tế “Thuyết dẫn đường”, “Thuyết quản lý” trên thực tế là phiên bản của chiến lược “ngăn chặn” dán nhãn văn minh.

Từ “chiến tranh lạnh” đến “chiến tranh nửa lạnh”: “chiến lược chiến tranh ấm” của Mỹ

Cái gọi là “chiến tranh ấm” nghĩa là hai phía Mỹ và Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh chiến lược này, phía Mỹ dùng tư duy chiến tranh lạnh, Trung Quốc là một phía khác lại không dùng tư

duy chiến tranh lạnh, nghĩa là tư duy chiến tranh lạnh của Mỹ đối mặt với tư duy phi chiến tranh lạnh của Trung Quốc, điều đó dẫn đến Mỹ cũng khó có thể hoàn toàn sử dụng tư duy chiến tranh lạnh. Kết quả sẽ xuất hiện trạng thái cạnh tranh nửa chiến tranh https://thuviensach.vn

lạnh, cũng tức là hai bên tiến hành cạnh tranh và thi đấu không chỉ

trong trạng thái hòa dịu mà trong cả trạng thái ôn hòa.

“Chiến tranh ấm” không tàn khốc như “chiến tranh nóng”, cũng không đáng sợ như “chiến tranh lạnh”, mà là cuộc quyết đấu và thi đấu trong tình hình hợp tác. Đặc điểm nổi bật của chiến tranh ấm là ngăn chặn trong tiếp xúc, cạnh tranh trong hợp tác, hòa nhập trong toàn cầu hóa, khống chế trong dẫn đường và quản lý. Đây là một kiểu mô hình cạnh tranh văn minh hơn chiến tranh lạnh và lại không hoàn toàn thoát khỏi bóng đen của chiến tranh lạnh. Cho nên “chiến tranh ấm” trên thực tế tức là “chiến tranh nửa lạnh”. Từ chiến tranh lạnh tới chiến tranh ấm cũng tức là từ

chiến tranh lạnh tới chiến tranh nửa lạnh. Cạnh tranh giữa các nước lớn, cạnh tranh chiến lược giữa quốc gia quán quân với quốc gia quán quân tiềm tại, từ mô hình cạnh tranh “đại chiến” thế giới tới mô hình cạnh tranh “chiến tranh lạnh” toàn cầu, rồi đến mô hình cạnh tranh “chiến tranh nửa lạnh”, là một quá trình lịch sử

chấm dứt bá quyền thế giới, là hình thức quá độ ắt phải trải qua của cuộc cạnh tranh chiến lược lâu dài giữa nước Mỹ, quốc gia bá quyền cuối cùng trên trái đất, với Trung Quốc, quốc gia phi bá quyền đầu tiên trên trái đất.

Mỹ thường dùng chiến lược chiến thuật “Nếu không thắng được người ta thì ôm lấy người ta”. Từ chính phủ Nixon trở đi, trên vấn đề ứng phó Trung Quốc như thế nào, Washington luôn luôn áp dụng sách lược hai tay: một mặt ra sức ngăn chặn Trung Quốc, khiến Trung Quốc trở thành kẻ tham gia có trách nhiệm vào các công việc quốc tế; mặt khác, vận dụng sách lược chia để trị, tiếp tục ủng hộ Nhật, Ấn Độ, Australia và các nước lớn khác trong vùng để ngăn cản và kiềm chế Trung Quốc”. Liên minh Trung Quốc -

Mỹ”, “Tập đoàn hai quốc gia”, “Trung Mỹ quốc(81)” do các nhà

https://thuviensach.vn

chiến lược Mỹ đề ra đều là nhằm chế ngự con rồng Trung Hoa, nhằm kết nạp Trung Quốc kẻ ngoài luồng này.

Đưa ra khái niệm “chiến tranh ấm” là để khái quát đặc trưng cơ

bản của cuộc cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ, là để vạch ra đặc trưng cơ bản của chiến lược lớn Mỹ dùng đối phó Trung Quốc, cũng để sáng tạo khái niệm cốt lõi thực chất mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ. Khái niệm cốt lõi của cuộc cạnh tranh chiến lược Liên Xô - Mỹ trong thế kỷ XX là “chiến tranh lạnh”. Trong thế kỷ XXI,

“cuộc chơi” chiến lược Mỹ - Trung Quốc, sự “dẫn đường” và “quản lý” của Mỹ đối với Trung Quốc, sự “ngăn chặn hữu hảo”, “ngăn chặn hợp tác” của Mỹ đối với Trung Quốc, trên thực tế là một loại

“chiến tranh ấm” có tính chất “chiến tranh nửa lạnh”.

Sở dĩ đại chiến lược của Mỹ đối phó với Trung Quốc chỉ là

“chiến tranh nửa lạnh” mà khó làm được chiến tranh lạnh toàn bộ, đó là do điều kiện thời đại đã khác trước, đối tượng cạnh tranh cũng khác. Một mặt bá quyền kiểu Mỹ khác với bá quyền của Anh Quốc ngày xưa lấy việc chiếm lĩnh và thống trị thuộc địa làm nội dung chính; bá quyền kiểu Mỹ là một loại bá quyền tương đối văn minh, là một kiều quyền lãnh đạo, quyền chủ đạo, quyền khống chế chứ không phải là một loại quyền thống trị trực tiếp. Mặt khác, cuộc cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ vừa khác với

“cạnh tranh chiến tranh” của hai cuộc Thế chiến, cũng khác với cuộc “cạnh tranh chiến tranh lạnh” kéo dài gần nửa thế kỷ giữa Mỹ với Liên Xô, mà là một loại cạnh tranh kiểu mới kết hợp trỗi dậy hòa bình với ngăn chặn hòa bình, kết hợp cạnh tranh chiến lược với hợp tác chiến lược.

Từ “chiến tranh lạnh” sang “chiến tranh ấm” là một bước tiến của đại chiến lược Mỹ, một sự phát triển của mối quan hệ quốc tế. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ

XXI không thể tiến hành trên quỹ đạo chiến tranh lạnh, vì làm như

https://thuviensach.vn

thế không hợp trào lưu thời đại. Nhưng cuộc cạnh tranh này cũng không thể lập tức hoàn toàn thoát khỏi ảnh hưởng của tư duy chiến tranh lạnh, không thể vượt qua sự hạn chế của thời đại.

Trung Quốc trong thế kỷ XXI sẽ trở thành kẻ dẫn dắt thế giới.

Các cơ chế quốc tế và quy tắc hành vi chủ yếu do Mỹ tạo dựng trong chiến tranh lạnh, nay sẽ vẫn chủ đạo sự phát triển mối quan hệ quốc tế và sự vận hành nền chính trị quốc tế. Nền chính trị

quốc tế và trật tự kinh tế hiện hành chủ yếu đại diện cho lợi ích quốc gia và giá trị quan của các nước phương Tây, đặc biệt của Mỹ.

Với tư cách là bên đối kháng, Liên Xô từng đấu tranh chống lại hoặc không tham gia các cuộc chơi tiến hành theo luật chơi của phương Tây đặt ra. Sau chiến tranh lạnh, các nước đều phải thích ứng với những quy tắc do Mỹ ấn định. Trung Quốc và một số

nước thuộc thế giới thứ ba đã đề xuất cần xây dựng trật tự mới về chính trị, kinh tế; đây là một nhiệm vụ lâu dài. Hiện nay Mỹ

tiếp tục lợi dụng các cơ chế quốc tế để khống chế và quản lý thế giới theo ý chí và lợi ích của Mỹ nhằm thực hiện mục tiêu toàn cầu của Mỹ. Cảm giác của Mỹ về sứ mạng “cứu thế”, cảm giác ưu việt “đế quốc” và cảm giác lo sợ bị các nước lớn mới “đuổi và vượt”

đều ảnh hưởng nghiêm trọng tới chính sách đối ngoại của Mỹ. Sau khi dùng chiến tranh lạnh chiến thắng Liên Xô, Mỹ sẽ không hoàn toàn đào thải vũ khí “chiến tranh lạnh” do Mỹ phát minh và từng áp dụng có hiệu quả; thế giới trong thế kỷ XXI sẽ vẫn tồn tại điều kiện và mảnh đất của chiến tranh lạnh. Vả lại “chiến tranh ấm” rốt cuộc vẫn có “chiến”, cũng không thể vì “ấm” mà quên mất “chiến”.

Gặp Trung Quốc là cái “duyên” của Mỹ

Nước Mỹ quả là một quốc gia có vận may. Warren Cohen nói:

“Trên rất nhiều phương diện, các thành công của Mỹ được quy kết https://thuviensach.vn

cho thành tựu về quan hệ đối ngoại, trong đó một số thành tựu do nước Mỹ giành được, một số thì không”.

“Nghe đâu “Thủ tướng thép” Otto Eduard Bismarsk của nước Đức có nói, dường như Thượng Đế dành một chỗ đặc biệt trong lòng Ngài cho những kẻ nát rượu, kẻ ngu si và cho người Mỹ. Nước cộng hòa non trẻ [tức nước Mỹ] hình như thực sự gặp vận may”.

“Tai họa của châu Âu thường thường là “cơ may” của nước Mỹ... Dĩ

nhiên, tai nạn của châu Âu có thể lan rộng ra, thí dụ năm 1812(82), song cho dù vào hồi ấy người Mỹ cũng may mắn tránh được tai nạn; trên mức độ lớn, đó là do nước Anh đã dùng toàn bộ tài nguyên của họ vào cuộc chiến tranh chống Napoleon... Nhân tố châu Âu trở thành nguyên nhân chủ yếu làm cho Mỹ gặt hái được thành công; phương thức xúc tiến điều đó tuy có khác nhau nhưng liên tục không ngừng. Bất kể Thượng Đế có ưu ái hay không, người Mỹ

vẫn gặp vận may, họ thường hay mở những cánh cổng khép hờ hoặc ít nhất là khoá không chắc ấy. Vì thế họ chẳng cần huy động đoàn quân chinh phục quy mô lớn để làm cái việc bành trướng, cũng không cần duy trì một đội quân dự bị để bảo vệ đế quốc... Trước thập niên 40 thế kỷ XIX, lực lượng vũ trang thời bình chưa bao giờ quá 20 nghìn người, sau khi bắt đầu nội chiến cũng chưa tới 30 nghìn người”.

Trong thế kỷ XXI, nước Mỹ lại gặp vận may: trên vũ đài quốc tế Mỹ gặp được đối thủ cạnh tranh và hợp tác tốt nhất - Trung Quốc lương thiện. Sự lương thiện của Trung Quốc thể hiện ở đâu?

1. Trung Quốc xưa nay là một nước lớn văn minh nhất trên thế

giới, không bành trướng, không xâm lược. Một quốc gia mấy nghìn năm không bành trướng, không xâm lược là điều độc nhất vô nhị trên thế giới. Trong tất cả các đối thủ chiến lược của Mỹ từ xưa tới nay, Trung Quốc là đối thủ văn minh nhất, https://thuviensach.vn

từ thiện nhất. Tuy nước Mỹ chỉ có lịch sử ngắn ngủi mấy trăm năm nhưng ngay chính người Mỹ cũng không dám tự khoe về

mặt này. Thành công của người Mỹ quy kết vào lòng quả cảm và chí lớn của họ. Có lúc họ sử dụng những thủ đoạn thô bạo tàn khốc.

2. Xưa nay Trung Quốc chưa từng làm bất cứ việc gì gây tổn hại cho nước Mỹ. Trong một bài phát biểu quan trọng ngày 10 tháng 12 năm 1989, “Mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ rốt cuộc phải tốt lên mới được”, Đặng Tiểu Bình vạch rõ: Trung Quốc không đe dọa nổi Mỹ, Mỹ chớ nên coi Trung Quốc là đối thủ đe dọa mình. Chúng tôi chưa từng làm một việc nào gây tổn hại nước Mỹ.

Trong các nước lớn trên thế giới, chỉ có Trung Quốc là chưa từng làm bất kỳ việc nào gây tổn hại nước Mỹ.

3. Trung Quốc là quốc gia không có “nước thù địch” trên thế giới.

Chưa nước nào trên thế giới ngày nay bị Trung Quốc tuyên bố

là “kẻ địch” của mình, cũng chưa quốc gia nào có thể coi Trung Quốc là “kẻ địch” của họ. Trên cấp độ quốc gia, Trung Quốc không có kẻ địch. Trong cộng đồng quốc tế, Trung Quốc không có nước thù địch; trên quan hệ quốc gia, Trung Quốc đạt tới trình độ “Thiên hạ vô địch”. Trung Quốc đối xử với thiên hạ

bằng tình hữu hảo hòa bình, lương thiện chân thành tin nhau, nhờ đó mà đạt được “thiên hạ vô địch, bạn bè khắp bốn biển”.

Điều đó hình thành sự tương phản rõ rệt với sự tôn sùng sức mạnh, mê tín vũ lực, “thiên hạ vô địch, đánh đông dẹp bắc” của Mỹ.

Trung Quốc không có địch quốc, ai có thể coi Trung Quốc là địch quốc nào? Trung Quốc lương thiện, đã lật nhào định thức tư

duy chiến lược truyền thống của Mỹ - tư duy luôn luôn tìm kiếm và định vị một nước lớn nào đó làm kẻ địch của Mỹ. Nên hiểu Trung Quốc ra sao, nên xác định tính chất mối quan hệ Trung Quốc -

Mỹ như thế nào, điều đó khiến Mỹ rơi vào cảnh khó xử về chiến https://thuviensach.vn

lược. Trong nhận thức chiến lược đối với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, nước Mỹ xưa nay chưa bao giờ có nhận thức như với Trung Quốc, tới mức 20 năm nay chưa đưa ra được một kết luận xác thiết, cũng chưa định ra được một chiến lược lớn lâu dài cấp quốc gia nhằm đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Gặp gỡ Trung Quốc là cơ duyên của nước Mỹ. Nhưng duyên phận có thể được nắm bắt lấy, mà cũng có thể bị lỡ mất.

Nước Mỹ không phải là ma quỷ, cũng không phải là thiên thần Brzezinski từng nói: “Xuất phát từ nguyên nhân lịch sử và chính trị, Đại Trung Quốc nên coi Mỹ là một người bạn đồng minh tự

nhiên. Mỹ chưa từng nêu ra yêu cầu lãnh thổ với Trung Quốc. Khác với Anh, Mỹ chưa bao giờ làm nhục Trung Quốc”.

Giáo sư Warren Cohen, nhà sử học kiệt xuất Mỹ từng nói: “Các quan chức Mỹ đều là những người theo chủ nghĩa thế giới ưu tú bao giờ cũng thận trọng cân nhắc suy nghĩ rồi mới hành động, chứ

không phải loại con buôn tầm mắt thiển cận cuối mỗi ngày chỉ

quan tâm đến những con số trên sổ sách tài chính”.

Là người theo chủ nghĩa thế giới ưu tú luôn luôn thận trọng hành động, người Mỹ khác với người Anh, người Nga, người Nhật. Trong lịch sử quan hệ Mỹ - Trung Quốc quả là có một số chỗ có thể nêu ra, có một số việc khiến người Trung Quốc ngày nay đều có tình cảm tốt với nước Mỹ. Cho nên nước Mỹ được coi là “đế quốc đẹp”,

“kẻ cướp có chút lương tâm”.

Trung Quốc có tâm lý mâu thuẫn đối với nước Mỹ, đây cũng chính là sự phản ánh mâu thuẫn tự thân của Mỹ. Cho dù từ giữa thế

kỷ XIX trở đi, Mỹ cũng tham gia hàng ngũ các cường quốc phương Tây xâm lược Trung Quốc, nhưng Mỹ thi hành chính sách mở cửa, tinh thần dân chủ và văn hóa đa nguyên của Mỹ, sự viện trợ vật https://thuviensach.vn

chất của Mỹ, các quyết định hữu hảo nước Mỹ đưa ra vào thời điểm quan trọng đã khiến người Trung Quốc nhìn thấy một số hy vọng. Chính phủ Trung Quốc, kể cả chính phủ nhà Thanh, chính phủ

quân phiệt Bắc Dương(83), chính phủ Quốc Dân đảng, thậm chí chính quyền cách mạng Diên An, khi các chính quyền này gặp khó khăn bao giờ họ cũng hy vọng nhận được sự ủng hộ và giúp đỡ của Mỹ. Tình bạn đồng minh cùng chiến đấu trong thời gian Thế

chiến II càng làm sâu sắc “duyên nợ Mỹ” của người Trung Quốc, có khác với tình cảm đối các nước phương Tây khác.

Thế nhưng trong tầm nhìn xa của nước Mỹ có ẩn chứa sự theo đuổi ở tầng sâu lợi ích chiến lược lâu dài của Mỹ, trong sự khảng khái hào hiệp của đạo nghĩa Mỹ bao giờ cũng hiện ra sự tính toán khôn ngoan mưu tìm tư lợi kiểu Mỹ: chính sách mở cửa, bảo toàn lợi ích căn bản của Trung Quốc là nhằm bảo vệ thị trường của Mỹ tại Trung Quốc; đào tạo du học sinh Trung Quốc là nhằm tăng cường ảnh hưởng của văn hóa Mỹ tại Trung Quốc; viện trợ vật chất vừa có mục đích chính trị lại cũng có suy tính về lợi ích kinh tế lâu dài; thừa nhận Trung Hoa Dân quốc đầu tiên, dẫn đầu hủy bỏ các quyền quan thuế và quyền tài phán lãnh sự trong hiệp định là muốn ngả theo dư luận, giành quyền chủ động, v.v.

Nhưng không thể không thừa nhận tính hợp lý của việc người Mỹ

lấy lợi ích quốc gia họ làm tiêu chuẩn xử lý mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ. Sự khôn ngoan và nhìn xa của họ, con mắt và mưu lược của họ là ở chỗ họ biết kết hợp đan xen lợi ích quốc gia Mỹ với tình hình thế giới lúc đó và suy nghĩ thích đáng về lợi ích quốc gia Trung Quốc, vì thế họ giành được nhiều hơn tình cảm tương đối tốt của chính phủ và nhân dân Trung Quốc. Điều đó cũng nói lên Mỹ là quốc gia thạo đầu tư tình cảm và cấy trồng hình ảnh, đây cũng là một mặt của sức mạnh mềm Mỹ, là một đặc sắc của văn hóa chiến lược Mỹ, là một nguyên nhân quan trọng, nhân tố quan https://thuviensach.vn

trọng, thể hiện quan trọng làm cho Mỹ trở thành nước lớn thế giới, nhất là có thể trở thành cường quốc số một thế giới.

Nước Mỹ là một thể thống nhất mâu thuẫn, có tầm nhìn xa cũng có sự thiển cận, có cái rộng rãi của nước lớn cũng có cái dở, thậm chí bỉ ổi, là thấy lợi thì tối mắt. Trong việc xử lý mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ, do sự hạn chế của lợi ích đế quốc của họ, sự

hạn chế của cách nhìn lệch lạc về hình thái ý thức, nước Mỹ đã làm nhiều việc đi ngược trào lưu thế giới, tổn hại lợi ích Trung Quốc, có lỗi với nhân dân Trung Quốc. Chẳng hạn, sau Thế chiến I, nhằm tránh xung đột với Nhật, tại Hội nghị hòa bình Paris, chính phủ Mỹ ngang nhiên bán tỉnh Sơn Đông(84). Sau Thế chiến II, nhằm giảm thương vong của quân đội Mỹ, trong Hiệp định Yalta, chính phủ Mỹ lấy lợi ích quốc gia Trung Quốc để trả giá cho sự

mặc cả với Liên Xô(85). Trong chiến tranh giải phóng Trung Quốc, để chống Liên Xô, chống cộng sản, nước Mỹ dám gần như mất lý trí, bất chấp hết thảy ủng hộ chính quyền Quốc Dân Đảng mất lòng dân.

Đế quốc Mỹ có những điểm khác với các đế quốc khác. Từ

Chiến tranh Thuốc phiện năm 1840 trở đi, trong số các nước lớn có quan hệ lợi hại chiến lược với Trung Quốc thì Mỹ là quốc gia thuộc loại đặc biệt. Trong hơn 100 năm thời gian 1840 - 1949, trên sân khấu thế giới cạnh tranh giữa các quốc gia, Trung Quốc trong mối quan hệ với Anh, Nga, Nhật chỉ có quan hệ xâm lược, chiếm đoạt, áp bức, bóc lột; các nước đó trắng trợn xâm lược Trung Quốc; với lòng tham không đáy, họ chiếm đoạt phần lãnh thổ

rộng lớn của Trung Quốc, thậm chí tiến hành chiến tranh toàn diện chinh phục và tiêu diệt Trung Quốc. Ba nước đó chiếm đoạt tài nguyên của Trung Quốc, nô dịch và áp bức nhân dân Trung Quốc, không có sự đồng tình, tôn trọng và giúp đỡ nhân dân Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

Nhưng Mỹ thì khác, trong hơn 100 năm quan hệ Trung Quốc -

Mỹ, nước Mỹ vừa có mặt đế quốc xâm lược, áp bức, can thiệp Trung Quốc, lại có mặt kết bạn đồng minh với Trung Quốc, tiến hành hợp tác chiến lược, chống lại kẻ thù chung, đẩy mạnh văn minh thế giới.

Ngày 2 tháng 2 năm 1959, “Nhân dân Nhật báo” đăng lại hai bức thư từng đăng trên tạp chí “Cờ đỏ”, đó là bức thư ngày 19 tháng 12

năm 1958 của Chủ tịch danh dự đảng Cộng sản Mỹ William Z. Foster gửi Chủ tịch Mao Trạch Đông và thư trả lời ngày 17 tháng 1 năm 1959

của Chủ tịch Mao Trạch Đông. Trong thư Chủ tịch Mao có câu như

sau: “Nhân dân Trung Quốc hiểu rằng đế quốc Mỹ đã làm nhiều việc xấu đối với Trung Quốc và với thế giới; nhưng chỉ tập đoàn thống trị Mỹ là không tốt, còn nhân dân Mỹ thì rất tốt”.

Đế quốc Mỹ từng làm nhiều việc xấu đối với Trung Quốc: sau năm 1840, Mỹ tham gia hoạt động của các cường quốc phương Tây nhằm xâm lược, áp bức, nô dịch nhân dân Trung Quốc; cuối thế kỷ XIX, Mỹ đưa ra chính sách “Mở cửa” giành giật cơ hội và lợi ích như nhau của các nước phương Tây nhằm xâm lược và bóc lột nhân dân Trung Quốc; tham gia Liên quân 8 nước xâm lăng Trung Quốc; ủng hộ Tưởng Giới Thạch đánh nội chiến ở Trung Quốc.

Những điều đó tỏ rõ bản chất đế quốc xâm lược, bắt nạt, can thiệp trong chính sách đối với Trung Quốc của nước Mỹ thời kỳ cận đại, chẳng khác gì các cường quốc phương Tây khác. Nhưng trong việc xử lý quan hệ với Trung Quốc, Mỹ lại có những điểm thông minh, văn minh, tiến bộ, biết nhìn xa, khác với Anh, Nga, Nhật.

Trong lịch sử quan hệ Trung Quốc - Mỹ cận đại hơn 100 năm qua, những sự kiện dưới đây đã làm cho mối quan hệ này có màu sắc đặc biệt:

https://thuviensach.vn

1. Nói cho đến cùng, Mỹ chưa một mình phát động chiến tranh xâm lược Trung Quốc;

2. Rốt cuộc Mỹ chưa trực tiếp xâm lược lãnh thổ Trung Quốc; 3. Trong tình hình các cường quốc muốn xâu xé chia cắt Trung Quốc, chính phủ Mỹ trước sau đều phản đối bất cứ cường quốc nào độc chiếm lãnh thổ Trung Quốc, chủ trương Trung Quốc tồn tại như một quốc gia, phản đối chia cắt Trung Quốc. Bất kể Mỹ xuất phát từ động cơ tự tư thế nào, do nguyên nhân phức tạp đến đâu, nhưng về khách quan, như thế

bao giờ cũng có lợi cho việc Trung Quốc tránh được nguy cơ

mất nước diệt chủng;

4. Mỹ trả lại cho Trung Quốc gần một nửa số tiền họ được bồi thường trong “Khoản bồi thường Canh Tý” (86) đem dùng vào việc đào tạo du học sinh Trung Quốc; tuy việc này chứa đựng âm mưu chiến lược đầu tư văn hóa lâu dài nhưng rốt cuộc cũng là một việc tốt, xét về lợi ích chiến lược lâu dài cũng là một việc lợi nhiều hại ít đối với sự nghiệp đào tạo nhân tài cho Trung Quốc và với lợi ích chiến lược của Trung Quốc;

5. Mỹ đã thực hiện sự nghiệp giáo dục ở Trung Quốc với quy mô lớn nhất so với các nước khác. Trong bài “Hữu nghị hay là xâm lược?” công bố năm 1949 trước ngày cách mạng Trung Quốc thắng lợi, Mao Trạch Đông có viết: “So với các nước đế quốc khác, trong một thời gian rất dài, đế quốc Mỹ chú trọng nhiều hơn tới mặt xâm lược về tinh thần, từ sự nghiệp tôn giáo mở rộng sang sự nghiệp ‘từ thiện’ và sự nghiệp văn hóa. Theo thống kê, tổng đầu tư tại Trung Quốc của giáo hội Mỹ và các cơ

quan “từ thiện” Mỹ lên tới 41,9 triệu USD; trong tài sản của giáo hội, chi phí y dược chiếm 14,7%, chi phí giáo dục chiếm 38,2%, chi phí hoạt động tôn giáo chiếm 47,1%. Nhiều trường học nổi tiếng ở nước ta như Yên Kinh, Hiệp Hòa, Hội Văn, Thánh John, Kim Linh, Đông Ngô, Chi Giang, Tương Nhã, Hoa Tây, Lĩnh Nam, https://thuviensach.vn

đều do người Mỹ lập ra”. Mấy câu này của Mao Trạch Đông nhằm phê phán và vạch trần âm mưu xâm lược tinh thần của người Mỹ, song nó chẳng phải là sự khẳng định có tính phê phán đối với một số việc người Mỹ đã làm trên mặt văn hóa giáo dục của Trung Quốc đó sao?

6. Thái độ của Mỹ đối với cuộc chiến tranh của Nhật nhằm xâm lược và tiêu diệt Trung Quốc: trước hết Mỹ ủng hộ Trung Quốc về đạo nghĩa; sau khi chiến tranh Thái Bình Dương nổ ra, Mỹ

lại giúp Trung Quốc về vật tư, và ở một số vùng, trên một số

phương diện Mỹ đã sát vai cùng quân dân Trung Quốc chiến đấu, cùng Trung Quốc kết thành liên minh chống phát xít.

Những điều nói trên cũng thể hiện sự chênh lệch và khác biệt giữa đế quốc Mỹ với các đế quốc khác trên vấn đề Trung Quốc; nhận thức một cách khách quan và thừa nhận sự thực đó là điều có ý nghĩa tích cực đối với việc nhìn nhận toàn diện và công bằng mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ, đối với việc nhận thức và xử lý đúng đắn lịch sử, hiện trạng và tương lai mối quan hệ này.

Giai đoạn quan hệ Trung Quốc - Mỹ căng thẳng nhất là từ sau ngày thành lập nước Trung Quốc mới, trong hơn 20 năm từ thập niên 50 tới thập niên 70 thế kỷ XX, Mỹ áp dụng chính sách cô lập, phong tỏa, ngăn chặn Trung Quốc, chẳng những thực hành chiến tranh lạnh với Trung Quốc mà còn làm cả chiến tranh nóng.

Thế nhưng, đồng thời trong sự xâm lược Trung Quốc, đế

quốc Mỹ cũng có lý trí, không mở rộng xâm lược một cách vô hạn; trong nguy cơ có sự hạn chế chứ không phải là mở rộng nguy cơ một cách vô hạn. Hơn nữa, từ cuối thập niên 60 cho tới đầu thập niên 70 thế kỷ XX, trong việc cải thiện quan hệ Trung Quốc - Mỹ, tập đoàn thống trị Mỹ đã có thể tiến cùng thời đại, có thái độ chủ động.

Sau khi Trung Quốc và Mỹ lập quan hệ ngoại giao, Mỹ vừa có mặt lợi https://thuviensach.vn

dụng Trung Quốc, chế ước và đề phòng Trung Quốc, lại cũng có mặt cải thiện và phát triển mối quan hệ, tìm kiếm sự hợp tác; Mỹ

có thái độ thống nhất giữa ngăn chặn và hợp tác với Trung Quốc.

Tổng quan tình hình từ ngày Trung Quốc dựng nước, nhất là từ

ngày hai nước lập quan hệ ngoại giao, có thể thấy mối quan hệ

Trung Quốc - Mỹ tuy có đối kháng, có trục trặc, thậm chí có lúc lùi lại, nhưng xu thế chung là phát triển theo hướng cải thiện và hợp tác. Mỹ không phải là ma quỷ, Mỹ cũng không phải là thiên thần.

Trong cuộc cạnh tranh chiến lược với Mỹ, Trung Quốc cần giúp Mỹ tiến hóa về phía thiên thần, ngăn ngừa Mỹ chuyển biến về

phía ma quỷ.

https://thuviensach.vn

VI. “Không có kẻ địch vĩ đại thì sẽ không có nước mỹ vĩ đại”

Nước Mỹ có câu cách ngôn: “Không có kẻ địch vĩ đại thì không có nước Mỹ vĩ đại“. Mỹ là một quốc gia cần có địch thủ. Văn hóa chiến lược Mỹ là văn hóa tạo dựng “kẻ địch”. Nước Mỹ phải luôn luôn tìm kiếm “kẻ địch”, không ngừng cao giọng la hét có mối “đe dọa”, không ngừng tô vẽ “nguy cơ”.

Vì sao nước Mỹ cần kẻ địch? Nước Mỹ dựa vào tiêu chuẩn nào để

lựa chọn kẻ địch? Mỹ lợi dụng hữu hiệu kẻ địch như thế nào? Nước Mỹ chiến thắng kẻ địch ra sao? Các nội dung đó cấu tạo nên

“quan niệm kẻ địch” trong quan điểm chiến lược của nước Mỹ, cũng hình thành một truyền thống kinh điển trong tư duy chiến lược của nước Mỹ.

“Rao vặt tuyển dụng kẻ địch” của Lầu Năm Góc

Trong cuốn “Bản đồ mới của Lầu Năm Góc: Chiến tranh và hòa bình trong thế kỷ XXI”(87) ông Thomas Barnett chuyên gia Mỹ

nổi tiếng về vấn đề chiến lược viết: Trong nhiệm kỳ thứ hai của chính phủ Clinton, tôi phát hiện thấy một tờ quảng cáo cá nhân dán trên tường một phòng làm việc của Lầu Năm Góc.

Thông báo tuyển dụng kẻ địch

Một nước siêu lớn ở Bắc Mỹ đang tìm kiếm những người hợp tác có ý định đối địch nhằm tiến hành chạy đua vũ trang, xung đột thế giới thứ ba và các đối kháng nói chung. Ứng viên dự tuyển cần có đủ sức đe dọa để thuyết phục Quốc Hội thỏa mãn nhu cầu quân sự. Ưu tiên chọn người có năng lực làm chiến tranh hạt nhân, nhưng nếu người không thuộc diện này mà có tài nguyên vũ khí sinh hóa https://thuviensach.vn

quan trọng thì cũng có thể xét tuyển. Đơn dự tuyển kèm ảnh tàu chiến và trung đội không quân xin gửi về địa chỉ: Hợp Chủng Quốc America Washington,

đặc khu Columbia Lầu Năm Góc

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu liên quân

Đây là một trò hài hước. Nó thú vị nhưng thực sự phản ánh nước Mỹ sau chiến tranh lạnh đúng là đã mắc “Hội chứng thiếu kẻ

địch”, nó thể hiện một cách nghệ thuật nỗi lòng bức xúc “tìm kiếm địch thủ” trên toàn thế giới của nước Mỹ.

Nghệ thuật “dùng địch” của Mỹ

Ngày 20 tháng 1 năm 1981, Reagan, một người của đảng Cộng Hòa nhậm chức Tổng thống nước Mỹ. Sau đấy, trên vấn đề đối phó với Liên Xô, Reagan định vị rõ ràng Liên Xô là “kẻ địch” chứ không phải là “kẻ cạnh tranh chiến lược “ đơn giản. Reagan cho rằng Liên Xô là điểm hội tụ của các thế lực tà ác trên thế giới, là kẻ địch số

một của Mỹ, cần phải áp dụng biện pháp tấn công chiến lược thì mới có thể ngăn chặn Liên Xô bành trướng, bảo đảm an ninh cho nước Mỹ. Coi Liên Xô là kẻ địch, cuối cùng Mỹ đã giành phần thắng, được lợi, được thưởng thức hương vị ngọt ngào của chiến thắng.

Cuối năm 1993, Tổng thống Clinton từng buột miệng nói: “Ôi chao! Tôi nhớ chiến tranh lạnh”. Nhớ chiến tranh lạnh tức là nhớ

kẻ địch của mình, nhớ những năm tháng tồn tại kẻ địch. Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, Mỹ mất kẻ địch, Clinton cảm thấy hẫng hụt.

https://thuviensach.vn

Vào lúc chiến tranh lạnh kết thúc, Charles Krauthammer(88)

nói: “Nhà nước cần có kẻ địch. Nếu chưa có thì hãy tìm lấy một kẻ

địch”.

Sử gia Mỹ nổi tiếng Arthur Schlesinger Jr. cho rằng: “Để đem lại tiêu điểm và tính liên tục cho chính sách ngoại giao, nước Mỹ cần có một kẻ địch. Trong hai cuộc Thế chiến, nước Mỹ lấy nước Đức làm kẻ địch, trong chiến tranh lạnh lại lấy Liên Xô làm kẻ địch.

Đến một thời điểm nhất định lại sẽ tuyên bố về sự tồn tại của các kẻ địch tiềm ẩn khác”.

Các nhà chính trị học và chuyên gia Mỹ hăng hái với công việc

“tìm địch” chẳng khác gì “tìm của báu” . Đối với nước Mỹ, kẻ địch có giá trị gì vậy?

1. Có kẻ địch thì có thách thức và cạnh tranh, có động lực. Trong nửa thế kỷ chiến tranh lạnh, do có Liên Xô là kẻ địch lớn mạnh nên đã đem lại động lực và sự kích thích cực lớn cho sự phát triển của nước Mỹ; trong cuộc quyết đấu sống mái, hai bên có thể phát huy được tiềm năng lớn nhất của họ, buộc họ phải thục mạng phát triển và tiến lên. Trước khi Liên Xô tan rã, một số nhân vật có quyền thế ở Mỹ đã khẳng định công trạng của chiến tranh lạnh và sự cống hiến của kẻ địch Liên Xô đối với nước Mỹ:

“Liên Xô từng là kẻ địch hữu dụng. Nước Mỹ tin rằng không những phải chạy đua về lực lượng quân sự với Liên Xô mà còn phải tham gia cuộc thi đua thành tích với Liên Xô. Giờ đây nhìn lại dường như là một kiểu suy nghĩ kỳ cục. Nhiều người Mỹ hồi thập niên 50 và 60 thế kỷ XX khẳng định cuộc chạy đua giữa hai loại chế độ là một kiểu chạy đua thể hiện tính ưu việt. Không có kế hoạch không gian của Liên Xô thì người Mỹ chẳng thể lên được Mặt Trăng”. Đó là do sự liên tục kéo dài của chiến tranh lạnh, một kiểu gần giống tình thế trước khi xung trận, đã kích https://thuviensach.vn

thích công nghiệp quốc phòng, “tạo dựng nên các công nghệ

đỉnh cao của nước Mỹ”.

2. Có kẻ địch thì nước Mỹ có thể đoàn kết và hội tụ các lực lượng trong nước một cách có hiệu quả. Ngay từ tháng 9 năm 1991, đêm trước thời điểm tan rã của Liên Xô, phía Mỹ đã phát ra lời than thở về chiến tranh lạnh: “Với một quốc gia có nhiều tính đa dạng như nước Mỹ, chỉ những sự thách thức đến từ bên ngoài mới có thể làm họ đoàn kết lại”. Qua việc dựng nên một “kẻ địch lớn”, nước Mỹ tạo ra cục diện “kẻ địch lớn đang ở trước mặt”, nhờ

đó có thể lợi dụng tình thế “giáp mặt kẻ địch” để “ra lệnh cho muôn ngàn người”, tạo nên bầu không khí cả nước chung mối căm thù quân địch, đoàn kết nội bộ một cách có hiệu quả, ngưng tụ lòng người bốn phương, giữ gìn và tăng cường tính quyền uy và sức kêu gọi của tập đoàn lãnh đạo nước Mỹ. Chính quyền Mỹ

ra bên ngoài tìm kiếm kẻ địch là nhằm ngưng tụ lực lượng nội bộ bản thân. Tìm kiếm và tạo dựng kẻ địch trở thành chiến lược cai trị đất nước, ổn định đời sống nhân dân.

3. Có kẻ địch thì mới có lợi ích đặc biệt dành cho quân đội và tập đoàn công nghiệp quân sự. Nhà chiến lược học người Mỹ

Thomas Barnett nói: “Tất cả mọi năng lực quân sự công nghệ cao có nhục cảm mà chúng ta mua sắm hồi thập niên 90 thế kỷ XX

quả thực cần một kẻ địch công nghệ cao có nhục cảm, đúng không? “Chính trị gia chiến tranh lạnh” nói: Tuyệt đối là như

vậy; nếu nước Nga biến thành kẻ không đủ sức chịu đòn thì quái lạ, chúng ta hãy làm Trung Quốc đi”. Barnett nói: Sau vụ 11

tháng 9, “trong một đêm, Trung Quốc rơi ra khỏi màn hình radar, thay vào đó là các tổ chức khủng bố “phủ khắp toàn cầu” và bất cứ quốc gia côn đồ nào bị tình nghi ủng hộ

chúng”. “Về mặt đánh bại kẻ địch, quân đội Mỹ bao giờ cũng làm rất tốt, nhưng về mặt làm thế nào để giành được thắng lợi thì lại chưa bao giờ làm tốt. Trong thời gian chiến tranh lạnh, Mỹ giành được thắng lợi lớn: Chúng ta kéo đổ một siêu cường https://thuviensach.vn

quân sự khác trên thế giới, đồng thời đẩy mạnh công cuộc toàn cầu hóa tiến một bước lớn trên toàn thế giới. Cùng với sự sụp đổ của Liên Xô, một thời đại mới đã đến, song chúng ta chỉ

chứng kiến sự sáng lập thời đại này là chưa đủ. Nước Mỹ cần tái định nghĩa rõ ràng kẻ địch mà chúng ta đáng được chiến đấu và một quân đội trong tương lai chúng ta đáng được sáng lập, nhằm đón tiếp môi trường an ninh mới không có đối thủ cạnh tranh.

Trên hai mặt này Lầu Năm Góc đều thất bại, chủ yếu vì họ e sợ mất địa vị trong thể chế chính trị nước Mỹ. Hoặc nói một cách thô thiển, họ lo ngại phần của mình trong ngân sách Liên bang. Nỗi e sợ đó làm cho quân đội thục mạng nắm chặt “đối thủ chuẩn cạnh tranh” - một đối thủ hư ảo, bởi lẽ chỉ khi nào tồn tại một đối thủ như thế thì mới có thể tạo ra lý do để Lầu Năm Góc duy trì một quân đội lấy mục tiêu là tiến hành chiến tranh với siêu cường, nhưng trong thời đại mới chẳng những không xảy ra mối đe dọa như vậy mà lại sinh ra một thứ hoàn toàn ngược lại, tức một lực lượng trước kia ít được chú ý nay nổi lên(89), thách thức định nghĩa “trật tự mới của thế giới’ của Mỹ”.

Có thể thấy, Mỹ cần kẻ địch là do Lầu Năm Góc cần địa vị

trong thể chế chính trị Mỹ, là vì Lầu Năm Góc cần giữ lấy phần chi phí quân sự trong ngân sách Liên bang, là vì chỉ có dựng lên một kẻ địch hùng mạnh thì mới có thể tạo lý do cho Lầu Năm Góc duy trì một quân đội lấy chiến tranh đánh siêu cường làm mục tiêu. Dùng một câu nói đùa để diễn tả tức là không có kẻ địch thì quân đội Mỹ và tập đoàn công nghiệp quân sự Mỹ lấy gì mà ăn, kiếm chác được cái gì? Có kẻ địch thì mới có lợi ích.

1. Có kẻ địch thì mới có thể ra lệnh cho các chư hầu bảo vệ địa vị bá chủ của Mỹ. Điều này thể hiện trên hai mặt: Một, xác định tính chất nước lớn mới trỗi dậy ảnh hưởng tới địa vị bá chủ của Mỹ là

“kẻ địch”, qua đó tiến hành ngăn chặn và đánh dẹp, nhờ thế mà https://thuviensach.vn

chính danh ngôn thuận, có cớ hành động, có thể qua việc ngăn chặn quốc gia mới trỗi dậy mà bảo vệ địa vị bá quyền và lợi ích bá quyền của Mỹ trên thế giới. Hai, trong nội bộ các nước phương Tây, nói kẻ địch của Mỹ là kẻ địch chung của thế giới phương Tây, để nước Mỹ phất cờ làm chủ khối liên minh, tổ

chức và tăng cường liên minh, ra lệnh chỉ huy, trói các nước phương Tây vào cỗ chiến xa của Mỹ.

Khi bình luận tác dụng của chiến tranh lạnh, một số nhân vật quyền uy ở Mỹ cho rằng, “các chính phủ Eisenhower, Kennedy, và Johnson đã tìm được lý do “an ninh quốc gia” để giúp những kẻ bị

áp chế”. Điều đó làm cho chiến tranh lạnh chẳng những thúc đẩy sự phát triển công nghiệp quốc phòng, nhất là công nghệ đỉnh cao,

“mà quan trọng hơn, nó tạo ra cơ hội tốt cho nước Mỹ lôi kéo những kẻ đồng minh theo chủ nghĩa tư bản”. Như vậy, Mỹ tổ chức được một liên minh và mặt trận thống nhất chống “địch” trong cộng đồng quốc tế, vừa khống chế các quốc gia phương Tây vừa ngăn chặn các quốc gia mới trỗi dậy, qua đó bảo đảm địa vị và lợi ích của quốc gia bá quyền này.

Tiêu chuẩn “chọn địch” của Mỹ

Tiêu chuẩn chọn kẻ địch của Mỹ có tính chất tổng hợp nhất định, nhưng chủ yếu cần chú ý hai điểm sau:

1. Tiêu chuẩn hình thái ý thức. Đối với nước Mỹ, kẻ địch lý tưởng là kẻ về hình thái ý thức đã đối địch với mình, là kẻ khác về chủng tộc và văn hóa, là kẻ về quân sự lại mạnh tới mức có thể đủ để người ta tin tưởng là mối đe dọa an ninh của nước Mỹ. Vấn đề chính trong cuộc tranh luận về chính sách ngoại giao của Mỹ kể từ thập niên 90 thế kỷ XX tới nay là vấn đề quốc gia nào có thể là kẻ địch như vậy.

https://thuviensach.vn

Trong việc xác định tính chất các quốc gia Đức, Nhật, Liên Xô, nước Mỹ đều kiên trì tiêu chuẩn hình thái ý thức. Chiến tranh và chiến tranh lạnh giữa Mỹ với Đức, Nhật và Liên Xô trong thế kỷ XX

đều có một căn cứ cơ bản là Mỹ cho rằng ba đối thủ này đều là những quốc gia phản đối các nguyên tắc chủ yếu trong niềm tin của nước Mỹ; do ba nước đó phản đối giá trị quan cá nhân của nước Mỹ nên họ là ‘kẻ địch’ của Mỹ. Điều này hầu như cũng được dân chúng Mỹ đồng thuận. Năm 1945, Viện Gallup Poll từng điều tra dân ý một vấn đề sau: Bạn có cho rằng một cá nhân có thể là người theo chủ nghĩa cộng sản đồng thời lại trung thành với nước Mỹ hay không? Số người trả lời “Có” chiếm 5%, số người trả lời

“Không” chiếm 87%. Cuối năm 1987 có 47% người nói họ thà lao vào một cuộc chiến tranh hạt nhân toàn diện chứ không muốn sống dưới sự thống trị của chủ nghĩa cộng sản.

Quan điểm phân chia địch ta căn cứ theo sự khác nhau về giá trị

quan tuy từng gặp dao động trong một số chính trị gia, thậm chí trong thời kỳ chiến tranh lạnh đã xuất hiện những ý kiến vượt qua hình thái ý thức, thế nhưng chưa hề lung lay tận gốc sự kiên trì theo đuổi tiêu chuẩn này của nước Mỹ. Sự bàn tán về hình thái ý thức siêu việt xuất hiện ở những thời kỳ đặc biệt và tình hình đặc biệt, thậm chí có thể nói là một biểu hiện của tính thủ đoạn, của chủ

nghĩa thực dụng. Thí dụ cuối thập niên 60 thế kỷ XX, có nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng nên xem xét lại tiêu chuẩn đúng sai truyền thống. Nixon nói: “Ngày nay, “chủ nghĩa” đã mất sức sống... Mục tiêu của chúng ta là phải loại bỏ tất cả những thứ gì nhạy cảm, tình cảm hóa trong chính sách ngoại giao”. “Trong điều kiện và tình thế

đặc biệt, các quốc gia xung đột nhau về hình thái ý thức có thể sẽ có mục tiêu chung, mà các quốc gia có chung hình thái ý thức cũng có thể đối địch với nhau”. Kissinger cũng nói: “Chúng ta không có kẻ

địch vĩnh cửu, chúng ta sẽ căn cứ vào hành động của họ chứ không https://thuviensach.vn

phải là căn cứ vào hình thái ý thức để đánh giá các quốc gia khác, đặc biệt là nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”.

2. Tiêu chuẩn sức mạnh. Nghĩa là: ngoài nước Mỹ ra, tìm xem trên thế giới có quốc gia nào phát triển nhanh nhất, có thực lực và tiềm lực nhất, có xu thế sẽ thách thức Mỹ, và coi quốc gia đó làm kẻ địch của Mỹ để mà đối phó. Những quốc gia như thế là quốc gia mới trỗi dậy. Trong tư duy chiến lược của Mỹ, kẻ trỗi dậy là kẻ

cạnh tranh, kẻ thách thức, kẻ đối địch. Thời kỳ cuối chiến tranh lạnh và sau chiến tranh lạnh, Nhật Bản từng trở thành đối tượng lựa chọn đầu tiên trong danh sách “đối thủ” của Mỹ. Một số học giả và chính trị gia Mỹ đã viết mấy chục cuốn sách và hàng trăm bài báo có lập luận chặt chẽ, thử trình bày về sự xung đột sắp xảy ra giữa Nhật với Mỹ. Nhưng sau này, do kinh tế Nhật bị mất xu thế

tăng trưởng mạnh, Mỹ bèn xóa tên Nhật khỏi danh sách kẻ địch tiềm tại. Báo cáo năm 1997 của Viện Nghiên cứu An ninh quốc gia Mỹ cho rằng, “Hiện nay chỉ còn Nga và Trung Quốc có điều kiện của đối thủ tiềm tại khu vực. Sau đây 10 năm, Ấn Độ cũng có thể

trở thành cường quyền quân sự quan trọng trong khu vực”. Về sau Mỹ lại coi Nga là ứng viên địch thủ chủ yếu, nhưng sau đó nghĩ lại, Nga tuy có tính nguy hiểm tiềm tại nhưng vì “Tình hình kinh tế

Nga rất tồi tệ, trong nước không ổn định, cơ cấu xã hội năm bè bảy mảng”, dùng cách nói của Owen Harries Tổng biên tập tạp chí

“Lợi ích quốc gia” thì Nga “chẳng qua chỉ là con dã thú bị thương, là một siêu cường trong quá khứ nay đang cố gắng trở thành quốc gia dân chủ mà thôi”, trong thời gian ngắn chưa trở thành mối đe dọa Mỹ.

Sau năm 1997, Mỹ chọn đi chọn lại, cuối cùng vẫn khẳng định chọn Trung Quốc, coi Trung Quốc là địch thủ chủ yếu của Mỹ. Dư

luận Mỹ phổ biến cho rằng, mục tiêu lâu dài của Trung Quốc là thách thức địa vị chi phối toàn cầu của Mỹ, Mỹ “cần phải dùng https://thuviensach.vn

thái độ đối địch để đi lại với Trung Quốc”, nếu không sẽ chẳng khác gì “vỗ về xoa dịu”, “khoan dung vô nguyên tắc”.

Theo tiêu chuẩn chọn “địch” của Mỹ thì Trung Quốc tuyệt đối phù hợp điều kiện “kẻ địch”. Do Trung Quốc đã khác Mỹ về hình thái ý thức, lại là quốc gia có tiềm lực nhất trong các quốc gia mới trỗi dậy, vì vậy trong trò chơi chính trị “chọn địch” của Mỹ, trong danh sách nhân viên chọn địch của Mỹ, rõ ràng Trung Quốc chỉ có thể xếp đầu bảng, vững chắc chiếm vị trí số một.

Huntington buồn vì “nước Mỹ cô đơn” Tư duy “chọn địch” và tư

duy “tạo ra kẻ địch” của Mỹ khiến họ “gây nên thù địch khắp toàn cầu”, trở thành quốc gia cô đơn nhất thế giới.

Huntington(90) nói: Các quan chức Mỹ “ca ngợi nước Mỹ là kẻ bá chủ nhân từ”, rêu rao Mỹ là “siêu cường kiểu phi đế quốc đầu tiên”. Trên thực tế, nước Mỹ là “một siêu cường du côn”, “ngày càng rơi vào thế cô lập trên thế giới”. “Những người lãnh đạo nước Mỹ

bao giờ cũng tuyên bố họ là đại diện của ‘cộng đồng quốc tế’.

Nhưng trong lòng, họ đại diện cho những quốc gia nào? Trung Quốc ư? Nga ư? Ấn Độ chăng? Pakistan? Iran? Hay là thế giới Ả

Rập? Hay là ASEAN? Là châu Phi chăng? Hay là châu Mỹ La Tinh?

Nước Pháp ư? Nhưng các quốc gia hoặc khu vực này liệu có coi nước Mỹ là đại diện của họ trong xã hội hay không? Trên phần lớn các vấn đề, xã hội mà nước Mỹ đại diện nhiều nhất cũng chi là các nước anh em cùng huyết thống Anglo-Saxon (Anh, Canada, Australia, New Zealand); trên nhiều vấn đề Mỹ đại diện cho Đức và một số nước nhỏ dân chủ ở châu Âu; trên vấn đề Trung Đông có Israel; trên phương diện thực thi các nghị quyết của Liên Hợp Quốc có đồng minh Nhật Bản. Tuy các nước trên đều là những quốc gia quan trọng song họ còn xa mới là cộng đồng quốc tế có tính toàn cầu”.

https://thuviensach.vn

“Qua nhiều vấn đề nối tiếp nhau, nước Mỹ phát hiện họ

ngày càng ở vào thế cô lập, có lèo tèo vài đồng minh, hình thành đối lập với phần lớn quốc gia và nhân dân trên thế giới... Số các quốc gia coi lợi ích của mình gắn liền với lợi ích của Mỹ ngày một ít đi. Ít nhất điều đó thể hiện ở cơ cấu các nước nòng cốt thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Trong 10 năm đầu chiến tranh lạnh, cục diện hình thành là 4:1, tức 4 quốc gia Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc liên hợp nhau đối phó Liên Xô. Sau khi Chính phủ Trung Quốc do Mao Trạch Đông lãnh đạo được khôi phục địa vị

tại Liên Hợp Quốc, cục diện biến thành ra 3:1, Trung Quốc ở vào vị trí trung gian di động qua lại. Hiện nay cục diện trở thành 2:1:2, hình thành cục diện hai nước Mỹ, Anh đối phó hai nước Trung Quốc và Nga, còn Pháp thì ở vào vị trí trung gian”.

“Trong một hội nghị do Đại học Harvard tổ chức năm 1997, một số học giả nói, các quốc gia chiếm ít nhất 2/3 dân số thế giới như Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Ả Rập, Muslim [Hồi giáo] và các nước châu Phi, đều coi Mỹ là mối đe dọa lớn nhất có một không hai đối với xã hội của họ... Năm 1997, công chúng Nhật Bản từng coi Mỹ là mối đe dọa lớn thứ hai chỉ sau Triều Tiên”.

Nước Mỹ giỏi tạo dựng “kẻ địch vĩ đại“ đã trở thành nước Mỹ cô đơn, đau buồn. Sự vĩ đại của nước Mỹ đã không thể được thực hiện và duy trì bằng việc tạo dựng kẻ địch vĩ đại.

“Liên minh Trung - Mỹ”: tư duy mới xuất hiện ở Mỹ

Nước Mỹ không thể duy trì bá quyền bằng cách “gây thù địch”

mà phải dựa vào “kết bạn” để thúc đẩy sự phát triển quốc gia mình.

Đây là nhận thức của ngày một nhiều người Mỹ. Các nhân vật hiểu biết ở Mỹ thậm chí còn đưa ra giả thiết “Liên minh Trung Quốc -

Mỹ”.

https://thuviensach.vn

Ngày 26 tháng 6 năm 2006, chuyên gia Mỹ nổi tiếng về vấn đề chiến lược Thomas Barnett trong bài phát biểu tại Quỹ Nghiên cứu chiến lược quốc tế Trung Quốc đã đề xuất “Xây dựng Liên minh chiến lược Trung Quốc - Mỹ hướng về thế kỷ XXI”, đây là một ý tưởng rất có sáng tạo.

Thomas Barnett nói: “Mỹ - Trung Quốc xây dựng mối quan hệ

Liên minh sẽ có ích cho cả hai bên”. “Nước Mỹ hiện nay giống như

nước Anh đầu thế kỷ XX, trên vấn đề nhìn nhận sự trỗi dậy của Trung Quốc đang đứng trước sự lựa chọn rất quan trọng, tựa như

nước Anh đầu thế kỷ XX nhìn nhận nước Mỹ vậy: nên coi đó là một cường quốc đang đi lên và bình tĩnh tiếp nhận, hay coi đó là nước Đức hồi thế kỷ trước, tức nguồn gốc của chiến tranh toàn cầu.

Qua việc lập quan hệ liên minh chiến lược với Mỹ, Anh duy trì và phát triển được quốc lực tự thân với mức độ tối đa”.

“Mỹ đã ở vào thời kỳ kinh tế dần dần suy thoái, cho dù thực lực quân sự vẫn rất mạnh. Nếu Mỹ muốn dùng sức mạnh quân sự

để bù đắp sự thiếu hụt sức mạnh kinh tế thì nên lập liên minh chiến lược với Trung Quốc. Mối quan hệ liên minh chiến lược này sẽ rất có lợi cho Trung Quốc, cho nên Trung Quốc cũng nên ủng hộ thành lập liên minh này”.

“Nhưng Lầu Năm Góc sẽ không tán thành xây dựng Liên minh chiến lược Trung Quốc - Mỹ, bởi lẽ họ cần dùng Trung Quốc làm cái cớ để nước Mỹ duy trì lực lượng quân sự lớn mạnh. Trong ba năm sau vụ 11 tháng 9, sự quan tâm của Lầu Năm Góc đối với Trung Quốc đã giảm đi. Đó là do trong thời kỳ này tiêu điểm Mỹ quan tâm là bọn khủng bố ở vùng Trung Đông. Nhưng từ năm 2005 trở đi, vấn đề Trung Quốc lại được bày lên bàn. Trên thực tế, đây là sách lược để hải quân, không quân và lục quân Mỹ giành giật ngân sách quốc phòng. Bởi thế nói đúng hơn, hải quân và không quân Mỹ càng cần có một kẻ địch giả tưởng là Trung Quốc”.

https://thuviensach.vn

“Trong thế kỷ XXI, mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ cực kỳ quan trọng. Chỉ cần hai nước này bắt tay nhau thì không ai phá nổi tiến trình toàn cầu hóa. Nhưng nếu Trung Quốc và Mỹ xảy ra chiến sự thì chỉ trong vòng một ngày, công cuộc toàn cầu hóa sẽ bị tổn thương nặng. Khi ấy Mỹ có thể giữ được quyền sinh tồn của mình trong toàn cầu hóa nhưng Trung Quốc thì không. Tôi cho rằng, hiện nay những người lãnh đạo hai nước này còn chưa dự kiến tới trường hợp việc Trung Quốc và Mỹ xây dựng mối quan hệ Liên minh chiến lược đã là chuyện không thể tránh khỏi. Tôi xin thành thật khuyên người lãnh đạo Mỹ: người lãnh đạo thế hệ 5 của Trung Quốc sẽ hoàn toàn khác người lãnh đạo thế hệ 4. Những người lãnh đạo thế hệ 4 do bị ảnh hưởng của “Cách mạng Văn hóa” nên đều ở

trong nước, nhưng những người lãnh đạo thế hệ 5 sẽ chủ yếu xuất hiện từ số du học sinh học ở Mỹ hồi thập niên 80 thế kỷ XX.

Kiến nghị của tôi là: ban lãnh đạo thế hệ 5 của Trung Quốc sẽ giàu trí tuệ hơn, hiểu rõ hơn về toàn cầu hóa, sẽ càng hữu hảo với Mỹ

hơn. Bởi vậy, ban lãnh đạo Mỹ phải trở nên khôn ngoan hơn thì mới có thể hợp tác được với Trung Quốc”.

“Bản thân ông Bush không có kinh nghiệm ngoại giao gì, chính sách ngoại giao của ông ta chủ yếu bắt nguồn từ di sản ngoại giao của các mưu sĩ đối ngoại trong chính phủ Bush và di sản ngoại giao của đảng Cộng hòa”. “Điều đó dẫn đến việc chính sách Trung Quốc của Mỹ vẫn bị hạn chế bởi tư duy chiến tranh lạnh”.

“Sở dĩ tôi cảm thấy lạc quan đối với việc Trung Quốc và Mỹ lập Liên minh chiến lược là vì người lãnh đạo của Trung Quốc và Mỹ

đều sẽ đổi mới thế hệ. Tôi có thể nói, sự biến đổi mà Trung Quốc hiện nay trải qua là hình ảnh thu nhỏ của những biến đổi xảy ra tại nước Mỹ 125 năm nay. Trên chính sách ngoại giao, Trung Quốc rất giống nước Mỹ đầu thế kỷ XX. Kế hoạch thám hiểm vũ trụ của Trung Quốc có tính chất giống như kế hoạch thám hiểm vũ trụ

https://thuviensach.vn

của Mỹ hồi thập niên 60 thế kỷ XX. Sự phồn vinh và sự tăng cường quy mô lớn trang bị cơ sở của thị trường chứng khoán Trung Quốc về cơ bản là giống tình hình nước Mỹ hồi thập niên 20 thế

kỷ XX. Về mặt thể dục, tình hình Trung Quốc hiện nay rất giống như nước Mỹ thập niên 50 thế kỷ trước. Ngành điện ảnh Trung Quốc hiện nay khiến tôi nhớ tới Hollywood những năm 30 thế kỷ

XX. Vấn đề Trung Quốc xảy ra một số vụ xung đột giữa người lao động với chủ lao động và vấn đề nông dân Trung Quốc cũng tương tự như tình hình ‘Liên đoàn lao động’ Mỹ năm xưa từng gặp phải. Cho nên quan sát Trung Quốc từ nhiều phương diện thì sẽ thấy họ

giống như lịch sử 125 năm qua của nước Mỹ”.

Thomas Barnett cho rằng: “Chớ nên thổi phồng mối đe dọa đến từ Trung Quốc”. Tới năm 2020, phần lớn dân Trung Quốc sẽ

sống trong các đô thị. Đây sẽ là vụ chuyển dịch lớn nhất của dân chúng”.

“Trên thực tế, Trung Quốc đang trở thành rất giàu mạnh và trước khi tạo thành mối đe dọa Mỹ thì Trung Quốc đã biến thành ra “già yếu”. Dân số Trung Quốc năm 2036 sẽ có 20% người già trên 65 tuổi. Nước Mỹ dùng 60 năm để số người trên 65 tuổi tăng từ

10% lên 20%, nhưng Trung Quốc chỉ dùng có 19 năm. Sẽ không có quốc gia nào trong 30 năm tới lại có tốc độ già hóa nhanh như

thế”.

“Trong 20 năm tới, có thể Trung Quốc sẽ là quốc gia tiềm tại thách thức nước Mỹ. Niềm hy vọng hoặc mối đe dọa mà Trung Quốc đem lại cho thế giới lớn hơn bất cứ quốc gia nào trong lịch sử. Cho nên tôi mong muốn Mỹ và Trung Quốc xây dựng liên minh chiến lược với nhau và nên cố gắng sớm đạt được thỏa thuận về

việc này. Bởi lẽ, cùng với việc Trung Quốc ngày càng trở nên tự tin, cái giá phải trả cho việc xây dựng liên minh này cũng sẽ ngày một cao”.

https://thuviensach.vn

Thomas Barnett vạch rõ “điều kiện Mỹ - Trung Quốc xây dựng liên minh chiến lược”, “Chúng ta rất hiểu rõ cái giá ban đầu của việc Trung Quốc và Mỹ xây dựng Liên minh chiến lược là gì. Trước tiên Mỹ phải hủy bỏ sự cam kết vô điều kiện bảo vệ Đài Loan. Sự

cam kết đó rất nguy hiểm, nó có thể làm cho Đài Bắc kéo hai nước Trung Quốc và Mỹ vào một cuộc chiến tranh. Để Đài Loan nắm số phận tương lai của nước Mỹ là cực kỳ không khôn ngoan. Ngay từ

năm 1997, Anh đã trả Hong Kong cho Trung Quốc. Hiện nay, nhiều điều khoản buôn bán của Trung Quốc đều đến từ Hong Kong. Sự thay đổi mà Hong Kong đem lại cho đại lục Trung Quốc lớn hơn sự thay đổi mà đại lục Trung Quốc đem lại cho Hong Kong”.

“Hiện nay Mỹ chưa quyết định lập quan hệ Liên minh chiến lược với Trung Quốc là rất không khôn ngoan”.

Vì sao việc xây dựng Liên minh Trung Quốc - Mỹ là có thể được thậm chí là tất nhiên? Đó là do hai nước đều đang thay đổi.

Thomas Barnett cho rằng: “Mỹ quan tâm tới góc nhìn mới của thế

giới”, “Trong thế kỷ XX, Mỹ dùng góc độ sau đây để quan sát thế

giới. Hồi ấy người Mỹ cho rằng nếu một quốc gia giống Mỹ về

chính trị thì quốc gia đó là bạn của Mỹ. Mỹ là quốc gia dân chủ, Pháp là quốc gia dân chủ, lẽ tự nhiên hai nước là bạn bè. Cũng vậy, người Mỹ cho rằng nếu về chính trị, Mỹ không nhất trí với một quốc gia khác, thì hai nước là kẻ địch của nhau. Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, cách hành xử ấy là có thể được, vì hồi ấy chính trị

quốc tế và kinh tế quốc tế chia tách nhau rõ ràng. Nhưng xã hội Mỹ hiện nay trên vấn đề bạn thù xuất hiện một số quan điểm mới. Phái giữ quan điểm mới chủ yếu là thế hệ sau của “thời kỳ

bùng nổ dân số”(91), cũng tức là thế hệ sinh ra ở thập niên 80, họ là con cái của thế hệ ra đời trong thời kỳ cao trào sinh đẻ sau Thế

chiến II. Đây là thế hệ dân đông nhất trong lịch sử nước Mỹ, tổng cộng lên tới 83 triệu người. Họ lớn lên trong môi trường Internet, khái niệm tình bạn của họ hoàn toàn khác với thế hệ trước... Quan https://thuviensach.vn

điểm tình bạn của họ chủ yếu xuất phát từ nhân tố kinh tế chứ

không xuất phát từ sự suy xét về nhân tố chính trị”. “Người Mỹ

trong tương lai có quan điểm: bạn tốt nhất của nước Mỹ sẽ là những quốc gia có mối liên hệ khăng khít với Mỹ về kinh tế.

Trong cộng đồng quốc tế hiện nay, Trung Quốc còn tư bản chủ

nghĩa hơn cả Mỹ... Tôi dự đoán trong tương lai, mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ sẽ khăng khít hơn mối quan hệ giữa Mỹ với Nhật Bản”.

Bất kể ý tưởng “Mỹ - Trung Quốc lập Liên minh chiến lược” do Thomas Barnett đưa ra được bao nhiêu người trong xã hội dòng chính ở Mỹ ủng hộ, và nó có tính khả thi lớn đến đâu trong hiện thực, rốt cuộc đây là lời kêu gọi có tính mở đầu phát ra từ xã hội Mỹ, là một biểu hiện tích cực của sự giải phóng tư tưởng trong giới chiến lược Mỹ.

Washington rất ngạc nhiên khi nghe nói người Trung Quốc không phải là người da trắng

Trước năm 1830, Mỹ và Canada hầu như chưa từng xuất bản các sách viết về Đông Á. Cho dù tới thập niên 80 thế kỷ XIX số

sách này cũng rất ít. Chỉ từ thập niên 80 thế kỷ XIX trở đi, số

lượng ấn phẩm đề tài này mới bắt đầu tăng lên. Sau thập niên 40

thế kỷ XX, ấn phẩm viết về Trung Quốc ở Mỹ mới bắt đầu vượt châu Âu. Trong một thời gian rất dài, người Mỹ có quan điểm về Trung Quốc như quan điểm của người châu Âu.

Bốn ngày sau khi xảy ra cuộc khởi nghĩa Vũ Xương năm 1911, có một người Mỹ lấy đề tài “Sự vô tri của người Mỹ và ngữ văn phương Đông” xúc động vạch ra: “Trung Quốc, một quốc gia đang thức tỉnh như huyền thoại, một quốc gia chiếm một phần tư dân số thế

giới; thế mà trong tòa soạn các tờ báo Mỹ lại không tìm được một ai tinh thông ngôn ngữ Trung Quốc, cũng chưa có ai từng giao tiếp với đất nước này để có hiểu biết trực tiếp thu nhận, để hiểu được https://thuviensach.vn

cách suy nghĩ của nhân dân - dân tộc vĩ đại này, họ chỉ có thể dựa vào những tin tức liên quan được đăng trên báo chí Thượng Hải và Hong Kong. Đây thật là một sự hoang đường vô căn cứ”.

Năm 1785, sau khi biết người Trung Quốc không phải là người da trắng, Washington cảm thấy rất ngạc nhiên. Từ năm 1902 trở

đi người Mỹ mới bắt đầu nghiên cứu Trung Quốc. Hồi năm 1863, trong 8 Lãnh sự quán Mỹ ở Trung Quốc chỉ có 3 phiên dịch tiếng Trung.

Tăng cường sự giao tiếp giữa các nền văn minh là điều có lợi cho việc hóa giải các xung đột văn minh. Do hiểu lầm mà có thể

thành kẻ địch của nhau. Giao lưu và hiểu nhau thì có thể có thêm bạn bè. Người Mỹ cần có “quan điểm Trung Quốc” đúng đắn, người Trung Quốc cũng cần có “quan điểm Mỹ” đúng đắn. Đào tạo tại Trung Quốc và Mỹ các nhà chính trị hiểu biết Trung Quốc, hiểu biết Mỹ sẽ giúp cho việc xây dựng mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ

hữu hảo lành mạnh.

“Địch giới” của Liễu Tông Nguyên và thói “nghiện địch” của người Mỹ

Một quốc gia có tồn tại kẻ địch sẽ làm cho quốc gia đó có thái độ cảnh giác, giàu sức sống. Khi kẻ địch biến mất, không còn đối thủ và chuông báo động nữa, không còn cạnh tranh và thách thức, ngược lại dễ gây ra tình trạng lười biếng rệu rã, dễ đi tới suy thoái, thậm chí diệt vong. Hiện tượng này từng xuất hiện trong lịch sử, không có gì lạ.

Liễu Tông Nguyên, nhà văn học, triết học nổi tiếng Trung Quốc đời Đường từng làm bài văn “Địch giới”, trình bày sâu sắc lý lẽ nói trên.

Địch giới

https://thuviensach.vn

Ai nấy đều biết, kẻ địch có mặt là cừu địch của ta nhưng chưa chắc mọi người đã biết kẻ địch còn có mặt hữu ích với ta; ai cũng biết kẻ địch có mặt nguy hại cho ta song chưa chắc đã biết còn có mặt lợi cho ta.

Nước Tần có 6 nước là quốc gia thù địch, vì thế nước Tần có thể ganh đua nhau, làm cho nước nhà cường thịnh lên; sau khi 6

địch quốc bị diệt, triều đình nhà Tần kiêu ngạo tự đắc, không lâu sau bị diệt vong. Quân đội nước Tấn thua to quân Sở

tại Yên Lăng, quan đại phu nước Tấn là Phạm Văn Tử cảm thấy lo lắng. Tấn Lệ Công không suy nghĩ về ý kiến nên tăng cường cảnh giác của Phạm Văn Tử, càng trở nên kiêu ngạo ngang ngược, làm cho cả nước trên dưới oán thán, cuối cùng bị

người giết chết. Lỗ quốc đại phu Mạnh Tôn Tốc căm ghét đại phu Tang Tôn Hột, sau khi Mạnh Tôn Tốc chết, Tang Tôn Hột cảm thấy lo lắng; Tang Tôn Hột đến nhà Mạnh Tôn Tốc viếng, khóc lóc rất thảm thiết, nói Mạnh Tôn Tốc ghét ta, điều đó giống như thang thuốc tốt có thể giúp ta trị bệnh, giờ đây Mạnh Tôn Tốc chết rồi, không còn thuốc, ta cũng chẳng sống được bao lâu nữa.

Người khôn ngoan hiểu được đạo lý ấy, cuối cùng còn có thể

gặp nguy hại; huống chi ngày nay một số người căn bản không suy nghĩ đạo lý đó! Kẻ địch tồn tại thì sợ, kẻ địch không còn nữa thì hí hửng, không cảnh giác đề phòng, tự mãn tự túc, như vậy lại càng gây ra tai họa lớn hơn. Kẻ địch tồn tại thì mình có thể

nâng cao cảnh giác, có thể trừ được tai họa; kẻ địch không tồn tại nữa thì tư tưởng rệu rã, ngược lại sẽ dẫn tới sai lầm. Ai có thể

hiểu được đạo lý đó thì đức hạnh kẻ ấy sẽ vẻ vang, thanh danh sẽ lan truyền xa. Người có thể dự phòng bệnh tật thì mới trường thọ; kẻ cậy mình khỏe mạnh thì dễ chết vì bạo bệnh; kẻ thỏa sức ăn chơi mà không biết canh chừng nếu không phải là đồ ngu https://thuviensach.vn

thì cũng là kẻ khốn kiếp. Ta viết bài “Địch giới” này, ai có thể

suy nghĩ đạo lý của nó thì có thể tránh được sai lầm và tai ương.

Bài đoản văn “Địch giới” gồm 144 chữ, trình bày sâu sắc mối quan hệ giữa các sự vật đối lập. Bài viết chỉ rõ: tuy rằng sự tồn tại của kẻ địch là có hại, nhưng nếu có quan niệm địch tình rất mạnh, có thể dùng kẻ địch để răn mình, luôn luôn cảnh giác đề phòng, quyết tâm vươn tới hùng cường, thì có thể chuyển hại thành lợi.

Nếu sau khi mất mặt đối lập mà lại quên đi tất cả thì tất sẽ

chuốc lấy tai họa vô cùng. Ở đây tác giả nhấn mạnh tính chất quan trọng của ý thức lo xa tai họa.

“Địch giới” của Liễu Tông Nguyên vạch ra phép biện chứng chính trị, tức là nói khi có quốc gia thù địch thì phải dùng kẻ địch để răn mình luôn luôn sẵn sàng, nhưng khi địch quốc không còn nữa thì cũng không được quên tất cả, không được rệu rã tư tưởng; như vậy thì khi có địch hoặc không có địch đều có thể ở vào thế bất bại.

“Địch giới” của Liễu Tông Nguyên hoàn toàn khác với thói “Nghiện địch” của người Mỹ. Tư tưởng “Nghiện địch” của họ là thứ chủ nghĩa thực dụng vì mục đích bảo lưu mặt đối lập nhằm khích lệ bản thân mà cố ý dựng nên kẻ địch, là thứ thích ứng với nhu cầu chính trị

của Mỹ, khẳng định quốc gia vốn không đối địch với mình là nước thù địch, đối xử với họ như kẻ địch và sử dụng họ.

Đi con đường mới “Không có kẻ địch vĩ đại thì cũng có nước Mỹ vĩ

đại”

Mỹ là quốc gia không có kẻ địch thì không phát triển được, không có kẻ địch vĩ đại thì không thể trở thành vĩ đại. Cho nên tìm kiếm kẻ địch vĩ đại, tạo dựng kẻ địch vĩ đại đã trở thành nhiệm vụ

chiến lược quan trọng hàng đầu để nước Mỹ giữ được sự vĩ đại. Một khi tìm không ra kẻ địch vĩ đại thì nước Mỹ sẽ xuất hiện sự “khủng hoảng chiến lược”, “hội chứng thiếu kẻ địch” của Mỹ sẽ nặng thêm.

https://thuviensach.vn

Bởi vậy, trên thế giới này nước Mỹ tất phải xác định một quốc gia đối địch, để quốc gia đó ở vào cương vị “kẻ địch” mà phát huy tác dụng và cống hiến cho sự vĩ đại của nước Mỹ.

Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, chiến lược toàn cầu của Mỹ

luôn luôn được xác định xoay quanh nhiệm vụ trung tâm là ngăn chặn Liên Xô. Sự tan rã của Liên Xô làm cho Mỹ mất đối thủ

chiến lược, thế nhưng chiến lược bá quyền, tư duy bá quyền và lợi ích bá quyền của Mỹ tất phải có một quốc gia đối địch làm tấm bia chiến lược cho Mỹ. Mỹ muốn vận dụng sự làm rùm beng địch thủ để đoàn kết lực lượng nội bộ họ, để động viên và khống chế lực lượng các nước đồng minh, duy trì xu thế tăng cường vũ

trang chuẩn bị chiến tranh, bảo vệ lợi ích của tập đoàn lái súng. Vì thế sự tan rã của Liên Xô tuy lúc đầu làm cho người Mỹ vui mừng được một dạo, nhưng sau đó họ nhanh chóng có cảm giác hẫng hụt, mắc phải chứng lo lắng thiếu địch thủ; chính sách và công việc các mặt của Mỹ bị mất phương hướng, tinh thần chiến đấu của giới tinh anh Mỹ nhụt dần, sức sống của Mỹ giảm sút. Nước Mỹ phải nhanh chóng tìm được một kẻ địch trên thế giới. Việc bọn khủng bố

trở thành kẻ thù của Mỹ vẫn chưa bù đắp được khoảng trống trong tư duy chiến lược của người Mỹ.

Ngoài kẻ địch hiện thực đang phải đối đầu ấy ra, người Mỹ cảm thấy cần phải tìm được một quốc gia đối địch tiềm tại để làm kẻ

địch tiềm tại hạng nặng cân lâu dài của nước Mỹ, có thế mới thỏa cơn nghiện. Siêu cường số một thế giới là Mỹ cần phải có một nước lớn ngang ngửa với Mỹ làm kẻ địch, như vậy mới thỏa mãn nhu cầu chiến lược về kẻ địch của Mỹ. Song le thời đại đã khác trước, tư duy chiến lược truyền thống Mỹ “không có kẻ địch thì không có động lực” cần phải thay đổi.

Quốc gia nào cũng phải có ý thức lo xa, nhưng ý thức lo xa không phải là ý thức cố tình “tạo dựng kẻ địch”. Quốc gia cần có quan https://thuviensach.vn

niệm địch tình, phải nhìn thấy kẻ địch của mình, song địch tình đó phải là có thực chứ không phải là hư cấu; kẻ địch ấy phải là kẻ địch khách quan chứ không phải chủ quan. Nếu sử dụng địch tình hư

cấu, nếu kẻ địch nhằm vào không phải là kẻ địch thực sự tồn tại khách quan mà là kẻ địch được chỉ định căn cứ theo nhu cầu chủ

quan thì tư duy và hành vi dùng “kẻ địch chủ quan” thay cho “kẻ địch khách quan”, “không có kẻ địch mà bịa ra kẻ địch”, “buộc kẻ vốn không phải là địch thủ thành kẻ địch” cuối cùng sẽ đem lại hậu quả

là hại mình, hại người, hại cả thế giới.

Trong chính trị quốc tế, về vấn đề “địch thủ” còn có một mối quan hệ quan trọng cần được làm rõ, đó là quan hệ giữa “kẻ

địch của quốc gia” với “kẻ địch của thời đại”. Quốc gia bá quyền bao giờ cũng xếp các quốc gia và sự vật không phù hợp lợi ích bá quyền của mình vào phạm trù “kẻ địch”, nhưng bản thân bá quyền thì đối địch với thời đại, với thế giới. Trên thế giới, bá quyền không được lòng người, quốc gia bá quyền không được lòng các quốc gia khác trong cộng đồng quốc tế; quốc gia bá quyền là quốc gia đối địch với thế giới.

Trong thời đại hòa bình, phát triển, hợp tác là dòng chính của thế

giới, giữa các quốc gia, nhất là giữa các nước lớn, vẫn có quan hệ

cạnh tranh, vì thế mà có quan hệ đối thủ; mối quan hệ đối thủ

giữa các nước lớn không cần phải giấu giếm. Nhưng “đối thủ”

không đồng nghĩa với “ địch thủ”; “đối thủ” không đồng nghĩa với

“kẻ địch”, “kẻ cạnh tranh chiến lược” không đồng nghĩa với “địch thủ và kẻ địch”.

Không có một kẻ địch vĩ đại thì không có nước Mỹ vĩ đại; đây có thể là chuyện trong lịch sử Mỹ trước kia. Nhưng con đường dựa vào kẻ địch vĩ đại để duy trì thành công của nước Mỹ nay đã đi tới điểm tận cùng. Nếu tiếp tục đi con đường ấy thì chẳng những không có sự vĩ đại của nước Mỹ mà hơn nữa còn đem lại cho họ sự cô đơn và https://thuviensach.vn

suy thoái. Sự phát triển của nước Mỹ đã tiến sang một điểm ngoặt, đó là cần phải đi một con đường mới “không có kẻ địch vĩ đại thì cũng có nước Mỹ vĩ đại”; nước Mỹ cần học được cách trong tình hình không có kẻ địch vĩ đại cũng có thể xây dựng được nước Mỹ vĩ đại.

Đây là một đề tài mới và quan trọng trong quá trình đổi mới chiến lược mới của nước Mỹ.

https://thuviensach.vn

VII. Nước Mỹ là "Quốc gia dân chủ " một nửa Muốn xóa bỏ ảo tưởng về nước Mỹ thì cần phải nhận thức được tính chất quốc gia của Mỹ. Nước Mỹ là một quốc gia như thế

nào? Người Mỹ nói họ là quốc gia dân chủ kiểu mẫu trên thế giới.

Cách định nghĩa như vậy chỉ đúng một nửa. Nước Mỹ không phải là một quốc gia dân chủ triệt để trên ý nghĩa hoàn chỉnh, mà là một quốc gia nửa dân chủ, hoặc nói nước Mỹ là quốc gia dân chủ một nửa.

Định nghĩa “quốc gia dân chủ”

“Dân chủ” là bản chất đặc trưng của quốc gia dân chủ, nó gồm nội dung trên hai mặt: một là xã hội trong nước áp dụng chính sách nội chính dân chủ, không làm cực quyền; hai là áp dụng chính sách quốc tế dân chủ trong cộng đồng quốc tế, không làm bá quyền.

Một quốc gia dân chủ thật sự tức là quốc gia trong nước không có quân chủ, lại là quốc gia phi bá chủ quốc tế; vừa là quốc gia phi cực quyền trong nước lại vừa là quốc gia phi bá quyền quốc tế. Một quốc gia nếu chỉ thực hiện dân chủ trong nước mà trên thế giới lại làm bá chủ, làm chuyên chế thì quốc gia đó nhiều lắm chỉ có thể là quốc gia dân chủ một nửa. Cho nên người Mỹ nói Mỹ là quốc gia dân chủ là đánh giá cao bản thân, là một kiểu đánh giá không thật về mình. Nước Mỹ là quốc gia dân chủ một nửa -

đây là cách định vị khoa học về tính chất quốc gia Mỹ. Phán đoán một quốc gia có phải là quốc gia dân chủ hay không, chẳng những cần xem nó có thực hành dân chủ trong nước hay không mà còn cần xem trên mặt ngoại giao quốc tế nó có thực hành chế độ dân chủ hay không. Cũng tức là nói, chỉ những quốc gia vừa xây dựng https://thuviensach.vn

dân chủ trong nước lại vừa trên quốc tế cũng xây dựng thế giới dân chủ thì mới là quốc gia dân chủ thực sự trên ý nghĩa hoàn chỉnh.

“Một nước hai chế độ” mang đặc sắc Mỹ

Nước Mỹ kể từ ngày lập nước tới nay là một “nước Mỹ mâu thuẫn”.

Mâu thuẫn nổi bật của nó là vấn đề “một nước hai chế độ” - trong quãng thời gian từ ngày dựng nước tới nội chiến Mỹ, “một nước hai chế độ” thể hiện nổi bật ở mâu thuẫn và đấu tranh giữa hai chế độ: chế độ nô lệ ở miền Nam và chế độ tư bản ở miền Bắc. Cuối cùng mâu thuẫn đó được giải quyết qua cuộc chiến tranh Nam Bắc. Thời gian từ sau khi Thế chiến II chấm dứt cho tới nay, vấn đề “một nước hai chế độ” của Mỹ lại biểu hiện nổi bật ở mâu thuẫn của chế độ trong ngoài nước có hai tính chất khác nhau là trong nước thực hành chế độ dân chủ và trên quốc tế thực hành chế độ bá quyền.

Tình trạng “Một nước hai chế độ” trong giai đoạn thứ nhất, từ

ngày nước Mỹ lập quốc tới ngày kết thúc chiến tranh Nam Bắc, kéo dài ngót 100 năm. Chiến tranh Nam Bắc đã bảo vệ sự thống nhất nước Mỹ lại cũng xóa bỏ chế độ nô lệ, giải quyết mâu thuẫn giữa chế độ dân chủ với chế độ nô lệ trong nước. Bị lợi ích khổng lồ của việc buôn bán nô lệ sai khiến, các bậc tiền bối của giai cấp tư sản Mỹ dựng nên một vùng kinh tế vườn ươm trồng chế độ

nô lệ méo mó kỳ quặc trên nửa giang sơn mình. Hồi ấy các bang ở

miền Bắc chủ yếu phát triển công nghiệp, thực hành chế độ tư

bản tự do, còn các bang ở miền Nam chủ yếu làm trồng trọt, bảo lưu chế độ nô lệ da đen do chủ nông trại khống chế. Sau khi độc lập, nước Mỹ trước tiên xây dựng chế độ bang liên, sau đó lại xây dựng chế độ liên bang, do giai cấp tư sản và các chủ nông trại liên hợp nắm chính quyền. Chính quyền này là sự liên hợp tạm thời của hai loại chế độ và hai loại lực lượng. Khi tiến hành điều tra số

dân lần thứ nhất năm 1790, cứ trong 6 người Mỹ thì có một nô lệ.

https://thuviensach.vn

Khi nổ ra nội chiến, bình quân cứ 8 người thì có 1 nô lệ. Khi Jefferson viết “Tuyên ngôn Độc lập”, trong trang trại của ông còn hơn 200 nô lệ. Hồi ấy ông đề xuất “Tất cả mọi người sinh ra bình đẳng”, có lẽ trong đó không kể tới nô lệ da đen, nhưng bản thân tư tưởng bình đẳng và nhân quyền tất nhiên trở thành vũ khí tư

tưởng để những người nô lệ da đen về sau giành tự do và giải phóng.

Khi Washington qua đời năm 1799, ông cho các nô lệ của ông tự lựa chọn con đường của họ. Năm 1826 khi Jefferson từ trần, ông cũng cho các nô lệ hưởng tự do. Năm 1860 số dân miền Nam nước Mỹ là 9 triệu, trong đó có 4 triệu nô lệ da đen. Sự va chạm, mâu thuẫn và xung đột giữa hai chế độ xã hội khác nhau của hai miền Nam Bắc đã dẫn tới cuộc chiến tranh Nam Bắc bùng nổ. Karl Marx từng vạch rõ: cuộc đấu tranh giữa hai miền Nam Bắc không phải là cái gì khác mà là cuộc đấu tranh giữa hai loại chế độ – chế độ nô lệ và chế độ lao động tự do. Sở dĩ nổ ra cuộc đấu tranh đó là do hai chế

độ này không còn có thể chung sống hòa bình với nhau trên đại lục Bắc Mỹ được nữa, nó chỉ có thể kết thúc bằng thắng lợi của một chế độ.

Nguy cơ chia rẽ quốc gia nước Mỹ trong thời kỳ chiến tranh Nam Bắc là do mâu thuẫn “một nước hai chế độ” gây nên, nước Mỹ

có thể giành được thắng lợi chiến tranh thống nhất đất nước là do mục tiêu bảo vệ sự thống nhất quốc gia của cuộc chiến tranh Nam Bắc có bao gồm nội dung giải phóng nô lệ, nhờ thế làm cho cuộc chiến này trở nên thiêng liêng hơn. Lúc mới bắt đầu chiến tranh, số dân miền Bắc có 21 triệu, miền Nam có 9 triệu. Sáng ngày 1 tháng 1 năm 1863, Tổng thống Lincoln ký “Tuyên ngôn Giải phóng”, đem lại giá trị đạo nghĩa và sức mạnh to lớn cho cuộc chiến tranh Nam Bắc. Cuộc chiến này vừa vì thống nhất quốc gia lại cũng vì sự tự do và tôn nghiêm của con người. Tuyên ngôn này mở ra kỷ nguyên mới cho lịch sử nước Mỹ và cũng làm rung chuyển thế

giới, khiến cho bất cứ cường quốc châu Âu đang giao động bất ổn https://thuviensach.vn

nào đều không dám mang tội danh bất nghĩa đi ủng hộ miền Nam. Mấy triệu nô lệ trở thành người tự do, trong quân đội miền Bắc có 210 nghìn binh sĩ da đen. Nửa triệu nô lệ da đen bỏ trốn khỏi các nông trại.

“Một nước hai chế độ” của nước Mỹ trong giai đoạn hai bắt đầu từ sau khi Thế chiến II kết thúc, Mỹ trở thành bá chủ thế giới; nó thể hiện bằng hai bộ mặt dân chủ đối nội và bá chủ đối ngoại của nước Mỹ.

Bởi vậy, chúng ta nói nước Mỹ trước nay đều là “một nước hai chế độ”. Trước khi hủy bỏ chế độ nô lệ, nước Mỹ là quốc gia có chế độ nửa nô lệ, chế độ nửa dân chủ. Sau Thế chiến II nước Mỹ

là quốc gia có chế độ nửa dân chủ, chế độ nửa bá quyền. “Một nước hai chế độ” mang đặc sắc Mỹ quyết định nước này chỉ có thể

thuộc vào loại “quốc gia dân chủ một nửa”. Nước Mỹ muốn trở

thành quốc gia dân chủ chân chính thì tất phải giải quyết mâu thuẫn giữa dân chủ trong nước với chuyên chế quốc tế.

Nước Mỹ không thể mãi mãi duy trì trạng thái “nửa dân chủ, nửa bá chủ”

Ngày 16 tháng 6 năm 1858, trong bài diễn thuyết tranh cử của mình, Thượng nghị sĩ bang Illinois, Lincoln nói: “Một tòa nhà rạn nứt thì không đứng vững được”, “Tôi tin rằng chính phủ này không thể

mãi mãi duy trì trạng thái nửa nô lệ, nửa tự do”. Nước Mỹ thế kỷ

XXI cũng không thể một nửa dân chủ trên mặt đối nội, một nửa bá quyền trên mặt đối ngoại.

Ngày nay người ta có thể nói, nước Mỹ rạn nứt thì không đứng vững được. Nhà nước Mỹ không thể mãi mãi duy trì trạng thái nửa dân chủ, nửa bá chủ. Trạng thái “nửa dân chủ, nửa chuyên chế” tức https://thuviensach.vn

trong nước thực hành dân chủ và trên quốc tế thực hành bá quyền thì không thể kéo dài được nữa.

Nước Mỹ từ một quốc gia theo chế độ nửa dân chủ, nửa nô lệ tới chế độ dân chủ nhất thống thiên hạ trong nước, là sự thay da đổi thịt lần thứ nhất của nước Mỹ; thế nhưng giải quyết mâu thuẫn giữa dân chủ trong nước với bá quyền quốc tế thì lại là sự thay da đổi thịt lần thứ hai của nước này. Là thể mâu thuẫn cùng tồn tại chế độ dân chủ và chế độ nô lệ, nước Mỹ là quốc gia dân chủ một nửa. Là thể mâu thuẫn dân chủ quốc nội và bá quyền quốc tế

cùng tồn tại, nước Mỹ vẫn là quốc gia dân chủ một nửa. Chỉ có thực hiện hai lần thay da đổi thịt thì nước Mỹ mới có thể trở thành quốc gia dân chủ trên ý nghĩa hoàn chỉnh. Để xây dựng nước Mỹ kiểu mới, trở thành quốc gia dân chủ triệt để, nước Mỹ tất phải xóa bỏ “hai chế độ”: một là chế độ nô lệ trong quan hệ quốc nội; hai là chế độ

bá quyền trong mối quan hệ quốc tế. Rõ ràng, đây là một cuộc cách mạng có ý nghĩa sâu xa đối với nước Mỹ cũng là với thế giới.

Nếu nói rằng chiến tranh độc lập là cuộc cách mạng lần thứ

nhất của nước Mỹ, là cuộc “cách mạng dân tộc” đánh đổ sự thống trị thực dân của Anh và giành độc lập; chiến tranh Nam Bắc là cuộc cách mạng lần thứ hai của nước Mỹ, là cuộc “cách mạng dân chủ”

bảo vệ sự thống nhất Liên bang, xóa bỏ chế độ nô lệ; thế thì cuộc cách mạng lần thứ ba sẽ là cuộc “cách mạng ngoại giao” thay đổi chính sách ngoại giao bá quyền của nước Mỹ, là cuộc cách mạng biến nước Mỹ từ quốc gia bá quyền trở thành quốc gia phi bá quyền.

Người Mỹ lấy việc thúc đẩy dân chủ hóa thế giới làm ngọn cờ, mà “dân chủ quốc tế” và “dân chủ quốc nội” là hai mặt của việc thúc đẩy dân chủ hóa thế giới. Thực hiện tốt cuộc cách mạng lần thứ ba, thực hiện sự chuyển biến to lớn tính chất quốc gia của https://thuviensach.vn

nước Mỹ, là một khâu quan trọng trong tiến trình thúc đẩy dân chủ

hóa thế giới.

Có cạnh tranh, có ngăn chặn thì mới có dân chủ. Nước Mỹ không bị ngăn chặn tất sẽ là nước Mỹ ngang ngược độc đoán. Phải dựa vào thế giới dân chủ để ngăn chặn nước Mỹ dân chủ. Trên sân khấu quốc tế nếu xuất hiện cục diện một siêu cường độc quyền bá chủ, nếu siêu cường bị mất giám sát, không được chế ước thì sẽ

xuất hiện sự chuyên chế quốc tế. Có cơ chế cạnh tranh nhiều nước thì mới có nền chính trị thế giới dân chủ. Sau chiến tranh lạnh, nước Mỹ đẩy mạnh bá quyền hóa, dã man hóa, đơn phương hóa là do không có đối thủ cạnh tranh. Muốn ngăn ngừa sự ngang ngược và sa đọa của siêu cường, tránh để sự lớn mạnh trở thành cường quyền, tất phải tạo ra sự trỗi dậy của các nước lớn, tạo ra cục diện rượt đuổi lẫn nhau, cục diện cạnh tranh lành mạnh trong cộng đồng quốc tế.

https://thuviensach.vn

Chương VII - NƯỚC LỚN TRỖI

DẬY TẤT PHẢI CÓ ĐẠI QUÂN

Trong thế kỷ XXI, Trung Quốc trỗi dậy, để đối phó với sự đe dọa của Mỹ, để bảo đảm không xảy ra đại chiến với Mỹ, Trung Quốc ắt phải có đại quân [quân đội lớn mạnh]. Đây là khoản đầu tư an ninh, đầu tư phát triển và đầu tư trỗi dậy Trung Quốc tất phải tiến hành. Trung Quốc cần chuyển hóa một phần sức sản xuất thành sức chiến đấu, chuyển hóa một phần của cải thành năng lực quân sự, biến một số “túi tiền” thành “túi đạn”.

I. Sự phục hưng vĩ đại kêu gọi “Tinh thần

thượng võ”

Từ mùa thu năm 1894, tại Honolulu Tôn Trung Sơn thành lập

“Hưng Trung Hội”, đưa ra khẩu hiệu “Chấn hưng Trung Hoa”, cho tới cuối thế kỷ XX lãnh tụ đảng Cộng sản Trung Quốc đề xuất

“thực hiện sự phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa”, hơn một thế kỷ

qua dân tộc Trung Hoa tiến lên, quyết đấu trên hành trình chấn hưng và phục hưng. Giờ đây Trung Quốc đang trỗi dậy, đang thực hiện phục hưng, dân tộc ta vẫn cần gắng sức. Nhưng để thực hiện sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa, tất phải phục hưng tinh thần thượng võ của dân tộc Trung Hoa.

Trong các thời đại lịch sử khác nhau, tinh thần thượng võ có những hàm nghĩa khác nhau. Trong thế kỷ XXI, tinh thần thượng võ của Trung Quốc trong tiến trình phục hưng vĩ đại và trỗi dậy với thế mạnh là một loại tinh thần dám liều mình vì mạng sống và sự

sinh tồn của dân tộc, là một loại tinh thần dám tăng cường sức https://thuviensach.vn

mạnh quân sự vì sự phục hưng vĩ đại của quốc gia, là loại tinh thần dám làm chiến tranh vì hòa bình và phát triển.

Trung Quốc thời đại Hán - Đường là “Trung Quốc anh hùng”

Ngày 23 tháng 6 năm 1924, khi tiếp đoàn đại biểu giới lao động Phillippines, Tôn Trung Sơn nói: “2.000 năm trước Trung Quốc cực mạnh, không chỉ hùng cứ phương Đông mà còn làm châu Âu rung chuyển”.

2.000 năm trước Trung Quốc có thể hùng cứ phương Đông, nền tảng của sự “hùng cứ” ấy là tinh thần thượng võ. Tinh thần thượng võ của dân tộc Trung Hoa ở các thời đại khác nhau có những nhân vật đại diện và hình thức biểu hiện khác nhau. Trong thời đại đặt nền móng và thời đại đỉnh cao, có ba nhân vật anh hùng từng có tác dụng có tinh tiêu chí đối với sự hình thành tinh thần thượng võ và sáng tạo văn hóa thượng võ của dân tộc Trung Hoa.

Người đầu tiên là Tần Thủy Hoàng. Ông tập trung truyền thống thượng võ của cuộc chinh chiến lâu dài của Ngũ Bá Xuân Thu(92) và Thất Hùng Chiến Quốc(93), dẹp yên 6 nước trong cuộc chiến tranh thống nhất Trung Quốc, thực hiện nhất thống thiên hạ. Là vị hoàng đế duy nhất trong cả nghìn năm thống nhất được Trung Quốc bằng vũ lực, thực tiễn thành công thống nhất thiên hạ của ông nói lên một đạo lý: không có tinh thần thượng võ thì không có sự thống nhất Trung Quốc. Tinh thần thượng võ của Tần Thủy Hoàng thể hiện nổi bật ở cái “thống” mà ông tôn sùng, tức tôn sùng sự thống nhất quốc gia, thực hiện thiên hạ nhất thống.

Người thứ hai là Hán Vũ Đế. Tính cách dân tộc của Hán Vũ Đế

thể hiện không chỉ là yêu hòa bình mà hơn nữa, là không sợ chiến tranh. Văn hóa chính trị, ngoại giao và văn hóa quân sự của Hán Vũ

https://thuviensach.vn

Đế không những là văn hóa hòa hảo kết thân mà còn là văn hóa chinh chiến; không chỉ là văn hóa phòng ngự mà còn là văn hóa tấn công. Trung Quốc thời đại Hán Vũ Đế nếu chỉ yêu hòa bình mà không dám chiến tranh, nếu chỉ dựa vào hòa hảo kết thân, dựa vào phòng ngự thôi thì kết quả chẳng phải là Hung Nô bị đánh đuổi mà là Trung Nguyên bị nô dịch. Thực tiễn thành công của Hán Vũ Đế dùng vũ lực đánh bại Hung Nô, dùng tấn công diệt tận gốc mọi tai họa của đất nước đã chứng minh một đạo lý: Không có tinh thần tấn công thì khó có thể xóa bỏ tận gốc các nỗi lo nghĩ sống còn của dân tộc, khó có thể làm cho đất nước giành được quyền chủ

động chiến lược sinh tồn lâu dài và phát triển ổn định. Tinh thần thượng võ trên người Hán Vũ Đế thể hiện nổi bật là tinh thần tấn công, tinh thần viễn chinh. Nhưng Trung Quốc sau đời Tống do thiếu tinh thần tấn công và tinh thần viễn chinh đó mà luôn luôn gặp họa, cuối cùng bao giờ cũng rơi vào cảnh tranh cãi liên miên giữa hai phái chủ “hòa” và chủ “chiến”, hạn chế và lần lữa dây dưa giữa hai chủ trương này, đi tới thất bại và diệt vong trong sự

thỏa hiệp bị động, nhường nhịn và bất đắc dĩ.

Người thứ ba là Đường Thái Tông Lý Thế Dân. Trong lịch sử

Trung Quốc, triều đại nhà Đường được gọi là “Đại Đường”. Cái lớn của Đại Đường không chỉ lớn ở cương vực, lớn về quy mô của cải và cái lớn của hoài bão mở cửa với thế giới, mà là sự “lớn mạnh” vô song trên thế giới hồi đó. Hiện tượng “Muôn nước đến triều cống” thời đại Thịnh Đường nói lên cái ơn (sức mạnh mềm) và cái uy (sức mạnh cứng) của triều nhà Đường đều đạt tới trình độ cao nhất thế giới. Sự vẻ vang của Đại Đường trong lịch sử Trung Quốc chứng minh một đạo lý: thượng võ ắt phải tôn sùng sức mạnh, một dân tộc thượng võ tất nhiên phải là một dân tộc “tôn sùng sức mạnh” chứ không phải chỉ là một dân tộc “tôn sùng sự giàu có”. Nếu chỉ tôn sùng của cải, không thể kết hợp giàu với mạnh, kết quả ắt là càng giàu thì càng không an toàn.

https://thuviensach.vn

Sự thống nhất thiên hạ của Hoàng đế nhà Tần, uy vũ của đời Hán - Đường không những lập công trạng cho thời ấy mà còn để lại cơ nghiệp muôn đời. Trong lịch sử Trung Quốc, các thời hưng thịnh đều được tạo dựng nên bằng vũ lực, đều được xây dựng trên cơ sở

thượng võ thiện chiến và quân sự lớn mạnh. Khí phách coi thường mọi kẻ anh hùng, dẹp yên thiên hạ mà Tần Thủy Hoàng thể hiện trong sự nghiệp thống nhất Trung Quốc, sự quả cảm lấy tấn công làm phòng thủ, viễn chinh ngàn dặm mà Hán Vũ Đế thể hiện khi xuất kích đánh Hung Nô, hoài bão hào hùng của cục diện “Muôn nước đến triều cống” mà Đường Thái Tông dùng võ công vô song sáng lập nên đã thể hiện tính chất chiến đấu quý báu của dân tộc Trung Hoa. Đây là cái gene tinh thần thượng võ của dân tộc Trung Hoa. Người các thế hệ sau vì làm suy yếu tính cách chiến đấu của tổ tiên mà kết quả hết lần này đến lần khác bị đánh, bị xỉ nhục.

Sự biến chất tính cách chiến đấu của dân tộc Trung Hoa đã dẫn tới biết bao nhiêu tấn bi kịch lịch sử. Chỉ sau khi đảng Cộng sản Trung Quốc đi lên vũ đài lịch sử Trung Quốc thì tính cách chiến đấu của dân tộc Trung Hoa mới được phát huy rực rỡ.

Có thể nói tinh thần thượng võ của dân tộc Trung Hoa được thể

hiện đầy đủ trong tinh thần thống nhất đất nước của Tần Thủy Hoàng, tinh thần tấn công viễn chinh của Hán Vũ Đế, tinh thần dùng võ công để dựng nước, làm đất nước hùng mạnh của Đường Thái Tông, tinh thần chiến đấu dùng chiến tranh chính nghĩa để

cứu nước, giữ nước của Mao Trạch Đông.

Có một chuyện vui như sau: có người chủ trương sửa totem của Trung Quốc từ “rồng” thành “gấu mèo” với lý do: “rồng” Trung Quốc trong tiếng Anh là “dragon”, theo nghĩa tiếng Anh là một con vật khổng lồ đầy tính tấn công và khí thế bá chủ. Rồng bay khắp thiên hạ khiến người khác cảm thấy bị đe dọa, lo ngại, khó yên tâm. Rồng đại diện cho Trung Quốc cổ đại, nay nên lấy gấu https://thuviensach.vn

mèo làm totem của Trung Quốc hiện đại, vì gấu mèo hiền lành, không có sức tấn công, ai trông thấy cũng mến. Cuộc tranh cãi về totem rồng có nhiều ngụ ý.

Gấu mèo đại diện cho sự tốt lành, nhưng nó không đại diện cho sự an toàn. Gấu mèo Trung Quốc là loại động vật có nguy cơ tuyệt chủng, có thể sinh sôi nẩy nở nhờ vào sự bảo vệ đặc biệt của nhà nước, nhưng sự an toàn và trỗi dậy của một nước lớn thì không ai khác có thể bảo vệ được.

Tinh thần thượng võ là trụ đá và cốt cách của tòa lâu đài tinh thần và văn hóa dân tộc của một quốc gia, không có “văn hóa” của

“vũ hóa”, không có văn hóa của tinh thần thượng võ thì chỉ là một đống mỡ văn hóa. Thực hiện sự phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa có nghĩa là phải phục hưng tinh thần thượng võ, tái chấn hưng uy phong hùng vĩ đời Hán - Đường.

Trung Quốc sau đời Tống là “Trung Quốc văn nhược”

Trước đời Đường, ưu thế thượng võ thiện chiến của dân tộc Trung Hoa được phát huy bình thường, nhưng về sau tinh thần thượng võ bị nhạt nhòa dần, bị suy yếu đi. Ở thời đại Tiên Tần, từng có từ “quân tử” với hàm nghĩa “dũng sĩ”; về sau bỗng dưng trở

thành đại danh từ “khiêm khiêm quân tử” với nghĩa nho nhã yếu ớt.

Bọn thống trị nhiều triều đại có mốt thời thượng nghỉ việc võ, lo việc văn, cả dân tộc vùi đầu làm kinh tế, tập đoàn tinh anh cả đời chỉ lo nghiên cứu các sách kinh điển, tinh thần sức lực đều tiêu hao hết vào kinh sách Nho giáo. Đối ngoại thì thỏa hiệp lùi bước, triết học chủ hòa trở thành triết học dòng chính, phái chủ hòa phần lớn là phái chủ đạo, phái dòng chính. Kết quả là giang sơn tươi đẹp bị

ngoại địch giày xéo, của cải văn minh trở thành miếng mồi săn đuổi của kẻ mạnh, đến nỗi trong thời kỳ kháng chiến chống Nhật, lãnh tụ Hoa kiều yêu nước Trần Gia Khang từng nói với phái chủ

https://thuviensach.vn

hòa, phái đầu hàng: “Kẻ địch chưa ra khỏi nước chúng mà ta đã có kẻ nói hòa, kẻ đó tức là Hán gian”. Sái Nguyên Bồi khi làm hiệu trưởng Đại học Bắc Kinh cũng đặc biệt nhấn mạnh cần bồi dưỡng tinh thần thượng võ cho học sinh, xoay chuyển mặt nhu nhược trong văn hóa Trung Quốc.

Triều đại nhà Tống là điểm ngoặt trong quá trình làm suy yếu tinh thần thượng võ của dân tộc Trung Hoa. Các bài học về tinh thần thượng võ của triều nhà Tống thể hiện trên năm mặt sau: 1. Quốc sách cơ bản trọng văn khinh võ. Cung cách mở nước của nhà Tống khác với nhà Hán, nhà Đường. Triệu Khuông Dận qua cuộc binh biến Trần Kiều mà lên ngôi vua. Tiếp thu bài học quân nhân ủng hộ việc lập vua của thời kỳ Ngũ Đại(94), để khống chế

quân quyền, đề phòng quân nhân làm đảo chính, ông áp dụng quốc sách trọng văn khinh võ. Nhà Tống thực hiện nguyên tắc

“văn nhân quản lý quân đội”, chính quyền tôn trọng và ưu đãi quan văn, coi nhẹ và ức chế quan võ. Lưu Khắc Trang đời Nam Tống có câu thơ: “Vua cha dựng nước sử dụng bọn nhà nho; phần lớn danh sĩ

chỉ lo việc bút nghiên” (95). Tuy nhà Tống có thể miễn cưỡng thống nhất Trung Nguyên nhưng trước sau đều không thể xây dựng được quốc lực cường thịnh như nhà Tùy Đường, không có phong độ và khí thế của một đại đế quốc, luôn luôn an phận thủ thường, không thể

giải quyết các tai họa đến từ nước ngoài, không thể đối kháng sự

bắt nạt của nước ngoài, hình thành sự tương phản rõ ràng giữa “nhà Đường cường thịnh” với “nhà Tống suy nhược”.

2. Sai lầm về tư tưởng chiến lược. Điều này thể hiện nổi bật ở

chính sách “Nam trước Bắc sau”, “Định đô Khai Phong”. Khi dựng nước, Triệu Khuông Dẫn không tiếp tục áp dụng chiến lược Bắc phạt của Thế Tông hậu Chu mà nghe kiến nghị của Triệu Phổ, đưa ra một quyết sách quan trọng mà không sáng suốt là thay đổi https://thuviensach.vn

chiến lược Bắc phạt, áp dụng kế hoạch tác chiến Nam trước Bắc sau. Vì hồi ấy các chư hầu ở miền Nam tương đối nhỏ yếu dễ

chinh phục, còn các Liêu quốc ở phương Bắc thì tương đối lớn mạnh, không dễ đánh bại, cho nên đã chọn nhẹ tránh nặng. Đây quả

là một quyết định sai lầm, chờ bình định xong miền Nam mới đánh dẹp phương Bắc, lúc ấy binh lực đã như kẻ mạnh lúc về già, cơ hội chiến lược đã bỏ lỡ, thế là nhà Tống bỏ mất cơ hội thống nhất miền Bắc, chính quyền yên phận trở thành cục diện đã định. Sau khi bình định phương Nam xong, Tống Thái Tổ mới bắt đầu Bắc phạt, sinh thời ông đã ba lần tấn công phương Bắc song đều mất công vô ích. Nhà chính trị cần phải trước tiên đánh bại kẻ địch mạnh ngay vào lúc mới dựng nước, khi sĩ khí đang cao nhất, uy danh quốc gia mạnh nhất. Nhà Tống trước sau đều chủ

trương an phận, không thể thống nhất Trung Quốc, nguyên nhân quan trọng là ở sai lầm quyết sách chiến lược Nam trước Bắc sau.

Xét về quan điểm địa lý, việc nhà Tống quyết định đặt kinh đô tại Khai Phong cũng là một quyết sách không thích đáng. Bởi lẽ

trong tình hình hồi ấy nếu kẻ địch cho kỵ binh đánh thẳng vào thì chỉ cần 3 - 4 ngày là đến được bờ bắc Hoàng Hà. Khai Phong ở bờ

nam Hoàng Hà, địa hình bằng phẳng, không có chỗ hiểm yếu nào có thể phòng thủ. Do Ngũ Đại đều lấy Khai Phong làm quốc đô, nơi này lại có đường thủy thuận tiện cho việc vận chuyển tiếp tế

lương thực; hơn nữa hai địa điểm Trường An, Lạc Dương đã bị phá hoại nặng trong chiến tranh, đây rõ ràng là những lý do để nhà Tống chọn Khai Phong làm địa điểm định đô, nhưng quyết sách thiển cận này đã để lại hậu họa cho nhà Tống.

3. Khiếm khuyết về thể chế chiến lược. Khiếm khuyết này thể hiện nổi bật ở chủ trương “Mạnh gốc yếu cành” và “Phân quyền kiểm soát”. Nhà Tống áp dụng thể chế tập trung quyền lực https://thuviensach.vn

vào trung ương, làm suy yếu quyền lực ở địa phương; các châu, huyện ở địa phương chẳng những không có binh lực để tự vệ mà cũng không có tài lực để xây dựng. Đặc biệt về mặt binh dịch, nguồn cung cấp quân lính chủ yếu dùng chế độ chiêu mộ, kẻ tòng quân nếu không phải là kẻ không nghề nghiệp thì cũng là kẻ vong mạng trốn chạy, chất lượng kém. Sau đó lại chọn ra một số tương đối khá tập trung về kinh thành, gọi là “Cấm quân”; những binh lính còn lại chất lượng kém thì chia đi đóng tại các địa phương, gọi là

“Sương quân”, loại này không có sức chiến đấu nhưng cũng hưởng chế độ lương thực như cấm quân. Ngoài ra cả đến bọn tội phạm cũng được đưa vào trại lính làm binh sĩ, đây là nguồn gốc của từ

“Sung quân” (96), chuyện này được kể lại trong tiểu thuyết Thủy Hử.

Nhà Tống thực hiện nguyên tắc phân quyền kiểm soát, nhưng kiểm soát quá mức, trở thành níu kéo nhau. Giữa ba chức vụ hoàng đế, tể tướng, gián quan đã thực hiện kiểm soát nhưng không cân bằng, dẫn tới sự tê liệt về chính trị. Tể tướng nhà Tống có quyền uy kém xa tể tướng nhà Đường, không được tham dự việc quân chính, mà quyền quân lệnh là do Khu Mật Viện (tương tự bộ tham mưu) chủ quản. Việc tài chính cũng do 3 Ty chủ quản (Ty Hộ Bộ, Ty Diêm Thiết, Ty Độ Chi Sử), không chịu sự chi phối của tể tướng. Gián quan có quyền uy lớn, có thể phê bình bất cứ vấn đề nào. Triệu Khuông Dẫn có lời thề giấu trong Thái Miếu: “Không giết đại thần và nói chuyện quan”, vì các gián quan không biết sợ ai, dám gây chuyện tranh cãi kịch liệt khiến cho chính quyền khó ra quyết sách vào lúc nguy cấp. “Người nhà Tống chưa bàn bạc xong thì quân địch đã vượt qua sông”, câu này diễn tả đúng tình hình hồi ấy.

4. Học thuật quân sự tách rời thực tiễn quân sự. Nhà Tống tuy suy yếu và cuối cùng mất nước vì giặc ngoài, nhưng lại có một hiện tượng kỳ lạ là về hai mặt vũ học và binh thư thì đời Bắc Tống https://thuviensach.vn

có sự phát triển kỳ lạ, thể hiện sự phồn vinh chưa từng có. Chính quyền Bắc Tống mở môn Vũ học, ban hành “Vũ kinh”, về sau phát triển tới mức các châu huyện đều mở lớp Vũ học và đặt chức bác sĩ Vũ học; hoàng đế lại ra lệnh hiệu đính 7 loại binh thư như

“Tôn Tử” làm giáo khoa thư tiêu chuẩn, trở thành “Vũ kinh Thất thư” lưu truyền đời sau. Thời Bắc Tống, văn nhân bàn chuyện quân sự trở thành thói quen; sau khi chuyển triều đình về miền

Nam(97) thói quen này vẫn còn mạnh. Đáng tiếc là thời nhà Tống tuy nhiều nhân tài biết bàn luận chuyện quân sự nhưng lại ít người thực sự biết dụng binh. Nhà Tống yếu kém để lại một số lượng binh thư nhiều hơn bất cứ triều đại nào trước đấy. Cố nhiên đó là do từ đời Tống bắt đầu có phát minh nghề in, nhất là năm 1045 Tất Thăng phát minh con chữ rời, nhờ đó sách quân sự bản in đời Tống rất nhiều và lưu truyền các đời sau. Nhưng điều đó cũng thể hiện vấn đề lý luận quân sự đời nhà Tống mạnh, thực tiễn quân sự kém, bàn suông chuyện nước khác.

5. Sự tương phản giữa số lượng quân đội với chất lượng quân đội. Nhà Tống là vương triều giàu nhất thế giới nhưng lại không phải là vương triều nước giàu quân mạnh, mà là vương triều nước giàu quân yếu. Quân đội nhà Tống lớn mà cồng kềnh, có số

lượng mà không có chất lượng. Qua bảng dưới có thể thấy quy mô số lượng quân đội nhà Tống.

Bảng 1. Tình hình phát triển số lượng quân đội nhà Tống Niênđại

(Côngnguyên)

|

Tổngsốbinhsĩ

https://thuviensach.vn

(người)

|

SốlượngCấmquân

(người)

|

Ghichú

---|---|---|---

960

|

200.000

|

|

Nămdựngnước

968

|

378.000

|

193.000

|

https://thuviensach.vn

995

|

666.000

|

358.000

|

1017

|

912.000

|

431.000

|

1041

|

1.259.000

|

826.000

|

1064

https://thuviensach.vn

|

1.382.000

|

663.000

|

Từ Thái Tổ đến Nhân Tông, cách nhau chưa đầy 100 năm, quân đội nhà Tống tăng hơn 6 lần, nguyên nhân chính gồm: - quân đội tuyển theo chế độ chiêu mộ có tỷ lệ đào ngũ rất cao; - số lính chết trận trong chiến tranh rất lớn; - khai báo khống số lượng binh sĩ để chiếm đoạt tiền cấp phát là hiện tượng có thực, công khai; - trong thời kỳ đói kém lấy dân đói ăn vào làm lính, coi quân dịch là một cách cứu tế chống đói. Chế độ phục dịch suốt đời của binh sĩ chiêu mộ từ 20 tuổi đến 60 tuổi, trên thực tế thời gian sử

dụng chỉ có 20 năm, quá 20 năm rồi là ăn khống lương thực cấp phát. Sương quân không có sức chiến đấu cũng ăn lương thực cấp phát đến lúc chết. Nuôi cả triệu quân, trong đó Sương quân ít nhất có 40 vạn lính, trong 60 vạn Cấm quân lại có 1/3 là lính già yếu, cộng thêm các khoản tiêu hao khác, thực sự binh sĩ dùng được nhiều nhất không quá 30 vạn. Quân đội sinh hoạt kiêu căng sa đọa, nghe nói “Vệ sĩ đi nằm phải có người hầu đắp chăn, khi đi lĩnh lương thực thì thuê người vác lương thực”, đúng là lính công tử. Chi phí nuôi quân đời nhà Tống chiếm 5/6 toàn bộ tiền thuế thu được. Một đội quân như vậy đúng là cồng kềnh yếu kém, vì thế

nhà Tống không tránh khỏi số phận bất hạnh.

Nhà Tống nho nhã yếu ớt khiến Trung Quốc phải trả giá nặng nề. Về sau xảy ra việc hai dân tộc thiểu số biên cương là dân tộc Mông Cổ và dân tộc Mãn hai lần chinh phục dân tộc Hán, hai lần làm chủ vùng Trung nguyên, đây là biểu hiện điển hình của cái giá https://thuviensach.vn

phải trả cho sự nho nhã yếu ớt ấy. Sự suy yếu tinh thần thượng võ của Trung Quốc trở thành một thế lực thói quen, sự “nho nhã yếu ớt” của tính cách dân tộc trở thành một kiểu văn hóa biến đổi ngầm từng bước, khiến cho những dân tộc thiểu số kiêu dũng thiện chiến tràn đầy khí thế chiến đấu hào hùng kia một khi đã vào Trung nguyên rồi thì chẳng bao lâu sau cũng bị ăn mòn mục ruỗng, chỉ có thể ngồi kiệu chứ không còn cưỡi ngựa bắn cung như

xưa nữa.

Trung Quốc sau Chiến tranh Thuốc Phiện là “Trung Quốc bị

đánh”

Ngày 20 tháng 10 năm 1919, Tôn Trung Sơn viết trong lời tựa cuốn “Tinh Vũ bản kỷ”: “Dân tộc ta là một dân tộc hiền lành. Bản thân tôi mới đầu không dùng tinh thần thiện chiến thạo vũ lực để

thôi thúc đồng bào ta. Thế nhưng ta đang ở vào thời đại cạnh tranh kịch liệt, nếu không biết tìm cách tự vệ thì sẽ không thể sinh tồn.

Qua xem xét các cuộc chiến tranh cận đại tôi vẫn thấy nước yếu là một vấn đề đáng ngại. Giả thử một dân tộc hiền lành mà giỏi tự vệ

thì trên thế giới này sẽ không có thuyết cá lớn nuốt cá bé”.

Đúng như lời Tôn Trung Sơn, vì dân tộc Trung Hoa trong một thời gian dài vừa qua, tinh thần thượng võ bị suy yếu, không thiện chiến, không biết tìm cách tự vệ, cho nên trong thời đại cạnh tranh kịch liệt sẽ không thích hợp sinh tồn. Từ cuộc chiến tranh Thuốc phiện năm 1840 các nước phương Tây đánh Trung Quốc cho tới khi cuộc kháng chiến chống Nhật thắng lợi, trong hơn 100 năm đó vấn đề “không thiện chiến” của dân tộc Trung Hoa đã thể hiện cực kỳ rõ ràng. Trong thời gian đó không thể tránh được chiến tranh, mà đã đánh thì ắt thua, đã thua thì phải cắt đất, bồi thường. Các nước phương Tây có nước một mình đánh Trung Quốc, có lúc kéo bè kéo cánh đánh Trung Quốc. Trung Quốc vừa đứng trước nguy cơ bị

các cường quốc xâu xé, lại vừa gặp nguy hiểm bị Nhật Bản độc https://thuviensach.vn

chiếm. Trong cánh rừng thế giới, Trung Quốc giống như con cừu to xác không có lực lượng phòng vệ, bị một lũ hùm sói săn đuổi vây quanh.

Một dân tộc không có tinh thần thượng võ là một dân tộc không có quyền sống còn. Trước chiến tranh Thuốc phiện, một số nhà truyền giáo đã nhìn thấy mặt đế quốc Trung Hoa to mà không có sức lực, yếu mà không dũng mãnh, đã trở thành một dân tộc không thượng võ, không thiện chiến. Thế là họ cổ xúy nên dùng thủ đoạn vũ lực cứng rắn để mở cánh cổng Trung Quốc. Có người vì thế đã tìm kiếm thu thập tình báo và tham gia chiến tranh xâm lược Trung Quốc, trong đó điển hình là Quách Sĩ Lập(98), một người nước Phổ, được Hội Truyền đạo Hà Lan cử sang Viễn Đông, về sau năm 1829 ra khỏi Hội này, trở thành người truyền giáo tự do. Từ năm 1831, ông đã 10 lần đi thuyền khảo sát miền duyên hải Đông Nam Trung Quốc, thu lượm được nhiều tình báo. Quách Sĩ Lập phát hiện thấy chính quyền nhà Thanh kém về quân sự, việc phòng ngự lỏng lẻo sơ hở, vũ khí lạc hậu, từ đó ông rút ra kết luận: “Nếu chúng ta tới đây với tư cách kẻ địch thì sự chống đỡ của cả nước Trung Quốc sẽ không kéo dài quá nửa tiếng đồng hồ”.

Về sau các nước xâm lược Trung Quốc đánh lần nào cũng thắng; người châu Âu nếm mùi chiến thắng đánh Trung Quốc, khi tổng kết kinh nghiệm dám ngông cuồng tuyên bố: “Biện pháp đối phó người Trung Quốc là đánh cho họ một trận đau rồi nói lý lẽ với họ sau”.

Từ chiến tranh Thuốc phiện năm 1840 tới ngày Tân Trung Quốc ra đời năm 1949, Trung Quốc bị nước ngoài xâm lược hơn 470 lần. Trong 65 năm từ 1840 đến 1905, số lượng hiệp ước bất bình đẳng Trung Quốc bị buộc phải ký nhiều tới con số 745.

https://thuviensach.vn

Giỏi tự vệ thì mới thích hợp sinh tồn. Tinh thần thượng võ là tinh thần sinh tồn, tinh thần cứu mạng của một dân tộc.

Trung Quốc thế kỷ XX là “Trung Quốc chiến đấu”

Trong bài “Diễn thuyết trước các đoàn thể tại nhà Hội nghị

Thương hội Kobe” vào ngày 28 tháng 11 năm 1924, Tôn Trung Sơn nói: “Đối với người châu Âu, nếu chỉ dùng nhân nghĩa để cảm hóa họ, nếu muốn mời người châu Âu ở châu Á trả lại cho Trung Quốc các quyền lợi của chúng ta một cách hòa bình, thì việc đó chẳng khác gì chia con mồi với hổ, nhất định là không xong. Muốn thu hồi toàn bộ các quyền lợi của mình thì chúng ta phải dùng vũ lực”.

Tổng kết bài học kinh nghiệm Trung Quốc giao thiệp với người châu Âu trong 80 năm sau cuộc chiến tranh Thuốc phiện, Tôn Trung Sơn rút ra kết luận: dùng nhân nghĩa đạo đức cảm hóa người châu Âu thì chẳng khác gì tranh mồi với hổ, muốn thu hồi quyền lợi của Trung Quốc thì phải dùng vũ lực. Trung Quốc trong thế kỷ

XX là một “Trung Quốc chiến đấu” dùng vũ lực thu hồi quyền lợi của mình. “Trung Quốc chiến đấu” trên thực tế là thực hành chân lý “Súng đẻ ra chính quyền”, “Súng đẻ ra nền độc lập”, “Súng đẻ ra an ninh”, “Súng đẻ ra hòa bình”, “Súng đẻ ra phát triển”.

“Súng đẻ ra chính quyền”. Chủ quyền quốc gia tức là quyền sống còn của quốc gia. “Trung Quốc chiến đấu” trong thế kỷ

XX trước hết phải chiến đấu vì sự cứu vong đất nước của dân tộc Trung Hoa, trong đó cuộc chiến chống Nhật cứu nước là cuộc chiến nguy cấp nhất. Sau 8 năm kháng chiến, bằng sự hy sinh to lớn 35 triệu người trực tiếp thương vong và các tổn thất vật chất to lớn, Trung Quốc giành được thắng lợi triệt để của cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc lần đầu tiên chống lại sự xâm lược của bè lũ đế quốc trong 100 năm kể từ cuộc chiến tranh Thuốc phiện.

https://thuviensach.vn

Quá trình quan trọng “Súng đẻ ra hòa bình”, “Trung Quốc chiến đấu” thực hiện trong thế kỷ XX là hai cuộc chiến tranh chống Mỹ giúp Triều Tiên và chống Mỹ giúp Việt Nam. Hai cuộc chiến này là sự đọ sức giữa Trung Quốc Mới với nước Mỹ, đế

quốc lớn mạnh nhất thế giới.

Tân Trung Quốc ra đời từ chiến tranh, cũng dùng chiến đấu để bảo vệ bản thân. Trong chiến tranh Triều Tiên, Tân Trung Quốc vừa mới đứng lên đã dám “so gươm” với cường quốc số một thế giới, đây là sự thể hiện xuất sắc tinh thần thượng võ của nước Trung Quốc Mới. Chiến tranh Triều Tiên là xung đột quân sự

chính diện duy nhất giữa Trung Quốc với Mỹ trong lịch sử. Số

quân Mỹ trực tiếp tham chiến ở vùng có chiến sự là 1,789 triệu người, chết 36.574 người, bị thương 103.284 người. Trong cuộc chiến tranh này Trung Quốc lần lượt đưa 25 quân đoàn dã chiến, 16 sư đoàn pháo binh, 10 sư đoàn lính đường sắt, 12 sư đoàn không quân sang Triều Tiên tác chiến. Kể cả lực lượng hậu cần và lực lượng bổ sung, tổng binh lực lên tới 2 triệu người. Một dân tộc bị các cường quốc thế giới bắt nạt đã 100 năm thế mà có thể trong 3

năm đánh nhau ngang ngửa với liên quân 16 nước do quốc gia mạnh nhất thế giới tổ chức, điều đó đã tạo nên một huyền thoại quân sự làm rung chuyển thế giới.

Ngay từ khi chiến tranh sắp chấm dứt, Chu Ân Lai đã chỉ ra một cách sâu sắc: “Chiến tranh Triều Tiên là một sự kiện có ý nghĩa quốc tế đặc biệt sau Thế chiến II. Chiến tranh Triều Tiên có tính cục bộ nhưng lại có ý nghĩa thế giới”. Chiến tranh chống Mỹ giúp Triều đã vạch trần thần thoại nước Mỹ không thể

bị đánh bại, thể hiện rõ uy lực của quốc gia và quân đội Trung Quốc. Bành Đức Hoài nói: “Cuộc chiến tranh đó hùng hồn chứng minh: thời đại bọn xâm lược phương Tây mấy trăm năm nay chỉ

cần bắc mấy khẩu đại bác trên bờ biển phương Đông là có thể

https://thuviensach.vn

chiếm được một quốc gia, đã biến mất không bao giờ trở lại”.

Phía quân đội Mỹ và tướng lĩnh Mỹ thừa nhận chiến tranh Triều Tiên là một cuộc “chiến tranh do Mỹ tiến hành, phải trả giá lớn nhất, đổ máu nhiều nhất” mà lại “kéo dài, khó giải quyết”. Tổng Tư lệnh “Quân đội Liên Hợp Quốc” tướng Mark Wayne Clark về

sau viết trong hồi ký: “Tôi giành được một danh tiếng không đáng hâm mộ: là viên tư lệnh đầu tiên trong lịch sử Mỹ ký vào bản hiệp định đình chỉ một cuộc chiến tranh không giành được thắng lợi”.

Khi bình luận về chiến tranh Triều Tiên, các học giả Mỹ cho rằng Trung Quốc đã thắng trong cuộc chiến này: ngoài việc làm cho “chiến tranh bị hạn chế trên bán đảo, chính quyền Triều Tiên được cứu vớt, cơn ác mộng mối đe dọa quân sự của Mỹ bên bờ

sông Áp Lục đã biến mất” ra, việc tham gia chiến tranh Triều Tiên còn làm cho Trung Quốc “trở thành quốc gia chín muồi hơn, được mọi người tôn trọng hơn”. Chiến tranh Triều Tiên để lại “ấn tượng vô cùng vô cùng sâu sắc” cho các nhà quyết sách Mỹ sau này. Nó có tác dụng kiềm chế hành động của Mỹ ở Viễn Đông sau này, từ đó trở đi, “Mỹ và Trung Quốc không còn cuốn vào một cuộc chiến tranh lớn nữa”. Sau chiến tranh Triều Tiên, toàn thế giới nhìn Trung Quốc với con mắt hoàn toàn khác.

Thắng lợi Trung Quốc giành được trong chiến tranh Triều Tiên vẫn có tác dụng lớn gây choáng váng cho Mỹ trong thời gian chiến tranh Việt Nam sau này. Tư lệnh quân đội Mỹ đóng tại Việt Nam hồi ấy là tướng Bruce Palmer, Jr. nói: “So với bất kỳ loại vũ

khí chiến tranh nào Hà Nội có thể dùng trên chiến trường, tâm trạng của Mỹ lo ngại xảy ra chiến tranh với Trung Quốc Đỏ còn đáng tin cậy hơn trong việc bảo vệ Bắc Việt Nam không bị xâm phạm”. Chính là kết quả chiến tranh Triều Tiên đã làm cho Mỹ

gắng sức tránh một lần nữa trực tiếp đọ sức với Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

Chiến tranh Việt Nam bắt đầu năm 1961, là bước quan trọng của Mỹ thực thi chiến lược toàn cầu, ngăn chặn Trung Quốc.

Trong bài phát biểu hồi tháng 1 năm 1965, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Roberts MacNamara nói thẳng thừng: mục tiêu chính của Mỹ

“không phải là giúp bạn bè mà là ngăn chặn Trung Quốc”. Trong cuộc chiến tranh kéo dài tới năm 1975, thập niên 60 thế kỷ XX là 10 năm chiến tranh ác liệt nhất. Binh lực Mỹ xâm lược Việt Nam từng đạt tới đỉnh điểm 543 nghìn người. Trong một lần nói chuyện năm 1965, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đề xuất rõ ràng: “Trung Quốc là kẻ địch chủ yếu của Mỹ hiện nay”.

Chiến tranh Việt Nam là một cuộc chiến đau lòng cho nước Mỹ.

Khi nhớ lại cuộc chiến này, Maxwell D. Taylor từng là tư lệnh quân đội Mỹ xâm lược Việt Nam nói, cái giá nước Mỹ phải trả cho cuộc chiến tranh Việt Nam thật là bất ngờ, hầu như khó có thể đem ra để công khai biện luận. Ông cho rằng, ngoài thương vong nặng về

người, chi phí quân sự lớn kinh khủng ra, nước Mỹ “còn vì cuộc chiến tranh này trả giá là chia rẽ trong nước, mất tự do hành động khi giải quyết các vấn đề cấp thiết trong ngoài nước, để lộ ra trong đại gia đình thế giới sự mềm yếu nội bộ nước Mỹ”. Đối với người Mỹ, chiến tranh Việt Nam “là một cơn ác mộng lên cơn đau, niềm hy vọng bị suy giảm, ảo tưởng tan vỡ”. Sách “Lịch sử nước Mỹ

từ năm 1900” viết: Cuộc chiến tranh này đã trở thành cuộc chiến dài nhất, cũng đổ máu nhiều nhất trong lịch sử nước Mỹ: hơn 35.000 người Mỹ chết trong chiến đấu, ngoài ra còn 75.000 người bị thương và mấy trăm người bị giam trong các trại tù binh ở Bắc Việt Nam, chi phí tài chính lên tới mấy trăm tỷ USD. Gần 5.000

máy bay và máy bay lên thẳng trị giá trên 5 tỷ USD bị kẻ địch phá hủy”.

Chiến tranh Việt Nam hầu như đem lại vết thương tâm hồn cho mỗi một người Mỹ. Trong số hàng nghìn hàng vạn quân nhân https://thuviensach.vn

Mỹ sau khi trở về nước, có tới một nửa cảm thấy xấu hổ về những việc họ đã làm tại Việt Nam, một nửa thì lo lắng về tương lai của mình. Chiến tranh Việt Nam đem lại thiệt hại to lớn về nhân lực, vật lực, tài lực cho nước Mỹ. Mỹ từng đưa 1,2 triệu binh sĩ sang chiến trường Việt Nam, tổng cộng chết 58.015 người, bị thương 150.303

người, kỷ luật và sức chiến đấu của quân đội Mỹ bị suy yếu nghiêm trọng; chi phí chiến tranh hết hơn 200 tỷ USD làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng xã hội và chính trị trong nước, gây thiệt hại cho hình ảnh quốc tế của nước Mỹ. Kissinger cho rằng, đối với nước Mỹ, chiến tranh Việt Nam “giành thắng lợi là hoàn toàn vô nghĩa”, “thất bại thì không thể nào chịu nổi”, “tất phải giải thoát ra khỏi cuộc chiến này”, “cho dù kết cục ra sao, trong cuộc chiến tranh này chúng ta không thể nào tránh được gặp chuyện không may, giờ đây chúng ta chỉ mong sao khi thoát ra khỏi cuộc chiến tranh này vẫn còn giữ được chút thể diện”.

Trung Quốc trong thế kỷ XXI là “Trung Quốc lớn mạnh”

Chuyên gia nổi tiếng Trịnh Tất Kiên nói: “Trung Quốc đi con đường phát triển trỗi dậy hòa bình, mục tiêu Trung Quốc theo đuổi quyết không phải là trở thành một nước lớn quân sự tranh bá chủ

thế giới, mà là xây dựng một nước lớn thị trường, nước lớn văn minh, nước lớn có trách nhiệm có tác dụng xây dựng trong cộng đồng quốc tế”.

Thực ra, nước lớn quân sự không có nghĩa là nước lớn tranh bá chủ thế giới. Trung Quốc không thể trở thành nước lớn quân sự

tranh bá chủ thế giới, nhưng Trung Quốc nên trở thành nước lớn quân sự vì mục đích bảo vệ an ninh quốc gia và hòa bình thế giới, trở thành nước lớn quân sự có lực lượng quân sự lớn mạnh để bảo vệ

và thực hiện thống nhất quốc gia. Trung Quốc không thể chỉ là nước lớn thị trường và nước lớn văn minh mà không phải là nước lớn quân sự. Chỉ có trở thành nước lớn quân sự không tranh bá thì Trung https://thuviensach.vn

Quốc mới có thể bảo vệ hữu hiệu an ninh của “nước lớn thị trường”

và sự tôn nghiêm của “nước lớn văn minh”, mới có lực lượng và điều kiện phát huy tác dụng xây dựng trong cộng đồng quốc tế, trở

thành nước lớn có trách nhiệm.

Đặng Tiểu Bình từng nói: “Hiện nay, Trung Quốc là lực lượng bảo vệ hòa bình và ổn định thế giới, chứ không phải lực lượng phá hoại.

Trung Quốc phát triển càng lớn mạnh thì hòa bình thế giới càng có chỗ dựa chắc chắn”. Sự lớn mạnh của Trung Quốc không chỉ là nhu cầu an toàn và phát triển của Trung Quốc mà cũng là nhu cầu của hòa bình thế giới. Trung Quốc hiện nay không xưng bá, cho dù sau này lớn mạnh rồi cũng không thể xưng bá. Trung Quốc không thể vì lớn mạnh mà xưng bá, cũng không thể vì không xưng bá mà không lớn mạnh, mà vừa phải kiên định không xưng bá lại vừa phải thực hiện quốc gia lớn mạnh.

Hoa Kỳ sau khi dựng nước đã triển khai tranh luận về việc có cần xây dựng một quân đội mạnh hay không. Hamilton thủ lĩnh phái Liên bang hồi ấy nói: “Nếu chúng ta muốn trở thành một dân tộc thương mại hoặc muốn giữ gìn an ninh bờ Đại Tây Dương bên này, thì chúng ta tất phải hết sức nhanh chóng cố gắng có được một lực lượng hải quân”. Cuộc tranh luận này đạt được sự nhất trí sau cuộc chiến tranh Anh - Mỹ lần thứ hai. Trong thời kỳ đầu dựng nước, tư tưởng chiến lược quân sự và chiến lược an ninh Mỹ

hình thành nhận thức thống nhất là: nhanh chóng phát triển sức mạnh kinh tế và quân sự của nước Mỹ, xây dựng hải quân và lục quân lớn mạnh để bảo vệ an ninh và lợi ích thương mại của nước Mỹ; đồng thời trong công việc quốc tế cần thực thi chủ nghĩa biệt lập, giấu mình chờ thời. Nước Mỹ không vì thi hành chính sách biệt lập mà không xây dựng lực lượng quân sự lớn mạnh. Họ cũng không vì muốn trở thành một dân tộc thương mại mà không xây dựng hải quân hùng mạnh.

https://thuviensach.vn

Nước Nga tuyên bố đã nghiên cứu triển khai thành công hệ

thống tên lửa chiến lược cơ động thay đổi quỹ đạo độc nhất vô nhị

có thể phá vỡ bất kỳ hệ thống chống tên lửa nào. Nga còn dự định trước năm 2015 sẽ đóng xong 5 tàu ngầm hạt nhân chiến lược thế

hệ mới. Nghe đâu Putin từng nói “Dù phải bán cả điện Kremli cũng nhất định phải đóng được tàu ngầm thế hệ mới”.

Việc xây dựng “Trung Quốc lớn mạnh” trong thế kỷ XXI là vừa phải xây dựng Trung Quốc thành “nước lớn thị trường” lại cũng phải xây dựng Trung Quốc thành “nước lớn quân sự”. Một nước lớn nếu chỉ là kẻ mạnh, kẻ lớn về kinh tế thôi nhưng lại là kẻ yếu, kẻ nhỏ

trên chiến trường, thế thì nước lớn đó chẳng khác gì con dê béo trên thị trường, là con mồi săn của kẻ mạnh.

https://thuviensach.vn

II. Muốn “trỗi dậy hòa bình” ắt phải “trỗi dậy về

quân sự”

Người Trung Quốc nói phát triển là nói “phát triển hòa bình”; nói “trỗi dậy” là nói “trỗi dậy hòa bình”; nói “thống nhất” là

“thống nhất hòa bình”; nói ngoại giao là “ngoại giao hòa bình”.

Thực ra, lực lượng quân sự lớn mạnh, sự trỗi dậy nhanh chóng về

quân sự chính là nền tảng của tất cả những nguyện vọng hòa bình ấy.

Muốn “hòa bình” thì phải chuẩn bị “chiến tranh” Nhà văn cổ La Mã Vegetius(99) có câu cách ngôn kinh điển: “Nếu bạn muốn hòa bình, thế thì bạn hãy chuẩn bị đánh nhau!” Câu này luôn luôn được các nhân vật theo chủ nghĩa hiện thực trong giới lý luận quan hệ

quốc tế phương Tây tôn lên làm một danh ngôn chí lý.

Giáo huấn cổ Hy Lạp nói: “Muốn có hòa bình thì hãy chuẩn bị

chiến tranh”.

Binh thư cổ đại Trung Quốc “Tư Mã Pháp” có danh ngôn: “Thiên hạ tuy yên bình, nếu quên chiến đấu ắt sẽ nguy hiểm”.

Phỏng theo lời các bậc tiên hiền, người Trung Quốc đương đại nói: “Muốn trỗi dậy một cách hòa bình thì tất phải trỗi dậy về

quân sự”, “Muốn có hòa bình thì hãy chuẩn bị chiến tranh”.

Hòa bình có những hình thái lịch sử khác nhau. Cộng đồng quốc tế hồi thế kỷ XIX có hòa bình dưới sự thống trị của đế

quốc Anh, lấy chinh phục thuộc địa làm cơ sở. Trong nửa cuối thế kỷ XX, hòa bình xuất hiện dưới hình thái chiến tranh lạnh giữa Mỹ với Liên Xô, là hòa bình lạnh dưới sự đe dọa hạt nhân. Hòa bình thế giới sau chiến tranh lạnh là nền hòa bình dưới sự bá chủ

https://thuviensach.vn

của một siêu cường duy nhất là Mỹ. Thế giới trong thế kỷ XXI cần một nền hòa bình có nhiều cực chế ước lẫn nhau. Trung Quốc trong thế kỷ XXI cần một nền hòa bình có thể bảo đảm sự

phát triển hòa bình, trỗi dậy hòa bình của nước mình. Nền hòa bình như vậy không thể có được nhờ vào sự “hữu hảo” đối với kẻ mạnh, cũng không thể có được nhờ vào cách “tỏ ra yếu ớt” của sự giấu mình chờ thời, mà chỉ có thể dựa vào dũng khí và lực lượng của mình để giành được.

Tháng 5 năm 2004, trong một buổi thảo luận về con đường phát triển hòa bình của Trung Quốc tổ chức tại Bắc Kinh, có người nói: Trung Quốc yêu hòa bình, kiên trì trỗi dậy hòa bình, nhưng nếu có nước dùng vũ lực ngăn chặn Trung Quốc trỗi dậy thì làm thế nào?

Trung Quốc không đánh người ta, nhưng nếu người ta đánh chúng ta thì chúng ta làm thế nào?

Trung Quốc trỗi dậy hòa bình lấy tiền đề là các quốc gia khác, đặc biệt là Mỹ, đối xử với Trung Quốc theo cung cách hòa bình. Nhưng Trung Quốc trỗi dậy hòa bình, phải chăng Mỹ nhất định đối xử với chúng ta một cách hòa bình hay là ngăn chặn hòa bình? Nếu Mỹ đã không ủng hộ Trung Quốc trỗi dậy hòa bình lại không hạn chế bởi, không thỏa mãn với sự ngăn chặn hòa bình Trung Quốc, mà tiến hành ngăn chặn quân sự với sự trỗi dậy của Trung Quốc, thậm chí tiến hành chiến tranh áp chế, dùng vũ lực ngăn trở Trung Quốc trỗi dậy hòa bình, như thế thì chỉ có thể ép Trung Quốc lên Lương Sơn(100), buộc Trung Quốc có thể thông qua chiến tranh để bảo vệ quyền trỗi dậy của nhà nước mình, phá tan sự ngăn chặn bằng vũ lực, bằng chiến tranh của quốc gia bá quyền, thực hiện trỗi dậy chiến đấu. Trung Quốc không thể vì hòa bình mà không trỗi dậy, cũng không thể vì tránh chiến tranh mà không trỗi dậy. Hệt như trên vấn đề Đài Loan, Trung Quốc kiên trì hòa bình thống nhất, nhưng khi thế lực Đài Loan độc lập https://thuviensach.vn

dưới sự ủng hộ của thế lực bên ngoài muốn chia cắt tổ quốc thì Trung Quốc không thể vì hòa bình mà không thống nhất, không thể vì hòa bình mà nhẫn nhịn dung thứ chia cắt đất nước. Khi không thể nào thực hiện được hòa bình thống nhất, ắt phải dùng vũ lực để ngăn chặn chia rẽ và thực hiện thống nhất, dùng chiến tranh để ngăn chặn Đài Loan độc lập, dùng vũ lực để xúc tiến thống nhất là tất yếu, tất phải. Dĩ nhiên cho dù Trung Quốc buộc phải chiến đấu trỗi dậy cũng khác với sự trỗi dậy bàmh trướng, trỗi dậy bá quyền của một số quốc gia trỗi dậy trong lịch sử.

Muốn được “an toàn” thì phải thực hiện “lớn mạnh”

Theodor Roosevelt từng nói: “Nếu không có vũ lực làm hậu thuẫn thì ngoại giao chỉ là vô dụng; nhà ngoại giao là nô bộc của quân nhân chứ không phải là người chủ của quân nhân”. Dĩ nhiên Trung Quốc không thể hoàn toàn tán thành câu nói này. Thế nhưng không thể phủ nhận tác dụng của lực lượng vũ trang đối với an ninh quốc gia. Nhà ngoại giao chơi trò trí tuệ, song trí tuệ chỉ có thể xây dựng trên cơ sở sức mạnh, trở thành nghệ thuật vận dụng sức mạnh thì mới có thể phát huy được tác dụng thiết thực. Với tư cách là một nước lớn trỗi dậy, việc bảo đảm an ninh quốc gia vừa cần có trí tuệ

lớn cũng cần có sức mạnh lớn, chỉ dựa vào trí tuệ lớn để chơi “kế bỏ

trống thành” thì khó có thể lâu dài được.

John Mearsheimer giáo sư môn chính trị học Đại học Chicago khi trả lời phỏng vấn của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc có nói: “Bất cứ người Mỹ nào cũng đều biết muốn bảo đảm an ninh tối đa cho nước Mỹ thì phải bảo đảm nước Mỹ là quốc gia lớn mạnh nhất trên thế giới”. “Muốn bảo đảm sinh tồn, biện pháp tốt nhất là trở thành kẻ lớn mạnh nhất trong một vùng hoặc lớn mạnh nhất trên toàn cầu. Trung Quốc hiện nay còn chưa có lực lượng quân sự rất mạnh; về quân sự Trung Quốc còn rất yếu”.

https://thuviensach.vn

“Tôi cho rằng, cạnh tranh lớn vẫn là trên vai trò kinh tế và vai trò quân sự. Trên hai góc độ, vai trò kinh tế rất quan trọng: Thứ

nhất, lý do quân sự và lý do an ninh. Bạn phải có thực lực kinh tế

rất mạnh thì mới có thể xây dựng được một lực lượng quân sự đủ

mạnh để bảo vệ mình. Nguyên nhân thứ hai là mọi người cần có tài sản, mọi người đều muốn được sống trong một quốc gia phồn vinh, vì vậy giành phần thắng trên thị trường bao giờ cũng được vô cùng coi trọng. Có sức mạnh kinh tế lớn mạnh là điều then chốt để có thể sinh tồn, nhưng nếu không có lực lượng quân sự mạnh thì sẽ gặp rủi ro rất lớn. Nếu nước láng giềng của bạn có quyết định sai lầm thì bạn sẽ bị trừng phạt. Ý tôi muốn nói là Trung Quốc rất hiểu rõ điều đó, từ năm 1930 trở đi, hoặc nhớ lại thời kỳ cuối thế kỷ XIX, Trung Quốc là một quốc gia rất yếu về quân sự; kết quả là gót sắt châu Âu và Nhật Bản xâm lược Trung Quốc, làm những chuyện rất đáng sợ. Bởi vậy, đối với người Trung Quốc, không phát triển sức mạnh quân sự lớn mạnh để tự bảo vệ là điều vô cùng ngu xuẩn. Ở bất cứ thời nào, cạnh tranh quân sự không bao giờ

bị xóa bỏ. Tôi cho rằng cạnh tranh xuất hiện giữa Trung Quốc với Mỹ rất có thể không chỉ là cạnh tranh về hình thái ý thức, càng có thể là cạnh tranh về sức mạnh kinh tế và quân sự”. “Bạn cần phải tự bảo vệ mình; cách duy nhất để bảo vệ mình là trở thành vô cùng lớn mạnh. Mỹ không muốn thấy một Trung Quốc lớn mạnh. Nếu sau đây Trung Quốc trở thành một quốc gia mạnh nhất thì Trung Quốc cũng không muốn thấy quốc gia khác trỗi dậy, không mong muốn bất kỳ quốc gia nào trỗi dậy”.

Sự phân tích nói trên của chuyên gia Mỹ tuy không hoàn toàn phù hợp thực tế của Trung Quốc, nhưng tư duy kiểu Mỹ điển hình của ý tưởng chiến lược “có lớn mạnh mới có an toàn; muốn an toàn thì phải lớn mạnh” là có ý nghĩa tham khảo đối với Trung Quốc. Trung Quốc trong thế kỷ XXI muốn an toàn thì ắt phải lớn mạnh.

https://thuviensach.vn

Theo đuổi “trỗi dậy hòa bình” thì không sợ “trỗi dậy chiến đấu”

Cơ sở và điều kiện Trung Quốc hòa bình trỗi dậy là lấy từ hơn 400 chiến dịch quân sự. Trung Quốc muốn thực hiện hòa bình trỗi dậy thì phải thực hiện trỗi dậy về quân sự. Thực lực quân sự

Trung Quốc phải lớn mạnh tới mức bất kỳ kẻ địch mạnh nào trên thế giới đều không dám và cũng không thể dùng lực lượng quân sự

để ngăn chặn trình độ, mức độ trỗi dậy của Trung Quốc.

Trong quá trình Trung Quốc trỗi dậy, thách thức và khảo nghiệm lớn nhất thì đến từ sự “ngăn chặn bằng chiến tranh” của quốc gia bá quyền đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc. Clausewitz nói:

“Một bên tuyệt đối chịu đựng thì sẽ không trở thành chiến tranh”.

Một quốc gia chỉ cần áp dụng thái độ và chính sách tuyệt đối chịu đựng thì có thể có hòa bình. Nhưng sự trỗi dậy hòa bình của Trung Quốc thì không thể là sự trỗi dậy tuyệt đối chịu đựng. Sự trỗi dậy đó không loại trừ một khả năng là trỗi dậy trong chiến tranh chống ngăn chặn. Khi quốc gia bá quyền dùng chiến tranh để ngăn chặn Trung Quốc trỗi dậy thì Trung Quốc tất phải dùng lực lượng quân sự để bảo vệ sự trỗi dậy của quốc gia, sao cho mục tiêu chiến lược và tiến trình chiến lược của sự trỗi dậy không bị dừng lại.

Trung Quốc cần trỗi dậy hòa bình, vì sao lại nhất định phải ra sức tiến hành trỗi dậy về quân sự? Đó là do trỗi dậy hòa bình là kết quả cố gắng của cả hai bên: Mỹ muốn cho phép Trung Quốc trỗi dậy hòa bình thì Mỹ không được tiến hành chiến tranh lạnh để

ngăn chặn, càng không được tiến hành áp chế về quân sự và áp chế bằng chiến tranh.

Ngày 9 tháng 7 năm 2004, tờ “Tín báo” Hong Kong đăng bài

“Trên trái đất chưa bao giờ có trỗi dậy hòa bình”. Tác giả bài báo cho rằng: “Trung Quốc hiện nay về mặt quan hệ đối ngoại, ngay cả

nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền cũng rất căng thẳng. Nhiệm vụ chính https://thuviensach.vn

của Trung Quốc giờ đây là phải giữ gìn tốt chủ quyền của Hong Kong, Đài Loan, chớ để kẻ khác cuỗm mất. Nhiệm vụ giai đoạn trung hạn là thay đổi môi trường xung quanh, chớ để cho thế lực nước khác bao vây Trung Quốc như cái thùng tôn. Vào “thời điểm then chốt” vòng vây đó sẽ khiến Trung Quốc kiếm không được nguồn năng lượng, kết quả là máy móc ngừng chạy, thông tin gián đoạn, các thành phố tối om. Tất cả các cường quốc trên thế giới đều mong muốn trỗi dậy hòa bình, không nổ một tiếng súng, không bắn một viên đạn; thế nhưng trên trái đất này chưa hề xảy ra sự trỗi dậy hòa bình. Lịch sử trỗi dậy của nước Mỹ là một bộ lịch sử

chiến tranh; lịch sử Mỹ giành bá quyền cũng là lịch sử chiến tranh; lịch sử nước Mỹ duy trì bá quyền cũng vẫn là lịch sử chiến tranh. Trong thời đại vô chính phủ ngày nay, hòa bình là nguyện vọng, bá quyền là sự thực, tự vũ trang bản thân là điều căn bản.

Nhật Bản giàu có rồi nhưng vì ỷ lại Mỹ về quân sự nên chưa thể trỗi dậy. Mỹ tuy trỗi dậy rồi nhưng vẫn không ngừng tăng chi phí quân sự, giữ ưu thế quân sự tuyệt đối. Chỉ vì giữ nhà giữ nước mà Trung Quốc cần có bom nguyên tử, cần có khí phách anh hùng của chiến tranh Triều Tiên, cần có quân đội lớn mạnh”. Quan điểm của tác giả bài viết nói trên rất có tầm nhìn.

Đúng thế, cộng đồng quốc tế trước đây không có trỗi dậy hòa bình, nhưng điều đó không có nghĩa là từ nay trở đi sẽ không có trỗi dậy hòa bình. Trung Quốc đã làm một tiền lệ trỗi dậy hòa bình cho trái đất này trong tình hình xưa nay chưa từng có trỗi dậy hòa bình.

Nhưng để tạo ra tiền lệ đó cần có sự cố gắng chung của Trung Quốc và Mỹ, đặc biệt cần có hành động văn minh và tiến bộ của nước Mỹ.

Sau chiến tranh lạnh, Mỹ thông qua việc mở rộng NATO về

phía Đông để khống chế Nga và ở châu Á, Mỹ áp dụng chiến lược bao vây Trung Quốc: tại phía Đông Trung Quốc, Mỹ cùng Nhật, https://thuviensach.vn

Hàn Quốc lập liên minh quân sự, lợi dụng Đài Loan kiềm chế

Trung Quốc; ở phía Tây Nam, Mỹ ủng hộ Ấn Độ bành trướng trên tiểu lục địa Nam Á; tại biển Nam Trung Hoa, Mỹ cũng tích cực hành động, kín đáo đẩy mạnh việc liên minh các quốc gia vùng này để

đối phó Trung Quốc. Có thể thấy, để trỗi dậy hòa bình, Trung Quốc tất phải trỗi dậy về quân sự. Lực lượng quân sự Trung Quốc càng mạnh, sức răn đe đối với chủ nghĩa bá quyền càng lớn thì càng có lợi cho sự trỗi dậy hòa bình của Trung Quốc.

Phát triển hòa bình, trỗi dậy hòa bình đã trở thành lợi ích quốc gia cốt lõi của Trung Quốc trong thế kỷ XXI. Quyền phát triển, quyền trỗi dậy đã trở thành chủ quyền quốc gia Trung Quốc ắt phải bảo vệ. Nếu có thế lực nào cản trở và ngăn chặn sự phát triển và trỗi dậy của Trung Quốc, nếu sự ngăn chặn ấy vượt quá hạn độ

“ngăn chặn hòa bình” mà dùng thủ đoạn vũ lực tiến hành “ngăn chặn bằng chiến tranh” thì Trung Quốc ắt phải chiến đấu để

bảo vệ sự phát triển và trỗi dậy của quốc gia mình.

Không được biến dân tộc Trung Hoa thành một “dân tộc kinh tế”

Trỗi dậy về kinh tế mà không kèm theo trỗi dậy về quân sự là sự trỗi dậy nguy hiểm, vì nó sẽ làm cho một dân tộc biến ra thành dân tộc kinh tế. Weber(101) nói: “Cần phải chuyển biến từ một dân tộc kinh tế thành một dân tộc chính trị, trở thành một dân tộc chín muồi về chính trị”. Theo cách nói của Weber, “Dân tộc kinh tế là một dân tộc chưa chín muồi về chính trị”, biểu hiện rõ nhất là say mê với “phương thức dùng kinh tế học để xem xét mọi vấn đề”, biến mục tiêu của dân tộc mình thành mục tiêu kinh tế. Biểu hiện nổi bật là ở chỗ: một, khi xác định chính sách kinh tế thậm chí chính sách đối ngoại của nhà nước lại quên mất sứ mệnh chính trị của quốc gia dân tộc; hai, đơn giản đánh đồng sự phồn vinh kinh tế

với sự lớn mạnh của quốc gia, tuy rằng mức độ giàu có thì khác với https://thuviensach.vn

mức độ an ninh quốc gia. Cần có quyết tâm và năng lực chuyển hóa một phần của cải thành năng lực bảo đảm an ninh.

Dân tộc kinh tế là dân tộc sẽ gặp nguy hiểm, sẽ làm cho một dân tộc biến ra thành “động vật kinh tế”, khiến cho dân tộc đó đi lên con đường giàu mà yếu, giàu mà suy, giàu mà mất nước.

Machiavelli(102) cho rằng xây dựng quân đội là cái gốc của việc xây dựng đất nước, quân đội mạnh là nền móng của việc cai trị thế

gian. Hồi ấy ông đã chứng kiến các thành bang nước Ý như

Florence, Milan tuy giàu có của cải nhưng lại không yên được lòng dân, không thắng được giặc ngoài; điều đó khiến ông xúc động sâu sắc. Ông cho rằng kinh tế quá phồn vinh, mọi người quá theo đuổi phúc lợi sẽ khiến cho phong tục tập quán xã hội suy đồi, dân tộc mất tinh thần chiến đấu, đất nước sớm muộn sẽ suy yếu thất bại.

Hà Lan đi lên con đường lầm lạc làm một dân tộc kinh tế, bài học này rất đau xót. Nước đầu tiên ở châu Âu tiếp thu tư tưởng cải cách quân sự của Machiavelli không phải là một nước lớn mà là một nước nhỏ xíu - Hà Lan. Nước này hồi ấy gọi là Netherlands (nghĩa là “vùng đất thấp”), ban đầu là thuộc địa của Tây Ban Nha, từ

năm 1568 dân Hà Lan phát động cuộc chiến tranh độc lập, kiên trì cho đến năm 1648 mới chính thức giành được độc lập, tổng cộng lâu tới 80 năm. Hồi ấy, Tây Ban Nha là cường quốc thế giới, người Hà Lan muốn lấy nhỏ thắng kẻ địch lớn thì ắt phải tìm kiếm biện pháp khác thường có thể tăng cường và nâng cao sức chiến đấu. Họ tìm được con đường đặc biệt là làm cuộc cách mạng quân sự. Từ đó Hà Lan trở thành nơi phát xuất cuộc cải cách quân sự của châu Âu và là nhà tiên phong trong cuộc cách mạng quân sự ở châu Âu. Thành tích cải cách quân sự của Hà Lan được các nước châu Âu quan tâm rộng rãi. Nhiều thanh niên có chí nghiên cứu học thuật quân sự đều hăng hái đến Hà Lan để tiếp nhận giáo dục quân sự.

https://thuviensach.vn

Đến Hà Lan học quân sự trở thành phong trào hồi ấy. Thế nhưng người ta thường chỉ nhìn thấy sáng tạo về kinh tế của Hà Lan trỗi dậy mà chưa thấy những sáng tạo về quân sự của họ trong sự trỗi dậy đó.

Sự trỗi dậy của Hà Lan bắt đầu từ cuộc chiến tranh giành độc lập dân tộc, nhưng “thương mại là chính trị của chính phủ Hà Lan”.

Để phát triển thương mại viễn dương, Hà Lan rất chú trọng xây dựng quân đội và họ có một lực lượng hải quân hùng hậu. Trong cuộc chiến tranh Anh - Hà Lan lần thứ nhất, trong mỗi chiến dịch, Hà Lan đều có thể huy động trên 200 tàu chiến, các tàu này trang bị

6.000 - 8.000 khẩu pháo lớn và chở theo 20 - 30 nghìn thủy binh.

Trong cuộc chiến tranh Anh - Hà Lan lần thứ hai, hải quân Hà Lan từng xông vào tận sông Thames của Anh Quốc, trực tiếp đe dọa thành London. Trong các trận hải chiến, hạm đội Hà Lan chẳng những nhiều lần đánh bại hạm đội Tây Ban Nha ở Slake, Dunkir và Dans, có khi còn một mình đối địch với liên quân Anh, Pháp, Thụy Điển, Đức mà không hề tỏ ra yếu kém. Trong cuộc đấu tranh giành giật thuộc địa với Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, sở dĩ Hà Lan đi sau đến trước là do họ có ưu thế quân sự. Hà Lan có ưu thế về

kỹ thuật quân sự: công nghệ đóng tàu chiến của họ, nhất là công nghệ đặt trọng pháo trên tàu, đều là tấm gương để các nước châu Âu học hỏi. Đại đế Peter I rất hâm mộ ngành đóng tàu của Hà Lan, chính ông đã hai lần sang Hà Lan học nghề đóng tàu.

Hà Lan là một kho của được bảo vệ bằng hạm đội. Nhưng ngày 11

tháng 4 năm 1713, người Hà Lan đã ký hòa ước với Pháp, Tây Ban Nha, Anh, Thụy Điển nhằm chấm dứt cuộc chiến tranh giành ngôi vua ở Tây Ban Nha, đồng thời cũng kết thúc tác dụng của nước Cộng hòa Hà Lan vĩ đại. Sau hơn một thế kỷ làm cường quốc châu Âu, nước Cộng hòa này tự nguyện rút ra khỏi hàng ngũ cường quốc.

Quân đội Hà Lan bị tước vũ khí, tàu chiến hạm đội bị bỏ không cho https://thuviensach.vn

tới mục nát trong các hải cảng, các tướng lĩnh và đô đốc cởi bỏ quân phục về nhà lĩnh lương hưu. Vị trí của các tướng lĩnh được thay bằng các nhà ngoại giao để tóc dài và rủng rỉnh tiền của. Số tiền bạc ấy được dùng để mua hòa bình. Tìm kiếm hòa bình bằng bất cứ giá nào thậm chí dùng cả những thủ đoạn mờ ám, trở thành quốc sách mới của nước cộng hòa.

Trong suốt thế kỷ XVIII, Hà Lan không thực sự xây dựng quân đội; đây là một hành động tự sát. Nước Cộng hòa Hà Lan từng là cường quốc chủ yếu trên biển nay không thể không chiêu mộ sĩ

quan hải quân từ nước ngoài. Hạm đội Hà Lan nhỏ yếu nhiều lần về nước cùng với những tin thua trận nhục nhã. Các thương nhân Hà Lan trên Đại Tây Dương và các tàu cá Hà Lan trên Biển Bắc lâm vào tình cảnh bị nước khác bắt giữ, xua đuổi, phải trốn đi khắp nơi.

Trên đất nước Hà Lan không ngừng suy yếu trong thế kỷ

XVIII, mọi người chỉ biết gào lên chúng tôi cần tiền, tiền, nhiều tiền nữa vào. Người Hà Lan vứt đi “túi đạn” trên người mình, còn

“túi tiền” của họ cũng trở thành vật săn lùng của lũ cướp biển.

Nước Pháp cũng có bài học về mặt này. Tướng Pháp Beaufre viết trong sách “Năm 1940: sự sụp đổ của nước Pháp”: Cho tới đêm trước Thế chiến II nước Pháp còn tương đối ổn định về mặt kinh tế, nhân dân hưởng cuộc sống giàu có sung sướng. Tình hình kinh tế Pháp tương đối tốt nhưng tình hình chính trị lại rất tồi tệ.

Khi Thế chiến II nổ ra, người Pháp không còn đoàn kết nhất trí trung thành với đất nước như hồi năm 1914, nước Pháp không có nhà lãnh đạo kiệt xuất, cả nước trên dưới sống trong bầu không khí chính trị hỗn loạn, bước vào chiến tranh với đầu óc mơ hồ, trong nước tràn đầy tâm lý chán ghét chiến tranh, nhiều người thà chịu đựng bất kỳ nỗi nhục nhã nào chứ không dám liều thân quyết chiến. Trước chiến tranh, một nhà văn Đức từng có lời bình luận sâu cay như sau: “Pháp là một dân tộc hấp hối chết tiêu https://thuviensach.vn

chuẩn. Dân tộc này đã không có mục đích hoặc giá trị. Dân nước họ từ

lâu đã đánh mất vinh dự và tinh thần truyền thống của mình. Họ

buông xuôi bỏ mặc cho số phận tự sinh tự diệt mà bất tất phải coi trọng điều đó”. Sự việc nước Pháp nhanh chóng sụp đổ vào năm 1940 đã chứng minh điều này.

Người Mỹ nhất thế giới về tinh thần thương mại, của cải của họ cũng nhất thế giới, song dân tộc Mỹ không phải là dân tộc kinh tế. Giáo sư Joseph Nye ở Học viện Chính trị Kennedy thuộc Đại học Harvard từng nói: “Sức mạnh quân sự cũng rất quan trọng. Tôi cho rằng địa vị quân sự của nước Mỹ là nòng cốt của quốc lực nước này”. Tại Mỹ, những nhân tài tố chất cao không phải đều làm việc trong các ngành nghề và lĩnh vực có lợi nhuận cao. Theo điều tra, số người có học vị từ thạc sĩ trở lên chỉ chiếm 19% trong tầng lớp giám đốc thuộc giới doanh nhân Mỹ, nhưng lại chiếm 88% trong tổng số sĩ quan cấp chuẩn tướng. Tại Mỹ, đội ngũ nhân tài phục vụ

công việc quân đội có ưu thế về học lực cao gấp bốn lần so với đội ngũ nhân tài làm việc trong các ngành kinh tế. Cường quốc kinh tế Mỹ thực sự là quốc gia lấy địa vị quân sự làm nòng cốt quốc lực.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc cần phải thống nhất nước giàu với quân đội mạnh, vừa phải trỗi dậy thành cường quốc kinh tế lại vừa phải trỗi dậy thành cường quốc quân sự, quyết không được trở

thành một “dân tộc kinh tế” béo mỡ mà không có xương cốt, có sức nặng mà không có sức mạnh.

https://thuviensach.vn

III. Để không có đại chiến với Mỹ, Trung Quốc ắt phải có “đại quân”

Trong thế kỷ XXI, để bảo đảm không xảy ra đại chiến với Mỹ thì Trung Quốc tất phải có đại quân. Cái “đại quân” này không phải là lớn về quy mô mà là mạnh về chất lượng. Trung Quốc trỗi dậy về quân sự không phải là để đánh Mỹ mà là để không bị Mỹ đánh; không phải là trong một thời gian ngắn đi cạnh tranh nhất thế

giới với Mỹ về quân lực, mà là phải bảo đảm mình không bị lực lượng quân sự nhất thế giới đánh và chiến thắng. Cho nên Trung Quốc trỗi dậy về quân sự không phải là mối đe dọa đối với quân đội Mỹ mà là để loại trừ mối đe dọa của quân đội Mỹ đối với quân đội Trung Quốc. Đây là đặc trưng sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc, tức là tính tự vệ, tính phòng ngự, tính hòa bình, tính hữu hạn, tính tất yếu, tính quan trọng và tính bức thiết trong sự trỗi dậy về quân sự mang đặc sắc Trung Quốc.

Trong thế kỷ XXI, Trung Quốc sẽ không có “đại chiến” với Mỹ

Vì sao nói trong thế kỷ XXI, Trung Quốc và Mỹ sẽ không có “đại chiến” với nhau? Trước hết đó là do trong nửa cuối thế kỷ XX, hai quốc gia Mỹ và Liên Xô không những là nước lớn mà còn là cường quốc, là nước lớn hạt nhân. Chính là cuộc cạnh tranh chiến lược của hai quốc gia này đã kết thúc lịch sử “giữa các nước lớn bao giờ cũng có đại chiến”, mở ra thời đại mới “không có đại chiến giữa các nước lớn”, tức thời đại hòa bình và phát triển trở thành chủ đề

thời đại.

Về quá trình xuất hiện thời đại “không có đại chiến giữa các nước lớn”, nhà chiến lược học người Mỹ Thomas Barnett phân tích như sau: “Ngay từ trước cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba, phần lớn https://thuviensach.vn

các chuyên gia đều cho rằng trong chiến tranh hạt nhân sẽ không có bên nào thắng, vì vậy cuộc đối đầu chiến lược giữa Mỹ với Liên Xô ổn định hơn nhiều so với sự tưởng tượng của đa số mọi người. Khi cuộc khủng hoảng nghìn cân treo sợi tóc ấy đã trôi qua, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara lại tiến thêm một bước mạnh dạn nữa, nâng quan niệm “Bảo đảm hủy diệt lẫn nhau” (103) lên địa vị hòn đá tảng có tính vĩnh cửu của kế hoạch hạt nhân chiến lược Mỹ. Với người Mỹ ở thời đại ấy mà nói, “Bảo đảm hủy diệt lẫn nhau” rất có khả năng nói lên một vấn đề - tin rằng nếu một bên dùng vũ khí hạt nhân đối phó bên kia thì thật sự là điên rồ. Trước kia loài người chưa hề sáng tạo ra loại vũ khí không được sử dụng, vì vậy thế giới này chỉ nhìn thấy vũ khí hạt nhân ở

Hiroshima và Nagasaki, điều đó dường như khiến người ta khó có thể tin được. Thế nhưng đây là sự thật từng xảy ra cho tới nay. Điều vũ khí hạt nhân làm được tuyệt nhiên không chỉ là ràng buộc các siêu cường, mà là về căn bản kết thúc chiến tranh giữa các nước lớn -

trong nhiều năm nay, nước lớn có nghĩa là nước có vũ khí hạt nhân.

Nói cách khác, anh sở hữu vũ khí hạt nhân có nghĩa anh là một nước lớn, mà nước lớn có nghĩa là anh mãi mãi sẽ không xảy ra chiến tranh với các nước lớn khác, điều này thật đáng để cảm ơn vũ khí hạt nhân.

Khi nước Mỹ sáng lập ra quy tắc mới “Bảo đảm hủy diệt lẫn nhau”, nó thực sự đã vĩnh viễn tiêu diệt chiến tranh giữa các nước lớn. Kể từ năm 1945 khi Mỹ phát minh ra vũ khí hạt nhân đến nay, không còn xảy ra chiến tranh giữa hai nước lớn nữa, điều này không phải là ngẫu nhiên. Chúng ta mất quãng thời gian gần 20

năm để nhận thức được sự biến đổi bản chất quy tắc, nhưng khi chúng ta nhận thức được và xuất khẩu thành công quy tắc ấy cho các nước lớn khác thì mối đe dọa chiến tranh toàn cầu đã cơ bản kết thúc trong lịch sử nhân loại”.

https://thuviensach.vn

“Vũ khí hạt nhân không phải là thứ được sử dụng mà chỉ là thứ

được dùng để bảo đảm sự diệt vong của Liên Xô sau khi họ đầu tiên phóng đi loại vũ khí này; chúng ta duy trì điều kiện tồn tại loại chiến tranh không có kẻ thắng - đây cũng là điều kiện tồn tại cuối cùng của chiến tranh lạnh. Vì vậy dù một số người cho rằng sau này trong chiến tranh Việt Nam, McNamara có mắc phải những tội lỗi gì đi nữa, theo tôi nghĩ, những cái đó đều bị sách lược vĩ đại bảo đảm hòa bình toàn cầu của ông che khuất. Dĩ nhiên chỉ

riêng nước Mỹ hiểu và tin chắc quan niệm “Bảo đảm hủy diệt lẫn nhau” là chưa đủ, chúng ta phải làm cho Liên Xô cũng tiếp thu quan niệm ấy. Mỹ đã dùng thời gian một số năm để dạy Liên Xô và cuối cùng vào năm 1972 đã cho Liên Xô tốt nghiệp khóa học này. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Moscow, Nixon và Brezhnev đã ký kết “Hiệp ước đàm phán hạn chế vũ khí chiến lược” lần thứ nhất. Cuộc họp này và hai cuộc họp thượng đỉnh vào mấy năm sau đó đã giảm đáng kể

mối đe dọa chiến tranh hạt nhân toàn cầu, và từ đó quy tắc chiến tranh bắt đầu được cố định một cách hàm súc. Thí dụ, cho phép không hạn chế việc bán vũ khí thông thường cho các nước phụ

thuộc; cho phép tiến hành chiến tranh người thay mặt ở thế giới thứ ba; không cho phép chơi trò bên miệng hố chiến tranh hạt nhân tại bất cứ nơi nào; không được phép chơi trò bên miệng hố

chiến tranh dùng vũ khí thông thường tại châu Âu”.

Quan điểm “giữa các nước lớn không được có chiến tranh lớn”

với tư cách là quan điểm mới về quân sự và về chiến tranh đã hình thành sự đồng thuận chung trong giới lý luận chiến lược và giới chính trị phương Tây cuối thế kỷ XX. Cuộc chiến tranh Triều Tiên khiến người Mỹ bắt đầu nghiên cứu khái niệm chiến tranh hữu hạn. Việc tiến hành tại Đông Á cuộc chiến tranh trả giá cao, kéo dài và ý nghĩa mù mờ này đã làm cho người Mỹ chán nản thất vọng sâu sắc. Trong thế kỷ XX, người Mỹ đã quen đánh chiến tranh toàn diện cho tới khi giành thắng lợi toàn diện và tiếp nhận https://thuviensach.vn

sự đầu hàng vô điều kiện của kẻ địch. Nhưng trong chiến tranh Triều Tiên, nước Mỹ đứng trước sức ép chính trị to lớn đến từ các đồng minh châu Âu đòi kiềm chế quy mô xung đột, và cũng không muốn bị cuốn vào một cuộc chiến tranh trên bộ quy mô lớn tại châu Á, vì vậy Mỹ đã nghiêm ngặt hạn chế quy mô các hành động quân sự. Mỹ không dùng vũ khí hạt nhân, phạm vi ném bom cũng không vượt qua sông Áp Lục biên giới Bắc Triều Tiên với Trung Quốc. Mỹ cũng không cho quân đội Tưởng Giới Thạch ở Đài Loan tham dự chiến tranh. Những người ủng hộ chiến tranh hữu hạn phản đối cách nói của Douglas MacArthur: “Trong chiến tranh không gì có thể thay thế được chiến thắng”. Họ cho rằng trong thời đại hạt nhân sắp tới, chiến tranh phải loại trừ việc sử dụng vũ

khí hạt nhân, mục đích chiến tranh phải được hạn chế nghiêm ngặt, cho dù kết quả của kiểu đấu tranh này chỉ có thể là bế tắc.

Nhà tư tưởng chiến lược người Anh B. H. Liddell Hart nói: “Phải ngăn ngừa hai tính toán ngông cuồng: nhất thiết tìm kiếm thắng lợi và cho rằng không thể hạn chế chiến tranh”. Năm 1960, Liddell Hart từng nói: “Do sự phát triển của vũ khí hạt nhân mà quan niệm cũ và định nghĩa cũ về chiến tranh đã thay đổi, nó trở nên lỗi thời và không còn ý nghĩa gì nữa. Nếu cứ lấy chiến thắng làm mục đích thì thực ra chẳng khác gì điên cuồng”.

Đại gia chiến lược người Anh John Frederick Charles Fuller viết trong cuốn “Chỉ đạo chiến tranh” xuất bản năm 1961 như sau:

“Trong những điểm mù của Clausewitz, điểm mù nhất là ông chưa bao giờ nhận rõ mục đích chân chính của chiến tranh là hòa bình chứ không phải là thắng lợi. Cho nên hòa bình mới là lý tưởng căn bản của chính sách, mà chiến tranh chỉ là một thủ đoạn được sử

dụng khi thực hiện lý tưởng đó”.

Eisenhower từng nhiều lần nói tại các cuộc họp báo, trong thời đại chiến tranh lạnh, nhất là thời đại vũ khí hạt nhân, “thắng lợi https://thuviensach.vn

không tính tới trả giá thì có nghĩa là tai họa”. Trong thời đại chiến tranh lạnh, dưới điều kiện vũ khí hạt nhân, quan niệm chiến tranh của các nước lớn đã có thay đổi căn bản: không phải là thắng lợi cao hơn hết mà trả giá cao hơn hết. Đại chiến, chiến tranh hạt nhân giữa các nước lớn, giữa các cường quốc đem lại cái giá phải trả mà bất kỳ nước lớn nào, cường quốc nào cũng không thể gánh chịu nổi.

Điều đó đã căn bản quyết định: giữa các nước lớn sẽ không có chiến tranh lớn.

Giữa Trung Quốc với Mỹ sẽ không xảy ra đại chiến, điều này có liên quan tới đặc điểm của nước Mỹ. Khác với Đức và Nhật, nước Mỹ

trong quá trình trỗi dậy chưa hề gây ra một cuộc chiến tranh thế

giới nào. Cuộc chiến tranh lớn duy nhất Mỹ từng gây ra là “chiến tranh lạnh” toàn cầu. Nhưng chiến tranh lạnh vào nửa cuối thế

kỷ XX rốt cuộc văn minh hơn nhiều, lý trí hơn nhiều và trả giá thấp hơn nhiều so với hai cuộc đại chiến thế giới trong nửa đầu thế kỷ XX. Là quốc gia chưa gây ra đại chiến thế giới, trừ việc tham gia hai cuộc Thế chiến ra, Mỹ chưa từng gây chiến tranh quy mô lớn với một nước lớn nào.

Khi Liên Xô phát triển vũ khí hạt nhân, tuy có người chủ trương Mỹ nên lập tức phát động cuộc tấn công có tính dự phòng nhằm vào Liên Xô, nhưng chính phủ Mỹ không có hành động nào, cứ ngồi xem Liên Xô đi lên con đường vũ trang hạt nhân. Chờ cho đến khi Liên Xô đã có đủ năng lực trực tiếp tấn công Mỹ, từ cuối thập niên 1950 đến đầu thập niên 1970, nguyên lý M.A.D (bảo đảm cùng hủy diệt lẫn nhau) đã trở thành tư tưởng chủ đạo ở Mỹ, tức là chỉ có ý định sử dụng sự đe dọa trả thù để ngăn cản sự tấn công. Sau vụ Liên Xô thử thành công bom nguyên tử năm 1948, Mỹ bị mất độc quyền vũ

khí hạt nhân. Năm 1948, Mỹ có 32 chiếc máy bay B-29 loại cải tiến có khả năng ném bom nguyên tử, và có 50 quả bom nguyên tử. Vì https://thuviensach.vn

thế có thể nói, trong các nước đế quốc, Mỹ vẫn còn là đế quốc tương đối có lý trí, tương đối văn minh.

Trung Quốc không xảy ra chiến tranh lớn với Mỹ, điều này càng có quan hệ với tính cách và đặc điểm của Trung Quốc – quốc gia trong hơn nghìn năm lịch sử chưa hề có lý lịch tấn công chiến lược, là quốc gia chẳng những không tiến hành bành trướng ra bên ngoài mà trên lục địa cũng xây trường thành để tiến hành phòng ngự. Hiện nay công cuộc trỗi dậy của Trung Quốc có tiếng vang rất lớn nhưng Trung Quốc vẫn nhiều lần tuyên bố không xưng bá, đi theo con đường phát triển hòa bình, kêu gọi xây dựng thế giới hài hòa. Hơn nữa Trung Quốc cũng không tiến hành bành trướng về hình thái ý thức và chế độ xã hội.

Vì sao Trung Quốc nói mô hình phát triển của mình là chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc? Thực ra bốn chữ “đặc sắc Trung Quốc” hàm chứa ý nghĩa hòa bình sâu sắc - tức không dùng mô hình Trung Quốc làm mô hình thông dụng để đẩy mạnh và mở rộng ra thế giới, không làm chuyện “xuất khẩu mô hình”, chỉ hạn chế

dùng tại Trung Quốc, chuyên dùng cho Trung Quốc mà thôi.

Nhưng Mỹ và Liên Xô thì coi mô hình xã hội của mình là mô hình thế giới để đẩy mạnh áp dụng, muốn dùng mô hình kiểu Mỹ hoặc Liên Xô để tạo dựng thế giới, vì thế mâu thuẫn và xung đột càng gay gắt. Tóm lại hồi ấy Mỹ và Liên Xô tranh nhau bá quyền thế

giới, tiến hành đối kháng toàn diện về địa vị chính trị và hình thái ý thức, hơn nữa giữa hai nước có chiến tranh lạnh mà không có chiến tranh lớn, hai bên thông qua chiến tranh lạnh chứ không thông qua đại quyết chiến để phân định thắng thua.

Trong tương lai, Mỹ tiến hành cạnh tranh với Trung Quốc, một nước chủ trương phòng ngự, không xưng bá, tuy Mỹ khó tránh khỏi bị

hạn chế bởi tư duy chiến tranh lạnh, nhưng mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ trong thế kỷ XXI quyết không thể là bản sao mối https://thuviensach.vn

quan hệ chiến tranh lạnh Mỹ - Liên Xô hồi thế kỷ XX. Cuộc cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc trong thế kỷ XXI là cạnh tranh ở thời đại hậu chiến tranh lạnh, khi đó ngay cả phương thức cạnh tranh của chiến tranh lạnh cũng đã lỗi thời, càng không cần nói sẽ

dùng phương thức đại chiến để tiến hành cạnh tranh.

Trong thế kỷ XXI, Trung Quốc - Mỹ không có chiến tranh lớn, đây cũng là kết quả tất nhiên của trào lưu thời đại. Thế giới đang tiến lên văn minh, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cũng đang đi lên văn minh. Châu Âu với tư cách là nơi phát xuất hai cuộc đại chiến thế giới, sau chiến tranh đã trở thành khu vực gương mẫu về mặt liên kết lớn giữa các nước lớn, đi lên con đường châu Âu liên hợp và châu Âu thống nhất. Xuất phát từ xu thế cạnh tranh giữa các cường quốc đang được văn minh hóa để quan sát mô hình cạnh tranh giữa Trung Quốc với Mỹ trong thế kỷ XXI, có thể

thấy bất cứ bên nào, Mỹ hoặc Trung Quốc, đều sẽ không đẩy quốc gia mình tới tai họa cạnh tranh “đại chiến” với đối phương.

Hơn nữa, Trung Quốc và Mỹ tuy có cạnh tranh về địa vị quốc gia song cũng ngày một có nhiều lợi ích chung về mặt phát triển và phồn vinh quốc gia. Trong tình hình đó, tuy Mỹ sẽ có ngăn chặn Trung Quốc nhưng vì lợi ích tự thân của mình, Mỹ sẽ phải ngăn chặn có mức độ. Ngăn chặn không giới hạn, ngăn chặn ác tính, làm tổn thương Trung Quốc thì cũng sẽ làm Mỹ bị thiệt hại.

Trung Quốc trong thế kỷ XXI phải có “đại quân”

Trung Quốc có đại quân thì mới có thể bảo đảm không có đại chiến với Mỹ. Trung Quốc có đại quân chẳng những không châm ngòi cho đại chiến mà còn bảo đảm căn bản ngăn ngừa xảy ra đại chiến.

Khi nào quyền lực chính trị của một quốc gia được kiểm soát thì quốc gia đó mới có thể trở thành quốc gia dân chủ. Cộng đồng https://thuviensach.vn

quốc tế có được kiểm soát thì mới có thể hình thành thế giới dân chủ. Lực lượng quân sự thế giới cũng cần được kiểm soát thì mới có thể giữ được hòa bình thế giới. Cuộc chạy đua vũ trang giữa Mỹ với Liên Xô về khách quan đã hình thành một dạng kiểm soát vũ trang, kết quả là dùng cạnh tranh quân sự để ngăn ngừa chiến tranh; nhân loại trả giá cho cuộc chạy đua vũ trang nhưng qua đó tránh được tai họa xảy ra đại chiến.

Chạy đua vũ trang là điều không thể chấp nhận được, song kiểm soát sức mạnh quân sự thì không thể không cần. An toàn của Trung Quốc đòi hỏi Trung Quốc phải lớn mạnh, sự cân bằng quân sự

thế giới cũng yêu cầu Trung Quốc phải tăng cường quân đội.

Trung Quốc lớn mạnh sẽ có lợi cho việc Trung Quốc trỗi dậy an toàn, cho việc cân bằng quân sự thế giới, có lợi cho việc kiểm soát các hành động mạo hiểm quân sự của Mỹ, giúp Mỹ giữ được lý trí.

Để đối phó với sự đe dọa của Mỹ, Trung Quốc tất phải có đại quân. Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, nước Mỹ hùng mạnh ngược lại không hề hạ bớt tốc độ tăng cường quân đội của họ. Mỹ

còn phát động một cuộc cách mạng mới về quân sự để tiếp tục nhanh chóng nâng cấp lực lượng quân đội. Cuộc cách mạng quân sự

của Mỹ là nhằm vào Trung Quốc.

Nhà chiến lược học người Mỹ Thomas Barnett nói: “Chính phủ

Bush sau khi nhậm chức đã nghiêm chỉnh coi châu Á là vũ đài xung đột thế giới trong tương lai - không phải là Đông Nam Á, dĩ nhiên cũng không phải là Trung Á. Toàn bộ cuộc “cải cách quốc phòng”

hồi ấy họ đang đẩy mạnh đều nhắm vào một đối thủ chuẩn cạnh tranh đang trỗi dậy ở phương Đông, chứ không phải là một số đối thủ ít được đưa vào tầm ngắm ở Trung Đông”. Trong cuốn sách ấy, Barnett còn viết: “Khi tân thế kỷ phát ra tia sáng ban mai, trong ngành nghề của tôi không phải ai cũng có cùng một cảm nghĩ.

Trên thực tế, toàn bộ nhóm lập kế hoạch chiến lược của Lầu Năm https://thuviensach.vn

Góc hồi ấy đang tập trung phần lớn công sức để xem xét và chuẩn bị trong một tương lai xa xôi sẽ xảy ra chiến tranh với Trung Quốc.

Chúng tôi tuyển dụng nhiều chuyên gia về vấn đề Trung Quốc.

Chúng tôi vắt óc tái quy hoạch bố trí lực lượng quân sự của chúng ta tại châu Á nhằm đối phó với ảnh hưởng đang tăng lên của Trung Quốc”. “Bất kể Lầu Năm Góc hay Phố Wall(104), vào năm 2000

ai nấy đều đưa Trung Quốc vào tầm ngắm của họ, song điều họ xem xét là bố trí các lực lượng kiểu loại khác nhau vào khu vực này. Lầu Năm Góc mơ tưởng đánh một cuộc chiến tranh từ xa với Trung Quốc, chỉ bấm nút là giải quyết xong vấn đề. Phố Wall thì đau đầu với cuộc chiến tranh quy tắc của Trung Quốc gây ra bởi sự đầu tư trực tiếp kéo dài của các doanh nhân nước ngoài”.

Trước tình thế chiến lược như vậy, dĩ nhiên người Trung Quốc không thể chỉ giương mắt nhìn số tiền đầu tư lớn mà còn phải bỏ

công sức ra để xây dựng “đại quân”.

Dân tộc Trung Hoa là một dân tộc có trí tuệ lớn. Trong thế kỷ

XXI, sở dĩ Trung Quốc và Mỹ không có đại chiến với nhau, một nguyên nhân quan trọng là do Trung Quốc là một quốc gia có trí tuệ lớn. Nhưng “trí tuệ Trung Quốc” có một thói xấu tồn tại lâu dài, đó là quá tôn sùng tác dụng của “trí tuệ lớn” mà coi nhẹ giá trị

của “sức mạnh lớn”. Tại Trung Quốc, “không đánh mà thắng” là mức độ cao nhất của đại chiến lược và đại trí tuệ, nhưng người ta thường coi sự kỳ diệu của “không đánh mà thắng” chủ yếu là tác dụng của đại trí tuệ, đại mưu lược. Thực ra, “không đánh mà thắng”

vừa phải dựa vào tác dụng của trí tuệ lớn, mưu lược lớn, vừa cũng phải dựa vào tác dụng của sức mạnh lớn. Kết cục của “không đánh mà thắng” có cơ sở và tiền đề là “đánh thì có thể buộc kẻ địch khuất phục”. Không đánh, không có nghĩa là lực lượng quân sự không phát huy tác dụng.

https://thuviensach.vn

Trí tuệ là nghệ thuật vận dụng sức mạnh; không có trí tuệ của sức mạnh thì chỉ có thể là không tưởng và nói suông. Kế bỏ trống thành sở dĩ thành công đánh lừa được kẻ địch là do Gia Cát Lượng có quân đội, có lực lượng; đối phương tin rằng lực lượng của ông ẩn nấp bên trong thành. Vì thế cơ sở để trí tuệ của kế bỏ trống thành phát huy tác dụng vẫn là sức mạnh. Trí tuệ của kế bỏ trống thành có thể nhất thời đối phó kẻ địch mà không thể áp dụng lâu dài; có thể sử dụng một lần, khó có thể dùng lần thứ hai. Các nhà quân sự phương Tây thường nói quân đội Mỹ là quân đội “kiểu sức mạnh”, nói quân đội Trung Quốc là quân đội “kiểu mưu lược”; cách nói như vậy có tính phiến diện của họ, có khó khăn bất đắc dĩ của chúng ta trong một thời kỳ lịch sử xác định. Trong thế kỷ XXI muốn thực hiện Trung Quốc - Mỹ không xảy ra đại chiến tất phải dựa vào Trung Quốc có trí tuệ lớn, cũng phải dựa vào Trung Quốc có sức mạnh lớn. Trung Quốc trong thế kỷ XXI vừa phải tôn sùng trí tuệ lớn lại vừa phải tôn sùng sức mạnh lớn; vừa phải có đại trí lại phải có đại quân.

Rốt cuộc năng lực quân sự của Trung Quốc không thể cứ mãi mãi ở tình trạng “yếu”; trang bị vũ khí không thế cứ ở mãi tình trạng “kém”. Sự trỗi dậy về quân sự, sự nghiệp tăng cường quân đội Trung Quốc cần phải hết sức nhanh chóng thay đổi cục diện tổ

tiên chúng ta từng trả giá cao khi tiến hành đấu tranh quân sự

trong điều kiện gian khổ “địch mạnh ta yếu”, trong thế kỷ XXI nước giàu quân đội mạnh phải từ bỏ cách tác chiến “lấy kém thắng giỏi”. Trung Quốc trong thế kỷ XXI sẽ tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp “lấy kém thắng giỏi”, đồng thời ra sức xây dựng lực lượng “lấy giỏi thắng kém”, thực hiện tiến từ giai đoạn huyền thoại “lấy kém thắng giỏi” sang giai đoạn cân bằng “lấy giỏi thắng kém”, cuối cùng tiến tới giai đoạn lý tưởng “lấy giỏi thắng kém”. Cho nên xây dựng quân đội hùng mạnh, từ bỏ “lấy kém https://thuviensach.vn

thắng giỏi” là kết quả tất nhiên của sự trỗi dậy về quân sự của Trung Quốc.

Ngày nay, trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế đều phải kiên trì dùng phương thức hòa bình, nhưng trong mối quan hệ

quốc tế, trong sự vận dụng tất cả mọi sức mạnh phi quân sự và mọi thủ đoạn phi chiến tranh, lực lượng quân sự của quốc gia đều ở vào địa vị hậu thuẫn. Sức mạnh quân sự luôn luôn là bàn tay vô hình trong mối quan hệ quốc tế. Chiến tranh chỉ là một hình thức hữu hình của tác dụng do quân đội phát huy. Hòa bình mới là sự

thể hiện lâu dài giá trị của quân đội. Ra sức nhanh chóng xây dựng và luôn luôn duy trì một quân đội mạnh là khoản đầu tư an toàn, đầu tư phát triển, đầu tư trỗi dậy mà Trung Quốc tất phải tiến hành.

Trung Quốc phải chuyển hóa một phần sức sản xuất thành sức chiến đấu, chuyển hóa một phần của cải thành năng lực quân sự, biến một số “túi tiền” thành “túi đạn”.

Mục đích căn bản của việc Trung Quốc phải có đại quân là để

ngăn chặn và phòng tránh chiến tranh một cách hữu hiệu. Chuyển hóa mục đích chính của việc xây dựng quân đội từ “thắng trong chiến tranh” thành “phòng tránh chiến tranh” là tư tưởng do giới lý luận chiến lược Mỹ đề xuất sau Thế chiến II.

Bernard Brodie được công nhận là nhà tiên phong của lý luận chiến lược răn đe. Trong mấy tháng sau khi Mỹ ném bom nguyên tử Hiroshima và Nagasaki, qua suy nghĩ về tình hình quốc tế hiện thực, ông rút ra kết luận: “Từ xưa tới nay, mục đích chính của việc xây dựng quân đội luôn luôn là để thắng trong chiến tranh; bắt đầu từ nay trở đi, mục đích chính của việc xây dựng quân đội sẽ là để

phòng tránh chiến tranh”. Tư tưởng này là đúng đối với chiến tranh hạt nhân toàn diện có tính chiến lược. Brodie gọi bom nguyên tử là “vũ khí tuyệt đối”, ông cho rằng bất cứ cuộc chiến tranh nào https://thuviensach.vn

sử dụng bom nguyên tử đều thuộc vào loại tai nạn lớn nhất của nhân loại, cần không tiếc mọi giá để tránh loại chiến tranh này.

Trên ý nghĩa đó chúng ta có thể cho rằng xây dựng quân đội mạnh để phòng tránh chiến tranh là tư tưởng chiến lược quan trọng của công cuộc xây dựng quân sự Trung Quốc. Mục đích căn bản của việc Trung Quốc tăng cường quân đội không phải là để

thắng trong chiến tranh (trên ý nghĩa chiến tranh lớn giữa các nước lớn), mà là để ngăn chặn chiến tranh, phòng tránh chiến tranh.

Có năng lực “cùng chết” thì mới có bảo đảm “cùng sống”

Trung Quốc phải có năng lực cùng chết với Mỹ, như vậy mới có thể bảo đảm cùng sống với Mỹ, cùng an toàn, cùng phát triển với Mỹ.

Nền hòa bình của nước Trung Quốc Mới luôn luôn là nền hòa bình dưới sự đe dọa của vũ khí hạt nhân. Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, Mỹ đã nhiều lần đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân với Trung Quốc. Năm 1950, sau khi nổ ra chiến tranh Triều Tiên, Tổng thống Mỹ Truman công khai tuyên bố: Mỹ luôn luôn tích cực xem xét việc sử dụng bom nguyên tử với Trung Quốc. Năm 1958, phía quân đội Mỹ yêu cầu Quốc hội Mỹ thông qua nghị quyết tiến hành tấn công Trung Quốc bằng vũ khí hạt nhân để bảo vệ Kim Môn và Mã Tổ(105). Năm 1963, sau khi biết Trung Quốc sắp tiến hành thử hạt nhân, Mỹ định ném bom cơ sở hạt nhân của Trung Quốc. Năm 1994, trong “Đề án chính sách hạt nhân” do Bộ Quốc phòng Mỹ trình Tổng thống và Quốc hội xem xét, Trung Quốc lại bị liệt kê là đối tượng tấn công hạt nhân trong tương lai. Năm 2002, Mỹ lại liệt Trung Quốc là mục tiêu tấn công hạt nhân. Nền hòa bình của Trung Quốc trong thế kỷ XXI vẫn là nền hòa bình dưới sự đe dọa của vũ khí hạt nhân.

https://thuviensach.vn

Sở dĩ Mỹ và Liên Xô có chiến tranh lạnh mà không có chiến tranh lớn, trong đó nhân tố quan trọng nhất là hai nước này có năng lực cùng chết; chính là năng lực cùng chết ấy đã bảo đảm năng lực cùng sống còn của hai quốc gia này. Đối với Trung Quốc trong thế kỷ XXI, trong cuộc cạnh tranh chiến lược với Mỹ

nếu Trung Quốc không có năng lực cùng chết với Mỹ thì sẽ khó giành được nền hòa bình có thể diện, khó được hưởng quyền lợi cùng sinh tồn và phát triển với Mỹ.

An toàn quốc gia có một số tầng nấc, có khác biệt giữa an toàn tương đối với an toàn tuyệt đối. Nếu hai nước lớn cạnh tranh nhau đều có năng lực cùng chết thì bất cứ bên nào cũng đều không dám ra tay đánh mạnh bên kia, như vậy cả hai sẽ tương đối an toàn. Nếu lực lượng hai bên mất cân bằng, bên này sau khi tiêu diệt bên kia rồi mà vẫn có khả năng sinh tồn, thế thì kẻ mạnh có an toàn tuyệt đối, còn kẻ yếu ở vào thế tuyệt đối không an toàn.

Bởi vậy, an toàn tuyệt đối của các nước lớn dưới điều kiện vũ khí hạt nhân là có thể giết kẻ khác mà vẫn bảo toàn được mình; an toàn tương đối là dùng năng lực cùng chết để giữ gìn quyền lợi cùng sống còn.

Hiện nay, Mỹ đang theo đuổi an toàn tuyệt đối. Đây là một kiểu an toàn đơn phương. Mỹ đang tiến hành công trình phòng thủ tên lửa, là một công trình an toàn tuyệt đối, có thể giết kẻ khác mà không bị kẻ khác giết.

Nhưng Trung Quốc hiện nay chỉ theo đuổi an toàn tương đối, công cuộc tăng cường quân đội của Trung Quốc là một công trình an toàn tương đối, tức là yêu cầu phải có năng lực cùng chết với Mỹ, qua đó giành lấy quyền lợi cùng sinh tồn và phát triển với Mỹ.

Mục tiêu an toàn mà Mỹ đang theo đuổi không phải là an toàn quốc gia nói chung mà là an toàn tuyệt đối của bá quyền Mỹ.

https://thuviensach.vn

Năng lực an toàn mà Mỹ tìm kiếm là năng lực không cùng chết.

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, Mỹ từng có một thời gian ngừng nghiên cứu dự án chiến tranh giữa các vì sao. Thời gian giữa và cuối thập niên 90 thế kỷ XX. quân đội Mỹ đề xuất khôi phục việc bố trí nghiên cứu dự án phòng thủ không gian vũ trụ và đổi tên là Kế hoạch phòng thủ tên lửa quốc gia (NMD), nhưng chính phủ

Clinton không ra quyết định. Năm 2001 Bush con lên cầm quyền, bất chấp sự phản đối của cộng đồng quốc tế, trong tình hình không ai có thể cạnh tranh, chính phủ Bush quyết tâm huy động sức mạnh to lớn của nền kinh tế quân sự và khoa học kỹ thuật vào việc nghiên cứu bố trí hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia, xây dựng một mạng lưới phòng ngự giao thoa lập thể trên vũ trụ nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho Mỹ. Các nhà quân sự Mỹ nói: “Ngày hoàn thành các hệ thống NMD và TMD (hệ thống phòng thủ tên lửa chiến trường) sẽ là ngày giải trừ vũ trang hạt nhân của Trung Quốc”. Nói như vậy tuy có chút khoa trương nhưng cũng không phải là cố ý hù dọa.

Sự phát triển vũ khí hạt nhân của Mỹ một mặt đi theo hướng thực dụng hóa, biến vũ khí hạt nhân từ vũ khí chiến lược thành vũ khí chiến dịch và chiến thuật, biến nó từ loại “vũ khí dọa người” to xác cồng kềnh nhưng khó sử dụng thành “vũ khí đánh người” thực tế

có thể sử dụng, biến thành “vũ khí hạt nhân thông thường” có uy lực lớn. Mặt khác lại phát triển theo hướng tuyệt đối hóa, tức là thông qua hai hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia và chiến trường nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho nước Mỹ trước sự đe dọa của vũ khí hạt nhân. An toàn tuyệt đối của Mỹ còn có một mặt nữa là sự

tuyệt đối không an toàn của người khác, tức là muốn để cái công tắc hòa bình và an ninh thế giới hoàn toàn nắm trong tay người Mỹ, chẳng khác gì giải trừ toàn bộ vũ khí hạt nhân của người khác.

https://thuviensach.vn

Dưới điều kiện vũ khí hạt nhân, an toàn của các nước lớn trở

thành con tin của nhau. Bạch Vạn Cương, chuyên gia số một của Trung Quốc về quản lý tập đoàn và chiến lược tập đoàn từng nói:

“Dưới tiền đề lực lượng hạt nhân Trung Quốc còn kém Mỹ một khoảng cách lớn, Trung Quốc chưa hình thành khả năng thực sự hủy diệt toàn diện nước Mỹ mà chỉ có khả năng hủy diệt hạt nhân có mức độ; trong chiến lược đối với Trung Quốc nước Mỹ chưa hề coi Trung Quốc là đối thủ ngang tài ngang sức mà lợi ích quốc gia của đối thủ đó tuyệt đối không thể bị xâm phạm; trong chiến dịch eo biển Đài Loan có thể xảy ra trong tương lai, chỉ cần Trung Quốc thiếu năng lực răn đe hạt nhân cuối cùng chắc chắn hủy diệt Mỹ, thì bất kể Trung Quốc có hay không có khả năng thắng cuộc chiến tranh cục bộ tiêu diệt tàu sân bay Mỹ, thì Mỹ sẽ tiến hành can thiệp quân sự, đây là lựa chọn chiến tranh của Mỹ dưới sự răn đe hạt nhân và bảo vệ hạt nhân; năng lực răn đe hạt nhân hiện có của Trung Quốc có thể đe dọa một phần nước Mỹ nhưng còn xa mới đủ, hơn nữa còn có thể bị làm suy yếu. Vì vậy cho dù công cuộc hiện đại hóa Trung Quốc phát triển tới đâu, kể cả việc năng lực thắng chiến tranh cục bộ dưới điều kiện công nghệ cao của Trung Quốc có bứt phá thế nào đi nữa, chỉ cần Mỹ tiếp tục có ưu thế hạt nhân với Trung Quốc thì quyền chủ động chiến lược của Trung Quốc đối với Mỹ sẽ luôn luôn nằm trong tay Mỹ chứ không phải trong tay Trung Quốc! Chỉ cần chiến lược an ninh quốc gia và chiến lược quân sự Trung Quốc thiếu sức mạnh hạt nhân to lớn có năng lực hoàn toàn cân bằng và triệt tiêu lực lượng bá quyền Mỹ thì an ninh Trung Quốc luôn luôn ở vào thế nguy hiểm, công cuộc hiện đại hóa Trung Quốc đang tiến hành sẽ có khả năng bị ngoại lực làm gián đoạn, quyền sống còn của dân tộc Trung Hoa sẽ luôn luôn chưa có bảo đảm căn bản”.

Sự phân tích của Bạch Vạn Cương rất có tầm nhìn. Cơ sở vật chất của chiến tranh lạnh là vũ khí hạt nhân, sự cân bằng hạt https://thuviensach.vn

nhân đáng sợ giữa Mỹ với Liên Xô chính là bảo đảm căn bản cho hòa bình thế giới (tuy là hòa bình lạnh) trong những năm tháng chiến tranh lạnh. Từ nay trở đi, hòa bình thế giới, nhất là hòa bình giữa các nước lớn, vẫn dựa vào sự kiểm soát sức mạnh quân sự kể cả vũ khí hạt nhân. Trong một thời gian, sự trỗi dậy của Trung Quốc chưa thể

và cũng chưa cần có lực lượng hạt nhân ngang với Mỹ, chưa thể tiến hành chạy đua vũ trang hạt nhân với Mỹ, nhưng Trung Quốc nhất định phải hết sức nhanh chóng có sức mạnh cùng chết với Mỹ. Đây là nhu cầu chiến lược an ninh quốc gia Trung Quốc. Trừ khi một ngày nào đó “thế giới không hạt nhân” của Obama thực sự trở thành hiện thực.

Trỗi dậy về quân sự không phải là để đánh Mỹ mà là để không bị

Mỹ đánh

Trong một thời gian khá dài, Trung Quốc về quân sự còn không thể và cũng không cần vượt Mỹ, song giới hạn thấp nhất của sự

trỗi dậy quân sự của Trung Quốc phải là không bị quân đội Mỹ

đánh. Quân đội Mỹ không dám đánh quân đội Trung Quốc, có đánh cũng không thắng, quân đội Trung Quốc có thể ở vào thế không thua khi dàn trận đối phó với quân đội Mỹ - đây là nhu cầu chiến lược và tiêu chuẩn chiến lược của sự trỗi dậy quân sự Trung Quốc.

Vì mục tiêu trỗi dậy quân sự của Trung Quốc không phải là đánh thắng quân đội Mỹ mà chỉ là phải bảo đảm quân đội Trung Quốc không bị quân đội Mỹ đánh thắng, cho nên sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc trên mục tiêu này không đe dọa quân đội Mỹ, mà là muốn loại trừ mối đe dọa của quân đội Mỹ đối với quân đội Trung Quốc. Đây là đặc trưng sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc, tức tính tự vệ, tính phòng ngự, tính hòa bình, tính hữu hạn, tính tất yếu, tính quan trọng, tính bức thiết của sự trỗi dậy quân sự có đặc sắc Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

Điều này cũng quyết định sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc chưa thể và cũng chưa cần tiến hành chạy đua vũ trang với Mỹ, bởi lẽ mục tiêu và hàm nghĩa của chạy đua vũ trang là hai bên trong cuộc đua đều phải chiếm được ưu thế chiến lược trước đối phương về sức mạnh quân sự, coi việc có sức mạnh áp đảo và chiến thắng đối phương về quân sự là mục tiêu chạy đua. Dĩ nhiên vào thời điểm nào đó trong thế kỷ XXI, khi đủ điều kiện thì ắt thành công, trong tình hình tự nhiên hòa bình, Trung Quốc trở thành nhất thế

giới về sức mạnh quân sự thì điều đó chẳng phải là việc xấu, cũng không phải là sự đe dọa Mỹ, mà là sự tăng cường lực lượng hòa bình -

như Đặng Tiểu Bình từng nói: Trung Quốc là một lực lượng bảo vệ

hòa bình, Trung Quốc càng lớn mạnh thì thế giới càng hòa bình.

Một dũng sĩ văn minh võ nghệ cao cường đeo bảo kiếm thì không phải là mối đe dọa đối với người tốt, chỉ là mối đe dọa lũ kẻ cướp; nhưng một kẻ tội phạm cho dù trong tay chỉ có con dao phay thôi thì cũng là mối đe dọa đối với loài người lương thiện.

Trung Quốc trỗi dậy về quân sự cần có lực lượng quân sự lớn mạnh, đây là lực lượng có thể bảo vệ hữu hiệu và thực hiện thống nhất quốc gia, ngăn chặn và tấn công thế lực chia rẽ đất nước, lực lượng có thể ngăn cản hữu hiệu việc Mỹ tiến hành can thiệp quân sự tại eo biển Đài Loan, lực lượng này sẽ buộc Mỹ không dám tiến hành một cuộc chiến tranh ủng hộ thế lực Đài Loan độc lập. Sự trỗi dậy về quân sự của Trung Quốc cần phải buộc Mỹ đứng trước lực lượng quân sự lớn mạnh của Trung Quốc sẽ chịu không nổi cái giá phải trả cho việc dùng chiến tranh ngăn chặn Trung Quốc, không dám ra quyết sách dùng chiến tranh để ngăn chặn Trung Quốc, qua đó làm cho quá trình Mỹ ngăn chặn sự trỗi dậy của Trung Quốc bị hạn chế ở trong giới hạn “hòa bình ngăn chặn”. Thực lực quân sự

Trung Quốc phải lớn mạnh tới mức bất cứ kẻ địch mạnh nào trên thế giới đều không dám và cũng không thể dùng lực lượng quân sự

để ngăn chặn sự trỗi dậy của Trung Quốc. Sự trỗi dậy quân sự ấy https://thuviensach.vn

phải làm cho Trung Quốc có lực lượng quân sự để gìn giữ hòa bình, để làm tròn trách nhiệm của Trung Quốc trên vấn đề hòa bình thế giới và trật tự thế giới.

Trong bài đăng trên “Thời báo Hoàn cầu” số ra ngày 27 tháng 11 năm 2009, Doug Bandow nghiên cứu viên cấp cao Viện Nghiên cứu Cato (Mỹ) viết: “Trên mức độ rất lớn, triển vọng của thế kỷ

XXI phụ thuộc vào mối quan hệ giữa Mỹ với Trung Quốc. Điều làm cho các nhà quyết sách Mỹ lo lắng nhất không phải là sự phát triển kinh tế Trung Quốc mà là lực lượng quân sự nước này. Lầu Năm Góc năm nào cũng công bố một báo cáo về chi phí quân sự

của Trung Quốc. Thế nhưng cho dù cuộc diễu binh quốc khánh của Trung Quốc với 8.000 quân nhân và 151 máy bay tham gia có làm người ta lóa mắt đến đâu thì sức mạnh quân sự của Bắc Kinh vẫn còn xa mới bằng được Mỹ. Quân đội Mỹ mạnh nhất toàn cầu, bộ đội mặt đất của Mỹ được huấn luyện tốt hơn, có trang bị và chuẩn bị chiến đấu tốt hơn quân đội Trung Quốc. Kho vũ khí hạt nhân của Washington lớn hơn, tiên tiến hơn. Không quân Mỹ là vô địch. Mỹ có 11 biên đội tàu sân bay mà Trung Quốc chưa có tàu sân bay nào. Chi phí quân sự của Mỹ năm 2009 (năm tài chính tính đến ngày 30 ngày 9) vào khoảng 700 tỷ USD, gấp khoảng 7 lần Trung Quốc. Nếu trừ đi chi phí chiến tranh hiện nay thì chi phí quân sự

Mỹ gấp 5 của Trung Quốc. Cho dù Trung Quốc tăng tốc hiện đại hóa quân sự thì cũng cần nhiều năm, nếu chưa nói là hàng chục năm thì mới có thể sánh vai với chi phí quân sự Mỹ, càng chưa nói là Trung Quốc dẫn đầu. Bởi vậy, nếu nói Trung Quốc trong một thời gian trung hạn hoặc ngắn hạn sẽ trở thành mối đe dọa an ninh của nước Mỹ thì dường như là chuyện viển vông. Vấn đề thực sự là Mỹ có năng lực tấn công Trung Quốc hay không”.

Cựu quan chức Lầu Năm Góc Charles Freeman từng nói Trung Quốc “không có ý định tiến hành một cuộc chiến tranh tại nước https://thuviensach.vn

Mỹ, thế nhưng chúng ta đã lập nhiều kế hoạch tấn công người Trung Quốc trên lãnh thổ của họ”. “Hiện nay Trung Quốc đang phát triển lực lượng quân sự có thể ngăn ngừa sự can thiệp của Mỹ.

Bắc Kinh không cần phải có khả năng đánh bại Mỹ, thậm chí không cần sánh vai về quân lực với Mỹ; Trung Quốc chỉ cần xây dựng một lực lượng bảo hiểm đủ sức có thể ngăn ngừa Washington sử

dụng quân lực siêu mạnh của họ. Trong một số giới nhân vật Mỹ, có người gần như phát điên lên trước khả năng Trung Quốc có một tàu sân bay. Tình hình quân sự trên Thái Bình Dương đang có biến đổi nhưng không phải là do người Trung Quốc có ngày sẽ sở hữu một số lượng nhỏ tàu sân bay chất lượng không cao, mà là do họ

đang lên kế hoạch đối phó tàu sân bay và các lực lượng quân sự

truyền thống khác của chúng ta. Để ngăn ngừa sự can thiệp của Mỹ, Trung Quốc đang phát triển lực lượng hạt nhân đủ để chống chọi sức ép hạt nhân của Washington, phát triển tên lửa và tàu ngầm để tấn công tàu sân bay Mỹ, dùng thủ đoạn tác chiến phi đối xứng làm mù mắt các vệ tinh Mỹ, phá hoại hệ thống điện tử

của Mỹ”.

Có thể thấy sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc không phải là để đánh Mỹ mà là để không bị Mỹ đánh. Người Mỹ đều rất hiểu rõ mục đích này của việc Trung Quốc tăng cường quân đội.

Vạch trần “Thuyết Trung Quốc đe dọa”, tăng cường “Lực răn đe của Trung Quốc”

Trong thiên nhiên, các loài động vật có năng lực tấn công thì tương đối được an toàn hơn cả. Các động vật có năng lực phòng ngự

tuy không được an toàn như động vật loại tấn công nhưng năng lực phòng ngự cũng là một loại năng lực an toàn. Cho dù không có năng lực tấn công và năng lực phòng ngự, các động vật có năng lực chạy trốn cũng có thể biến nguy hiểm thành yên lành và giữ được tính https://thuviensach.vn

mạng. Nhưng một nước lớn nếu không có sức răn đe cần thiết thì tất nhiên sẽ ở vào tình thế bị kẻ khác đe dọa.

Trung Quốc xưa nay chưa từng là một quốc gia đe dọa kẻ khác.

Nhưng sự trỗi dậy của Trung Quốc tất nhiên là sự răn đe đối với quốc gia bá quyền, loại răn đe ấy không phải là việc xấu, nó là nhân tố có lợi cho việc thúc đẩy nền dân chủ thế giới, chế ngự

chủ nghĩa bá quyền. Trong một quốc gia dân chủ, biện pháp ngăn ngừa sự ngang ngược của quyền lực là dùng quyền lực để kiểm soát quyền lực; trong một thế giới dân chủ, biện pháp kiểm soát bá quyền là dùng sức mạnh để kiểm soát sức mạnh.

Lực răn đe của Trung Quốc là uy vũ, uy nghiêm tất phải có của một nước lớn. Một nước lớn không có lực răn đe tất nhiên là một nước lớn không có uy nghiêm. Trung Quốc trỗi dậy vừa cần vạch trần “Thuyết Trung Quốc đe dọa” lại cần gấp rút xây dựng lực răn đe của Trung Quốc; cần không ngừng mở rộng sức mạnh răn đe của mình, hơn nữa còn cần biểu đạt ý chí răn đe và và quyết tâm răn đe, cần làm cho những kẻ xâm hại lợi ích quốc gia Trung Quốc nhất là những kẻ hòng muốn có được lợi ích cốt lõi của Trung Quốc, biết sức mạnh và quyết tâm, ý chí sử dụng sức mạnh của Trung Quốc. Uy vũ, răn đe, đe dọa là ba khái niệm khác nhau.

Uy vũ là sức mạnh mà một quốc gia, một đội quân có được một cách khách quan. Răn đe là tác dụng và ảnh hưởng tâm lý phát sinh bởi sự tồn tại của sức mạnh đó. Đe dọa là sức mạnh vừa có ác ý và cố ý bá quyền, lại gây nguy hại cho kẻ khác. Trong rừng, dê là loài nhu nhược, không đe dọa và cũng không có sức răn đe bất kỳ động vật nào khác. Hổ và sói thuộc loài thú dã man, là kẻ đe dọa an toàn trong rừng. Voi là loài thú uy vũ, to lớn, mạnh mẽ, có sức răn đe nhưng không phải là mối đe dọa các loài động vật khác.

https://thuviensach.vn

Trung Quốc thượng võ là Trung Quốc uy vũ mà không đe dọa, Trung Quốc không phải là loài dê trong cộng đồng quốc tế, - như

Trung Quốc sau cuộc chiến tranh Thuốc Phiện để cho nước ngoài tùy ý xâu xé, - cũng không làm loài hổ và sói trong cộng đồng quốc tế, đóng vai kẻ mạnh, kẻ bá chủ, bắt nạt những kẻ nhỏ yếu. Trung Quốc thượng võ tựa như chú voi uy vũ, các động vật nhỏ yếu khi đứng trước nó không cảm thấy bị đe dọa, các động vật dã man khi đứng trước nó thì cảm thấy bị răn đe mà không dám làm bậy.

Trung Quốc cần xây dựng một lực lượng quân sự như thế nào, điều đó phải căn cứ vào nhu cầu an ninh của Trung Quốc chứ

không thể căn cứ theo nhu cầu bá quyền của Mỹ, không thể bị

chuyển dịch bởi cảm thụ của Mỹ. Khi nào vũ khí hạt nhân của Trung Quốc có thể chọc thủng bất cứ hệ thống phòng thủ tên lửa nào, nhờ đó mà có năng lực đánh trả, phản kích kẻ địch mạnh, khi biên đội tàu sân bay hải quân hùng mạnh của Trung Quốc có thể cưỡi sóng vượt đại dương, khi không quân và lục quân Trung Quốc có năng lực cơ động chiến lược mạnh mẽ, năng lực bắn xa, năng lực đột kích nhanh chóng thì mối quan hệ quân sự giữa Trung Quốc với Mỹ sẽ

càng thêm ổn định, hòa bình khu vực và hòa bình thế giới càng có bảo đảm.

https://thuviensach.vn

IV. Nước giàu cần quân mạnh

Muốn thực hiện sự phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa thì tất phải kiên trì thống nhất nước giàu với quân mạnh. Muốn làm được như vậy Trung Quốc cần phải dám tăng cường sức mạnh quân đội. Trung Quốc cần quyết tâm cố gắng thực hiện “giàu”,

“mạnh”.

Không được định vị quân lực Trung Quốc ở trình độ hạng ba của thế giới

Quân đội mạnh cần có tiêu chuẩn và mục tiêu. Tiêu chuẩn và mục tiêu quân mạnh của Trung Quốc trong thế kỷ mới, giai đoạn mới là phải rèn đúc được một lực lượng quân sự hiện đại hóa tương thích với địa vị quốc tế của Trung Quốc, tương thích với việc bảo vệ an ninh quốc gia và lợi ích phát triển của Trung Quốc, có thể

đối phó hiệu quả với các nguy cơ, bảo vệ hòa bình, ngăn chặn chiến tranh, đánh thắng trong chiến tranh, giữ gìn và thực hiện thống nhất tổ quốc.

Lực lượng quân sự Trung Quốc cần đạt được “Ba không dám”: Đài Loan không dám cũng không thể độc lập, chia cắt; Mỹ và các nước khác không dám và cũng không thể can thiệp cuộc đấu tranh quân sự ở eo biển Đài Loan; Mỹ không dám dùng vũ lực ngăn cản Trung Quốc trỗi dậy, xu thế trỗi dậy của Trung Quốc không thể bị

cản trở.

Trong việc xây dựng quân đội Trung Quốc, chúng ta không thể

chạy đua vũ trang với các nước phát triển nhưng phải tích cực đẩy mạnh quá trình thay đổi quân sự mang đặc sắc Trung Quốc, cố

gắng giành được quyền chủ động chiến lược trong cạnh tranh https://thuviensach.vn

quân sự quốc tế, cần lấy việc xây dựng quân lực hàng đầu thế

giới làm mục tiêu quân mạnh của chúng ta.

Có một quan điểm cho rằng: “Cần làm rõ hơn nữa mục tiêu của công cuộc phát triển lực lượng quân sự và hiện đại hóa quốc phòng Trung Quốc; mục tiêu đó là không lấy việc đuổi và vượt Mỹ làm mục đích”. “Trung Quốc không cần xây dựng lực lượng quân sự

kiểu Mỹ, chủ yếu vì về mặt an ninh không có nhu cầu này”. “Việc xây dựng lực lượng quân sự và hiện đại hóa quốc phòng Trung Quốc cũng không nên lấy lực lượng quân sự Nga làm mục tiêu và tấm gương”. “Trung Quốc không có lợi ích đặc biệt, cũng không có nhu cầu tất yếu xây dựng lực lượng quân sự với quy mô như của Nga”.

Nếu mục tiêu quân lực Trung Quốc đã không thể đuổi và vượt Mỹ lại cũng không thể đuổi và vượt Nga, thế thì công cuộc tăng cường quân lực Trung Quốc chỉ có thể định vị ở trình độ quân lực hạng ba trên thế giới. Ấn định một giới hạn trên như vậy cho mục tiêu tăng cường quân lực Trung Quốc, coi quân lực hạng ba là mục tiêu xây dựng quốc phòng và quân đội Trung Quốc, đây là một mục tiêu lạc hậu và mục tiêu bị đánh. Nước giàu quân mạnh là phương hướng tương lai của Trung Quốc. Trên mặt “nước giàu”, Trung Quốc đã vượt Nga và còn đuổi và vượt quốc gia phát triển nhất, giàu nhất thế giới. Trên mặt “quân mạnh”, Trung Quốc cũng không thể lạc hậu, cũng phải rượt đuổi quốc gia lớn mạnh nhất thế

giới, cần xây dựng một quân đội hạng nhất trên thế giới, cần có lực lượng quân sự hạng nhất trên thế giới. Việc tăng cường quân lực Trung Quốc cần nhằm vào cường quốc số một thế giới.

Sự lớn mạnh của Trung Quốc không có giới hạn trên Quyền được lớn mạnh là một dạng chủ quyền quốc gia. Lớn mạnh không có giới hạn trên. Không thể để nước nào quy định giới https://thuviensach.vn

hạn trên cho sự lớn mạnh của nước khác.

Chỉ có 300 triệu dân mà nước Mỹ có thể là cường quốc số một thế giới. Trung Quốc có 1,3 tỷ dân tại sao lực lượng quân sự lại phải xếp dưới nước Mỹ? Vì sao chỉ để nước Mỹ làm cường quốc số một thế giới? Tại sao Mỹ là siêu cường nhưng Mỹ lại không la hét

“Thuyết Mỹ đe dọa”, trong khi chi phí quân sự của Trung Quốc chỉ

bằng 1/10 Mỹ thì lại hình thành “Thuyết Trung Quốc đe dọa”?

Sở dĩ sự lớn mạnh của Trung Quốc không có giới hạn trên đó còn là do giữa lớn mạnh và bá quyền không có mối liên hệ tất nhiên; một quốc gia lớn mạnh có thể là quốc gia bá quyền mà cũng có thể là quốc gia phi bá quyền. Quốc gia bá quyền lớn mạnh thì có hại cho hòa bình thế giới nhưng quốc gia phi bá quyền lớn mạnh thì có ích cho hòa bình thế giới. Giữa “lớn mạnh” và “bá quyền”

không có mối quan hệ ngang nhau.

Có quan điểm cho rằng quân lực Trung Quốc không lấy việc đuổi và vượt Mỹ và Nga làm mục tiêu, “Bởi vì lý lẽ rất rõ ràng: Trung Quốc không phải là siêu cường như Mỹ, cũng không làm bá quyền, lại càng không phải là quốc gia có năng lực bảo vệ lợi ích của mình trên toàn cầu. Trung Quốc hiện nay chưa có năng lực này, trong tương lai khi phát triển lớn mạnh rồi cũng không triển khai lực lượng quân sự của mình ra khắp toàn cầu như Mỹ”.

Tính chất xây dựng quân lực của một quốc gia không phải ở chỗ

“mục tiêu” lớn mạnh là gì mà ở chỗ “mục đích” lớn mạnh là gì. Trung Quốc xây dựng lực lượng quân sự lớn mạnh không phải là để đi lại con đường cũ rích đối kháng Mỹ - Liên Xô, đối kháng Đông - Tây trong thời kỳ chiến tranh lạnh, mà chính là để đề phòng và ngăn chặn sự tái diễn tình trạng đó. Vấn đề căn bản của việc Trung Quốc chứng minh mình không xưng bá, không tranh bá, không phải là về quân lực cứ mãi mãi yếu hơn Mỹ và Nga, mà là mãi mãi vận https://thuviensach.vn

dụng lực lượng quân sự hùng mạnh của mình vào việc bảo vệ lợi ích quốc gia hợp lý của mình, vận dụng vào việc giữ gìn hòa bình thế

giới và xúc tiến cùng phát triển. Kiểu tư duy cho rằng Trung Quốc muốn không bá quyền thì ắt phải không lớn mạnh, Trung Quốc muốn không bành trướng thì chỉ có thể để Mỹ và Nga sở hữu lực lượng quân sự có tính toàn cầu, Trung Quốc vĩnh viễn không cần đuổi và vượt lực lượng quân sự của Mỹ và Nga, là kiểu tư duy kỳ quặc.

Khi đánh giá tính chất quân đội nước lớn, điều căn bản nhất không phải là xét xem quân đội ấy có phải là lực lượng có tính toàn cầu hay không, mà cần xét xem nó là lực lượng có tính xâm lược hay có tính hòa bình. Một lực lượng quân sự có tính khu vực cũng có thể làm bá quyền khu vực, cũng có thể xâm phạm chủ quyền của nước khác. Một lực lượng quân sự có tính toàn cầu cũng không tất nhiên là lực lượng xâm lược và bành trướng, không nhất thiết là lực lượng tranh bá thế giới. Cho dù trong tương lai lực lượng quân sự

Trung Quốc vượt Mỹ và Nga, cũng không thể nói nó trở thành lực lượng tranh bá thế giới. Cho dù trong tương lai Trung Quốc lớn mạnh hơn Mỹ và Nga thì cũng không thể nói Trung Quốc là quốc gia bá quyền. Quốc gia bá quyền chắc chắn là quốc gia lớn mạnh, nhưng quốc gia lớn mạnh chưa chắc là quốc gia bá quyền.

Mạnh mà không bá là đặc trưng bản chất của quân lực Trung Quốc.

Chính vì Trung Quốc hiện nay là quốc gia thiếu năng lực bảo vệ an ninh và lợi ích phát triển của mình trên toàn cầu, cho nên Trung Quốc mới cần ra sức phát triển lực lượng quân sự. Trung Quốc sẽ trở thành một quốc gia lớn mạnh không làm bá quyền thế giới, sẽ trở thành một quốc gia lớn mạnh ngăn chặn bá quyền thế giới, bảo vệ hòa bình thế giới. Nhưng việc ngăn chặn bá quyền thế giới, bảo vệ hòa bình thế giới lại đòi hỏi Trung Quốc về lực lượng quân sự phải đuổi và vượt Mỹ, quốc gia bá quyền trên thế

giới. Trong tương lai, lực lượng quân sự Trung Quốc không cần https://thuviensach.vn

phải áp dụng phương thức và mô hình kiểu Mỹ là đóng quân khắp thế giới, tồn tại trên khắp thế giới. Song le, lực lượng quân sự

tương lai của Trung Quốc phải có năng lực chiến lược có thể bảo vệ

hữu hiệu lợi ích quốc gia, bảo vệ hữu hiệu hòa bình thế giới và cùng phát triển trên phạm vi toàn cầu.

Trung Quốc không được “tự hạn chế võ công”

Trên vấn đề đối phó với “thuyết Trung Quốc đe dọa” mà một số thế lực trên thế giới đang làm rùm beng, có người đưa ra

“thuyết tự phế bỏ võ công” của Trung Quốc, “chỉ cần ta giải trừ

vũ trang hạt nhân của mình thì Mỹ sẽ không dám đánh ta, vì nếu làm như vậy, Mỹ sẽ bị cả thế giới lên án, nhân dân Mỹ cũng sẽ đứng lên lật đổ chính phủ mình”. Có người còn chủ trương Trung Quốc nên giảm chi phí quân sự và giảm bớt lực lượng quân sự nhằm thể

hiện thiện chí, để cho Mỹ yên tâm. Trên thực tế biện pháp thông qua tự phế bỏ võ công để đổi lấy an ninh là không thể chấp nhận được.

Khi xác định mục tiêu phát triển lực lượng quân sự, chúng ta không được căn cứ vào mức độ cảm thụ của người khác đối với mối đe dọa đến từ Trung Quốc mà phải căn cứ vào mức độ cảm thụ của Trung Quốc đối với việc mình bị đe dọa. Ngày nay, khi ấn định mục tiêu phát triển quân lực, bất cứ quốc gia nào trên thế giới cũng đều không lấy bình luận và sự cảm thụ của cộng đồng quốc tế làm tiêu chuẩn, mà căn cứ vào lợi ích và điều kiện của quốc gia mình để quyết định. Trung Quốc lại càng không thể lấy nỗi e ngại và nghi ngờ của các nước phương Tây đối với Trung Quốc để làm căn cứ suy nghĩ về mục tiêu phát triển quân lực của mình.

Muốn đột phá sự ngăn chặn về dư luận của các nước phương Tây đối với công cuộc tăng cường quân lực Trung Quốc thì phải tăng cường “quyền phát ngôn quân sự” của Trung Quốc. Mục tiêu của https://thuviensach.vn

việc Trung Quốc phát triển quân lực, đuổi và vượt quân lực tiên tiến trên thế giới, xây dựng quân lực hàng đầu thế giới không phải là đe dọa người khác, nhưng quân lực Trung Quốc tất phải có sức răn đe. Quân lực lớn mạnh của Trung Quốc xã hội chủ nghĩa là một dạng răn đe chính nghĩa đối với hành vi của những nền chính trị cường quyền và bá quyền, đối với ý đồ chiến lược chia cắt Trung Quốc, ngăn chặn Trung Quốc thậm chí xâm lược Trung Quốc. Loại răn đe chính nghĩa này là nhu cầu của an ninh, thống nhất và phát triển hòa bình của Trung Quốc, là nhu cầu của hòa bình thế giới và cùng phồn vinh.

“Quân mạnh” kéo theo “nước giàu”

Sự thống nhất “quân mạnh” với “nước giàu” quyết định bởi lẽ

“quân mạnh” có thể kéo theo “nước giàu”; điều quan trọng là phải kết hợp tốt hai yếu tố đó.

Năm xưa, khi chạy đua vũ trang với Mỹ, Liên Xô đã thất bại, nguyên nhân căn bản không phải là ở chỗ tiến hành chạy đua mà là đường đua không đúng. Dùng cơ chế tách rời quân dân dưới nền kinh tế kế hoạch để đối kháng với cơ chế kết hợp quân dân dưới nền kinh tế thị trường của Mỹ, kết quả Mỹ càng chạy đua càng khỏe, Liên Xô càng chạy đua càng rệu rã. Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, Mỹ vẫn đầu tư mạnh cho chi phí quân sự, kinh tế tăng trưởng cao, mấu chốt là quân dân kết hợp, thúc đẩy lẫn nhau. Sau Thế chiến II, cứ 10 năm Mỹ lại đưa ra một dự án quân sự cỡ lớn lấy quân sự kéo theo dân sự. Mười năm thứ nhất là “Dự án bom nguyên tử”. Mười năm thứ hai là “Dự án Apolo lên Mặt Trăng”. Mười năm thứ ba là “Dự án tàu con thoi”. Mười năm thứ tư là “Dự án chiến tranh giữa các vì sao”. Mười năm thứ năm tức thập niên 90 là

“Dự án xa lộ cao tốc thông tin”. Mười năm thứ sáu là “Dự án phòng ngự tên lửa”. “Dự án Apollo lên Mặt Trăng” kéo theo sự phát triển https://thuviensach.vn

ngành thám hiểm vũ trụ, chi phí 24 tỷ USD, giá trị sản xuất lên tới 2.000 tỷ USD, hiệu quả kinh tế cao 100 lần.

Dự án “Hai đạn, một vệ tinh”(105), dự án “Thần Châu số 5, số 6”

của Trung Quốc là đầu tàu kéo theo sự phát triển ngành công nghệ

cao của nhà nước, thu hiệu quả rất tốt. Dự án tàu vũ trụ chở người của Trung Quốc đầu tư 16 tỷ nhân dân tệ, hiện đem lại hiệu ứng ngành nghề hơn 100 tỷ nhân dân tệ.

Để tham gia cạnh tranh quân sự quốc tế, Trung Quốc cần phải giải phóng tư tưởng. Ngày xưa nói cần súng lớn hay cần bơ

sữa, đó là “Thuyết đối lập súng lớn - bơ sữa”. Mô hình quốc phòng mới là “Thuyết thống nhất súng lớn - bơ sữa”. Ngày xưa nói nước giàu quân mạnh là nói “nước giàu” trước rồi đến “quân mạnh”; nay phải kiên trì thống nhất “nước giàu” với “quân mạnh”. “Quân mạnh” vừa có thể kéo theo “nước giàu” một cách hiệu quả, lại cũng có thể đẩy mạnh “nước giàu”.

Không được “chạy đua vũ trang” nhưng phải nâng “tốc độ tăng cường quân đội”

Hiện nay, trên toàn thế giới có 40 quốc gia đang tiến hành cải cách quân sự, hình thành vòng mới trong cạnh tranh quân sự trên sân khấu quân sự quốc tế. Giờ đây, chi phí quốc phòng của Mỹ

đã lên tới khoảng 700 tỷ USD, chiếm quá một nửa tổng chi phí quân sự toàn thế giới.

Đối với quân đội, nhìn chung chỉ có hai thời kỳ: một là “thời kỳ

chiến tranh” mịt mù khói súng; hai là “thời kỳ cạnh tranh” không thấy khói súng. Cái gọi là “thời kỳ hòa bình” xét từ góc độ tư duy quân sự là thời kỳ chuẩn bị chiến tranh, tức thời kỳ cạnh tranh quân sự. Công cuộc cải cách quân sự thế giới đang xuất hiện xu thế tăng tốc phát triển. Mỹ luôn luôn là con dê đầu đàn trong cải cách quân https://thuviensach.vn

sự; cải cách quân sự Nga cũng đạt được thành tích rõ ràng; công cuộc xây dựng quân đội ở các nước khác cũng tăng mạnh tốc độ.

Thời kỳ cơ hội chiến lược mà Trung Quốc đang đối mặt vừa là thời kỳ cơ hội chiến lược của “nước giàu”, cũng là thời kỳ cơ hội chiến lược của “quân mạnh”. Có thể nói, công cuộc xây dựng quốc phòng và quân đội Trung Quốc đang đứng trước thời kỳ cơ hội chiến lược tốt nhất kể từ ngày dựng nước.

Xét về mối quan hệ nước giàu với quân mạnh, nước CHND

Trung Hoa từ ngày thành lập tới nay đã trải qua ba giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất: trong hơn 20 năm sau khi thành lập Trung Quốc Mới, trước sự đe dọa quân sự nghiêm trọng của các thế lực đối địch, để bảo vệ độc lập và an toàn chủ quyền của nước mình, tuy rằng cơ sở kinh tế còn kém, Trung Quốc cũng phải đầu tư

cao cho chi phí quân sự, buộc phải “tăng cường quân lực” trên cơ sở

“nước nghèo”.

Giai đoạn thứ hai: trong gần 20 năm sau cải cách mở cửa, vì đại cục xây dựng kinh tế quốc gia, quân đội Trung Quốc quán triệt phương châm “nhẫn nại”, tập trung làm “nước giàu” trên cơ sở “nhẫn nại” lâu dài trong việc xây dựng quốc phòng và quân đội, tuy tăng tốc được tốc độ “nước giàu” song đã làm chậm tiến trình “quân mạnh”; việc xây dựng phần cứng của quân đội trong nhiều năm bị

trì trệ không tiến lên được, trang bị vũ khí lạc hậu nghiêm trọng, khoảng cách thua kém về hiện đại hóa so với quân đội các nước lớn trên thế giới bị giãn rộng.

Giai đoạn thứ ba: sau khi tiến sang thế kỷ XXI, sang giai đoạn mới, trên cơ sở mấy chục năm kinh tế nhà nước phát triển cao và quốc lực tổng hợp được tăng cường mạnh, Trung Quốc đã kiên trì https://thuviensach.vn

thống nhất “nước giàu” với “quân mạnh”, tiến hành tăng cường quân lực trong quá trình “nước giàu”.

Có thể nói, từ ngày dựng nước, Trung Quốc Mới luôn luôn tăng cường quân lực trên cơ sở “nước nghèo”; phương Tây nói Trung Quốc thắt chặt dây lưng để làm quốc phòng, không có quần mặc cũng phải làm bom nguyên tử. Hiện nay, Trung Quốc rốt cuộc đã có điều kiện trên cơ sở vật chất nền kinh tế quốc dân liên tục phát triển cao, có thể đồng thời tiến hành “quân mạnh” cùng với

“nước giàu”, tăng cường quân lực trong tiến trình làm cho “nước giàu”. Đây là giai đoạn mới trong công cuộc phát triển một cách khoa học việc xây dựng quốc phòng và quân đội. Trung Quốc nhất định phải nắm chắc thời cơ chiến lược tăng cường quân lực này và làm nên sự nghiệp.

https://thuviensach.vn

Chương VIII - KÊU GỌI “THUYẾT TRUNG

QUỐC SỤP ĐỔ”

Bài quốc ca của nước Trung Quốc Mới ra đời trong hoàn cảnh dân tộc Trung Hoa ở vào thời điểm nguy nan nhất. Trong bài quốc ca ấy có một câu rung động lòng người hơn cả, đó là câu: “Dân tộc Trung Hoa đã đến lúc hiểm nguy nhất”.

“Ý thức lo hoạn nạn” thể hiện trong câu ca này chính là tinh túy của quốc ca Trung Quốc. “Lúc hiểm nguy nhất” của một dân tộc là lúc dân tộc đó đứng trước nguy cơ mất nước diệt chủng, cần cứu nước, giành lấy sự sống còn.

Nhưng còn có một thời điểm nguy hiểm hơn mà lại rất dễ bị

người ta coi nhẹ. Đó là khi dân tộc đang vươn lên mạnh mẽ, đang cất cao tiếng ca khúc khải hoàn. Trung Quốc trong thế kỷ XXI có triển vọng sáng sủa “Nước lớn trỗi dậy” nhưng cũng có khả năng hiện thực “Nước lớn suy sụp”, cũng đứng trước nguy hiểm nghiêm trọng

“Nước lớn sụp đổ”. “Tinh thần quốc ca” của Trung Quốc cảnh báo chúng ta trong cao trào nước lớn trỗi dậy cần nhìn thẳng vào động thái ngầm nước lớn sụp đổ.

I. “Nước lớn trỗi dậy” cách “nước lớn sụp đổ”

chỉ có một bước

Trời có mây gió không lường trước được, nước có họa phúc chỉ

trong một sớm một chiều. Giữa nước lớn trỗi dậy và nước lớn sụp đổ

không hề có một hố sâu khó vượt qua. Xưa nay Trung Quốc và nước ngoài từng có vô số tấm gương lịch sử đem lại cho chúng ta những gợi ý sâu sắc.

https://thuviensach.vn

Số phận nước lớn còn hay mất chỉ trong một đêm Ngày 14 tháng 7 năm 1789, dân chúng Paris đánh chiếm nhà ngục Bastille. Đại cách mạng Pháp bùng nổ. Tối hôm ấy vị công tước trông coi trang phục của nhà vua Pháp tâu lên nhà vua tình hình xảy ra ở Paris. Louis XVI kinh ngạc hỏi: “Đây có phải là một cuộc nổi loạn hay không?”. Vị công tước kia đáp: “Bẩm Bệ hạ, không phải. Đây là một cuộc cách mạng”. Tối hôm ấy, nhà vua viết trong nhật ký mấy chữ: “Hôm nay, không có chuyện gì”. Đây là một điển hình của việc nhà vua thiếu ý thức lo xa hoạn nạn(106).

George Kennan, nhà ngoại giao Mỹ từng đưa ra lý thuyết “ngăn chặn”, viết trong bài “Nguồn gốc các hành vi của Liên Xô” như

sau: “Giả thử khối đoàn kết và hiệu quả của đảng [Cộng sản], một công cụ chính trị, bị phá hoại, thì nước Nga Xô Viết có thể chỉ trong một đêm từ quốc gia mạnh nhất biến thành quốc gia yếu nhất và đáng thương nhất”. Sự sụp đổ của Liên Xô hùng mạnh cuối cùng cũng diễn ra trong một đêm.

Mao Trạch Đông: sau đây 50 năm tình hình sẽ càng nguy hiểm Ngày 24 tháng 9 năm 1956, khi tiếp đoàn đại biểu Liên minh những người Cộng sản Nam Tư dự đại hội VIII Đảng Cộng sản Trung Quốc, Mao Trạch Đông nói: “Cần thời gian từ 50 đến 100 năm để

thực hiện mục tiêu Trung Quốc trở thành một quốc gia giàu mạnh”.

“Trung Quốc trong tương lai sẽ biến đổi như thế nào, điều đó tùy thuộc sự phát triển. Trung Quôc có thể mắc sai lầm, cũng có thể

biến chất”, “Sa đọa biến chất, quan liêu, chủ nghĩa nước lớn, kiêu ngạo tự đại, Trung Quốc đều có thể phạm các sai lầm đó”. “Hiện nay người Trung Quốc có thái độ khiêm tốn, sẵn lòng học hỏi người khác. Nhưng chúng tôi cần đề phòng trong tương lai, sau đây 10

năm, 20 năm, tình hình sẽ nguy hiểm, sau đó 40, 50 năm lại càng nguy hiểm nữa”. Đây là lời cảnh báo sớm mà lãnh tụ khai quốc Mao https://thuviensach.vn

Trạch Đông gửi tới nhân dân Trung Quốc vào thời kỳ đầu dựng nước. Hiện nay Trung Quốc chẳng phải là đang ở vào giai đoạn

“càng nguy hiểm hơn”, “sau đây 50 năm” ấy đó sao?

Đặng Tiểu Bình: các vấn đề sau khi phát triển không hề ít hơn khi chưa phát triển

Ngày 16 tháng 9 năm 1993, khi trò chuyện với em trai là Đặng Khẩn, Đặng Tiểu Bình có nói: “1,2 tỷ dân làm thế nào để thực hiện giàu có? Sau khi giàu lên rồi thì phân phối ra sao? Đây là những vấn đề lớn. Đề tài đã ra, giải quyết vấn đề này còn khó hơn giải quyết vấn đề phát triển. Phân phối là vấn đề lớn lắm. Chúng ta nói phải ngăn ngừa phân hóa hai cực. Trên thực tế, phân hóa hai cực sẽ tự nhiên xuất hiện. Cần phải lợi dụng các loại thủ đoạn, phương pháp, phương án để giải quyết các vấn đề đó. Người Trung Quốc năng nổ, song vấn đề sẽ ngày một nhiều, ngày một phức tạp, bất cứ lúc nào cũng sẽ xuất hiện vấn đề mới. Một số ít người có lắm của cải thế, đại đa số người lại không có. Cứ như vậy phát triển tiếp nhất định sẽ có ngày có vấn đề. Phân phối không công bằng sẽ dẫn đến phân hóa hai cực, tới lúc nhất định, vấn đề sẽ nảy sinh. Vấn đề này cần được giải quyết. Trong quá khứ

chúng ta nói trước tiên hãy phát triển đi lên. Bây giờ xem ra sau khi phát triển lên rồi, vấn đề không hề ít hơn khi chưa phát triển”.

Trung Quốc đang phát triển, các vấn đề tồn tại của Trung Quốc cũng đang phát triển. Trung Quốc đang trỗi dậy, mục tiêu của Trung Quốc cũng đang trỗi dậy. Ba mươi năm cải cách mở cửa, xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc đã thu được thành tích to lớn. Nhưng nếu chưa giải quyết vấn đề phân hóa hai cực, chưa giải quyết vấn đề tham nhũng thì chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc sẽ có thể diễn biến hòa bình thành chủ nghĩa tư bản đặc sắc Trung Quốc. Mấy năm nay, ông Ngô Kính Liên nhiều lần nhấn mạnh cần nghiêm chỉnh chú ý ngăn ngừa Trung Quốc đi lên con https://thuviensach.vn

đường kinh tế thị trường quyền quý, tức chủ nghĩa tư bản quyền quý. Đây là lương tâm chính trị lo cho dân cho nước của một nhà kinh tế học.

Có chiến thắng suy sụp thì mới thực hiện được trỗi dậy Trong bài “A Phòng cung phú”, nhà thơ đời Đường Đỗ Mục khi tổng kết các bài học thất bại diệt vong của 6 nước Tiên Tần và triều đại nhà Tần có viết: “Diệt lục quốc giả, lục quốc dã. Tộc Tần giả, Tần dã, phi thiên hạ dã” [Dịch ý: Kẻ diệt 6 nước chính là 6

nước đó, chứ không phải nước Tần; kẻ diệt nước Tần chính là vua Tần chứ không phải bàn dân thiên hạ]. Ông vạch rõ nguyên nhân căn bản làm 6 nước và nước Tần bị diệt vong đều là nguyên nhân nội bộ chứ không phải do ngoại lực(107).

Hai siêu cường Liên Xô và Mỹ tiến hành chiến tranh lạnh nửa thế kỷ, kết quả Liên Xô tan rã, dĩ nhiên Mỹ khó chối được trách nhiệm, nhưng nguyên nhân căn bản làm Liên Xô thất bại cũng là nguyên nhân nội bộ.

Các quốc gia tiên tiến hơn cũng là thể mâu thuẫn đối lập thống nhất, có nhân tố hưng thịnh, cũng có nhân tố suy tàn.

Nước lớn muốn thực hiện trỗi dậy tất phải chiến thắng sự suy tàn tự thân.

Trung Quốc đang trỗi dậy cũng tồn tại các nhân tố dẫn đến suy sụp. Tổng lượng của cải tăng lên nhanh chóng là cơ sở vật chất để Trung Quốc trỗi dậy. Nhưng chênh lệch giàu nghèo ngày một tăng lên lại là nhân tố dẫn đến suy sụp. Năm xưa đảng Cộng sản Trung Quốc dựng cơ nghiệp bắt đầu từ việc giải quyết vấn đề

phân phối, dùng khẩu hiệu “đánh thổ hào, chia ruộng đất” để thức tỉnh hàng triệu dân, cuối cùng trở thành đảng nắm chính quyền.

Trong thế kỷ XXI, Trung Quốc vẫn còn phải trỗi dậy trong quá https://thuviensach.vn

trình giải quyết vấn đề phân phối, đảng Cộng sản Trung Quốc hoàn toàn có năng lực biến Trung Quốc từ một nước “một nghèo hai trắng”(108) thành một nước “một giàu hai công bằng”(109).

Có chuyên gia nói, tỷ lệ phạm tội ở Nhật Bản thấp nhất trong các nước phương Tây. Xã hội Nhật sau chiến tranh chẳng những không xuất hiện phân hóa hai cực mà còn từng bước xóa bỏ sự khác biệt giữa thành phố với nông thôn. Đa số người Nhật cho rằng nước họ là một “xã hội bình đẳng”, “xã hội không có tầng lớp”, “xã hội đồng chất”. Nước Nhật xây dựng được một hệ thống tiền lương tương đối bình đẳng, chênh lệch thu nhập giữa tầng lớp cán bộ quản lý doanh nghiệp với công nhân viên tương đối nhỏ; thuế

suất biểu thuế thu nhập cá nhân đối với nông hộ, hộ cá thể và doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ tương đối thấp; tại Nhật Bản nếu có 10 đồng thì chỉ chi phối được 3 đồng. Chế độ phân phối của cải ở Nhật làm cho nước này khi thuận lợi thì “mát mặt trỗi dậy”, khi khó khăn lại có thể “sa sút một cách có thể diện”.

Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa trong quá trình thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh cũng làm cho hiện tượng tham nhũng tăng lên.

Tham nhũng là nhân tố dẫn đến hậu quả nhà nước suy sụp; không chống tham nhũng thì Trung Quốc khó có thể trỗi dậy; nhưng chống tham nhũng không đúng cách thì cũng ảnh hưởng tới sự trỗi dậy. Trước kia trong xây dựng kinh tế, Trung Quốc từng một thời gian thực hiện “chủ nghĩa xã hội không tưởng”, đi con đường vòng

“Đại Nhảy vọt”. Trung Quốc trong xây dựng chính trị cũng không được làm “chủ nghĩa dân chủ không tưởng”, không được sa vào vũng lầy “đại dân chủ”. Cần thích ứng với tình hình trong nước mình, cần tuân theo quy luật của mình để đi con đường xây dựng nền dân chủ đặc sắc Trung Quốc, qua đó ngăn chặn có hiệu quả tai hại của nạn tham nhũng.

https://thuviensach.vn

Các nhân tố dẫn đến Trung Quốc suy sụp và các nhân tố thực hiện Trung Quốc trỗi dậy thì đồng thời phát triển với nhau. Thí dụ, dân Trung Quốc chưa giàu đã già, xã hội già hóa nhanh chóng ập đến; thói quen xã hội chưa giàu đã xa xỉ; về phát triển tài nguyên thì chưa khai thác đã cạn kiệt v.v. tất cả các vấn đề này đều cần được quan tâm. Số phận Trung Quốc trỗi dậy nằm trong tay người Trung Quốc. Trong việc thực hiện trỗi dậy, chúng ta không sợ nước Mỹ tiến hành “Tây hóa”, “phân hóa” mà sợ “tham nhũng hóa”, “xơ

cứng hóa”. Chỉ có chiến thắng sự suy sụp của chính mình thì mới thực hiện được sự phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa.

https://thuviensach.vn

II. Trung Quốc “cất cao tiếng ca khúc khải hoàn” càng cần phải “kéo hồi còi báo động dài”

Ngày nay, khi nói tới Trung Quốc thì người Trung Quốc xúc động, người Mỹ cũng có một dạng kích động, mọi người trên khắp năm châu đều cảm thấy rung động. Sự phát triển của Trung Quốc đã làm nên một kỳ tích thế giới, sự trỗi dậy của Trung Quốc còn viết nên một huyền thoại mới. Khi sự nghiệp lớn phục hưng dân tộc Trung Hoa đang cất cao tiếng ca khải hoàn thì thái độ khiêm tốn, lý trí và bĩnh tĩnh càng tỏ ra đặc biệt quý giá. Ý thức lo xa của một dân tộc vĩ đại thể hiện ở chỗ có thể gióng lên hồi chuông báo động dài cho chính mình.

Người Mỹ tám lần cất cao lời ca “Thuyết nước Mỹ suy sụp"

Có chuyên gia thống kê cho biết, từ thập niên 50 thế kỷ XX tới nay, 60 năm qua người Mỹ chưa bao giờ ngừng nói về “Thuyết nước Mỹ suy sụp”. Trong đó có 8 lần thành cao trào: sau chiến tranh Triều Tiên, sau khi Liên Xô phóng thành công vệ tinh nhân tạo, sau chiến tranh Việt Nam, sau thời kỳ kinh tế trì trệ và lạm phát hồi thập niên 70, sau khi Liên Xô bành trướng và Nhật Bản trỗi dậy, sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, sau vụ “11 tháng 9”, sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008.

Có điều, chính người Mỹ lại hết lần này sang lần khác đưa ra

“Thuyết nước Mỹ suy sụp”. Thí dụ hồi thập niên 60-70 thế kỷ

trước, nước Mỹ lún sâu trong vũng lầy chiến tranh Việt Nam,

“Thuyết nước Mỹ suy sụp” vang lên inh tai nhức óc, với nhân vật đại diện là Samuel Huntington giáo sư Đại học Harvard và Toynbee sử

gia nổi tiếng người Anh. Thậm chí Huntington còn dự báo nước Mỹ

sẽ suy sụp vào năm 2000. Năm 1987, sau khi cuốn sách nổi tiếng https://thuviensach.vn

“Sự thăng trầm của các cường quốc” của Paul Kennedy ra đời lại dấy lên một cao trào điên cuồng của “Thuyết nước Mỹ suy sụp”.

Tại nước Mỹ, mỗi khi gặp nguy cơ có tính giai đoạn về nội chính ngoại giao đều sẽ xảy ra một cuộc tranh cãi lớn về vấn đề nước Mỹ có suy sụp hay không. Bước sang thế kỷ XXI, nhân vật gây nên cao trào tranh cãi về “Thuyết nước Mỹ suy sụp” là học giả

Immanuel Wallerstein(110). Trong tác phẩm nổi tiếng “Sự suy sụp của sức mạnh Mỹ”, ông gọi vụ “11 tháng 9” là sự kiện có tính cột mốc đánh dấu sự suy sụp của nước Mỹ.

Nước Mỹ bước lên địa vị bá chủ thế giới 60 năm nay đã 8 lần hát vang “Bài ca suy sụp”; bài ca này có tác dụng không kém gì “Bài ca phấn đấu tiến lên”. Hầu như sau mỗi lần tranh cãi về

“Thuyết nước Mỹ suy sụp” là một lần nước Mỹ thay đổi, sửa chữa, nâng cấp bản thân. “Bài ca suy sụp” của nước Mỹ là “Bài ca tiếng chuông báo động”, cũng là “tiếng kèn xung trận” của họ. Việc người Mỹ hát vang bài ca “Thuyết nước Mỹ suy sụp” không hề làm nước họ suy sụp mà hết lần này sang lần khác đem lại động lực và sức ngưng tụ cho nước Mỹ, đem lại niềm phấn khích và xung lực mới cho họ. Đây là ý thức lo xa phòng hoạn nạn, là nghệ thuật giỏi dùng ý thức lo xa của người Mỹ.

Mục đích của “Nhật Bản chìm đắm” là để Nhật Bản không bị

chìm đắm

Thập niên 70 thế kỷ XX, vào lúc kinh tế Nhật Bản cất cánh làm rung chuyển thế giới, bộ phim “Nhật Bản chìm đắm” cũng làm rung chuyển nước Nhật. Tuy đây chẳng qua chỉ là một bộ phim khoa học viễn tưởng, song cảm giác ngày tận thế, thái độ lúc yên lành lo chuyện nguy nan của người Nhật hình thành sự tương phản rõ rệt với cảm giác say sưa thời thái bình hưng thịnh của người Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

Điều mà xã hội Trung Quốc hiện nay nên tiến hành chuẩn bị

không phải là sự trỗi dậy trong tương lai mà là sự suy sụp không ngờ

tới. Có thể là 20 năm sau đây, khả năng suy sụp của Trung Quốc sẽ

càng lớn. Không khống chế tốt sự trỗi dậy thì khi suy sụp sẽ càng khó đối phó. Thiếu chuẩn bị, nước đến chân mới nhảy thì sẽ

không kịp trở tay, khiến cho đất nước rơi vào cảnh khủng hoảng trầm trọng.

Tiết Dũng, học giả Trung Quốc ở Mỹ nói: sự suy sụp trong thể

diện của Nhật Bản không phải là việc dễ làm được. Trong thập niên 70-80 thế kỷ XX, kinh tế Nhật trỗi dậy và sắp vượt qua Mỹ - đây hầu như là sự thực không tranh cãi nữa. Hai cuốn sách “Sự thăng trầm của các cường quốc” và “Nhật Bản số Một” trở thành thành sách bán chạy nhất tại Mỹ. Paul Kennedy, sử gia Đại học Yale dự

báo: nước Mỹ đang đứng trước vấn đề không phải là có suy sụp hay không, mà là làm thế nào để có thể suy sụp trong thể diện như đế

quốc Anh năm xưa. Thập niên 80 thế kỷ XX, thu nhập bình quân đầu người của Nhật đã vượt Mỹ; tiếp đó với đồng Yen mới, Nhật ra sức mua tài sản của nước Mỹ, tới mức dư luận xôn xao với thuyết

“Nhật Bản mua nước Mỹ”. Nhưng đến thập niên 90, kinh tế Nhật ngừng tăng trưởng thậm chí xuất hiện tăng trưởng âm, chẳng mấy chốc mức sống lại tụt dưới Mỹ. Có điều, Nhật Bản đối phó với hiện tượng này khá xuất sắc. Mặc cho kinh tế suy thoái nhưng xã hội vẫn ổn định, trật tự.

Thách thức thật sự mà Trung Quốc đang gặp phải là liệu có thể

“suy sụp một cách có thể diện” như thời đại “Suy thoái Heisei” (111) của Nhật hay không. Nhật Bản gần như là xã hội giàu đồng đều nhất châu Á, phần lớn dân đều có kỹ năng và tài sản để tham gia cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường. Trong cuộc cạnh tranh đó, xã hội Nhật thể hiện có nhiều sáng kiến, vì vậy quá trình suy sụp diễn ra rất có trật tự. Nhưng ở Trung Quốc, chênh lệch giàu nghèo khá https://thuviensach.vn

lớn, số lượng dân có kỹ năng cũng ít, lại thiếu mảnh đất cho các sáng kiến, trong cạnh tranh sau này sẽ ở vào địa vị bất lợi. Nền kinh tế không có sáng kiến, không có giá trị phụ gia, thiếu bảo đảm như thế một khi đã suy sụp thì việc duy trì trật tự xã hội cơ bản sẽ trở thành một thách thức rất nghiêm trọng. Tiết Dũng nói, từ

nay trở đi, nhân dịp đời sống còn tương đối dễ chịu, Trung Quốc cần tranh thủ tích cực chuẩn bị cho quá trình “suy sụp một cách có thể diện”.

Ban lãnh đạo Trung Quốc đã nhiều lần yêu cầu dân chúng trong nước tăng cường ý thức lo xa hoạn nạn. Văn hóa dân tộc Trung Hoa có truyền thống khi yên lành đã lo nghĩ chuyện khi nguy biến, khi hưng thịnh lo đối phó suy thoái. Quan điểm của Tiết Dũng thống nhất với truyền thống dân tộc và tư duy phát triển một cách khoa học của ban lãnh đạo nhà nước.

Vào lúc các hoạt động quốc tế của Nhật Bản đang sôi nổi nhất, khi đất nước này đang ở trong cao trào trỗi dậy, người Nhật lại hô hoán “Nhật Bản chìm đắm” - đây là sự báo động sớm và sự nhạy cảm lo xa của dân tộc Đại Hòa(112) đối với nguy cơ có thể xảy ra. “Biết lo xa sẽ tránh được tai họa” là sự chuẩn bị kiểu Mỹ đối với nguy cơ “suy sụp”, là sự chuẩn bị kiểu Nhật đối với “chìm đắm”.

Cái Trung Quốc thiếu nhất là “Thuyết sụp đổ”

Từ thập niên 90 thế kỷ XX trở đi, các luận điệu của phương Tây trên vấn đề Trung Quốc tập trung thể hiện ở “Bốn thuyết”:

“Thuyết Trung Quốc trỗi dậy”, “Thuyết Trung Quốc sụp đổ”,

“Thuyết Trung Quốc đe dọa”, “Thuyết Trung Quốc có trách nhiệm”.

Trong bốn thuyết đó, mọi người thích nghe nhất “Thuyết Trung Quốc trỗi dậy”, không thích nghe nhất “Thuyết Trung https://thuviensach.vn

Quốc sụp đổ” - cho rằng thuyết này chẳng những vu khống Trung Quốc mà thực sự là rủa Trung Quốc. Trung Quốc vĩ đại đang trỗi dậy sao lại có thể sụp đổ được?

Thực ra trong bốn thuyết nói trên, “Thuyết Trung Quốc sụp đổ” là thuyết có giá trị nhất. Cái gọi là ý thức phòng xa hoạn nạn, hoạn nạn lớn nhất chẳng qua là sự sụp đổ. Phòng tai họa khi nó chưa xảy ra tức là đề phòng họa sụp đổ. Có chuẩn bị đầy đủ về mặt này thì mới thực sự làm được yêu cầu biết lo xa sẽ tránh được tai họa.

Tạp chí Mỹ “Chính sách ngoại giao” số tháng 8 năm 2009 bình chọn ra 10 quốc gia và vùng lãnh thổ nguy hiểm nhất toàn cầu, trong đó Mỹ bị coi là quốc gia nguy hiểm nhất, thứ nhì là Trung Quốc. Lý do chỉ là “quốc gia càng lớn càng dễ dẫn tới nguy hiểm”.

Sở dĩ Mỹ là quốc gia nguy hiểm số một, đó là do trên thế giới này không có nước nào lớn mạnh hơn nước Mỹ. Điều ấy có nghĩa là sai lầm hoặc sự không hành động của Mỹ sẽ có tính phá hoại lớn nhất.

Sai lầm trong kinh tế Mỹ làm cho thế giới rơi vào khủng hoảng.

Mọi người bất giác sẽ hỏi: “Rốt cuộc những hành vi tàn bạo của bọn khủng bố gây thiệt hại lớn cho nhân loại hay là cuộc khủng hoảng ở

Phố Wall gây ra thiệt hại lớn hơn?”.

Người Mỹ xếp Trung Quốc là quốc gia nguy hiểm số hai toàn cầu - điều này có bao nhiêu thành phần hợp lý, chuyện ấy tạm chưa bàn tới, một số chuyên gia cũng chưa tán thành, - nhưng việc người Mỹ bình chọn nước họ là quốc gia nguy hiểm nhất toàn cầu thì rõ ràng thể hiện được ý thức lo toan phòng xa kiểu Mỹ - điều này đáng để Trung Quốc quan tâm và nghiên cứu.

Trung Quốc hiện nay đang ở vào lúc gặp gỡ thời cơ chiến lược, là quốc gia có cơ hội chiến lược lớn nhất thế giới, cũng là quốc gia có rủi ro chiến lược lớn nhất thế giới. Thông thường khâu quyết định số phận quốc gia là mấy khâu yếu nhất, thậm chí https://thuviensach.vn

một trong các khâu đó. Người Mỹ thường hò hét “Nước Mỹ suy sụp”

nhằm phòng tránh suy sụp. Trong quá trình trỗi dậy, người Trung Quốc nghe một chút tiếng kêu “Trung Quốc suy sụp” cũng có ích cho việc đề phòng suy sụp, thực hiện trỗi dậy.

Không có ác mộng thì khó thành giấc mơ đẹp

“Thời báo Hoàn cầu” số ra ngày 12 tháng 2 năm 2009 trên trang 5 có đăng bài “Không có ác mộng thì loài người không thể sinh tồn”. Bài báo viết, theo tin của “Báo Mặt Trời” [tức báo “T he Sun”, xuất bản ở Anh] ngày 10 tháng 2 năm 2009, một kết quả nghiên cứu cho thấy, những cơn ác mộng ngày nay nhân loại nằm mơ

thấy là do ký ức của tổ tiên di truyền để lại, có thể nhắc nhở chúng ta luôn luôn đề phòng nguy hiểm. Một nghiên cứu gần đây của nhà nghiên cứu Phần Lan Andy Refonso cho thấy, trong số những giấc mộng của loài người, có 3/4 là ác mộng. Ông cho rằng những giấc mộng đó là các thông tin từng trải của tổ tiên ta sinh thời thông qua gene di truyền dùng phương thức giấc mộng truyền đạt lại cho chúng ta, có thể giúp mọi người đối phó với hoàn cảnh sinh tồn ác nghiệt hiện nay, “Tuy mọi người sợ thấy ác mộng nhưng ác mộng giúp chúng ta đối phó với ngày mai. Bởi vậy, thực ra chúng ta nên cảm ơn những giấc mơ đáng sợ đó. Ác mộng là một việc tốt. Không có nó có lẽ loài người không thể sống tới ngày nay”.

“Kinh Dịch” cổ điển của Trung Quốc viết: “Yên lành mà không quên hiểm nghèo, tồn tại mà không quên diệt vong, thịnh trị mà không quên loạn lạc” (113). Đây là văn hóa phòng xa cân nhắc kỹ càng của một dân tộc.

Tư Mã Tương Như(114) nói: “Người sáng suốt dự kiến được sự

việc ngay từ khi nó chưa xảy ra; kẻ khôn ngoan có thể tránh được tai họa khi tai họa chưa đến (khi nó còn là vô hình)”. Đây là sự nhìn xa trông rộng của cổ nhân Trung Quốc đối với nguy cơ.

https://thuviensach.vn

Đối với Trung Quốc đang thực hiện sự phục hưng vĩ đại, trong cơ hội chiến lược trỗi dậy “Khi hưng thịnh không quên khi suy thoái”

là điều rất quan trọng. Dân tộc không có mơ ước thì sẽ không có tương lai, nhưng một dân tộc chỉ mơ những giấc mơ đẹp thì sẽ khó tỉnh táo.

Người Mỹ nổi tiếng thế giới với “Giấc mơ Mỹ” bao giờ cũng mơ

những cơn ác mộng “Nước Mỹ suy sụp”, điều đó đã làm cho họ khi ở

địa vị nhất thế giới vẫn thỉnh thoảng thức dậy, giữ được tỉnh táo.

“Giấc mơ Trung Quốc” cũng gồm có hai phần là “Giấc mộng đẹp Trung Quốc” và “Cơn ác mộng Trung Quốc”. Thường xuyên làm giấc ác mộng “Trung Quốc suy sụp” sẽ có thể giúp Trung Quốc ngăn ngừa được tình trạng say sưa quá mức, giúp thực hiện giấc mơ đẹp “Trung Quốc trỗi dậy”.

Trung Quốc có bao nhiêu cái “Nhất thế giới” về mặt tiêu cực?

Tạp chí “Tư liệu báo chí” số 10 năm 2009 của Báo Giải Phóng Quân có đăng lại bài viết của Lạc Bằng dưới đầu đề “Bình tĩnh xem những cái “Nhất thế giới” của chúng ta”. Bài báo viết: trong lịch sử lâu đời của mình, Trung Quốc có nhiều cái nhất thế giới, ngày nay Trung Quốc đang cất cánh bay lên cũng sáng tạo được nhiều cái nhất thế giới. Song le có một số cái xấu của Trung Quốc cũng thuộc loại nhất thế giới. Thí dụ: Số lượng quan tham chắc chắn nhiều nhất thế giới, tuy chưa có số liệu chính xác nhưng xem ra kết luận này không có sai sót lớn.

Số lượng quan lại Trung Quốc đông nhất thế giới: hơn 40

triệu nhân viên công vụ, tương đương một quốc gia không nhỏ trên thế giới.

https://thuviensach.vn

Giá thành công việc hành chính tại Trung Quốc cao nhất thế

giới. Trong vài chục năm gần đây, thu nhập hành chính tăng 28 lần nhưng chi phí công tác hành chính từ chưa đến 5 tỷ NDT (Nhân Dân Tệ) đã tăng gấp trên trăm lần.

Chi phí tiền công quỹ ở Trung Quốc chắc chắn nhiều nhất thế giới. Số liệu thống kê của Trung tâm Thông tin quốc gia cho thấy, năm 2004, các khoản ăn uống dùng tiền công quỹ tốn mất 370 tỷ NDT, chi phí mua sắm ô tô 398,6 tỷ NDT, chi phí du lịch nước ngoài 240 tỷ NDT, ba khoản này cộng lại đã vượt ngưỡng 1.000 tỷ NDT, chiếm 40% thu nhập tài chính năm đó.

Số lượng tai nạn, số người chết vì tai nạn tại Trung Quốc nhiều nhất thế giới.

Số vụ dối trá lừa gạt, làm hàng giả hàng nhái khẳng định cũng nhất thế giới.

Trung Quốc nên duy trì và tăng số lượng cái tốt nhiều nhất thế giới. Đối với những cái nhất thế giới về mặt xấu, chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật và phải giải quyết. Chỉ có giải quyết được những cái nhất thế giới về mặt xấu, mặt chưa tốt thì Trung Quốc mới có thể tiến đến nhất thế giới một cách toàn diện.

https://thuviensach.vn

III. “Nguy cơ tinh anh”:nguy cơ nguy hiểm chết người nhất

Trong số các nguy cơ dẫn đến sự suy tàn và sụp đổ của quốc gia và dân tộc thì nguy hiểm nhất là “nguy cơ tinh anh”; đặc biệt “nguy cơ tinh anh chính trị” chủ đạo số phận quốc gia là nguy cơ chí tử

nhất. Có sự trỗi dậy của giới tinh anh thì mới có sự trỗi dậy của nước lớn. Quần thể tinh anh biến chất sẽ không thể dẫn dắt và nâng đỡ sự trỗi dậy của nước lớn. Đây là một bài học trong quá trình thăng trầm của Liên Xô.

Nước lớn trỗi dậy, vấn đề mấu chốt là sự “trỗi dậy của giới tinh anh”

Giới tinh anh là nguồn lực nòng cốt của một quốc gia.

Toynbee nói: “Tôi cho rằng sự phát triển của nền văn minh phụ

thuộc vào một số ít người có sức sáng tạo. Những người thuộc giới tinh anh này không những phải có năng lực đối phó thành công với mọi thách thức của xã hội họ đang sống mà còn phải có sức mạnh thu hút đại đa số những người không có sức sáng tạo, lôi kéo họ theo mình”.

Kissinger nói, trong quá trình phát triển của nước Mỹ, Tổng thống Wilson từng phát huy được tác dụng đặc biệt, “Sự xuất hiện của Wilson là một điểm ngoặt trong lịch sử nước Mỹ, là thí dụ về việc một người lãnh đạo hiếm thấy đã thay đổi căn bản lịch sử đất nước mình”.

Sự hưng thịnh và suy thoái của một nước lớn gắn liền với sự lên xuống của giới tinh anh nước đó. Hà Lan trong thế kỷ XVIII hầu như đã không còn “vĩ nhân” nào nữa. Suốt một thế kỷ liền, nước https://thuviensach.vn

này không tìm đâu ra một nhân vật có năng lực phi phàm. Gia tộc Orange(115) sau khi sinh ra 5 đời tướng lĩnh và nhà chính trị kiệt xuất đã để đứt rời mất hậu duệ trực hệ. Tước hiệu và vinh quang của chi họ này bị một chi khác ở tỉnh Friesland kế thừa. Nhưng hai vị hoàng thân đáng lẽ nên phát huy tác dụng trong thế kỷ XVIII thì lại có tài cán quá tầm thường. William IV và William V đều là những người có tư chất loại hai, tuy họ có tâm nguyện tốt nhưng lại hoàn toàn thiếu mất sức mạnh thể chất, lòng dũng cảm và chí tiến thủ. Bản danh sách một chuỗi các nhà chính trị vĩ đại hầu như

bị đột ngột đứt đoạn; vị trí của họ bị các chính khách thay thế - có một số chính khách thông minh nhưng vô liêm sỉ, các chính khách khác thì đều chỉ là kẻ vô sỉ; không một chính khách nào có tầm nhìn vượt quá thị trấn nhỏ quê nhà của mình.

Năm 1814, một lực lượng nhỏ quân đội Anh tấn công thủ đô nước Mỹ(116), trong đó một đơn vị khi hành quân qua sơn trang Vernon nơi đặt lăng mộ Washington đã bắn 21 phát đại bác kính chào Washington. Đây là hiệu ứng tinh anh của nước Mỹ.

Khi nghiên cứu lịch sử trỗi dậy của nước lớn, có thể thấy nhà chính trị với tư cách là tinh anh của tinh anh trong giới lãnh đạo và thống soái, có tác dụng chiến lược quan trọng trong quá trình trỗi dậy. Một dân tộc không có nhà chính trị lớn là một dân tộc không thể

trỗi dậy. Tất cả các nước lớn trỗi dậy đều nhất thiết phải có nhà chính trị lớn của mình. Họ thiết kế và xây dựng quốc gia và dân tộc mình, trí tuệ và năng lực cũng như sự phấn đấu và hy sinh của họ, sự kết hợp và liên hệ của họ với dân chúng làm cho họ có thể

đứng trên hàng đầu của thời đại, đứng trên điểm cao khống chế

chiến lược để dẫn dắt, thúc đẩy quốc gia và dân tộc đi lên cường thịnh. Sự trỗi dậy của Liên Xô không tách rời tác dụng của Lenin và Stalin. Sự trỗi dậy của Trung Quốc gắn chặt với tên tuổi của các nhà https://thuviensach.vn

lãnh đạo Tôn Trung Sơn, Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân.

Tinh anh chính trị không được trở thành “tầng lớp thay đổi niềm tin”

Giới tinh anh chính trị cần đề phòng biến chất từ “loại hình lý tưởng” sang “loại hình lợi ích”. Quần thể tinh anh chính trị của một quốc gia tất phải có tín ngưỡng, phải là một đội ngũ những nhân vật kiểu lý tưởng. Họ phải theo đuổi sự cao cả, phải tôn sùng sự vĩ đại, phải hướng tới sự vô tư. Đại đa số quần chúng cần có sự tín nhiệm cao độ đối với quần thể tinh anh của quốc gia và dân tộc mình, cần hăng hái đi theo họ. Một dân tộc kết hợp được niềm tin kiên định của giới tinh anh vào sự nghiệp vĩ đại của dân tộc với sự tín nhiệm của quần chúng đối với giới tinh anh, kết hợp được tinh thần hiến thân của giới tinh anh cho dân tộc với nhiệt tình của quần chúng đi theo giới tinh anh thì dân tộc đó nhất định sẽ có thể

sáng tạo được một sự nghiệp vĩ đại. Các nhân vật lãnh tụ như Lenin và Stalin của Liên Xô, Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai của Trung Quốc đều là những người như vậy.

Tháng 6 năm 1991, các chuyên gia Mỹ nghiên cứu vấn đề Liên Xô đã áp dụng nhiều biện pháp tiến hành điều tra phân tích khuynh hướng hình thái ý thức của khoảng 100 nghìn phần tử tinh anh Liên Xô. Họ rút ra được kết luận: đại đa số phần tử tinh anh lớp trên của Liên Xô hồi đó đã chuyển biến, trở nên ủng hộ chế độ

tư bản. “Các phần tử tinh anh thời kỳ đầu của Bonsevic gồm những người cách mạng trung thành”, về sau nhiều người vào đảng

“không phải vì hiến thân cho một hình thái ý thức nào đấy mà là để

theo đuổi lợi ích vật chất và quyền lực”. Tháng 7 năm 1991, một người từng làm quan chức chính phủ lâu năm khi được hỏi ông có phải là đảng viên Cộng sản hay không đã trả lời: “Dĩ nhiên tôi là đảng viên Cộng sản nhưng tôi không phải là người theo chủ nghĩa cộng https://thuviensach.vn

sản”. Nhà bình luận người Mỹ nhận xét: “Các thành viên giới tinh anh của đảng và nhà nước Liên Xô đứng trước một hiện thực mâu thuẫn.

Họ nắm quyền lực lớn, oai phong hiển hách, cai quản một trong hai siêu cường thế giới. Thế nhưng họ bị ràng buộc ở khắp mọi chỗ. Họ bị cấm tích lũy của cải cá nhân, họ không thể bảo đảm có thể

truyền lại tư cách tinh anh của mình cho đời sau. Điều này đã hạn chế mức độ gắn bó họ với chế độ”. Và như vậy là trong đội ngũ

tinh anh Liên Xô xuất hiện hiện tượng “Tôi là đảng viên Cộng sản nhưng tôi không phải là người theo chủ nghĩa cộng sản”, và trong quần chúng nhân dân Liên Xô thì xuất hiện hiện tượng “Tôi thích chủ nghĩa xã hội nhưng tôi không hài lòng với đảng Cộng sản”. Như

vậy là nói tầng lớp cán bộ cấp cao đã đánh mất niềm tin vào chủ

nghĩa xã hội còn nhân dân thì mất sự tín nhiệm vào đảng Cộng sản.

Những thay đổi về niềm tin chính trị và tín nhiệm chính trị xuất hiện tại Liên Xô trước khi nước này tan rã thực đáng để mọi người suy ngẫm sâu sắc.

Tầng lớp tinh anh chính trị không được trở thành “tầng lớp tài cán tầm thường”

Đối với một nước lớn , đảng lớn theo chủ nghĩa xã hội, cơ cấu tri thức, tư tưởng lý luận, trình độ chính trị, năng lực quản lý đảng và nhà nước của tầng lớp cán bộ cấp cao đảng và nhà nước trực tiếp liên quan tới vận mệnh của đảng và tiền đồ của nhà nước. Đảng Cộng sản Liên Xô sụp đổ có một nguyên nhân quan trọng là tập đoàn tinh anh bị tầm thường hóa, năng lực lãnh tụ đảng bị thoái hóa.

Trong “Ghi chép về sự chìm nổi của Gorbachev”, tác giả, cựu trợ

lý của Gorbachev là Valery Boldin(117) có viết: “Thật không ngờ một đảng đang chuẩn bị chúc mừng 100 năm tuổi lại không còn tồn tại nữa. Một tháng trước đây, chẳng ai có thể nghĩ rằng đảng Cộng sản Liên Xô, một đảng lớn trên thế giới, từng lãnh đạo một nước lớn đi qua chặng đường 70 năm, giành được những thành tích rất to lớn, https://thuviensach.vn

được nhân dân kính yêu, thế mà lại có thể đột nhiên bị diệt vong như thế này”.

“Tôi đã tiến hành phân tích tình hình hoạt động trong các cơ

quan của đảng, nhất là hoạt động của cơ quan lãnh đạo; càng phân tích càng thấy hướng về một kết luận: nhiều chứng bệnh của đảng Cộng sản Liên Xô là không thể tránh được. Nguyên nhân gây ra tình trạng này dĩ nhiên có nhiều loại, nhưng một nguyên nhân quan trọng là sự thoái hóa về tu dưỡng văn hóa của lãnh tụ”.

“Lenin là một nhà lý luận tài năng lỗi lạc, nhà chiến lược và chiến thuật của đấu tranh chính trị, nhà hùng biện đầy cảm hứng, một người có tu dưỡng văn hóa rất cao. Người thay thế ông - Stalin chưa phải là lãnh tụ chính trị lỗi lạc như thế, trình độ học vấn chưa được sâu sắc như vậy. Nhưng Stalin cho dù kém sắc sảo trên diễn đàn chính trị song vẫn có tu dưỡng lý luận tương đối tốt, hiểu nhiều biết rộng, có tài tổ chức rất giỏi. Sau khi Stalin mất, đảng Cộng sản Liên Xô đề cử Khrushchev lên thay, ông này rất có tư

chất bẩm sinh nhưng về lý luận và tư tưởng chỉ là cậu học sinh đạt điểm 3, trình độ tu dưỡng văn hóa rất thấp”.

“Tôi từng được đọc các thư tín, bài viết, nghị quyết do Stalin viết tay. Ông sửa chữa các văn bản rất chính xác, có thể thấy ông là một nhà hoạt động chính trị sắc bén và là một đại gia về tu từ

học, tinh thông tiếng Nga. Những lời ghi chú phê phán ông viết trong hàng trăm cuốn sách trên tủ sách của ông cho thấy Stalin đọc rất nhiều. Ông không những hiểu rõ các trước tác của các học giả

theo chủ nghĩa Marx mà còn hiểu rõ những trước tác của các triết gia, nhà kinh tế và nhà lịch sử chống lại Marx. Tôi cũng đã thấy các chỉ thị của Khrushchev, đáng tiếc là chúng để lại ấn tượng tựa như viết bởi một người không có văn hóa lắm, hoàn toàn làm công việc khác. Quả thực những gì ông đọc miệng cho tốc ký viên viết thì rất hay, câu chữ cũng rất sinh động, có điều nhiều chỗ không https://thuviensach.vn

thích hợp để phát biểu ra ngoài. Tôi từng sửa các bản tốc ký của ông để đăng báo, đây là một công việc rất vất vả”.

“Việc Brezhnev lên nắm quyền chẳng thay đổi gì mấy ấn tượng của mọi người về trình độ thấp kém trong tu dưỡng văn hóa của các lãnh tụ đảng và nhà nước. Ông chưa từng viết bất cứ thứ gì; các chiến hữu của ông cùng các đảng viên và đại để toàn xã hội đều biết chuyện ấy. Trên nhiều mặt, mọi người tha thứ cho ông vì mấy năm cuối đời ông có thái độ khoan dung, chân thành mong muốn nhân dân được hưởng niềm hạnh phúc của chủ nghĩa xã hội”.

“Việc Andropov lên nắm quyền lãnh đạo đã lóe một tia sáng trên bầu trời u ám. Ông rất có tư chất bẩm sinh, từng tốt nghiệp đại học, là một người có tri thức. Nhưng thời gian ông làm Tổng Bí thư quá ngắn, rất khó đưa ra được các nhận định khác về ông. Lên thay Andropov là Chernenko, cũng chưa thể biểu hiện các ưu điểm của mình, chưa thể đóng góp gì vào hành lý văn hóa của đảng”.

“Người cuối cùng là Gorbachev. Rõ ràng ông là người có học, ít nhất có hai văn bằng. Dĩ nhiên, so với Brezhnev và Chernenko, ông tỏ ra có văn hóa hơn theo nghĩa rộng, nhưng hầu như ông cũng chẳng khác gì tất cả các đại diện tầng lớp trí thức thế hệ thứ nhất, ông là người thể hiện truyền thống phương thức sinh hoạt nông thôn gia truyền vốn có các loại ưu khuyết điểm. Thành tích cao nhất về lý luận của ông là tài liệu “Cải cách và tư duy” được viết với danh nghĩa của ông, có thể còn có một số bài nữa, cho dù tôi biết ông chưa bao giờ tự tay viết từ đầu đến cuối bất cứ thứ nào cả”.

“Dĩ nhiên, sự thoái hóa về tố chất văn hóa của mấy thế hệ

Tổng Bí thư đảng là do trình độ tổng thể chưa cao của cơ quan cao nhất trong đảng, vì thế việc lựa chọn Gorbachev là hoàn toàn phù https://thuviensach.vn

hợp trình độ lãnh đạo hồi ấy, dù rằng nhiều người có tư chất tốt hơn tân Tổng Bí thư, ít nhất là có tính nguyên tắc, có sức hút hơn, dĩ nhiên càng chân thành hơn. Rõ ràng trong các Ủy viên Bộ

Chính trị và cán bộ lãnh đạo đảng có những người có đức có tài, nhưng đáng tiếc là họ “không có cơ hội”.

Bài học đảng Cộng sản Liên Xô để mất chính quyền cho thấy muốn giữ được địa vị cầm quyền của đảng Cộng sản thì đảng phải có ưu thế chính trị lớn mạnh, cũng cần phải có ưu thế tài năng vượt trội; không có ưu thế tài năng thì khó mà giữ được ưu thế

chính trị.

Tầng lớp tinh anh chính trị không được trở thành “tầng lớp đặc quyền lợi ích”

Tập đoàn cán bộ Liên Xô đã tách rời khỏi quần chúng một cách nghiêm trọng, trở thành tập đoàn lợi ích đặc biệt. Từ thập niên 30

thế kỷ XX, ở Liên Xô bắt đầu xuất hiện mầm mống xấu đặc biệt hóa việc đãi ngộ cán bộ. Hồi ấy người ta thực hiện phương thức

“túi tiền”, tức khoản tiền ngoài lương của cán bộ lãnh đạo, có thể từ

vài trăm tới vài nghìn rúp, tùy theo địa vị cao thấp, số tiền này cho vào phong bì (“túi tiền”) kín đáo đưa cho cán bộ.

Năm 1935, nhà văn tiến bộ người Pháp Romain Rolland(118) đến thăm Moscow theo lời mời của Gorky, sau đấy ông kể về chuyến đi này với giọng buồn rầu: tầng lớp trên giàu sang ở Liên Xô sống cuộc đời của giai cấp đặc quyền; ngay Gorky “trong các bữa ăn (tuy ông rất ít khi động đến món ăn) cũng phung phí một lượng thực phẩm đủ để nhiều gia đình dùng, và như vậy, một cách vô tư, ông đang sống như một lãnh chúa phong kiến mà không cảm thấy mình đang được hưởng bất kỳ sự hưởng thụ nào”.

https://thuviensach.vn

Năm 1976, nhân dịp Brezhnev 70 tuổi, khắp Liên Xô dấy lên một cao trào dâng quà mừng thọ. Nước cộng hòa Azerbaijan biếu ông một bức tượng bán thân Brezhnev đúc bằng vàng ròng. Mức độ

tham nhũng của Gorbachev còn hơn cả các vị tiền nhiệm. Ông làm cho mình tòa biệt thự Foros (ở bờ Nam bán đảo Crimea) tốn 850

triệu rúp, tương đương 110,5 triệu USD theo thời giá năm 1986. Biệt thự Livadia của Brezhnev đã rất sang trọng rồi thế mà so với biệt thự của Gorbachev thì chỉ như “một túp lều xoàng xĩnh”.

Trong thời kỳ Liên Xô biến động lớn, có học giả đã tiến hành điều tra xã hội theo câu hỏi “Đảng Cộng sản Liên Xô đại diện cho ai?”. Kết quả cho thấy: có 7% cho rằng đảng Cộng sản Liên Xô đại diện cho nhân dân lao động, 4% cho rằng đảng đại diện giai cấp công nhân, 11% cho rằng đảng đại diện cho toàn thể đảng viên, nhưng số người cho rằng đảng Cộng sản Liên Xô đại diện cho tầng lớp quan chức, cán bộ, nhân viên cơ quan của đảng lên tới 85%. Một chính đảng thoát ly quần chúng nhân dân nghiêm trọng như vậy vào thời điểm quan trọng bị nhân dân vứt bỏ cũng là chuyện tất nhiên.

Sau khi bước lên địa vị cầm quyền, đảng Cộng sản Trung Quốc kiên trì không tách rời quần chúng. Hồi thập niên 50 thế kỷ XX, nhân bài học sự kiện Hungary, Lưu Thiếu Kỳ nói: các nước Đông Âu này có một vấn đề nghiêm trọng là thoát ly quần chúng lao động công nông, “Nếu chúng ta không chú ý” thì trong nhà nước và đảng ta “cũng có thể sinh ra một tầng lớp quý tộc mới”, chúng ta cần

“đề phòng nảy sinh một tầng lớp quý tộc mới”. Ông cho rằng đây là “thử thách nghiêm trọng nhất” của đảng cầm quyền. Đồng ý với quan điểm của Lưu Thiếu Kỳ, Mao Trạch Đông nói: “Nếu chúng ta không làm tốt việc phấn đấu gian khổ như nhiều đồng chí ta ngày nay vẫn nói, thì “chúng ta nhất định sẽ bị tước mất [vai trò cầm quyền]”.

Làm “người cải cách” khó hơn làm “người cách mạng”

https://thuviensach.vn

Tầng lớp tinh anh chính trị cần thực hiện chuyển biến từ

“người cách mạng” thành “người cải cách”.

Có hai loại nhà chính trị quan trọng nhất trong việc xây dựng đất nước: một là nhà chính trị kiểu cách mạng; hai là nhà chính trị

kiểu cải cách. Về cơ bản, những người được gọi là nhà chính trị lớn đều là hai loại nhà chính trị này. Huntington nói: “Người cách mạng bao giờ cũng cố gắng tích lũy chia rẽ, nhưng người cải cách thì phải cố phân tán và tiêu diệt chia rẽ. Người cách mạng cố gắng xơ cứng hóa nền chính trị, người cải cách thì đề xướng tính linh hoạt và tính thích ứng; người cách mạng phải có thể chia tách các thế lực xã hội; người cải cách thì phải nắm được cách điều khiển các thế lực đó.

Cho nên người cải cách phải có kỹ xảo chính trị cao hơn người cách mạng”.

Thực ra hai loại người này còn có một khác biệt nữa: người cách mạng bao giờ cũng là động lực của cách mạng chứ không thể trở

thành đối tượng của cách mạng; người cải cách vừa là động lực cải cách lại vừa là đối tượng của cải cách. Bởi lẽ cải cách là để giải quyết vấn đề nội bộ, giải quyết vấn đề của mình, thay đổi quyền lực và lợi ích của mình, hạn chế tập đoàn lợi ích đặc biệt.

Người cải cách xã hội chủ nghĩa phải trải qua thử thách của nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Sự thử thách của “thị trường”

đối với người cải cách còn gay go hơn sự thử thách của “chiến trường” đối với người cách mạng. Trong thời kỳ chiến tranh có biết bao cán bộ tự mình gương mẫu xung phong ra trận, không ngại hy sinh. Nhưng ngày nay, ngay cả chế độ khai báo tài sản của quan chức cũng khó thực hiện nổi. Theo điều tra, 97% quan chức phản đối việc công khai tài sản riêng, có quan chức cấp tỉnh còn vặn vẹo:

“Tại sao không công bố tài sản của dân”? Kể từ tháng 11/1987 khi các quan chức cấp cao trong chính quyền bắt đầu bàn bạc đẩy mạnh việc công khai tài sản tới nay, hơn 20 năm trôi qua, công tác https://thuviensach.vn

khai báo tài sản của quan chức Trung Quốc vẫn còn ở giai đoạn thí điểm. Thực thi chế độ quan chức khai báo tài sản là biện pháp chống tham nhũng ít tốn kém nhất, có hiệu quả nhất, được gọi là

“Phương án Ánh dương”. Từ Tổng thống Mỹ Bush, Obama cho tới Tổng thống, Thủ tướng Nga, ai cũng đều khai báo công khai tài sản. Sớm hay muộn thì quan chức Trung Quốc sẽ đều phải đi qua cửa ải khai báo tài sản quan chức, vì đây là yêu cầu về tính tiên tiến của đảng viên Cộng sản, là trào lưu của thế giới.

https://thuviensach.vn

IV. “Ba sáng tạo lớn” bảo đảm Trung Quốc mãi mãi thái bình ổn định

Có ba mâu thuẫn lớn có thể làm cho Trung Quốc “trỗi mình mà không dậy nổi”:

1. Mâu thuẫn giữa con người với thiên nhiên. Người phương Tây nói: Trung Quốc tiêu dùng quá mức các tài nguyên như năng lượng, đất đai, rừng cây, nguồn nước, dầu mỏ, một nửa rừng đã bị

phá hỏng, là một trong những nước có độ che phủ rừng thấp nhất; ngày càng ỷ lại vào nguyên vật liệu và tài nguyên thế giới, là nước nhập khẩu lớn nhất sắt thép, đồng, dầu mỏ. Nếu năm 2031 Trung Quốc đạt mức tiêu dùng nguyên vật liệu của Mỹ, bình quân đầu người có nhiều ô tô và nhà ở hơn nhưng sau khi moi móc đào xới hết cả tài nguyên của mình rồi thì Trung Quốc sẽ đào xới hết, ăn hết cả thế giới, gây ra tai họa môi trường cho toàn cầu. Những quan điểm ấy nghe mà sởn tóc gáy nhưng thực ra cũng không phải là nói bậy.

2. Mâu thuẫn giữa người với người. Do sự phân hóa lợi ích, khoảng cách chênh lệch trong phân phối bị nới rộng và do tham nhũng, hiện nay Trung Quốc có hai nỗi lo: mối quan hệ chính trị giữa đảng với nhân dân từ ngày lập quốc tới nay ở vào thời kỳ căng thẳng nhất; mối quan hệ chính trị giữa công dân với chính phủ

từ ngày lập quốc tới nay ở vào thời kỳ căng thẳng nhất. Đây là thời kỳ xảy ra nhiều nhất các sự kiện có tính quần chúng.

3. Mâu thuẫn giữa Trung Quốc với thế giới. “Thuyết Trung Quốc đe dọa”, “Thuyết cân bằng Trung Quốc”, “Thuyết ngăn trở Trung Quốc” bị một số người làm rùm beng. Trung Quốc trỗi dậy là một sự vật mới xuất hiện trên thế giới, cũng là bài toán mới đối với chính người Trung Quốc. Trước bài toán mới Trung Quốc trỗi dậy, chỉ có sáng tạo mới thì mới có thể giải https://thuviensach.vn

quyết được một cách có hiệu quả. Sáng tạo mới không chỉ là sáng tạo về khoa học kỹ thuật mà quan trọng hơn là sáng tạo mới về

chính trị.

Để đối phó với mâu thuẫn thì tất phải có sáng tạo mới. Ba cái sáng tạo mới của Trung Quốc là ba sáng tạo kỳ tích mới.

Sáng tạo kỳ tích “Dân chủ kiểu Trung Quốc” tốt hơn

“Dân chủ kiểu Mỹ”

Cho tới nay Mỹ vẫn chưa thừa nhận hai thứ của Trung Quốc: một là chưa thừa nhận địa vị kinh tế thị trường của Trung Quốc; hai là chưa thừa nhận địa vị quốc gia dân chủ của Trung Quốc.

Trung Quốc cần xây dựng “Nhà nước dân chủ đặc sắc Trung Quốc”, “xã hội dân chủ đặc sắc Trung Quốc”, cần sáng tạo kỳ tích

“dân chủ kiểu Trung Quốc” tốt hơn “dân chủ kiểu Mỹ”. Đây là yêu cầu chiến lược của việc tăng cường sức ngưng tụ trong nước và sức sáng tạo, là yêu cầu chiến lược tăng cường sức cạnh tranh xã hội chủ nghĩa.

Chúng ta cần đả phá sự mê tín đối với nền dân chủ Mỹ. Nền dân chủ của các nước trên thế giới có nhiều hình thức. Nền dân chủ Mỹ không phải là hình thức cao nhất, hình thức cuối cùng của dân chủ, cũng không phải là hình thức duy nhất của dân chủ. Dân chủ Mỹ không phải là mẫu mực và điển hình của dân chủ thế giới, càng không phải là tòa án và trọng tài của dân chủ thế giới. Nền dân chủ Mỹ không có quyền phán xử và quyền xét xử sự tốt xấu của dân chủ thế giới. Nền dân chủ Mỹ không thể ngăn chặn sự

tham lam của Phố Wall, sự bá quyền của Mỹ trên thế giới và sự

suy sụp của nước Mỹ. Còn nền dân chủ của Trung Quốc thì lại bảo đảm quốc gia Trung Quốc phát triển với tốc độ cao trong 30 năm https://thuviensach.vn

và nhanh chóng trỗi dậy. Dĩ nhiên, dân chủ kiểu Trung Quốc còn cần phải cải cách, đổi mới và hoàn thiện.

Một số chuyên gia phương Tây cũng thấy “Nhận thức về nền chính trị và sự dân chủ hóa ở Trung Quốc không thể hoàn toàn xuất phát từ tư duy truyền thống của phương Tây. Trong tương lai, thể chế chính trị Trung Quốc rất có thể càng giống như một thể hỗn hợp của văn hóa truyền thống (nhất là tư tưởng Nho giáo), chủ nghĩa cộng sản và văn hóa phương Tây”. Các chuyên gia này cho rằng trong tương lai, thể chế chính trị đặc sắc Trung Quốc là sự kế thừa các truyền thống tốt của Trung Quốc (truyền thống Nho giáo, truyền thống cách mạng, truyền thống cải cách mở cửa), là sự tham khảo các thể chế tốt đẹp của thế giới, là sự tập trung và hợp thành các sáng tạo mới của thế kỷ

XXI. Mô hình chính trị Mỹ chỉ là một loại trong nhiều loại “sách tham khảo” cho sự đổi mới thể chế chính trị của Trung Quốc. Cựu Thủ tướng Đức Helmut Schmidt từng nói: “Tại phương Tây có không ít người cho rằng Trung Quốc nên đi con đường dân chủ phương Tây. Tôi cho rằng văn hóa Trung Quốc có tính đặc thù của họ, không thể dùng cái thước của phương Tây để đo Trung Quốc. Văn hóa phương Tây là một gốc cây, văn hóa Trung Quốc là một gốc cây khác. Phương Tây thường nhìn sai về Trung Quốc. Sự phát triển nền dân chủ của Trung Quốc phải đi theo con đường của mình. Người phương Tây chớ nên đánh giá bản thân quá cao”.

Học giả Mỹ John Naisbitt viết trong cuốn “Xu thế lớn của Trung Quốc” như sau: “Các nước phương Tây không có tư cách xỉa xói một chính đảng và chính phủ lãnh đạo 1,3 tỷ dân thoát khỏi cảnh nghèo đói, được tuyệt đại đa số nhân dân ủng hộ và có phương hướng tiến lên rõ ràng. Phương Tây hiếm có các thảo luận về nghệ

thuật nắm chính quyền của đảng Cộng sản Trung Quốc, nhưng bản thân các thành tích chính trị của đảng này đã nói rõ vấn đề”.

https://thuviensach.vn

Naisbitt cho rằng, Trung Quốc đang sáng lập một mô hình dân chủ

phù hợp lịch sử và tư duy của nước họ, có thể gọi đó là “dân chủ

chiều dọc”, nền dân chủ này có ưu điểm chủ yếu ở chỗ có thể làm các nhà chính trị thoát khỏi sự ràng buộc của tư duy bầu cử, nhằm ấn định quy hoạch chiến lược dài hạn. Đặc điểm lớn nhất của dân chủ chiều dọc kiểu Trung Quốc là sự kết hợp “từ trên xuống dưới” với “từ dưới lên trên”. Trong môi trường dân chủ đó, sự vận hành nền chính trị nhà nước không dựa vào sự tranh cử và tranh chấp của các chính đảng hoặc chính khách đối lập, mà thông qua việc tầng lớp lãnh đạo hấp thu ý kiến và nhu cầu từ dưới lên trên để ấn định một cương lĩnh chính thể, và thông qua việc quần chúng nhân dân từ dưới lên trên tham gia và bàn bạc chính trị đạt được sự

trao đổi theo chiều dọc và thống nhất ý kiến. Nếu Trung Quốc xây dựng “hệ thống dân chủ chiều ngang” kiểu phương Tây thì sẽ

lãng phí nhiều công sức vào việc tranh đấu tranh cử, sẽ có nhiều ứng cử viên đưa ra vô số phương án về vấn đề Trung Quốc, dẫn đến hậu quả làm tình hình Trung Quốc rối loạn, ảnh hưởng tới sự

ổn định và hài hòa. Người Trung Quốc hiểu rằng không ai có thể

thay thế đảng Cộng sản, mà đảng cũng không thể thách thức sự nhẫn nại của nhân dân. Chế độ dân chủ phương Tây cũng không phải là thứ một thế hệ người có thể xây dựng nên mà phải trải qua mấy trăm năm phát triển mới dần dần chín muồi.

Phương Tây mong muốn Trung Quốc dùng phương thức đại nhảy vọt để thực hiện đại dân chủ, nhưng đây cũng là biện pháp làm Trung Quốc sụp đổ nhanh nhất, rẻ nhất. Công cuộc cải cách thể

chế chính trị Trung Quốc đòi hỏi phải thăm dò tìm được hình thức thực hiện chế độ thống nhất hữu cơ ba yếu tố: sự lãnh đạo của đảng, nhân dân làm chủ và nhà nước pháp trị. Bao giờ Trung Quốc sáng tạo được “nền dân chủ kiểu Trung Quốc” tốt hơn “nền dân chủ kiểu Mỹ” thì con át chủ bài “dân chủ kiểu Mỹ” sẽ bị mất tác dụng ngăn chặn chính trị đối với Trung Quốc.

https://thuviensach.vn

Sáng tạo kỳ tích “Phân phối của cải” công bằng hơn

“Nhà nước phúc lợi”

Phương Tây sáng lập nhà nước phúc lợi, qua đó giảm bớt được sự

chia rẽ xã hội và mâu thuẫn giai cấp. Có học giả phương Tây nắm lấy vấn đề chênh lệch phân phối mở rộng ở Trung Quốc để nói Trung Quốc còn tư bản chủ nghĩa hơn cả Mỹ. Sau khi sáng tạo nên kỳ tích về sản xuất của cải và tăng trưởng của cải, để xây dựng được xã hội hài hòa, Trung Quốc cần sáng tạo thêm một kỳ tích nữa về

“phân phối của cải”.

Một số chuyên gia Trung Quốc và nước ngoài dự báo: xét về

trung hạn và dài hạn, mô hình tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc sẽ không thể bền vững. Cần điều chỉnh từ mô hình tự do chủ

nghĩa quá mức sang phương hướng hài hòa hơn, truyền thống hơn, cân đối hơn, coi trọng hơn công tác an sinh xã hội. Vấn đề nghiêm trọng nhất cần ưu tiên giải quyết là Trung Quốc đang chuyển biến từ một quốc gia bình quân chủ nghĩa cao độ thành một trong các quốc gia mất cân bằng nhất, chênh lệch thu nhập lớn nhất.

Sự khác biệt giữa vùng duyên hải với vùng nội địa, giữa đô thị với nông thôn, giữa chính thức với phi chính thức đã gây ra căng thẳng xã hội, mâu thuẫn xã hội và xung đột xã hội ngày một nghiêm trọng, đã trở thành nhân tố quan trọng làm lung lay sự ổn định xã hội và phủ định thành quả cải cách mở cửa. Thế nhưng các biện pháp hiện đang áp dụng lại có hiệu quả quá nhỏ bé. Đầu tư quá lớn vào việc xây dựng chính quyền gây khó khăn cho việc tạo vốn dùng vào các dự

án mới về công tác an sinh xã hội. Sự nghiệp bảo đảm giáo dục và chăm sóc y tế cho quảng đại quần chúng có những thiếu sót nghiêm trọng. Hiện nay, chính phủ chỉ có thể đài thọ 16% chi phí chăm sóc y tế, trong lúc tỷ lệ này ở Mỹ là 44%, ở châu Âu là 70%.

Hầu hết dân chúng chưa có bảo đảm được chăm sóc y tế, cảm giác không an toàn của họ đang tăng lên.

https://thuviensach.vn

Trong việc thực hiện trỗi dậy và phục hưng Trung Quốc có một công trình nền móng quan trọng, đó là “công trình dân sinh”. Đây là một công trình sinh mệnh cơ bản nhất, công trình sinh tồn, công trình sinh hoạt có liên quan tới hàng chục triệu người. Trong quá trình phát triển với tốc độ cao, Trung Quốc nhất định phải bổ

sung thiếu sót về vấn đề dân sinh, phải làm thật chắc khâu dân sinh, cái nền móng ổn định xã hội này. Tổng sản lượng kinh tế

Trung Quốc hiện đã tiến lên hàng đầu thế giới nhưng rất nhiều chỉ số dân sinh của Trung Quốc còn tụt sau mức bình quân của thế giới. Theo đánh giá của một số cơ quan Trung Quốc và nước ngoài, hiện nay chỉ số phát triển con người của Trung Quốc chỉ xếp hạng thứ 81 trên thế giới, ở vào giai đoạn phát triển xã hội bậc trung; năng lực bền vững về môi trường của Trung Quốc xếp thứ 129; trình độ chăm sóc y tế của Trung Quốc xếp thứ 144 trên thế giới; tính công bằng y tế xếp thứ 4 tính từ dưới lên; chỉ tiêu sản xuất an toàn công nghiệp kém các nước phát triển mấy lần, mấy chục lần. Chỗ thắt cổ chai lớn nhất trong sự phát triển của Trung Quốc là hoàn cảnh khó khăn về dân sinh của tầng lớp cơ

bản trong xã hội. Sự lạc hậu về trình độ dân sinh làm cho một số

dân chúng thường sống trong nỗi lo đời sống và cảm giác không xác định; đặc biệt các vấn đề nan giải có liên quan tới mức sinh tồn cơ bản và các bảo đảm sinh hoạt cơ bản nhiều năm nay chưa được giải quyết một cách có hiệu quả tất nhiên đã ảnh hưởng xấu tới nền tảng duy trì sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Tại Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XVII, Hồ Cẩm Đào nói: “Làm sâu sắc hơn nữa công cuộc cải cách chế độ phân phối thu nhập, tăng thu nhập cho dân chúng thành phố và nông thôn... cố gắng làm cho toàn thể nhân dân được học tập, làm việc thì có thu nhập, khi ốm đau thì được chăm sóc y tế, khi về già được nuôi, người người có nhà ở, đẩy mạnh việc xây dựng xã hội hài hòa”.

https://thuviensach.vn

Chính phủ Trung Quốc đã đề xuất tới năm 2020 về cơ bản xóa bỏ hết hiện tượng tuyệt đối nghèo, về cơ bản xây dựng xong hệ

thống an sinh xã hội phủ khắp dân cư đô thị và nông thôn. Hệ

thống an sinh xã hội của Trung Quốc chiếm 1/5 số dân toàn thế

giới sẽ là hệ thống an sinh xã hội lớn nhất thế giới. Trung Quốc sẽ trở thành nhà nước phúc lợi lớn nhất trên thế giới. Kế hoạch mới về cải cách y tế sẽ đạt mục tiêu hệ thống bảo hiểm y tế phủ

khắp 90% số dân, đến năm 2011 nhà nước sẽ đài thọ phần lớn chi phí y tế của nhân dân.

Làm nên kỳ tích “Trị quốc liêm khiết lâu dài” hiệu quả

hơn “Cạnh tranh đa đảng”

Cán bộ các cấp của đảng cầm quyền có hai tay: một là “cánh tay phục vụ” để phục vụ nhân dân và một tay khác là “cánh tay tước đoạt” để vơ vét tham nhũng tìm kiếm lợi riêng. Xây dựng chính quyền liêm khiết là một vấn đề nan giải có tính thế giới.

Từ ngày cải cách mở cửa tới nay, công tác chống tham nhũng của Trung Quốc đã giành được thành tích rất lớn nhưng tình hình chống tham nhũng vẫn còn gay go, nhiệm vụ chống tham nhũng vẫn còn gian nan. Trên bảng xếp hạng về chỉ số liêm khiết toàn cầu năm 2009 do tổ chức “Minh bạch quốc tế” công bố, New Zealand, Đan Mạch, Thụy Điển, Singapore xếp đầu bảng; Trung Quốc được 3,6 điểm, thấp 5 điểm so với mức được coi là đạt yêu cầu.

Các nước phương Tây tạo ra một quan niệm truyền thống lưu hành khắp thế giới, đó là chỉ có nhiều đảng thay nhau cầm quyền thì mới có thể ngăn chặn hiệu quả nạn tham nhũng; chế độ

một đảng cầm quyền là nguồn gốc của tham nhũng.

https://thuviensach.vn

Phải chăng một đảng cầm quyền thì nhất định sẽ xuất hiện tầng lớp đặc quyền? Phải chăng một đảng cầm quyền lâu dài thì sẽ khó đề phòng và ngăn chặn được hiện tượng tham nhũng tự thân?

Ông Hồ An Cương từng làm một thống kê cho thấy: trong thời gian 1950 - 1976 kể từ sau cải cách ruộng đất cho tới khi Mao Trạch Đông qua đời, Trung Quốc đã triển khai hơn 60 phong trào chính trị. Mao Trạch Đông sử dụng biện pháp triển khai thanh trừng chính trị liên tục và có tính chu kỳ để khống chế “cánh tay cướp đoạt”.

Thế nhưng kiểu “chống tham nhũng bằng phong trào” ấy chưa thể căn bản giải quyết được vấn đề “trị quốc lâu dài, liêm khiết lâu dài” của đảng cầm quyền. Hiện nay “cánh tay cướp đoạt” trong nội bộ các cơ quan đảng và nhà nước từ lâu đã vượt qua thời đại Mao Trạch Đông. Chúng ta cần phải đi con đường xây dựng chính quyền liêm khiết đặc sắc Trung Quốc, xây dựng “quốc gia liêm khiết”

đặc sắc Trung Quốc, “xã hội liêm khiết đặc sắc Trung Quốc”.

Trung Quốc giàu mạnh ắt phải là Trung Quốc liêm khiết.

Con đường chính quyền liêm khiết đặc sắc Trung Quốc là phải kiên trì thể chế một đảng cầm quyền, nhiều đảng tham gia chính quyền, lại phải có thể phòng chống tham nhũng một cách hữu hiệu. Muốn vậy cần phải đổi mới.

Cần xây dựng một hệ thống chính quyền liêm khiết nhà nước đặc sắc Trung Quốc như thế nào? Đây là một vấn đề đang cần bứt phá và sáng tạo mới. Nếu về lâu dài, đảng Cộng sản Trung Quốc không thể căn bản thanh toán nạn tham nhũng thì địa vị

nắm chính quyền của đảng Cộng sản sẽ bị thách thức, chế độ đa đảng sẽ trở thành sự lựa chọn chính trị của mọi người. Chống tham nhũng nên trở thành công việc quan trọng trong số các công việc quan trọng cai quản đảng một cách nghiêm ngặt, xây dựng chính quyền liêm khiết nên trở thành công việc quan trọng trong sự

nghiệp cai trị đất nước bằng luật pháp.

https://thuviensach.vn

Nước Mỹ chớ có ảo tưởng với Trung Quốc

Trong hiệp thi đấu tay đôi thế kỷ giữa Trung Quốc với Mỹ, cả

hai bên đều không được có ảo tưởng, không được mắc bệnh ấu trĩ

chính trị.

Học giả người Anh Martin Jacques nói: Thế giới phương Tây

“chớ nên trông đợi xảy ra một vụ đột biến Liên Xô -Đông Âu lần thứ hai” tại Trung Quốc.

Trông đợi Trung Quốc xảy ra một vụ đột biến Liên Xô -Đông Âu lần thứ hai là một ảo tưởng chiến lược mà phương Tây không chịu dễ dàng từ bỏ. Thực ra phương Tây đâu chỉ có một ảo tưởng chiến lược này đối với Trung Quốc? Trung Quốc trỗi dậy hòa bình cần cho nước Mỹ biết một thông tin chiến lược, đó là họ nhất thiết không được có mấy ảo tưởng sau đây:

1. Mỹ không cải tạo nổi Trung Quốc; Mỹ chớ nên có ảo tưởng chiến lược tiến hành “diễn biến chính trị” với Trung Quốc, tiến hành “cấy ghép chính trị” với Trung Quốc. Trung Quốc sẽ không sao chép chế độ chính trị của Mỹ, bộ chế độ chính trị

ấy của Mỹ không thể xuất khẩu đến được Trung Quốc; trên vấn đề này nhất thiết đừng có ảo tưởng.

2. Chớ nên ảo tưởng khi xảy ra xung đột quân sự tại eo biển Đài Loan thì Trung Quốc sẽ rút lui vì biết Mỹ can thiệp quân sự sẽ gây khó cho Trung Quốc; cũng tin rằng Mỹ sẽ không đem số phận nước mình ra đánh cược cho thế lực Đài Loan độc lập.

3. “Chớ nên trông đợi Trung Quốc sẽ xảy ra một vụ đột biến Liên Xô - Đông Âu lần thứ hai”. Đảng Cộng sản Trung Quốc là một đảng trường thọ về chính trị, chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc là một “chủ nghĩa” đầy sức vươn lên.

https://thuviensach.vn

Ba “Định luật chính trị kiểu Mỹ” bị phá sản tại Trung

Quốc

Trong quá trình ngăn chặn Trung Quốc, lâu nay Mỹ quen dùng ba “Định luật chính trị kiểu Mỹ”. Đây là mấy định luật người Mỹ cố

tình đặt ra nhằm trăm phương nghìn kế lật đổ địa vị cầm quyền của đảng Cộng sản Trung Quốc:

“Định luật chính trị kiểu Mỹ” thứ nhất: chế độ một đảng là nguồn gốc của tham nhũng, chỉ có cạnh tranh đa đảng mới là phương thuốc hiệu nghiệm chữa trị bệnh tham nhũng. Điều đó làm cho một số người mê tín cạnh tranh đa đảng, cho rằng bầu cử có cạnh tranh mới trị được nạn tham nhũng.

“Định luật chính trị kiểu Mỹ” thứ hai: nguồn gốc Liên Xô sụp đổ

là ở chế độ một đảng cầm quyền; Trung Quốc kiên trì một đảng cầm quyền tất nhiên sẽ giẫm lên vết xe đổ của Liên Xô.

“Định luật chính trị kiểu Mỹ” thứ ba: chỉ có xóa bỏ chế độ một đảng cầm quyền, thực hiện cạnh tranh đa đảng thì mới là “nhà nước dân chủ”. Trung Quốc muốn đứng vào hàng ngũ “quốc gia dân chủ” của thế giới thì phải theo yêu cầu của Mỹ, dùng phương thức đại nhảy vọt thực hành đại dân chủ tại Trung Quốc. Nếu không thì sẽ chụp cho Trung Quốc cái mũ quốc gia phi dân chủ, quốc gia tập quyền, quốc gia chuyên chế.

Sự thật và thành tích chính trị đảng Cộng sản Trung Quốc trường kỳ cầm quyền sẽ phá bỏ các “Định luật chính trị kiểu Mỹ” do Mỹ

đặt riêng cho Trung Quốc.

Học giả người Anh Martin Jacques nói: “Trung Quốc đã thực hiện thành công việc phát triển nhanh nền kinh tế; thể chế chính trị trong nước 20 năm tới sẽ vẫn lấy nòng cốt là sự lãnh đạo của đảng Cộng sản, nhưng đảng Cộng sản Trung Quốc này không còn là https://thuviensach.vn

đảng Cộng sản Trung Quốc trước kia nữa, chính sách đảng này thi hành cũng không hoàn toàn phù hợp với lý thuyết trình bầy trong các sách kinh điển Mác - Lê”. “Trung Quốc là một nước lớn tầm cỡ

châu lục, xét về diện tích và số dân, Trung Quốc có ưu thế hơn Mỹ và Ấn Độ. Chế độ dân chủ phương Tây cổ xúy xưa nay chưa bao giờ thực sự được vận hành có hiệu quả và mọc mầm bén rễ tại một vùng đất rộng lớn và đông dân như vậy. Trong tương lai Trung Quốc sẽ dùng phương thức của mình để thực hiện nền dân chủ”.

“Thể chế chính trị của Trung Quốc rất độc đáo, chính phủ rất ít trải qua quá trình chia sẻ quyền lực với các lực lượng chính trị khác, luôn luôn tập trung cao độ, chính sách có tính liên tục hiếm thấy, khi gặp nguy cơ và đột biến họ có thể nhanh chóng điều chỉnh phương hướng phát triển”. “Thể chế chính trị Trung Quốc chẳng những có tính liên tục lịch sử phi phàm mà còn có năng lực đổi mới xuất sắc. Từ năm 1949 tới nay, trong khi tiếp tục thực hành truyền thống chính trị của mình, Trung Quốc đồng thời đã trải qua cả thảy hai lần tự cải tạo lớn: đầu tiên là đảng Cộng sản Trung Quốc do Mao Trạch Đông lãnh đạo thai nghén được một nhà nước mới, sau đó là trong thời đại cải cách, quốc gia này lại có được cuộc đời mới và được phục hưng. Từ nay về sau, nhiệm vụ nặng nề tiếp tục cải cách vẫn do đảng Cộng sản gánh vác”. “Trong một thời gian rất dài sau này, Trung Quốc vẫn là quốc gia do đảng Cộng sản thống trị. Đảng Cộng sản Trung Quốc khác với đảng Cộng sản Liên Xô, họ sẽ không ngừng đổi mới trên cơ sở văn hóa truyền thống, chớ nên trông đợi Trung Quốc sẽ xảy ra một cuộc đột biến Liên Xô

- Đông Âu lần thứ hai”.

Có thể thấy là, trong việc nhìn nhận Trung Quốc, phương Tây cũng có những người đầu óc minh mẫn.

https://thuviensach.vn

PHỤ LỤC

ĐÁNH GIÁ CỦA BÁO CHÍ TRUNG QUỐC VÀ PHƯƠNG TÂY

VỀ “GIẤC MƠ TRUNG QUỐC”

“Giấc mơ Trung Quốc” cạnh tranh “Quốc gia quán

quân” thế giới thu hút dư luận

Giáo sư Đại học Quốc phòng - Lưu Minh Phúc đã hoàn thành

“Giấc mơ Trung Quốc”, thu hút sự chú ý của dư luận, mười nhà xuất bản lớn cùng tham gia cạnh tranh mua bản quyền, cuối cùng bản quyền được giao cho công ty Cổ phần hữu hạn sách Hoa ngữ

thời đại Bắc Kinh phát hành, công ty xuất bản Hữu nghị Bắc Kinh chính thức xuất bản. Nhà chiến lược nổi tiếng Lưu Á Châu viết lời tựa giới thiệu cuốn sách.

Trải qua hơn một trăm năm lạc hậu và bị áp bức, Trung Quốc bắt đầu đi trên con đường phục hưng. Năm 2011, GDP Trung Quốc có hy vọng vượt qua Nhật Bản, trở thành cường quốc thứ hai thế giới. Những năm 50 của thế kỷ XX việc luyện sắt thất bại khiến giấc mơ “Vượt Anh đuổi Mỹ” không thực hiện được. Trước sự

trỗi dậy của Trung Quốc, các phương tiện báo chí truyền thông của phương Tây đều lên tiếng bình luận. Cuộc cạnh tranh thế kỷ

Trung – Mỹ là nội dung chính trong cuốn sách, nó phù hợp với tình hình phát triển mới của Trung Quốc và kích thích suy nghĩ của độc giả Trung Quốc về một thời đại phát triển mới của dân tộc.

Mục tiêu lớn của trận “cạnh tranh thế kỷ” giữa Trung Quốc và Mỹ được xướng lên trong “Giấc mơ Trung Quốc” là: Nhắm tới vị

trí số một thế giới, giành vị trí quốc gia quán quân, tạo ra thời đại Trung Quốc, xây dựng thế giới không có bá quyền. Trong cuốn https://thuviensach.vn

sách, tác giả nói: Điều căn bản để thực hiện mục tiêu lớn này đó là: Duy trì “Tính cách Trung Hoa”, xây dựng vương đạo, phản đối bá đạo; kiên trì chiến lược phục hưng đất nước, không phạm sai lầm chí mạng, định vị chính xác nước Mỹ, ngăn ngừa huyễn tưởng chính trị; dũng cảm vùng lên trong quân sự, xây dựng cường quốc quân sự; tăng cường ý thức phòng ngừa, luôn luôn cảnh giác sự đột biến và xoay chuyển của “nước lớn vùng lên” đến “nước lớn sụp đổ”. Cùng lúc mong muốn và phấn đấu cho tương lai thì luôn luôn phải lắng nghe hồi chuông cảnh giác.

Đặc điểm nổi bật của “Giấc mơ Trung Quốc” đó là không đặt trọng điểm sáng tạo lên “chiến lược” mà là hướng vào văn hóa chiến lược, tư duy chiến lược, phạm vi chiến lược, tìm kiếm logic nội tại trong việc xác lập và thực hiện mục tiêu lớn của Trung Quốc, tìm kiếm phương pháp biện chứng trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai nước Trung - Mỹ. Ví dụ như “Trung - Mỹ không đại chiến, Trung - Mỹ cần đại quân”, “Muốn vùng lên trong hòa bình, cần phải vùng lên trong quân sự”, đều mang lại những gợi ý về tư

duy chiến lược cho chúng ta. Tác giả khẳng định, cần xây dựng tinh thần đối diện với giả thuyết “Trung Quốc sụp đổ”, để kích thích lòng yêu nước, sự chuẩn bị sẵn sàng đối phó với nguy cơ sụp đổ, tránh ngủ quên trong hào quang.

“Giấc mơ Trung Quốc” lập luận và phân tích hợp lý, khơi gợi niềm tự hào dân tộc, là tiếng gọi cổ vũ cho Trung Quốc thế kỷ

XXI. Nhưng “Giấc mơ Trung Quốc” trong thế kỷ XXI rốt cuộc nên là giấc mơ như thế nào? Tác giả xoay vòng quanh khái niệm

“giấc mơ Trung Quốc” và đưa ra hàng loạt khái niệm mới: “Thứ

nhất thế giới”, “Quốc gia quán quân”, “Thời đại Trung Quốc”,

“Thế giới không bá quyền”, những điều này liệu có phù hợp với thực tế Trung Quốc hay không? Có thể đại diện cho tương lai Trung Quốc hay không? Thế kỷ XXI, Trung Quốc có dám thực hiện giấc https://thuviensach.vn

mơ đó không? Có thể thực hiện được giấc mơ này không? Có nên thực hiện giấc mơ này không? Những câu hỏi này đã thu hút tranh luận. “Giấc mơ Trung Quốc” đã tạo nên nhiều tiếng nói chung và cũng gây nên nhiều tranh luận; đối với việc thúc đẩy tư duy mới, quan niệm mới, nó đều có ý nghĩa tích cực.

(Tổng hợp từ mạng Tân Hoa)

Cuốn sách chỉ đơn giản thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả, mặc dù có những quan điểm khá thú vị từ góc nhìn của một người công tác trong ngành quốc phòng, nhưng nó không thể được coi là phát ngôn của người lãnh đạo đất nước.

(ABC News)

Mặc dù Lưu Minh Phúc đã trình bày quan điểm của mình khá cực đoan, nhưng những gì mà ông viết trong cuốn sách cũng thể hiện một phần nào đó tâm lý chung của người dân Trung Quốc khi mà sức mạnh quốc gia không ngừng tăng lên và cùng với nó là niềm tự

hào dân tộc đang dâng trào.

(Oil Price)

Cuốn sách trình nhìn nhận chính trị toàn cầu giống như một cuộc cạnh tranh giữa các nền văn minh, mà tuyển thủ chính là các cường quốc. Lưu Minh Phúc kêu gọi Trung Quốc hãy tận dụng những lợi thế của thời kỳ chiến lược hiện tại để bứt phá và vượt qua Mỹ, đạt được danh hiệu “Số một thế giới”. Cuốn sách không hề

đại diện cho chính sách của nhà nước Trung Quốc, nhưng cũng gây không ít tranh cãi về mục tiêu quốc gia

(Reuters)

https://thuviensach.vn

Bài hát Ngồi hát ca bềnh bồng, nhạc sĩ Quốc Bảo.

TVC (TV commercial): quảng cáo trên truyền hình.

(1) Đơn vị đo diện tích ruộng vườn, bằng 1000 mét vuông, tức 1/10 mẫu.

(2) Bước.

(3) Đống lớn chất bằng những bó lúa.

(4) Dần lân: dài dòng.

(1) Nói luôn miệng, không đâu vào đâu.

(1) Đông, nhiều.

(1) Đồ dùng để lót quai nồi cho đỡ nóng.

(1) Anh.

(1) Theo tập tục trước đây gia đình đủ ăn đủ mặc ở quê thường sắm cho mỗi đứa con ba bộ đồ mới thay đổi trong ba ngày Tết.

(1) Nói thiệt tình.

(*) Helen Keller (1880 - 1968): tác giả và diễn giả nổi tiếng người Mỹ, bị

mù và điếc từ năm 2 tuổi.

1\. Người Tây dương, tức là người phương Tây

2\. Người Đông dương, tức là người Nhật Bản

Công ty Đông và Tây Ấn Độ: ở đây tác giả muốn nói về công ty Đông và Tây ấn độ của Hà Lan (xin chớ nhầm với công ty Ấn Độ của Anh). Công ty Đông Ấn của Hà Lan, tên tiếng Anh Dutch East India Company (tên đầy đủ

là Dutch United East India Com), tiếng Hà Lan Vereenig de Ootindische Compagnie, viết tắt VOC. lập 1602, giải tán 1799, là công ty tư nhân lớn nhất thế giới đương thời, có tính chất một nhà nước. Công ty có quân đội riêng gồm 10 nghìn lính đánh thuê, đội thương thuyền vũ trang 150 tàu, đội chiến thuyền 40 tàu, có cả nhà máy đóng tàu; cổ tức của công ty cao tới 40%. Công ty này năm 1624 phát hiện và lập thương cảng tại Mỹ, đặt tên là New York. Công ty Tây Ấn của Hà Lan (Dutch West India Com, thành lập năm 1621, là một chi nhánh của công ty Đông Ấn) là công ty tư nhân mạnh nhất, hiệu quả nhất thế giới xưa nay (hơn cả Microsoft, IBM, GM thời nay), lợi nhuận cao tới 200 - 300% (ngày nay công ty có lợi nhuận cao nhất là 20

- 30%)

https://thuviensach.vn

Luật rừng Hobbles, tức Hobbles Jungle: Các loài thú trong rừng dựa vào sức mạnh của mình mà giành lấy phần thụ hưởng. Con người cũng hành động như thế và nếu cần thiết, thậm chí họ còn tàn sát lẫn nhau hoặc biến đồng loại thành nô lệ. Đây là một triết lý của Thomas Hobbles (1588 -

1679, người Anh), triết gia duy vật máy móc, ủng hộ chế độ quân chủ

chuyên chế, đề xuất Thuyết Khế ước có ảnh hưởng lớn tới thế giới.

Cuộc chiến tranh 30 năm: Thirry Year's War, cuộc loạn chiến ở Châu Âu trong thời gian 1618 - 1648, chủ yếu diễn ra trên phần đất nay là nước Đức, có sự tham gia của nhiều cường quốc.

Kế hoạch 14 điểm: còn gọi là Nguyên tắc 14 điểm, Fourteen Points, tức Chương trình hòa bình 14 điểm do Tổng Thống Mỹ Wilson đưa ra ngày 8/1/1918 tại Hội nghị Hòa Bình Paris sau khi chấm dứt Thế chiến I.

Hội Quốc Liên: League og Nations, tổ chức liên minh các quốc gia kiểu như Liên Hợp Quốc hiện nay, tòn tại trong thời gian 1/1920 - 4/1946. Do Thượng viện Mỹ từ chối không cho Mỹ tham gia Hội này nên Hội hoạt động kém hiệu quả. Ngày 18/4/1946 Hội Quốc Liên tuyên bố giải tán (sau khi Liên Hợp Quốc thành lập ngày 24/101945).

1\. Vương đạo: 'đạo của người làm vua' trng triết học chính trị phong kiến Trung Quốc, ý nói chính sách dùng nhân nghĩa trị thiên hạ của vua chúa phong kiến Trung Quốc. Ngược lại là Bá đạo: chính sách dùng vũ lực, cường quyền để trị thiên hạ; Bá đạo còn có nghĩa là ngang ngược xấc láo.

Matteo Ricci: Nhà truyền đạo thiên chúa, 1552 - 1610, tên chữ Hán là Lợi Mã Đậu (Li Ma - T'eou), 1582 đến Trung Quốc, 1601 đến Bắc Kinh, quen nhiều học giả ở đây, có công giới thiệu khoa học tự nhiên phương Tây cho Trung Quốc.

An Nam: tên cũ do triều đại nhà Đường Trung Quốc đặt cho Việt Nam.

Miến Điện: Tên cũ của Myanma.

Nguyên văn chữ Hán: Tế nhược phù khuynh.

Khí Châu Nhai Nghị: 'Bàn việc bỏ quận Châu Nhai'. Năm 112 tr.CN. Hán Vũ Đế chinh phục nước Nam Việt (ở vùng Quảng Đông, đảo Hải Nam), lập 9 quận trên đảo Hải Nam, trong đó có quận Châu Nhai. Nhưng quận này thường xuyên nổi lên chống nhà Hán; quân nhà Hán bất lực không đàn áp https://thuviensach.vn

nổi. Năm 46 tr. CN, Hán Nguyên Đế trưng cầu ý kiến quần thần giải quyết vấn đề này. Các quan đề nghị bỏ quận Châu Nhai, nhà vua chấp nhận và hạ

chiếu chính thức bỏ quận Châu Nhai.

Nguyên văn chữ Hán: Bất thị sát nhân giả năng nhất chi, là một danh ngôn của Mạnh Tử.

Beaufre tức André Beaufre 1902 - 1975, lúc kết thúc Thế Chiến II là đại tá trong quân đội kháng chiến Pháp do tướng De Gaulle chỉ huy, nhà chiến lược quân sự Pháp, đề xướng thành lập lực lượng hạt nhân độc lập của Pháp, tác giả sách 1940: The Fall of France

Ngũ Bá Xuân Thu: Thời Xuân Thu (770 - 476 trước CN), Trung Quốc chia làm hơn 140 tiểu quốc chư hầu, đánh nhau liên miên, thông tính nhau, cuối cùng còn 5 nước lớn mạnh lại tiếp tục đánh nhau giành quyền bá chủ thên hạ. Vua của 5 nước chu hầu tranh bá chủ lớn nhất là Tề Hoàn Cung, Tống Tương Công, Tấn Văn Công, Tần Mục Công và Sở Trang Công được sử

Trung Quốc gọi là 'Xuân Thu Ngũ Bá', tức 5 bá chủ thời Xuân Thu.

Thất Hùng Chiến Quốc: 7 nước chư hầu mạnh nhất cuối thời Đông Chu thuộc thời kỳ Chiến Quốc (475 - 221 trước CN), là nhà nước Tề, Sở, Yên, Hàn, Triệu, Ngụy, Tần. Năm 221 trước CN Tần hoàn tất việc diệt 6 nước, thống nhất Trung Quốc.

Ngũ Đại tức 5 đời: Sau đời Đường, thời gian 907 - 960 tại miền Bắc Trung Quốc lần lượt lập 5 chính quyền Lương, Đường, Tấn, Hán, Chu; lịch sử gọi là Ngũ Đại.

Nguyên văn Chữ Hán: Tiên hoàng lập quốc dụng văn nho, kỳ sĩ đa vi bút mặc câu.

Sung quân: đưa tội phạm tới vùng biên ải làm lính thú hoặc làm lao dịch, được coi là một tội lưu đày.

Di chuyển triều đình về miền nam: Ở đây nói việc nhà Tống chuyển kinh đô xuống miền nam: năm 1127, triều đình Bắc Tống bị nhà Kim (một liêu quốc ở phía Bắc) tấn công, chiếm kinh đô Khai phong, bắt giam vua. Nhà Tống tiếp tục chống lại nhà kim. Năm 1411 hai bên thỏa thuận nhà Tống cắt toàn bộ miền bắc Trung Quốc cho nhà Kim và chuyển kinh đô xuống miền Nam (Hoàng Châu).

https://thuviensach.vn

Quách Sĩ Lập là tên chữ hán của Karl Friedrich August Gutzlaff (tên tiếng Anh là Charles Gutzlaff), người Phổ, 1803 - 1851, một trong những nhà truyền đạo Tin Lành đầu tiên sang Viễn Đông truyền giáo. Tại Hong Kong hiện có đường phố Gutzlaff đặt tên ông.

Đại cách mạng Pháp lật đổ chế độ quân chủ, lập chế độ quân chủ lập hiến, ngày 20/9/1972 lập chế độ cộng hòa. 10/8/1972, vua Louis và hoàng hậu là Marie Antoinette (người Áo) bị bắt. 17/1/1793, via Louis bị kết án tử hình với tội danh âm mưu chống lại tự do nhân dân và an ninh chung. Hoàng hậu cũng lên máy chém ngày 16/10.

Sáu nước bị nhà Tần diệt: thời gian 230 - 221 trước Công nguyên, vua nước Tần và Doanh Chính thông tính 6 nước chư hầu Hàn, Triệu, Ngụy, Sở, Yên, Tề, hoàn thành thống nhất Trung Hoa. Năm 206 tr. CN nhà Tần bị

Lưu Bang và Hạng Vũ tiêu diệt.

Một nghèo hai trắng: Nghèo: cơ sở vật chất kém; trắng: văn hóa khoa học lạc hậu. Đây là lời Mao Trạch Đông nói trong bài 'Bàn về 10 mối quan hệ

lớn': 'Tôi từng nói, chúng ta một là 'nghèo', hai là 'trắng'. 'Nghèo' là công nghiệp không có bao nhiêu, nông nghiệp cũng không phát triển; 'Trắng' là trang giáy trắng, trình độ văn hóa, trình độ khoa học đều chưa cao.'

Một giàu hai công bằng: một là giàu, hai là phân phối công bằng của cải.

Publius Flavius Vegetius Renatus, 400 AD, có viết một số tác phẩm về đề

tài chiến tranh , quân sự.

Lên Lương Sơn: lấy tích trong tiểu thuyết Thủy Hử, do không chịu nổi sự

đàn áp và thối nát của triều đình nhà Bắc Tống, 108 hảo hán lên Lương Sơn nhập bọn với nhau khởi nghĩa chiến đấu chống lại triều đình.

Weber: Có nhiều người cùng tên Weber; ở đây có lẽ tác giả muốn nói đến Max Weber, người ĐỨc, 1864 - 1920, một trong ba nhà tiên phong về lý thuyết quản lý cổ điển, người đặt nền móng cho ngành xã hội học.

Machiavelli tức Micolo Machiavelli, 1469 - 1527, nhân vật trung tâm của bộ máy chính trị nước Ý thời kỳ Văn nghệ phục hưng, nhà chính trị nhân văn kiệt xuất kiêm nhà thơ, nhà âm nhạc; có cống hiến lớn về chính trị, quân sự, văn học; nổi tiếng với hai tác phảm The Prince (Quân vương) và Discourses on Livy (Bàn về chủ nghĩa cộng hòa).

https://thuviensach.vn

Nicholas John Skykman (1893 - 1943), người Mỹ gốc Hà Lan, nhà chiến lược học địa lý, được gọi là 'cha đẻ chính sách vây chặt' (god father og Containment), đề xuất Rimland Theory.

Quỹ truyền thống Mỹ: tiếng Anh là The Heritage Foundationm, một think tank hàng đầu của Mỹ, có xu hướng bảo thủ, đặt trụ sở tại Washington.

Học giả Ezra Vogel, tác giả sách 'Japan As Numberone'

FED: viết tắt từ Federal Reserve System, tức Cơ quan Dự trữ Liên bang, tức Ngân hàng Nhà nước Mỹ.

5\. Thuyết hồi kết lịch sử: The End of History, quan điểm do Francis Fukuyama đưa ra năm 1898, sau được phát triển trong cuốn 'The End of History and the Last Man' xuất bản năm 1992. Fukuyama là học giả người Mỹ gốc Nhật.

6\. Tơ - rớt: Trust, hình thức liên minh nhiều doanh nghiệp để giảm cạnh tranh, nắm thị trường, định giá cả.

Sách sử Trung Quốc in nhầm thành Tây Ban Nha, người dịch sửa lại cho đúng với lịch sử.

Đại đế Peter: 1672 - 1725, tức Pi - Ốt Đại đế nước Nga (1628 - 1725), Sa Hoàng đầu tiên thực hành cải cách hành chính, phát triển công thương nghiệp và văn hóa giáo dục, xây dựng lục quân và hải quân chính quy, tiến hành bành trướng ra ngoài biên giới.

Vasscoda Gama: người Bồ Đào Nha, 1460 - 1524, nhà hàng hải đầu tiên khám phá tuyến hàng hải từ Châu Âu vòng qua Mũi Good Hope đến Ấn Độ

(1497 - 1499), phát hiện ra Ấn Độ, 1524 làm Tổng đốc Ấn Độ thuộc Bồ

Đào Nha.

Immanuel Wallerstein: người Mỹ (1930 - ), nhà xã hội học, nhà khoa học lịch sử xã hội và nhà phân tích các hệ thống thế giưosi. Tác phẩm nói ở đây là cuốn The Deckine of American poxer: The U.S. in a Chaptic World.

Suy thoái Hếi là nói sự thoái kinh tế Nhật dưới triều đại Heisei. Heisei (âm Hán Nhật Bình Thành) là tên gọi triều đại Nhật Hoàng do vua Akihito (Minh Nhân) trị vì từ 1989 cho tới nay.

Dân tộc Đại hòa: tên gọi theo âm hán - Nhật của dân tộc Nhật bản.

https://thuviensach.vn

Nguyên văn chữ Hán trong Kinh Dịch: An nhi bất vong nguy, tồnnhi bất vong cong, trị nhi bất vong loạn.

Tư Mã Tương Như: (khỏng 179 trước CN - ?) nhà văn chuyên viết phú (một thể văn vần) nổi tiếng thời Tây Hán Trung Quốc. Nguyên văn chữ

Hán câu này là: Minh giã viễn kiến vu vị manh, nhi trí giả tị nguy vu vô hình.

Clemenceau: Georger Clemenceau, 1841 - 1929, nhà chính trị, nhà báo, hai lần làm Thủ tướng Pháp (1906 - 1909; 1917 - 1920), tham gia và thao túng hội nghị hòa bình Paris sau thế chiến I, cố gắng làm suy yếu Đức, chống Liên Xô, phản đối chủ trương của Tổng thống Mỹ Wilson tại Hội nghị này.

Chỉ Qua Vi Vũ 止戈为武 : Trong Hán tự , chữ 'Vũ'武(Võ) (trong vũ lực, vũ

khí) do chữ 'Chỉ'止(dừng lại) và chữ 'Qua'戈(cây giáo, một thứ vũ khí thời xưa) họp thành; 'Chỉ Qua' là 'Ngưng giáo' (tức không chiến đấu) cấu tạo thành chữ 'Vũ'武. Chỉ Qua Vi Vũ còn được dùng như một thành ngữ, với nghĩa: võ công chân chính là võ công chấm dứt được chiến tranh; về sau lại có thêm ý: võ công chân chính là võ công chấm dứt được chiến tranh; về

sau lại có thêm ý: võ công chân chính là không dùng vũ lực mà khuất phục được đối phương. Chỉ Qua Vi Vũ là luận điểm nổi tiếng do Sở Trang Vương nêu ra đầu tiên.

Ý nói người giỏi quân sự đều hết sức tránh chiến tranh mà cố gắng dùng mưu lược để giải quyết tranh chấp đối phương. Đây là nửa sau vế thứ nhất trong đôi câu đối tại miếu thờ Vĩ Hầu Gia Cát Lượng ở Thành Đô. Đôi câu đối này như sau: 能攻心则反侧自消,自古知兵非好战;/ 不审势即宽严皆

误,后来治蜀要深思

Thomas Cleary: Nhà Hán học người Mỹ.

Nguyên văn chữ Hán: Thượng binh phạt mưu (Dùng mưu lược thắng địch là trình độ dụng binh cao nhất) và Bất chiến nhi khuất chân chi binh (Không đánh mà hàng phục được toàn bộ kẻ địch). Đây là hai câu thiên

'Mưu công', trong 'Binh pháp tôn tử'.

Sir Liddell Hart (1895 - 1970) người Anh, quân nhân, sử gia quân sự hàng đầu, nổi tiếng với lý thuyết chiến tranh cơ giới hóa (sử dụng xe tăng), nhà văn, nhà báo, tác giả hơn 30 cuốn sách, đáng kể là 'Lịch sử thế chiến II'

https://thuviensach.vn

3\. 'giấu mình chờ thời': Nguyên văn tiếng Trung Quốc - 'thao quang dưỡng hối', nghĩa là giấu thực lực, vờ ngu giả dại, chờ thời cơ.

Nguyên tắc 'Bảo đảm hủy diệt lần nhau': Mutual assured destruction (M.A.D), một học thuyết chiến lược quân sự và chính sách an ninh quốc gia, trong đó việc hai bên tham gia chiến tranh sử dụng hết mức vũ khí hạt nhân sẽ dẫn tới hậu quả cả hai bên tấn công và phòng ngự đều cùng bị hủy diệt, theo đó những nước có vũ khí hạt nhân không được tấn công nước khác bằng vũ khí hạt nhân bởi điều xảy ra chắc chắn là hai bên cùng hủy diệt.

Phố Wall: Từ dùng để chỉ thế lưucj tư bản tài chính Mỹ (Phố Wall ở thành phố New York là nơi tập trung nhiều cơ quan đại diện các công ty tài chính Mỹ).

Kim Môn và Mã Tổ là hai quần đảo ở eo biển Đài Loan. Nơi đây là chiến trường chính giữ Đài Loan và Trung Quốc trong những năm 1950 - 1960; cũng là đề tài tranh cãi kịch liệt giữa hai ứng viên Tổng thống Mỹ

(Kennedy và Nixon) trong cuộc chạy đua vào nhà Trắng năm 1960 về việc có nên sử dụng vũ khí nguyên tử với Trung Quốc trong trường hợp Đài Loan bị tấn công.

Trò chơi kết cục bằng số không: tiếng Anh là rezo - sum game: các bên tham gia trò chơi cạnh tranh gay gắt với nhau, được của bên này có nghĩa là mất của bên kia, được và mất của hai bên cộng lại thì mãi mãi bằng rezo (số không); noi cách khác, không tồn tại khả năng hai bên cộng tác với nhau.

Clausewitz: Karl von Clausewitz, 1780 - 1831, người Đức, nhà lý luận quân sự và sử gia quân sự; tác phẩm chính 'Bàn về chiến tranh' (On war), chủ trương chiến tranh là sự tiếp tục của chính trị, đề xuất quan niệm chiến tranh tổng thể.

Bismarck: Otto Eduard Bismarck, 1815 - 1898, thủ tướng vương quôc Phổ

(1862 - 1890), Tể tướng đế quốc Đức (1871 - 1890), lãnh đạo lực lượng quân đội đánh bại Pháp, Áo thống nhất nước Đức, còn gọi là 'Thủ tướng thép'.

https://thuviensach.vn

Georrge Frost Kennan (1904 - 2005), nhà chiến lược Mỹ, người sáng lập học thuyết ngăn chặn Liên Xô, cha đẻ của chiến lược chiến tranh lạnh.

Thanh gươm sắc Damocles: Theo truyền thuyết Hy Lạp cổ, Damocles là một bề tôi nhưng lại muốn làm vua; biết vậy, nhà vua bèn mở tiệc mời Damocles ngồi vào ngai vàng, phía trên có một thanh gươm sắc treo bằng sợi lông bờm ngựa (là loại sợi rất dễ đứt), nhằm để Damocles hiểu hoàn cảnh nguy hiểm của kẻ làm vua. Điển tích này dùng để nói tai họa sắp giáng suốt.

Bản gốc tiếng Trung Quốc viết nhầm là 9, người dịch sửa là 8.

Sir Winton Churchill, 1874 - 1965, nhà chính trị, nhà văn, Thủ tướng nước Anh 1940 - 1945, người lãnh đạo nước Anh chống lại Phát xít Đức trong thế chiến thứ II, ông đạt giải Nobel văn học năm 1953

Orange: tên một gia tộc danh giá ở Châu Âu, nguyên quán tại lãnh địa Orange, nhiều thế hệ cai trị Hà Lan, trong đó William III từng làm vua nước Anh, Scotland và Ireland (1689 - 1702); gia tộc này từ 1815 cho tới nay là hoàng gia cai trị Hà Lan trên danh nghĩa.

Sau các vụ khiêu khích của Anh, ngyaf 18/6/1812, Mỹ tuyên chiến với Anh đốt nhà Quốc hội Capitol và Nhà Trắng ở thủ đô Wáhington. Tháng 12/1814, hai nước ký Hòa ước, chấm dứt chiến tranh, lãnh thổ Mỹ giữ

nguyên trạng.

Valery Boldin: sinh 1935, năm 1981 tham gia ê kíp Gorbachev, sau làm trợ

lý của tổng Bí thư đảng Cộng sản Liên Xô Gorbachev rồi Chánh văn phòng Tổng thống thời Gorbachev. Tác giả cuốn Mười năm rung chuyển thế giới: Thời đại Gorbachev do chánh văn phòng của ông chứng kiến (tiếng anh: Ten Years that Shook the World: The Gorbachev Era as Witnessed by his Chief of Staff, xuất bản 1994.

Romain Rolland (1866 - 1944): nhà văn, nhà haotj động xã hội chống chiến tranh, đoạt giải Nobel Văn học năm 1915.

Sự thăng trầm của các cường quốc: tức The Rise and Fall of the Great Power' Economic Change and Military Conflict From 1500 to 2000, xuất bản lần đầu năm 1987.

https://thuviensach.vn

Hiệp định Quảng trường: Tức Plaza Accord, là thỏa ước tài chính do Mỹ, Nhật, Đức, Anh, Pháp ký ngày 22/9/1985 tại khách sạn Plaza (Plaza nghĩa là Quảng trường), thành phố New York; nội dung chính là hạ giá đồng dollar Mỹ so với đồng Yên Nhật và đồng Mác CHLB Đức.

Nguyên văn bản tiếng Trung Quốc là 1988, có lẽ là in nhầm, người dịch sửa là 1998.

Toynbee: có hai sử gia cùng tên này, nhưng trong sách không viết đầy đủ

tên đệm. Theo người dịch, ở đây là Arnold Joseph Toynbee, 1889 - 1975, người Anh, tác giả bộ sách 12 tập 'A Study of History', còn gọi là 'History oh the World' rất nổi tiếng, viết về sự thăng trầm của các nền văn minh, xuất bản 1934 - 1961. Ông còn là cố vấn chính về vấn đề Trung Đông của Bộ Ngoại giao Anh thời gian 1918 - 1950.

Trương đại soái: Tức Trương Tác Lâm 1875 - 1928, trùm quân phiệt Phụng hệ (1 phái hệ trong quân phiệt Bắc Dương), từ 1916 làm Đốc quân Phụng Thiên, theo phát xít Nhật, thống trị vùng Đông Bắc Trung Quốc, năm 1920

liên kết với quân phiệt Trực hệ trong chiến tranh giữa Trực hệ với Vãn hệ, thắng Vãn hệ, đứng đầu chính phủ quân phiệt Bắc Dương (đóng đô Bắc Kinh). Năm 1922 bị Trực hệ đánh bại, rút lên Đông Bắc. Năm 1924 đánh bại Trực hệ, lại đứng đầu chính phủ Bắc Dương. Năm 1928 bị quân đội Quốc dân của Tưởng Giới Thạch đánh bại, rút về Đông Bắc, dọc đường bị

chết vì bom Nhật.

Trương thiếu soái tức Trương Học Lương, 1901-2001, nhũ danh Tiểu Lục Tử, con trai Trương Tác Lâm. Từ 1917 theo cha làm việc trong quân đội Phụng hệ. Năm 1928 Lâm chết. Lương lên thay cha làm tổng tư lệnh ba tỉnh Đông Bắc Trung Quốc, và tuyên bố theo chính phủ Dân quốc do Tưởng Giới Thạch làm Tổng thống; nhờ đó thực hiện được việc thống nhất quân đội Trung Quốc. Lương được cử làm Tư lệnh Biên phòng Đông Bắc.

Năm 1936, Lương chủ trương đoàn kết với Hồng quân của Đảng cộng sản Trung Quốc chống Nhật, nhưng Tưởng phản đối. Ngày 12/12/1936 khi Tưởng Giới Thạch đến Tây An thị sát, Lương cùng tướng Dương Hổ

Thành bắt giữ Tưởng, yêu cầu thực hiện đoàn kết chống Nhật. Sau khi Tưởng chấp nhận yêu cầu này, Lương đưa Tưởng về Nam Kinh. Tưởng https://thuviensach.vn

giam lỏng Lương cho đến năm 1946 khi Tưởng chạy ra Đài Loan có mang theo Lương. Đảng cộng sản Trung Quốc đánh giá cao tinh thần yêu nước chống Nhật của Lương.

3\. Alexis de Rocqueville, 1805 - 1859, nhà chính trị học và sử gia, nghị sĩ

nền Cộng hòa thứ II nước Pháp, Ủy viên ban soạn thapr Hiến pháp , tác giả

hai cuốn sách nổi tiếng Nền dần chủ Mỹ, chế độ cũ và Đại Cách mạng.

Mahan tức Alfred Thayler Mahan, 1840 - 1914, người Mỹ, nhà chiến lược biển và sử gia nổi tiếng , người sáng lập thuyết 'Sức mạnh biển' (Sea Power Theory), từng là sỹ quan chỉ huy trong cuộc chiến Mỹ - Tây Ban Nha năm 1898, suốt đời cống hiến cho việc xây dựng quyền lực biển của Mỹ. Tổng thống F.Roosevelt ca ngợi ông là một trong những nhân vật vĩ đại nhất , có ảnh hưởng nhất trong đời sống của nước Mỹ.

Chủ nghĩa Monroe: Monoe Doctrine, học thuyết do Tổng thống Mỹ

Monroe, học thuyết do Tổng thống Mỹ Monroe đề xuất, chủ trương phản đối sự can thiệp của Châu Âu và Tây bán cầu; trở thành nền tảng chính sách đối ngoại Mỹ. James Monroe , 1758 - 1831, là Tổng thống Mỹ thứ 5, làm Tổng thống hai nhiệm kỳ (1817 - 1825).

Roosevelt ở đây là Franklin Roosevelt , 1882 - 1945, Tổng thống Mỹ thứ

32, làm Tổng thống 4 nhiệm kỳ liền (1933 - 1945), được coi là Tổng thống tốt nhất nước Mỹ.

Hull tức Cordell Hull, 1871 - 1955, Bộ trưởng Ngoại Giao Mỹ 1933 - 1943, người đảng Dân Chủ, ủng hộ New Deal của Roosevelt, chống Nhật xâm lược Trung Quốc, góp phần xây dựng Liên Hợp Quốc; giải Nobel Hòa Bình 1945.

Là cọng rơm cuối cùng làm gãy lưng con lạc đà nhưng lại thu được chiến lợi phẩm là cả con lạc đà: câu này có nguồn gốc từ một ngạn ngữ tiếng Anh: 'The last straw on the camel's back', có nghĩa là cọng rơm cuối cùng chất trên lưng con lạc đà làm nó khịu xuống (vì không chịu nổi sức nặng).

Đống rơm chất trên lưng lạc đà quá nặng làm nó gãy lưng tất nhiên phải có cọng rơm cuối cùng gây ra tình trạng đó (tương tự: giọt nước tràn ly). Ở

đây tác giả ví von công lao của Mỹ đối với hai cuộc Thế chiến chẳng là bao mà chiến thắng Mỹ thu được lại quá lớn. Người dịch cho rằng nước Mỹ có https://thuviensach.vn

công rất lớn trong hai cuộc Thế chiến, nhất là Thế chiến II, đặc biệt trên mặt trận Thái Bình Dương, Mỹ chiến đấu kiên cường với Phát xít Nhật, buộc Nhật đầu hàng, tạo điều kiện cho nhiều nước Châu Á giành được độc lập, thoát khỏi chế độ thuộc địa.

Chính sách mở cửa, tức Open Door Policy, do Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ

John Hay đề xuất năm 1899 đẻ áp dụng cho Trung Quốc khi nước này bị

các nước Phương Tây bắt nạt và xâm lược. Trung Quốc cho rằng chính sách này nhằm để quân bình lợi ích các nước phương Tây trong việc xâu xé Trung Quốc.

Chiến tranh Phổ - Pháp: diễn ra trong thời gian 1/1870 - 5/1871, do Pháp tuyên chiến trước, kết thúc bằng thằng lợi của Phổ, đem lại sự thống nhất Đế Chế Đức dưới sự cai trị của vua WilhelmI và đánh dấu sự sụp đổ của hoàng đế Pháp Napoléon III vad Đệ nhị đế chế Pháp, sau đó được thay bằng nền Cộng hòa thứ III. Vùng Alsace - Lorraine bị Phổ chiếm cho đến khi Thế chiến I kết thúc. Hồi ấy Bismarck đang là Thủ tướng phục vụ triều đình Hoàng Đế Phổ Wilhelm I.

Nghị viện chế hiến (hoặc lập hiến): constituent assembly.

Văn hóa Hobbles: nền văn hóa chịu ảnh hưởng của Thomas Hobbles, (xem chú thích 1 chương III), nhà triết học chính trị theo chủ nghĩa duy vật máy móc, ủng hộ chế độ quân chủ, đề ra thuyết Khế ước, có ảnh hưởng lớn tới thế giới.

Văn hoa Locke: nên văn hóa chịu ảnh hưởng của John Locke, 1632 - 1704, triết gia duy vật người Anh, sáng lập chủ nghĩa Kịnh nghiệm, chứng minh tri thức của nhân loại bắt nguồn từ thế giới cảm tính, là người đầu tiên trình bày toàn diện tư tưởng dân chủ hiến chính, chủ trương chính thể quân chủ

lập hiến, có ảnh hưởng tới triết học và chính trị thế giới.

Văn hóa Kant: nền văn hóa chịu ảnh hưởng của triết gia Đức Im - manuel Kant, 1724 - 1804, người sáng lập triết học duy tâm cổ điển Đức, chủ

trương tri thức của nhân loại là hữu hạn.

Bức màn sắt (Iron Curtain) là từ để gọi biên giới địa lý, biến giới tư tưởng mang tính biểu tượng chia cắt Châu Âu thành hai khu vực riêng từ cuối Thế

chiến II đến cuối Chiến tranh lạnh (1991). Tháng 2/1946, Stalin phát biểu https://thuviensach.vn

khẳng định Chủ nghĩa Cộng sản sẽ thắng và Chủ nghĩa Tư bản sẽ bị lật đổ, Liên Xô quyết tâm thiết lập chế độ Cộng sản ở Đông Âu. Trong diễn văn

'Nguồn tiếp sức cho Hòa Bình' tại Đại học West - minster ở Fulton, Missouri (Mỹ) ngày 5/3/1946 , Winston Churchill (lúc này không còn là thủ tướng, nhưng vẫn có tiếng nói mạnh mẽ trên chính trường Anh) phản đối việc Stalin lập 'Bức màn sắt' ở Đông Âu, coi đó là biểu tượng chia cắt Châu Âu. Churchill kêu gọi Mỹ ngăn chặn Stalin lôi các nước Tây Âu vào bên trong bức màn sắt.

Bản tiếng Trung Quốc in sai là Georger Tanya. Người dịch đã tra cứu lại, tên chính xác là Georger Santayana, 1863 - 1952, nhà thơ và triết gia Mỹ

gốc Tây Ban Nha. Câu cách ngôn này nguyên văn là 'Those who cannot remember the past are condemned to repeat it'. (Ai quên quá khứ thì sẽ bị

lên án là lặp lại quá khứ). Nguồn: ' The Life of Season'.

Dự án 'Hai đạn, một vệ tinh': tiếng Trung Quốc là 'Lưỡng đạn nhất tinh': ban đầu là bom nguyên tử, tên lửa và vệ tinh tinh nhân tạo. 'Đạn' thứ nhất là bom nguyên tử, sau diễn biến thành bom nguyên tử và bom khinh khí. 'Đạn'

thứ hai là tên lửa. 16/10/1964 Trung Quốc thử thành công nổ quả bom nguyên tử đầu tiên; 17/6/1967 thử thành công nổ bom khinh khí; 24/4/1970

phóng thành công vệ tinh nhân tạo đầu tiên.

4\. Ohmae Kenichi: (sinh năm 1943), tiến sĩ vật lý hạt nhân, nhà quản lý học, nhà bình luận kinh tế nổi tiếng, từng phụ trách công ty Mekin - sey company... Tác phẩm tiêu biểu có: 'Thế giới không biến giới', 'Tương lai lớn của sân khấu toàn cầu'.

5\. 'Khi Trung Quốc thống trị thiên hạ': sự trỗi dậy của Vương quốc trung ương và hồi kết của thế giới phương Tây' tức sách When China Rules the world: The Rise ò the Middle Kingdom end the End oF the Western World, xuất bản năm 2009. Tác giả Martin Jacques, người Anh, sinh 1945, học giả

và nhà báo, hiện là cây bút bình luận của báo The Times, giáo sư thỉnh giảng của Đại học Nhân dân Bắc Kinh.

6\. 'Thời báo Hoàn cầu': Một phụ trương của Nhật Báo Nhân Dân, cơ quan của Trung ương Đảng Cộng Sản Trung Quốc

'Số không hạt nhân toàn cầu': tiếng Anh là Global Zero https://thuviensach.vn

1\. Lưu Á Châu sinh năm 1952, hiện là Trung tướng không quân Trung Quốc, Chính ủy Đại học Quốc phòng Trung Quốc, là một nhà văn có tiếng, từng được tặng một số giải thưởng văn học của Trung Quốc.

7\. Feodor Mikhailovich Dostoevsky, 1821 - 1881, nhà văn người Nga chuyên viết về sự bình đẳng trong xã hội; nổi tiếng với các tác phẩm 'Thằng Ngốc', 'Tội ác và trừng phạt'...; từng bị đày do tham gia cách mạng.

8\. De Gaulle tức Charles André Marie Joseph De Gaulle, 1890 - 1970, người lãnh đạo phong trào 'nước Pháp Tự do' chống Phát xít Đức trong thế

chiến thứ II; sau khi nước Pháp được giải phóng từng làm người đứng đầu chính phr Pháp lâm thời, rồi Thủ tướng (1944 - 1946; 1958), Tổng thống Pháp (1959 - 19690, chủ trương ngoại giao độc lập tự chủ không lệ thuộc Mỹ

China's strangery for of strang nation xuất bản năm 2007.

Trung Mỹ quốc: tiếng Anh Chimerica; do Niall Ferguson (người Anh, giáo sư môn lịch sử tại Đại học Harvard) và Moritz Schularick (phó giáo sư kinh tế học tại John F. Kennedy Institute of the Free University of Berlin) đưa ra cuối năm 2006.

Năm 1812 Châu Âu chìm trong chiến tranh, Hoàng đế Pháp Napoléon đưa đại quân tấn công Nga, kết quả đại bại, binh sĩ chết gần hết do đói rét; nhân dịp đó nhiều nước Châu Âu (kể cả Anh) nổi lên chống Pháp. Cũng năm đó Mỹ tuyên chiến với Anh; quân đội Anh chiếm thủ đô Mỹ, lẽ ra Mỹ sẽ gặp nhiều khó khăn, nhưng vì Anh đang dốc sức đánh Pháp, chính phủ Anh, sợ

thua Napoleon nên không dám tiếp tục đánh Mỹ mà cuối cùng năm 1814

Anh ký hòa ước vơi Mỹ, nhờ đó Mỹ thoát nạn chiến tranh (1815 Anh và Phổ thắng Pháp). Vì thế tác giả nói tai họa của Châu Âu là cơ may của Mỹ.

Chính phủ quân phiệt Bắc Dương: chính phủ của tập đoàn quân phiệt phong kiến do Viên Thế Khải lập cuối đời nhà Thanh. Năm 1901 Viên nhậm chức Đại thần Bắc Dương. Sau Cách mạng Tân Hợi (1911), Viên cướp lấy chức Đại Tổng thống, hình thành tập đoàn quân phiệt đàn áp nhân dân, bán nước. Năm 1916, Viên chết, tập đoàn này chia rẽ, hỗn chiến với nhau; năm 1927 bị quân đội chính phủ cách mạng Tôn Trung Sơn tiêu diệt trong chiến tranh Bắc phạt.

https://thuviensach.vn

Tại hội nghị Hòa bình Paris (18/1 - 28/6/1919, có 32 nước tham gia, họp ở

điện Versailles) nhằm giải quyết các vấn đề sau Thế chiến I, Tổng thống Mỹ Wilson đề ra kế hoạch hòa bình, trong đó có thỏa hiệp để Nhật kế thừa các đặc quyền của Đức tại tỉnh Sơn Đông trung Quốc, phái đoàn trung Quốc phản đối, không kí hòa ước Versailles.

Ở đây tác giả muốn nói về Hội nghị Yalta (Yalta Conference), tức hội nghị

thượng đỉnh Mỹ - Liên Xô - Anh họp tại Yalta (Liên Xô) 4 - 11/2/1945 bàn các vấn đề sau khi Đức phát xít đầu hàng. Trong đó vì để tránh xung đột với Liên Xô, Mỹ đồng ý để Liên Xô được hưởng các đặc quyền của nước Nga Sa Hoàng tại Trung Quốc, như quyền thuê quân cảng Lữ thuận - Đại Liên (một cảng biển và đô thị công nghiệp quan trọng của Trung Quốc) và khai thác một số tuyến đường sắt, thừa nhận giữ nguyên tình trạng hiện có của CHND Mông Cổ (mà Trung Quốc cho là đất của mình)...

Khoản bồi thường Canh Tý: Năm 1900 Liên quân 8 nước phương Tây xâm lược Trung Quốc, năm sau ép chính quyền Mãn Thanh ký hiệp ước Tân Sửu, buộc Trung Quốc bồi thường cho 8 nước này 450 triệu lạng bạc (450

triệu dân, mỗi người nộp 1 lạng), gọi là khoản bồi thường Canh Tý. Năm 1908 - 1940, nhưng quy định chỉ dùng vào việc cho trung Quốc cử học sinh sang Mỹ du học. Nhờ đó trung Quốc có được một đội ngũ nhân tài cấp cao, về sau họ có đóng góp quyết định vào việc làm bom nguyên tử, vệ tinh và tên lửa.

Nguyên văn chữ Hán: Bách chiến bách thắng, phi thiện chi thiện giả dã; bất chiến nhi khuất nhân chi binh, thiện chi thiện giả dã.

Nguyên văn chữ Hán: Hiệp hòa vạn bang.

Nguyên văn chữ Hán: Tứ hải vô địch.

Nguyên văn chữ Hán: Hóa can qua vi ngọc bạch. Ý nói thay chiến tranh bằng tình hữu nghị.

Nguyên văn chữ Hán: Nhân giả vô địch.

The Pentagon's New Map: War ang Peace in the Twenty - First Century; xuất bản năm 2004.

Charles Krauthammer: Nhà báo Mỹ nổi tiếng, sinh 1950, tứng đoạt giải Pulitzer.

https://thuviensach.vn

Một lực lượng trước kia ít được chú ý nay nổi lên - ý nói lực lượng cuae bọn khủng bố nổi lên sau vụ 11 tháng 9.

Samuel Philipa Huntington, 1927 - 2008, nhà khoa học chính trị nổi tiếng nước Mỹ, tác giả học thuyết 'sự đụng độ giữa các nền văn minh' ('Clash of Civilizations', đề ra năm 1993).

Thời kỳ bùng nổ dân số: Tiếng Anh là Baby Boom, thời kỳ 1946 - 1964 số

dân Mỹ tăng thêm 78 triệu.

Biển Adriatic: vùng biển phân cách bán đảo Ý với bán đảo Balkan (gồm Croatia, Slovenia, Bosna và Hercegovina, Montenegro và Albania).

Biển Aegean: vùng biển nằm giữa Thổ Nhĩ Kì và Hy Lạp.

Nguyên văn chữ Hán: Đắc đạo đa trợ, thất đạo quả trợ. Đây là một câu trong thiên 'Công Tôn Sửu Hạ' sách 'Mạnh Tử'.

Nguyên văn chữ Hán: Đa hành bất nghĩa tất tự tệ.

Nguyên văn chữ Hán: Sư xuất hữu danh.

Nguyên văn chữ Hán: Nghĩa binh.

Nguyên văn chữ Hán: Nghĩa chiến.

Chủ nghĩa công lợi: Quan điểm lấy công hiệu thực tế hoặc lợi ích làm tiêu chuẩn hành vi.

Học thuyết Darwin - xã hội: Tức Social - Darwinist Tdeology, lý thuyết cho rằng xã hội loài người tiến hóa thông qua thuyết đấu tranh sinh tồn, trong đó chủng tộc nào thông minh hơn, khỏe mạnh hơn, thích nghi với môi trường tốt hơn sẽ là chủng tộc có quyền tồn tại; chủng tộc nào dốt nát, ốm yếu, kém thích nghi với môi trường sẽ bị đào thải.

Bernard Montgomery, 1887 - 1976, nguyên soái lục quân Anh, nhà chỉ huy quân sự nổi tiếng của lực lượng Đồng minh, từng đánh bại quân Đức đóng tại Châu Phi, tạo ra bước ngoặt trong thế chiến thứ II.

Xem chẳng hạn: http://www.careercast.com/jobs-rated/jobs-rated-2014-ranking-200-jobs-best-worst

Xem: http://www.ihes.fr/ lafforgue/textes/SavoirsFondamentaux.pdf Bản dịch của Phan Tất Đắc có từ năm 1976. Bản dịch mới và chính xác hơn của Nguyễn Tiến Dũng do Sputnik Eduation phát hành từ năm 2015. Trong https://thuviensach.vn

quyển “Nước Tí Hon” thì chữ K là “kết luận”, khi nói về các khám phá mới ở đây tôi dùng với nghĩa 'kiểm tra' khi làm toán..

Xem http: //gowers.wordpress.com/2008/07/25/what-is-deep-mathematics/

Tên một loại thuốc

Ý nói miệt thị, cờ Nhật màu trắng có mặt trời tròn đỏ ở giữa, bị ví như một miếng cao dán – ND. (Trong nguyên bản không có các chú thích, người dịch chịu trách nhiệm về các chú thích trong bản dịch).

Dương Châu là một thị trấn gần Nam Kinh – ND.

Giang Bắc là nói phía bắc sông Trường Giang, nói như ta là tả ngạn – ND.

Ixteerri, chứng phát cuồng, rồ dại – ND.

Còn gọi là trầm cảm, mang nỗi bực dọc không nói ra được và trở nên buồn phiền – ND.

Năm 1927 quân Giang Hữu thuộc quân đội Quốc dân đảng đang đánh đuổi quân Trực Lỗ chiếm Nam Kinh, ngày 24-3 xảy ra vụ cướp bóc và giết hại kiều dân và nhân viên các cơ quan và sứ quán nước ngoài ở Nam Kinh. Tàu chiến Anh Mỹ đỗ trên sông Trường Giang trả đũa, bắn đại bác vào thành suốt một giờ - ND.

Ví với mỹ nhân Dương Quí Phi của Đường Minh Hoàng đời nhà Đường –

ND.

Những địa danh nổi tiếng của thành phố Nam Kinh – ND.

Quân đội của chính phủ Trung Hoa dân quốc, do Quốc Dân Đảng nắm giữ -

ND.

Alexander Ernst Alfred Hermann von Falkenhausen (1878-1966) – ND.

Tấm gỗ dài rộng vài tấc có khía rãnh, thường gác trong mép chậu giặt để vò xát quần áo – ND.

Một loài cây lá nhỏ, xanh cả trong mùa đông, thường được tròng làm tường ngăn vườn cảnh – ND.

Một loại đàn hơi dùng nhà thờ, tư thế ngồi đàn tựa như đàn piano – ND.

Những vùng đất trong thành phố, nhiều nhất là ở Thượng Hải, Quảng Châu cắt ra cho người nước ngoài thuê – ND.

Tức khoảng hơn mười mét, thước Trung Quốc bằng 0,33 mét – ND.

https://thuviensach.vn

Tẩu thuốc của người bình dân Trung Quốc là một khúc tre nhỏ dài độ hai gang tay, đầu tẩu nhỉnh hơn thân một chút, khi hút túi thuốc con con vẫn treo lủng lẳng ở thân tẩu, khi nhổi thuốc, người ta cắm đầu tẩu vào túi thuốc và nhồi thuốc trong túi – ND.

Chỉ quân đội Quốc dân Đảng của Tưởng Giới Thạch – ND.

Nghĩa là ngồi lầu cất giấu ngọc.

Nhân vật trong tác phẩm nổi tiếng _Lương Sơn Bá – Trúc Anh Đài._ Hai người yêu nhau rồi cùng chết bên nhau. Câu chuyện được gọi là _Romeo và Juliet_ của Trung Quốc – ND.

Tam giáo là Nho, Đạo, Phật; Cửu lưu là nho, đạo, âm dương, pháo, danh, mặc, tung hoành, tạp, nông. Sau mang nghĩa rộng là các loại tôn giáo, học thuật, các tầng lớp xã hội, các hạng người… - ND.

Tứ thư: Luận ngữ, Đại học, Trung dung, Mạnh Tử; Ngũ kinh: Chu Dương, Thượng thư, Kinh thi, Lễ ký, Nghi lễ, Xuân Thụ. Sau mang nghĩa rộng là các trước tác kinh điển – ND.

Ổ điểm trên sông, ở đây là sông Tần Hoài – ND.

Tương đương 4 ngàn tệ bây giờ - ND.

Điệu nhảy của cao bồi miền Tây nước Mỹ, do lính thủy Mỹ truyền vào Trung Quốc – ND.

_Thương bất tri vong quốc hận_ Cách giang do xướng hậu đìn hoa. Hai câu trong bài thơ _Bạc Tần Hoài_ của Đỗ Mục, có nghĩa là: Con hát không biết cái hận mất nước, bên kia sông còn hát khúc Hậu Đình Hoa – ND.

Quân Tam phủ là quân lính lấy ở ba phủ Thiệu Thiên, Hà Trung và Tĩnh Gia thuộc tỉnh Thanh Hóa, quê hương Chúa Trịnh, chuyên làm nhiệm vụ

bảo vệ kinh thành, được xem là ưu binh.

Là con của Lê Duy Vĩ khi lên ngôi đổi tên là Lê Duy Kỳ, là vị vua thứ 16

và là vị vua cuối cùng của nhà Lê Trung Hưng.

Luật lấy dân làm lính chia ra 10 nhà làm một bảo. 500 nhà là một đô bảo.

Mỗi bảo có đặt hai người chánh phó để dạy dân Huyện tập võ nghệ.

Nhà nước giao ngựa cho các bảo phải nuôi, con nào chết thì dân theo giá định mà bồi thường lại.

https://thuviensach.vn

Đặt ra một sở mua bán ở chốn kinh sư, để có những hàng hóa gì dân sự bán không được thì nhà nước mua thu cả lấy mà bán. Những nhà buôn ai cần phải vay tiền thì cho vay, rồi trả lãi.

Dương Quí Phi tức Dương Ngọc Hoàn người tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc ban đầu làm thị nữ cho Thọ Vương, con trai Đường Huyền Tông, có nhan sắc giống với một quí phi mới mất, nên được Vua yêu phong làm Quí Phi.

Nhờ vậy, họ hàng bà chiếm được địa vị cao. Nhà Vua là người đa tình, Dương Ngọc Hoàn nhờ sắc đẹp và tài múa hát nên rất được ân sủng. Trong tình yêu, họ là một đôi tâm đầu ý hợp. Tuy Dương Quí Phi có chút điều tiếng trong quan hệ với An Lộc Sơn, nhưng khi viên tướng này phản lại triều Đường thì nàng vẫn bị tên này biên lục tội trạng cùng anh trai Dương Quốc Trung. Dưới sức ép của binh lính, vua Đường Minh Hoàng đã phải chấp nhận cho Dương Quí Phi thắt cổ chết để giải vây cho triều đình. Sau cái chết, nhà Vua vẫn ngày đêm tưởng nhớ Dương Quí Phi. Cảm động mối tình này, nhà thơ Bạch Cư Dị đã viết tác phẩm 'Trường hận ca' mà từng chữ

được xem là đẹp như ngọc ngà khiến cho nhiều thế hệ cảm kích và rung động.

Bà là vợ của Chúa Trịnh Sâm, rất được Chúa yêu mến sủng ái. Theo 'Từ

điển nhân vật lịch sử Việt Nam', bà là người đã gây ra nhiều tai ác trong phủ Chúa Trịnh và triều đình Hậu Lê.

Theo Nguyễn Tiến Đoàn, “Bài đề từ Truyện Kiều và thơ vịnh Kiều của Đoàn Nguyễn Tuấn”, Kỷ yếu Dòng chảy văn hóa xứ Nghệ”, Nxb. Văn học, 2012.

Nguyễn Hành là em ruột Nguyễn Thiện, cùng là con trai của Nguyễn Điều, anh cùng cha khác mẹ với Nguyễn Du.

Là tên cửa sông Lam, ranh giới tự nhiên của hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.

Theo “Làng Tiên Điền”, Làng văn hóa cổ truyền Việt Nam, Nxb. Thanh niên, 2001 của Vũ Ngọc Khánh.

Mộ Nguyễn Nghiễm táng ở khu Đồng Dài được phát hiện năm 1995, không có phần đắp nổi, phần chìm xây chắc bằng vữa tam hợp. Năm 1997 và 2003 mộ được nâng cấp nhưng vẫn được giữ nguyên hiện trạng để phẳng với mặt đất.

https://thuviensach.vn

Quang Trung muốn nắm dân số và quân số nên bắt mọi người phải mang tín bài, goi là thẻ Thiên hạ đại tín.

Tám cảnh đẹp Nghi Xuân là: (1)Hồng Sơn liệt chướng (Núi Hồng thành dựng) (2)Hoa phẩm thắng triền (Hoa phẩm chợ đông - chợ trên bến dưới thuyền, nằm gần đường cái, thông thương nam bắc) (3)Cô Độc lâm lưu (Nghé lẻ lội rào, con nghé lẻ đàn lội sông)(4)Uyên Trừng danh tự (Chùa đẹp Uyên Trừng)(5)Quần mộc bình sa (Bãi cát bằng Cồn Mộc) (6)Giang Đình cổ độ (Bến đò cổ Giang Đình) (7)Song ngư hí thủy (Đôi cá giỡn sóng nước) (8)Đan Nhai qui phàm (Cửa Hội buồm về).

Theo Năm thế kỷ văn Nôm người Nghệ, Thái Kim Đỉnh biên soạn, tập II, Nxb. Nghệ An, 2001.

'Thác lời trai phường nón': Các từ lịp, tơi, bó vọt, đống sườn, bẹ móc, nắm giang chỉ những vật dụng của nón, tơi.

La Thành, một tên gọi khác của thành Nghệ An xưa. Không nên lầm với La Thành (Đại La).

Đoạn trên trích lại sách “Ba trăm năm lẻ” của Vũ Ngọc Khánh in trong Tùng thư 'Truyện Kiều Vũ Ngọc Khánh: Truyện Kiều trong văn hóa Việt Nam' từ trang 243 đến 249, Nxb, Thanh Niên, 2013. Đoạn văn phù hợp với mạch truyện, tác giả chép lại để bày tỏ lòng tưởng nhớ đến thân phụ mình: Vũ Ngọc Khánh (1926 - 2012).

Phó giáo sư Vũ Ngọc Khánh.

Nhiêu: Cách gọi những người trẻ tuổi thường chưa có vợ, có chồng.

Xuất xử: Theo Kinh Dịch: “Quân tử chi đạo hoặc xuất hoặc xử”. Xử thế là ở lại với đời, còn gọi là hành; xuất thế là ra khỏi đời gọi là tàng.

Một địa danh cũ có từ thời Hậu Lê. Xứ Sơn Nam gồm phần đất của các tỉnh phía nam đồng bằng Bắc Bộ như Hưng Yên, Hà Nam, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình.

Ngô Thì Nhậm là thầy của Trịnh Khải biết âm mưu cướp ngôi của Khải, phát giác nên được phong Hữu Thị Lang bộ Công. Nhưng bố của Thì Nhậm trước đó không đồng tình đã uống thuốc độc chết. Ba người khác là Trịnh Khải (quân phụ), Khắc Tuân và Xuân Hán - phụ chấp - đều bị tội. Tứ

phụ là thân phụ, quân phụ và hai phụ chấp (bạn của bố).

https://thuviensach.vn

Duy Vĩ (? - 1771) là con trưởng của Lê Hiển Tông.

Chích quái: bộ Lĩnh Nam chích quái của Trần Thế Pháp, sưu tập các chuyện lạ vào loại sớm ở Việt Nam; Truyền kỳ: chỉ bộ Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ.

Tựa đề các truyện trong Lan trì kiến văn lục của Vũ Trinh.

Theo Phạm Trọng Chánh: “Nguyễn Du mười năm gió bụi” thì trước khi đi sứ Trung Quốc, Nguyễn Du đã có một chuyến đi riêng, một mình. Chúng tôi ủng hộ phán đoán này.

Trong quan niệm chính thống lúc bấy giờ, quân Tây Sơn bị xem là người xứ khác, không thuộc cai quản của triều Lê.

Theo lập luận của Tiến sĩ Phạm Trọng Chánh sống tại Paris, Pháp.

Ứng khẩu thành thơ.

Theo lập luận của tiến sĩ Phạm Trọng Chánh, Paris, Pháp.

1. Cuộc chiến tranh Peloponnesus từ năm 431 đến năm 404 TCN. Toàn bộ

Hy Lạp bị cuốn vào cuộc chiến tranh kéo dài giữa Athens và Sparta. Sparta trội hơn trên đất liền, nhưng Athens lại mạnh hơn trên biển. Với sự giúp đỡ

của người Ba Tư, Sparta đã tiêu diệt được gần như toàn bộ hạm đội của Athens tại trận đánh ở Sicily, và hoà bình tạm thời đạt được vào năm 421

CN.

2. Sparta có hai hệ tộc hoàng gia là hệ Agiad và hệ Eurypontid. Cả hai hệ

này đều cho rằng mình thuộc dòng dõi Hercules. Agis II thuộc hệ

Eurypontid còn Agesilaus là người em cùng cha khác mẹ. Sparta luôn luôn có hai vua cùng giữ ngai vàng. Ðây là con cháu của hai anh em, những người đã giải phóng và dựng nên thành bang này sau cuộc chinh phục của người Dorian. Agis II này không phải là Agis, 'Nhà cải cách của Sparta', người trị vì trong giai đoạn 245 - 241 TCN.

3. Xem thêm cuộc đời của Alcibiades trong truyện về Nicias.

4. Lysander (chết năm 395 TCN): Ðô đốc hải quân và là chính khách nổi tiếng của Sparta, người đã đưa Sparta đến chiến thắng cuối cùng trước Athens trong cuộc chiến tranh Peleponnesian với trận Aegospotami và đại thắng liên minh Athens tại Hellespont (ngày nay là Dardanelles thuộc Thổ

Nhĩ Kỳ). Tới năm 404 TCN, Athens buộc phải đầu hàng. Lysander định https://thuviensach.vn

thiết lập các chính quyền quý tộc cho Athens và các thành bang liên minh, nhưng người Sparta bác bỏ chủ trương đó và lập lại nền dân chủ ở

Athenian. Lysander ủng hộ Agesilaus II lên làm vua Sparta, hy vọng Agesilaus sẽ trở thành vua bù nhìn nhưng Agesilaus đã chứng tỏ năng lực và sự độc lập của mình. Năm 395 TCN, khi chiến tranh với Boeotia nổ ra, do Corinth và Thebes cầm đầu, Lysander được bổ nhiệm làm thống chế

nhưng bị giết trong trận đánh ở Haliartus.

5. Lúc này, đất nước Hy Lạp đang xảy ra cuộc chiến tranh Peloponnesus, mọi thành phố của Hy Lạp đều bị tàn phá vì cuộc nội chiến giữa phe dân chủ (liên minh Athens) và phe quý tộc (liên minh Sparta). Do đó, cuộc chiến tranh này không đơn thuần là cuộc chiến giữa hai thành phố mà là cuộc chiến tranh giữa hai ý thức hệ chính trị đối lập.

6. Aegea:quần đảo Aegea gồm hàng trăm đảo nhỏ nằm ở phía nam biển Aegea, nằm trên biển Ðịa Trung Hải giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ.

7. Aulis: thuộc lãnh thổ Thebes xưa kia, nằm trên bờ biển đông Hy Lạp, đối diện đảo Euboea. Trong Thần thoại Hy Lạp, nơi đây là điểm khởi đầu cho cuộc hành trình chiến đấu với thành Troy.

8. Agamemnon là vua vương quốc Mycenae, một trung tâm văn hoá của thời kỳ đồ Ðồng ở Peloponnese, người chỉ huy các chiến binh Hy Lạp trong cuộc chiến tranh ở thành Troy (khoảng năm 1250 TCN). Cuộc tranh cãi giữa Agamemnon với Achilles về lễ vật cúng tế là nàng Brises là khởi nguồn của trường ca Iliad. Trước khi Agamemnon rời Aulis đến thành Troy, nữ thần Artemis nói rằng chàng phải hiến tế con gái của mình là thiếu nữ Iphigenia, nếu chàng muốn được thuận buồm xuôi gió. Vật tế này là để

trả món nợ cũ cho nữ thần. Sau khi Agamemnon chiến thắng trong cuộc chiến tranh thành Troy, chàng trở về nhà và bị vợ là Clytemnestra giết hại.

Con trai chàng là Orestes đã báo thù cho cái chết của cha. Các vở kịch cổ

điển của Aeschylus là Agamemnon, Choephori và Eumenides kể các câu chuyện về Orestes.

9. Theo thần thoại La Mã là nữ thần chiến tranh Diana.

10. Khi Agamemnon sắp sửa giết con gái để tế thần, nữ thần đã bắt người con gái đi và thay vào đó là một con hươu. Vì thế nên Agesilaus đoán rằng https://thuviensach.vn

con hươu mới thực sự là vật tế mà nữ thần muốn, vì Artemis là nữ thần săn bắn. Agamemnon bị khó xử vì chàng đã giết một con hươu đực cho lễ tế

nên để chuộc lỗi chàng đã hứa với nữ thần sẽ cúng cho nữ thần thứ chàng yêu quý nhất mà chàng nhận được vào năm sau, đó chính là cô con gái Iphigenia. Chàng trì hoãn cho đến khi nàng trở thành một thiếu nữ. Khi chàng hạ được thành Troy, nữ thần Diana đã gây bão tố không cho thuyền Hy Lạp trở về cho đến khi Agamemnon chịu trả nợ cho nữ thần.

11. Ephesus: thành phố được thành lập từ thế kỷ XIII TCN bởi những tín đồ của nữ thần Cybele, sau đó là người Ionia và người La Mã. Chính tại đây người La Mã đã xây dựng Ðền thờ thần Artemis, một trong bảy kỳ

quan của thế giới cổ đại. Hiện nay, khu vực này thuộc Izmir, Thổ Nhĩ Kỳ

và là một trong những di chỉ khảo cổ lớn nhất thế giới.

12. Vương quốc Ba Tư chia thành các vùng lãnh địa do các phó vương cai quản. Tước hiệu phó vương được vua Ba Tư phong và được truyền từ đời này qua đời khác giống như danh hiệu bá tước ở châu Âu thời phong kiến.

13. Cuộc viễn chinh của binh đoàn 10.000 đến bờ biển này là một trong những cuộc hành trình vĩ đại nhất trong nền văn học phuơng Tây. Nhà sử

học Xenophon đã kể lại chuyện này trong cuốn Anabasis. Một trong những người mưu toan giành ngai vàng ở Ba Tư đã cầu xin sự giúp đỡ của quân đánh thuê Hy Lạp. Vào năm 401 TCN, những người này suýt nữa đã chiếm được Babylon. Trong trận Cunaxa, họ dễ dàng đánh bại quân châu Á, nhưng người thuê họ bị chết nên họ phải tìm đường vượt qua lãnh thổ của kẻ thù, từ Babylon tiến về biển Ðen. Trên đường rút chạy họ phải đánh lại nhiều quốc gia và chịu nhiều gian khổ, nhưng cuối cùng phần lớn trong số

họ đều trở về Hy Lạp. Khi trở về, họ gieo tin rằng Ba Tư rất dễ bị chinh phục.

14. Babylon: được coi là một trong những thành phố lớn nhất của thế giới cổ đại, ngày nay nằm gần Baghdad thuộc Iraq, giữa sông Euphrate và sông Tigris. Babylon là thủ đô của đế chế Babylonia thời thiên niên kỷ thứ nhất và thứ hai trước công nguyên. Ðây là nơi các nhà khảo cổ tìm được phế tích của vườn treo Babylon, một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại.

https://thuviensach.vn

15. Phrygia: vùng đất thuộc đế chế Ba Tư, ngày nay là miền bắc Thổ Nhĩ

Kỳ nơi có thủ đô Ankara.

16. Thrace xưa kia là một vùng đất rộng lớn do một dân tộc hiếu chiến thành lập nên vào khoảng thế kỷ V TCN thuộc đế chế Ba Tư, hiện nay là một phần lãnh thổ của Hy Lạp, Bulgary và một phần của Thổ Nhĩ Kỳ. Tên gọi Thrace sau này dùng để chỉ phần lớn phía đông bán đảo Ban-căng.

17. Chaeronea, một thị trấn cổ xưa của vùng Boeotia, Hy Lạp, ngày nay có tên là Chaironeia. Tại đây, người Athens và người Thebes bị vua Philip II của Macedonia và con trai là Alexander 'Ðại đế' đánh bại thảm hại năm 338

TCN. Thất bại này đã mở đầu sự cai trị của người Macedonia trên toàn cõi Hy Lạp. Chaeronea chính là quê hương của Plutarch, tác giả cuốn sách này.

18. Trong phong tục của người Hy Lạp cổ, những người chiến thắng thường dừng lại để cướp áo giáp của kẻ thù. Nên nếu các xác chết của quân Sparta vẫn còn áo giáp nghĩa là họ vẫn giữ vững được trận địa. Những cuộc giao đấu giành áo giáp của những người anh hùng đã hy sinh là chủ đề

chính trong bản anh hùng ca Iliad của Homer.

19. Achaea (Akhaia): một tỉnh thuộc Tây Hy Lạp.

20. Acarnania vùng núi phía tây bắc nước Hy Lạp cổ, ngày nay là tỉnh Aitoloakarnania, thuộc miền Tây Hy Lạp.

21. Trong phần viết về cuộc đời Pelopidas có kể lại chi tiết về sự kiện này và những tai hoạ gây nên do sự bất công của Sparta.

22. Sphodrias bị lừa vì người Athens đã biết trước. Xem phần viết về cuộc đời Pelopidas.

23. Epaminondas (418?-362 TCN): chính khách, triết gia và thống chế rất xuất sắc của Thebes. Nhờ tài năng quân sự, ông đã đưa Thebes lên địa vị bá chủ ở Hy Lạp. Ông sinh tại Thebes, kinh đô của xứ Boeotia, là học trò của Lysis xứ Tarentum, nhà triết học Hy Lạp theo trường phái Pythago. Năm 371 TCN, Epaminondas thay mặt cho Thebes tại hội nghị hoà bình của các thành bang Hy Lạp tại Sparta. Trong cuộc xung đột với Sparta sau đó, được bổ nhiệm làm tổng chỉ huy quân đội Thebes Epaminondas đã đánh bại Sparta trong trận Leuctra rất nổi tiếng. Năm 370 TCN, ông xâm chiếm vùng Peloponnesus, tấn công Sparta, và giải phóng Messenia khỏi sự cai trị

https://thuviensach.vn

của Sparta. Năm 362 TCN, ông chỉ huy cuộc chiến tranh lần thứ 4, và là lần cuối cùng chống lại liên minh Sparta nhưng cái chết của ông làm nản lòng binh sĩ. Plutarch cũng viết về cuộc đời của Epaminondas, nhưng nay không còn nữa. (Xem thêm câu chuyện về cuộc đời về Pelopidas).

24. Trận Leuctra (năm 371 TCN) là một thảm hoạ tồi tệ nhất trong lịch sử

Sparta. Kể từ đó, Sparta không bao giờ khôi phục được sức mạnh quân sự

từng có. (Xem cuộc đời của Pelopidas để biết thêm về trận đánh này).

Leuctran ngày nay thuộc vùng Attica, Hy Lạp. Nhược điểm của Agesilaus không chỉ là hay thiên vị mà còn rất tư thù cá nhân. Ðiều này đặc biệt đúng trong trường hợp của Thebes. Liên tục gây những cuộc chiến, ông đã vi phạm luật của Lycurgus ngăn cấm tiến hành chiến tranh lâu dài với cùng một kẻ thù. Làm như vậy, vô hình chung ông đã biến người Thebes trở nên thiện chiến hơn và cuối cùng trở nên ngang tầm với Sparta. Khi Agesilaus trở về nhà và bị thương sau trận đánh, có người Sparta đã nói với ông: 'Ðó là phần thưởng mà người Thebes đã trả cho ngài vì công lao huấn luyện họ

từ những người bình thường thành những chiến binh tinh nhuệ và giàu ý chí'.

25. Doria là một trong ba tộc người chính của Hy Lạp cổ, hai tộc kia là Aeolia và Ionia. Theo truyền thuyết, người Doria lấy tên mình theo Dorus, con trai của Hellen, người đã sống ở Doris, mẫu quốc của người Doria.

Người Doria di cư tới đảo Crete và các đảo thuộc quần đảo Aegea khác.

Truyền thuyết cũng kể rằng người Doria xâm chiếm bán đảo Peloponnesus vào khoảng năm 1104 TCN. Từ bán đảo Peloponnesus người Doria xâm chiếm phía tây nam vùng Tiểu Á và các đảo láng giềng như đảo Sicily. Họ

nói thổ ngữ Hy Lạp cổ gọi là Doric.

26. Arcadia (Arkadhia): một tỉnh nhỏ thuộc vùng Peloponnesus, Hy Lạp.

27. Mantinea: nơi xảy ra trận đánh lớn năm 418 TCN, phe Sparta đã thắng phe Athens trong cuộc chiến tranh Peloponnesus, nay thuộc vùng Peloponnesus, Hy Lạp.

28. Ngày nay là tỉnh Messenia thuộc vùng Peloponnesus, Hy Lạp.

1. Trong thần thoại Hy Lạp, Ixion là vua của người Thessaly, được thần Zeus mời đến thăm ngôi nhà của những vị thần trên ngọn núi Olympus. Tại https://thuviensach.vn

đó, Ixion gặp và đem lòng thèm khát Hera (Juno), vợ của thần Zeus (Jupiter), nữ hoàng của những vị thần. Biết rõ ý đồ bẩn thỉu này, thần Zeus đã tạo ra một đám mây có hình giống hệt thần Hera. Ixion đã tư thông với đám mây này mà cứ ngỡ rằng đã chinh phục được thần Hera. Ðám mây sinh ra những con nhân mã (Centaur) là những đứa con nửa người, nửa ngựa. Vì tội lỗi này, Ixion bị đày xuống địa ngục của thần Hades, bị trói vào một bánh xe lớn rồi bị bánh xe nghiến khi nó quay tròn.

2. Lycugus (800 năm TCN) đã ra lệnh cấm sử dụng vàng bạc ở Sparta để

ngăm cấm mọi tội lỗi xấu xa có thể du nhập vào đây. Nhưng tới thời Agis, lệnh cấm này bị huỷ bỏ.

3. Sparta có hai gia đình hoàng gia, vì vậy thường có hai vua một lúc.

Những dòng tộc hoàng gia này chấm dứt vào năm 222 TCN. (Xem thêm truyện về Lycugus).

4. Hội đồng giám quan là một ủy ban gồm năm người, được bầu chọn hàng năm, có quyền điều hành chính phủ. Giám quan không được bầu lại.

5. Ðây không phải là thống chế Lysander (chết năm 395 TCN), người đã làm nên chiến thắng trong cuộc chiến tranh Peloponnesian giữa liên minh Athens và Sparta.

6. Ðây cũng không phải là vua Agesilaus II (444?-360?TCN), người được kể trong cuốn truyện này.

7. Cuốn kinh Leviticus kể rằng: Jehovah, chúa trời của người Do Thái, đã ra lệnh cho họ cứ 50 năm một lần phải huỷ bỏ mọi hợp đồng và văn tự thế

chấp tài sản. Ông cũng cấm họ tính lãi vay. Một điều răn khác trong cuốn kinh Deuteronomy là cứ 7 năm một lần phải huỷ bỏ mọi món nợ. Nếu không thì lãi vay phải trả sẽ rất lớn và như vậy sẽ có một số ít người may mắn trở thành những người cho vay dần dần sẽ chiếm giữ mọi tài sản trong khi những người dân còn lại trở nên nghèo đói. Không ai biết những người Do Thái tôn trọng những điều răn này bao lâu, hay liệu có bất kỳ mối liên hệ nào giữa sự bãi bỏ lễ Ðại xá và cuộc chinh phục Jerusalem của Babylon không.

8. Quyền công dân Sparta chỉ ban cho những người có cha mẹ đều là công dân, những người đã hoàn thành khoá huấn luyện của Sparta. Họ được https://thuviensach.vn

phép ăn chung, đóng thuế và thi hành những bổn phận của mình và được gọi là Spartiates. Những người không hoàn thành khoá huấn luyện phải chấp nhận địa vị thấp hơn. Người Perioeci là những công dân tự do tại các vùng đất bị chinh phục, không phải là người Sparta. Họ có địa vị cao hơn những người nô lệ trong trật tự xã hội Sparta và có quyền tự trị ở mức độ

nhất định. Nô lệ là những người dân bản xứ, bị người Sparta chinh phục rồi biến thành nô lệ. Mỗi người nô lệ hàng năm phải chịu đánh roi, mặc áo da thuộc và mũ da chó để họ nhớ đến thân phận của mình.

9. Lời tiên tri Thalamae được ban ra tại đền thờ nữ thần Pasiphae. Plutarch kể lại rằng một số người nói Pasiphae là mẹ của thần Ammon (vị thần mà Alexander 'Ðại đế' tuyên bố là cha mình), trong khi những người khác nói rằng đây chỉ là cái tên khác của nàng công chúa Cassandra của thành Troy, được vua Agamemnon mang về Hy Lạp. Cassandra được ban phát tài tiên tri, nhưng nàng nguyền rủa rằng sẽ không có ai tin vào những lời cảnh báo của nàng. Một truyền thuyết khác kể rằng nữ thần Pasiphae chính là tiên nữ

Daphne, mối tình đầu của thần Apollo, đã thoát khỏi lòng ham muốn của thần Apollo bằng cách biến thành cây nguyệt quế. Sau đó, quà tặng mà Apollo ban cho cây này là tài tiên tri.

10. Theo hiến pháp của Sparta, dân chúng có quyền bỏ phiếu quyết định những vấn đề quan trọng nhưng Viện Nguyên lão, bao gồm 28 vị nguyên lão mới có quyền quyết định có cho dân chúng bỏ phiếu không. (Xem thêm câu chuyện về cuộc đời Lycugus trong tập sách này).

11. Ðây không phải là nàng Chilonis, người được kể trong câu chuyện về

Pyrrhus.

12. Poseidon (Hải vương) là vị thần biển cả của Hy Lạp. Ông và thần Hades (Diêm vương) là anh em thần Zeus. Sau khi phế truất cha là Cronos để giành quyền làm vua của những vị thần, Zeus đã chia thế giới làm 3

vương quốc. Thần Zeus cai quản mặt đất và bầu trời, thần Poseidon cai quản biển cả còn thần Hades cai quản thế giới bên kia.

13. Xã hội Sparta sau cái chết của Agis được Plutarch kể trong truyện về

Cleomenes, không có trong tập sách này: 'Những công dân chỉ thích ăn không ngồi rồi và hưởng thụ. Nhà vua để cho mọi người được tự do sống https://thuviensach.vn

theo ý riêng, hài lòng nếu không ai quấy rầy ông khỏi việc ăn chơi, thưởng ngoạn. Lợi ích chung bị phớt lờ vì tất cả mọi người chỉ quan tâm đến những lợi ích cá nhân. Nói đến việc giáo dục và luyện tập cho các thanh niên hay nói về nhà nước Sparta cũ là rất nguy hiểm thậm chí có thể bị buộc tội phản bội chống lại nhà nước đương thời'.

1. Ðền thờ nữ thần Artemis (trong thần thoại La Mã là nữ thần Diana) ở

Ephesus (nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ) được xây từ thế kỷ thứ 6 TCN, sau này bị

phá huỷ năm 262 sau CN. Ngôi đền này là 1 trong 7 kỳ quan của thế giới cổ đại.

2. Iliad là cuốn sách luôn được mọi chiến binh yêu thích. Ðây là một tập thơ do Homer sáng tác, kể về một vài tuần trong năm thứ 9 của trận bao vây thành Troy (khoảng năm 1250 TCN). Achilles, một chiến binh cũng dũng cảm và vĩ đại như Alexander, mất đi người bạn thân nhất trong trận đánh nên tìm mọi cách trả thù quân địch. Những khai quật khảo cổ mới đây cho thấy thành Troy thực sự từng tồn tại và rộng lớn đúng như Homer miêu tả.

3. Byzantine là một thành bang Hy Lạp cổ đại, ngày nay là thành phố

Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 196 bị người La Mã chinh phục nhưng đến năm 330 được Hoàng đế Constantine Ðệ nhất khôi phục rồi đổi tên là Constantinople, kinh đô của vương quốc Byzantine cho tới năm 1453. Ðây là thành phố lớn nhất trong thế giới của người Cơ Ðốc giáo.

4. Maedi: sau khi bị Alexander 'Ðại đế' chiếm đóng bị đổi tên thành Alexandropolis, hiện nay là Alexandroupolis, thuộc vùng Ðông Macedonia và Thrace, Hy Lạp.

5. Trong trận Chaeronea (năm 338 TCN), vua Philip của Macedonia đã đánh bại liên minh của người Athens rồi trở thành bá chủ Hy Lạp. Nhưng 2

năm sau vua Philip bị ám sát.

6. 'Binh đội Thần thánh' của người Thebes là đội quân vô cùng tinh nhuệ

gồm 300 người được miêu tả trong cuộc đời Pelopidas.

7. Olympias (375?-316? TCN) là nữ hoàng Macedonia. Olympias là con gái vua vương quốc Epirus (phía Tây Nam nhà nước Hy Lạp cổ đại).

https://thuviensach.vn

8. Demosthenes (384-322 TCN) là nhà hùng biện vĩ đại nhất trong thế giới Hy Lạp cổ đại. Ông là người vận động phong trào đấu tranh chống ách cai của người Macedonia. Năm 346 TCN, Demosthenes được cử tới đàm phán hiệp ước hoà bình giữa Athens và Macedonia. Nhờ nỗ lực của ông, năm 340 TCN, vua Philip đã phải trì hoãn việc xâm chiếm vương quốc Byzantine (ngày nay là Istanbul). Nhưng sau đó, liên minh giữa người Thebes và Athens bị vua Philip đánh bại trong trận Chaeronea năm 338

TCN. Năm 324 TCN, Demosthenes bị kết án vì nhận hối lộ của Harpalus, người chiếm giữ kho của cải vô cùng to lớn của Alexander 'Ðại đế'. Sau khi Alexander chết năm 323 TCN, Demosthenes lại thúc giục người Hy Lạp nổi dậy đòi tự do nhưng người kế tục Alexander là Antipater đã dập tắt mọi sự bạo loạn và đòi người Athens phải trao nộp những lãnh tụ yêu nước, trong đó có Demosthenes. Một dị bản khác với truyện kể của Plutarch là khi Ðại hội dân chúng của Athens quyết định kết án tử hình những người này thì Demosthenes trốn đến đảo Calauria rồi tự tử tại đây. Plutarch cũng viết về cuộc đời của Demosthenes nhưng chúng tôi không đưa vào tuyển tập này.

9. Một cuộc chiến tranh toàn Hy Lạp chống lại người Ba Tư đã được mơ

ước từ rất lâu. Xenophon và 10.000 chiến binh đã làm được điều này và đem về nhiều của cải. Agesilaus cũng dễ dành giành được thắng lợi cho đến khi bị gọi về tham gia cuộc nội chiến giữa các thành bang Hy Lạp.

10. Diogenes của xứ Sinope (412?-323 TCN), triết gia Hy Lạp, được coi là cha đẻ của chủ nghĩa Hoài nghi (Cynicism). Ông là người có nhiều tư

tưởng rất độc đáo.

11. Ðây là nơi diễn ra cuộc chiến tranh thành Troy (khoảng năm 1250

TCN), cách cực nam của sông Dardanelles (Hellespont) 6km, thuộc Thổ

Nhĩ Kỳ. Tại đó, tổ tiên của Alexander, Achilles vĩ đại, cháu nội của Aeacus đã ghi được những chiến công mà trường ca Iliad của Homer đã làm nên bất tử. Tóm tắt câu chuyện như sau: Eris, nữ thần của sự bất hoà, tức giận vì không được mời đến dự đám cưới của Peleus (cha của Achilles) và Thetis (một nữ thần biển). Nhưng nữ thần vẫn tới và ném ra một quả táo vàng có khắc dòng chữ 'Dành cho người phụ nữ quyến rũ nhất'. Ba nữ thần https://thuviensach.vn

tranh giành nhau quả táo vàng này là Hera (Juno): nữ hoàng của các vị

thần, Aphrodite (Venus) nữ thần tình yêu và Athena (Minerva) nữ thần của sự khôn ngoan. Ðể giải quyết cuộc tranh chấp này, 3 nữ thần đồng ý chọn Paris, vị hoàng tử trẻ tuổi của thành Troy, một trung tâm hùng mạnh đang kiểm soát con đường buôn bán giữa biển Ðen và biển Aegean, làm người phán xử. Ba nữ thần cố tìm cách thuyết phục chàng. Hera hứa cho chàng làm vua của toàn cõi châu Á. Athena hứa cho chàng trí tuệ thông minh còn Aphrodite hứa một điều mà chàng trai trẻ khó có thể từ chối: người đàn bà đẹp nhất thế giới. Về bản chất, đó là những chọn lựa mà bất kỳ chàng trai nào cũng phải quyết định: tiền bạc, tình yêu hay sự thông minh. Tất nhiên Paris chọn Aphrodite, và nàng Helen chính là phần thưởng của chàng.

Nhưng lúc đó Helen cũng chuẩn bị làm đám cưới. Paris tới Sparta và được Menelaus, vua của Sparta và là chồng của Helen, đón tiếp niềm nở. Nhưng Paris đáp lại lòng hiếu khách này bằng cách đánh cắp vợ nhà vua và nhiều của cải khác đem về Troy. Anh của Menelaus là Agamemnon, vua xứ

Mycenae, tập hợp một đạo quân lớn quyết tâm trừng phạt Paris và thành Troy. Sau 10 năm công phá, thành Troy bị thất thủ do mắc mưu 'Con ngựa thành Troy'. Người Hy Lạp đóng một con ngựa gỗ khổng lồ, to hơn cửa thành của Troy, rồi giả bộ chuẩn bị dong thuyền về nhà. Bên trong con ngựa là những chiến binh Hy Lạp dũng cảm nhất. Bất chấp lời cảnh báo của Cassandra, người Troy bị mắc lừa. Họ phá một lối đi trên tường thành để dắt con ngựa vào, rồi mọi người tổ chức ăn mừng. Vào đêm khuya, khi người dân thành Troy đã ngủ say, các chiến binh Hy Lạp chui ra, mở cổng thành rồi tràn vào thành và cướp phá cả thành phố. Chiến thắng này đã chấm dứt sự tồn tại của thành Troy, nhưng Aeneas, một hoàng tử của phe đồng minh với Troy, cùng với một số bạn bè đã trốn thoát, sau đó đã lập nên thành Rome. Aeneas là con của nữ thần Aphrodite (Venus) và một hậu duệ của vị vua đầu tiên của thành Troy.

12. Người bạn thân nhất của Achilles là Patroclus mượn áo giáp của Achilles để tham gia trận đánh nhưng bị Hector đâm chết khi chàng đang say sưa với chiến thắng. Nỗi đau thương của Achilles với bạn của mình sau https://thuviensach.vn

đó lặp lại y hệt với Alexander khi chàng mất đi người bạn thân thiết nhất là Hephaestion. Homer là nhà thơ mà Alexander đã nói đến.

13. Sông Granicus gần thành phố Dardanelles (Hellespont), thuộc Thổ Nhĩ

Kỳ.

14. Thuộc bán đảo Halicarnassus, ngày nay có tên là Bodrum thuộc tỉnh Mugla, phía tây Thổ Nhĩ Kỳ.

15. Ðây là vua Darius III, cháu nội của vua Darius II, làm vua Ba Tư trong giai đoạn 336-330 TCN. Ông lên ngai vàng nhờ viên thái giám là Bagoas, sau khi ám sát vua Artaxerxes III và vua Arses. Nhưng sau đó, Darius lại giết Bagoas. Trong suốt 6 năm làm vua, Darius III dẫn người Ba Tư chống lại Alexander 'Ðại Ðế' nhưng bị đánh bại trong trận Issus năm 333 TCN và trận Gaugamela năm 331 TCN rồi chết ở đây.

16. Lycia là lãnh thổ thuộc đế chế Ba Tư, nay là tỉnh Antalya, miền nam Thổ Nhĩ Kỳ.

17. Gordium: thành phố thuộc Phrygia, lãnh thổ Ba Tư, nằm gần Ankara, thủ đô Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay.

18. Cilicia: một vùng lãnh thổ nhỏ thuộc đế chế Ba Tư, nay thuộc miền nam Thổ Nhĩ Kỳ.

19. Issus: thành phố nơi đã chứng kiến 3 trận chiến nổi tiếng: Alexander

'Ðại Ðế' đánh thắng Darius III của Ba Tư năm 333 TCN, Lucius Septimius Severus đánh bại đối thủ để lên ngôi Hoàng đế La Mã năm 194 sau CN và Hoàng đế Heraclius của Byzantine (Thổ Nhĩ Kỳ) đánh thắng người Ba Tư

năm 622 sau CN. Nay thuộc tỉnh Hatay, phía nam Thổ Nhĩ Kỳ.

20. Nhà sử học Arrian sống vào khoảng TK thứ 2 sau CN kể rằng người Ba Tư đã chiến đấu rất dũng cảm cho đến khi vua Darius bỏ chạy. Sau đó tất cả đều hoảng sợ và giẫm đạp lên nhau tìm đường trốn chạy qua các hẻm núi hẹp. Số mất mát của Alexander rất ít, chỉ có khoảng 450 người bị giết và 4.500 người bị thương, bao gồm cả Alexander bị thương ở đùi. Arrian là nhà viết tiểu sử hàng đầu về Alexander, chỉ sau Plutarch một thời gian ngắn. Tác phẩm của ông là lịch sử nên đầy đủ hơn của Plutarch.

21. Damascus: được ghi trong sử sách của Ai Cập là một thành bang từ

khoảng thế kỷ XV TCN, là một trong những thành phố cổ nhất trên thế giới https://thuviensach.vn

có cư dân sống liên tục trong suốt các thời kỳ lịch sử. Ngày nay Damascus là thủ đô của Syria.

22. Tyre (Sur): là một cảng biển quan trọng của người Phoenicia từ khoảng năm 2000 TCN, vùng đất này hay được nói đến trong kinh thánh. Hiện nay là thành phố Sur thuộc lãnh thổ Libang.

23. Lysimachus (360?-281 TCN), vua xứ Thrace, từng một thời gian ngắn làm vua của mọi vùng đất Macedonia.

24. Euphrates là con sông dài tới 2.700km ở vùng Tây Nam Á, xuất phát từ

Thổ Nhĩ Kỳ chảy qua Syria và Iraq trước khi nhập vào con sông Tigris gần Vịnh Ba Tư.

25. Gaza: thành phố bên bờ Ðịa Trung Hải, tên được đặt cho vùng đất nổi tiếng bị tranh chấp giữa Israel và Palestine. Dải Gaza, hiện nay thuộc lãnh thổ Palestine.

26. Alexandria là thành phố rất lớn và rất thịnh vượng, trung tâm văn hoá và thương mại trong thế giới Hy Lạp cổ đại. Sau khi được xây dựng, Alexandria đã phát triển thành một thương cảng quốc tế, dân cư ở đây ngoài người Macedonia, người Hy Lạp, người Ai Cập ra còn có người Siry, người Do Thái, người Ba Tư và những thương nhân từ bốn phương đến.

Kiến trúc ở Alexandria hùng vĩ lạ thường, với những đấu trường vĩ đại và những rạp hát hoa mỹ. Tại bến cảng, người ta dựng lên một ngọn hải đăng khổng lồ bằng đá, cao tới 200m, thắp lửa suốt đêm, chiếu sáng tới 40km ra ngài khơi. Ðây là 1 trong số 7 kỳ quan của thế giới cổ đại. Thư viện lớn của thành Alexandria có tới 50 vạn quyển sách chép tay, thường thu hút rất nhiều học giả từ khắp các nơi đến, là thư viện lớn nhất thế giới thời cổ đại.

Hiện nay Aexandria là cảng chính của Ai Cập, phục vụ cho cả mục đích dân sự và quân sự, và là thành phố lớn thứ hai của Ai Cập (sau Cairo).

27. Theo thần thoại Hy Lạp, Ammon là một con cừu đực có sừng cong, thực ra chính là thần Zeus (Jupiter). Sau khi dò xét Olympias và thấy con rắn trong giường của người vợ, vua Philip đã cầu xin lời tiên tri ở ngôi đền Delphi thờ thần Apollo. Vị thần trả lời rằng con rắn thực ra chính là Ammon, vị thần Hy Lạp có tài biến hoá. Olympias nói điều bí mật cho https://thuviensach.vn

Alexander rằng Ammon mới là người cha đích thực của chàng chứ không phải vua Philip.

28. Gaugamela (cũng có tên là Arbela) là một trong những thành phố cổ

nhất thế giới có cư dân sinh sống trong suốt các thời kỳ lịch sử do người Sumerian thành lập từ khoảng năm 2300 TCN. Hiện nay là thành phố Irbil ở phía bắc Iraq.

29. Nhà sử học Arrian kể rằng Darius đoán sẽ có một cuộc tấn công vào ban đêm nên suốt đêm giữ vững đội hình vì thế đến ngày hôm sau toàn bộ

quân đội đều mệt mỏi.

30. Trong trận này Vua Darius phải chấp nhận thất bại dù đông quân gấp 20

lần Alexander.

31. Persepolis, theo tiếng Hy Lạp có nghĩa là 'Thành phố của người Ba Tư', là một trong những thủ đô của đế chế Ba Tư cổ đại, nơi ở của vua Darius I từ cuối thế kỷ VI TCN, bị phá huỷ sau trận đánh của Alexander 'Ðại Ðế'

năm 330 TCN. Ngày nay nơi đây là một di chỉ khảo cổ có 13 cột đá khổng lồ Apadana và nhiều di tích khác, ngày nay thuộc miền tây nam Iran.

32. Ðây là vua Xerxes I (khoảng 519-465 TCN), vua của Ba Tư (486-465

TCN), người từng xâm chiếm các vùng đất của Hy Lạp, đã được kể trong câu chuyện về cuộc đời của Aristides.

33. Parthia: đế chế Parthia, ngày nay là vùng Turmenistan, Afghanistan và phía bắc Iran. Thành ngữ 'phát bắn Parthia' xuất phát từ việc một cung thủ

Parthia vừa giả vờ rút lui vừa giương cung bắn về phía kẻ thù.

34. Ðế chế Bactria thuộc vùng Trung Á, ngày nay là vùng đất nằm ở phía bắc Afghaistan.

35. Nhà sử học Arrian kể rằng Alexander đưa ra tục lệ phủ phục xuống chào giống như trong triều đình của người Ba Tư và muốn người Macedonia cũng làm như vậy. Mặc dù không bắt họ phải làm như thế, nhưng Alexander hài lòng hơn với những người làm như vậy. Thật khó cho chàng thi hành một chính sách cố định vì chàng cần phải là một vị thánh với người châu á và là một người bạn với người Macedonia.

36. Parmenio lúc này giữ chức phó tổng chỉ huy quân đội và là một người bạn trung thành của vua Philip, cha Alexander.

https://thuviensach.vn

37. Nicomachus là con trai Aristotle (384-322 TCN), triết gia, nhà khoa học Hy Lạp và thầy dạy của Alexander.

38. Clitus là một thống chế cấp cao của vua Philip, người chỉ huy đội kỵ

binh hoàng gia của Alexander, đã cứu mạng Alexander trong trận đánh tại sông Granicus. Clitus là một trong những thống chế bất bình nhất với sự

thay đổi của Alexander từ một vị vua-chiến binh thành một người hoang tưởng tự cao tự đại kiểu châu Á. Sự kiện này xảy ra ở Marakanda năm 328

TCN.

39. Chính câu nói này đã nhạo báng Alexander vì chàng thường tự ví mình là: Người con của Thượng đế'.

40. Alexander đã tuyển mộ đội quân giám sát từ dân địa phương.

41. Alexander đã muốn tự tử bằng đúng cây giáo chàng đã dùng để giết Clitus. Chàng tự sỉ vả mình là kẻ giết bạn.

42. Anaxarchus sống vào khoảng năm 350 TCN, là học trò của nhà triết học Hy Lạp Democritus.

43. Một người bạn hỏi tại sao Alexander khóc khi nghe Anaxarchus nói rằng trong thiên hà còn có vô vàn thế giới khác, chàng trả lời: 'Có quá nhiều thế giới, mà ta thậm chí chưa chinh phục được một'. Giai thoại này có trong bài viết của Plutarch trong tập Moralia với tiêu đề Về sự hài lòng trong tư tưởng.

44. Porus là vua một vương quốc ở Ấn Ðộ. Trận đánh này xảy ra năm 326

TCN tại sông Hydaspes. Bây giờ là sông Jhelum nằm ở phía đông bắc bang Kashmir của Ấn Ðộ, trận đánh lớn cuối cùng của Alexander.

45. Sông Hydaspes là một trong những đầu nguồn của sông Indus bắt nguồn từ Tây Tạng.

46. Bucephalia là thành phố cổ gần sông Hydaspes, ngày nay thuộc Ấn Ðộ.

47. Sông Indus dài tới 2.900km bắt nguồn từ Tây Tạng rồi chảy qua vùng đất ngày nay là Pakistan đổ ra biển Arập.

48. Bà la môn (Brahmin) là những giáo sĩ và học giả Ấn Ðộ, là đẳng cấp cao nhất trong 4 đẳng cấp được qui định trong trật tự xã hội của kinh Vệ

Ðà. Những đẳng cấp khác là chiến binh, nhà buôn và người lao động. Lúc Alexander đến, ở Ấn Ðộ đã có một nền văn minh cổ xưa và rất phát triển.

https://thuviensach.vn

Ðạo Phật đã có được khoảng 200 năm, còn trước Phật giáo ở Ấn Ðộ đã có một truyền thống văn hoá rất lâu đời, đó là Kinh Vệ Ðà.

49. Sa mạc này ngày nay nằm trên vùng đất phía nam Iran. Nhà sử học Arrian kể rằng lý do Alexander muốn vượt sa mạc này là bởi vì trước đó chưa có đội quân nào vượt qua được. Chàng biết những khó khăn sẽ phải vượt qua. Của cải họ cướp được đã phải bỏ lại vì thiếu động vật chở hàng do phần lớn chúng đã bị chết khát. Bất cứ ai không theo được đều bị bỏ

mặc cho đến chết. Cuối cùng, họ tìm được một con suối và cắm trại cạnh đó. Tuy nhiên, mùa mưa lại bắt đầu và gây nên một trận lụt lớn làm tất cả

phụ nữ, trẻ em và các con vật còn sống đều bị chết đuối và chỉ có một ít chiến binh thoát khỏi. Chuyện này xảy ra vào năm 325 TCN.

50. Ðây là Mũi Gibraltar ở Ðịa Trung Hải.

51. Ðây là vua Cyrus, người đã đánh bại vua Croesus được kể trong câu chuyện về cuộc đời Solon.

52. Tác giả muốn nói rằng những kẻ tầm thường cũng có thể xúc phạm đến các bậc đế vương khi họ đã qua đời dù họ có vĩ đại đến thế nào đi nữa.

53. Quarts là đơn vị đo dung tích của Anh, 1 quart = 1.14 lít. Như vậy Promachus đã uống khoảng 14 lít rượu, khoảng 40 cốc lớn 0.33 lít.

54. Ðây là vua Darius III, người bị Alexander đánh bại. Sau này, khi Alexander chết, vợ chàng là nàng Roxanne đã giết tình địch, nhưng sau đó chính nàng và con của Alexander lại bị Thống chế Cassander của Macedonia giết.

55. Ecbatana ngày nay là thành phố Hamadan thuộc miền Tây Iran.

56. Một thống chế của người Macedonia, được mệnh danh là 'Bạn hữu của Alexander'.

57. Người thầy thuốc này không phạm lỗi lầm gì trừ một lúc ông ta đã bỏ

bệnh nhân để đi xem kịch. Hephaestion nhân dịp này đã bỏ việc ăn kiêng như người thầy thuốc qui định. Chàng đã ăn hết cả một con gà và uống nhiều rượu vang vì thế cơn sốt của chàng trầm trọng hơn và chàng chết ngay sau đó.

1. Cleisthenes (570?-507 TCN): chính khách, người đã tiêu diệt nền độc tài ở Athens và mang lại nền dân chủ cho Athens. Sau đó, chính Cleisthenes là https://thuviensach.vn

người đã lập ra boule. Ðây là Hội đồng 500, bao gồm đại diện của 10 bộ

tộc Hy Lạp cổ đại, mỗi bộ tộc cử 50 người. Thể chế này hình thành trên nguyên tắc bình đẳng giữa các công dân và tăng cường sự tham gia của dân chúng vào chính quyền. Pericles là cháu ngoại của Cleisthenes.

2. Plutarch cũng viết về cuộc đời Themistocles, chúng tôi không đưa vào cuốn sách này song khá nhiều chi tiết đã được kết hợp kể ở đây.

Themistocles là chính khách và Thống chế tài ba của Hy Lạp (527-460

TCN), người đã xây dựng hạm đội Athens và mang lại chiến thắng Salamis (480 TCN) cho người Hy Lạp trước người Ba Tư, đặt nền tảng cho sự bá chủ của Athens ở Hy Lạp.

3. Quân Ba Tư áp đảo quân Athens về số lượng, nhưng Aristides và Miltiades đã thuyết phục quân Athens liều chết trong trận Marathon. Mưu mẹo của Miltiades trong trận này là rút lui giữa chừng để dụ quân Ba Tư

tập trung quân xông lên. Khi đó quân Athens sẽ bao vây và đánh ngang sườn. Quân Athens được sông hồ và địa hình phức tạp che chở. Thành công của trận đánh này phụ thuộc vào việc Aristides và đội quân của ông ở trung tâm kìm chân quân Ba Tư cho đến khi cánh trái và cánh phải quân Hy Lạp kịp quay lại khép kín vòng vây. Chiến thuật này đã thành công. Quân Ba Tư tin rằng Aristides sẽ bỏ chạy, nên họ dễ dàng tranh nhau đuổi theo để

cướp chiến lợi phẩm. Khi quân Athens không chạy nữa, quân Ba Tư ở phía sau bị dồn lại chật đến mức không thể sử dụng vũ khí được nữa. Hai cánh quân Athens khép vòng vây và bắt đầu thảm sát đám đông quân Ba Tư

đang hoảng loạn. Chỉ một ít quân Ba Tư trốn thoát lên thuyền rồi bỏ trốn, để lại rất nhiều xác chết và vũ khí. Có truyền thuyết kể rằng một người tên là Phidippides chạy tới Athens để báo tin thắng trận Marathon (quãng đường dài chừng 26 dặm) và chết ngay sau đó. Nhà sử học Herodotus nói rằng toàn bộ quân Athens chạy qua 26 dặm đường sau khi trận đánh kết thúc. Do sự kiện này, ngày nay, tên Marathon được đặt cho cuộc chạy đường trường nổi tiếng.

4. Ông muốn không bao giờ phải quay lại Athens.

5. Xerxes I (khoảng 519-465 TCN): vua Ba Tư (486-465 TCN), con vua Darius I, cháu Cyrus 'Ðại đế'. Sử gia Hy Lạp Herodotus nói đội quân của https://thuviensach.vn

Xerxes I lên tới 2.641.610 chiến binh, và chừng 200.000 đến 300.000 chiến thuyền.

6. Phần viết của Plutarch về trận chiến Salamis (năm 480 TCN) và các sự

kiện trước đó được kể trong câu chuyện về cuộc đời Themistocles. Cuốn Lịch sử của Herodotus kể lại đầy đủ hơn, tóm tắt như sau: Người Sparta liên minh với người Athens chống lại cuộc xâm lược của quân Ba Tư. Vua Leonidas I mang 300 quân giáp nặng đến chặn quân Ba Tư ở đèo Thermopylae. Họ giữ vững vị trí này suốt 10 ngày (đây được coi là một chiến công rất vĩ đại trong lịch sử Hy Lạp cổ đại) cho đến khi một tên phản bội chỉ cho quân Ba Tư con đường bí mật bao vây quân Hy Lạp. Sau đó, quân Sparta bị giết từng người một, nhưng họ cũng giết được rất nhiều quân Ba Tư. Sự chậm trễ của quân Ba Tư ở đây đã giúp quân Hy Lạp có đủ

thời gian để tập hợp bộ binh và thuyền chiến. Lòng dũng mãnh của quân Hy Lạp trong trận này làm quân Ba Tư khiếp sợ. Ngày nay, tại đây vẫn còn một chiếc bia đá do người Hy Lạp dựng lên để ca ngợi tinh thần chiến đấu của người Sparta: 'Hỡi người qua đường! Nếu có về Sparta thì hãy nhắn cha mẹ, vợ con, bạn bè thân thích của ta rằng ta đã tuân theo lời căn dặn của họ lúc ra đi, đã xả thân trên chiến trường để bảo vệ tổ quốc yêu quý'.

Người Sparta chỉ huy liên quân, nhưng Themistocles với tư cách tổng chỉ

huy quân Athens đòi nắm quyền chỉ huy quân thuỷ vì hầu hết thuyền chiến là của Athens. Quân Hy Lạp quyết định không bảo vệ thành Athens mà rút về hòn đảo Salamis gần đó. Sau khi chiếm được Athens, quân Ba Tư thiêu huỷ toàn bộ thành phố rồi điều hạm đội khổng lồ tới bao vây Salamis, nơi có quân đội Hy Lạp và dân tị nạn từ Athens. Những người cầm đầu liên quân Hy Lạp bàn nên dùng thuyền đưa dân chúng và tài sản trốn đi. Họ

không hề biết rằng họ không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc phải chiến đấu vì hạm đội Ba Tư đã bao vây toàn bộ đường rút lui của họ. Người Hy Lạp dự định dùng thuyền để chở đàn bà và trẻ em thay vì chở quân cho đến khi Aristides vượt vòng vây và nói với họ rằng Salamis đã bị bao vây.

Trong trận này, thuỷ quân Hy Lạp đã tấn công và chiến thắng một hạm đội lớn hơn nhiều.

https://thuviensach.vn

7. Hellespont: eo biển ngăn cách phần Thổ Nhĩ Kỳ thuộc châu Á và bán đảo Galliponi thuộc Thổ Nhĩ Kỳ thuộc châu Âu, nối biển Aegea với biển Marmara, nay là Dardanelles.

8. Thessaly trước đây là một vùng đất rộng lớn bao gồm gần như toàn bộ

miền trung Hy Lạp và một phần Albany ngày nay. Xưa kia, nơi đây cung cấp một giống ngựa tốt nhất Hy Lạp và được quân đội của Alexander Ðại đế và vua Philip II sử dụng. Hiện tại vùng Thessaly của Hy Lạp chỉ nhỏ cỡ

một phần ba ngày trước.

9. Ðây là loại quân bộ trang bị giáp trụ nặng. Bộ áo giáp của họ gồm phần che ống chân, giáp che lưng và che ngực, mũ sắt với ngù lông ngựa hoặc lông chim, một khiên tròn lớn, một thanh kiếm và hai ngọn giáo. Còn quân giáp nhẹ được trang bị ít hơn với lao, cung tên, hoặc đá.

10. Plataea ngày nay thuộc miền trung Hy Lạp.

11. Sử gia Herodotus kể rằng toàn bộ lực lượng liên quân của Hy Lạp gồm trên 100.000 người cả quân giáp nặng và nhẹ. Sparta gửi đến khoảng 5.000

quân giáp nặng và 35.000 quân giáp nhẹ.

12. Người Hy Lạp cổ đại quan niệm rằng trong trận đánh thì cánh phải là vị

trí danh dự. Chỉ những đội quân cao quý và danh dự nhất mới được chiếm giữ cánh này.

13. Cithaeron (núi): một địa danh nổi tiếng trong lịch sử Hy Lạp cổ đại, phía bắc có pháo đài cổ của thành bang Thebes, còn ở sát sườn núi là những dấu tích của thành phố cổ Plataea. Theo Thần thoại Hy Lạp đây chính là nơi vua Laius của Thebes đã từ bỏ con trai Oedipus (Ơ-đíp) của mình. Ngày nay là núi Kithairon Oros, cao 1409m, toạ lạc giữa biên giới của 2 vùng Attica và Trung Hy Lạp.

14. Phalanx đội hình xung kích nặng đóng vai trò như xe tăng trong chiến tranh hiện đại. Trong đội hình này, các chiến binh Hy Lạp đứng sát cánh bên nhau trong một đội ngũ rất chặt chẽ. Ðội hình này vô cùng khó đánh bại vì là một khối vững chắc. Ðội hình phalanx.

15. Có khá nhiều người Hy Lạp tự liên minh với người Medes, một bộ tộc người châu Á ở phía tây Ba Tư. Những thành phố Thebes, Argos, Achaia, https://thuviensach.vn

toàn bộ miền Bắc Hy Lạp trừ Ambraciots và Corcyrians, tất cả những hòn đảo trừ đảo Melian, đều dâng đất đầu hàng vua Xerxes của Ba Tư.

16. Herodotus (484-425TCN): sử gia ghi lại rất chi tiết trận Plataea (năm 479 TCN) và những diễn biến sau đó. Sau trận này, Thống chế Pausanias của Sparta khi nhìn thấy những bữa tiệc được chuẩn bị thịnh soạn cho các thống chế quân Ba Tư bèn nói: 'Bọn lợn Ba Tư háu ăn ấy đã ních từng này thức ăn thì làm sao có thể đánh lại những người lính của chúng ta chỉ ăn bánh mỳ không'.

17. Corinth là một thành bang Hy Lạp phát triển từ trước khi người Dorian xâm chiếm năm 1000 TCN, là trung tâm thương mại chính của Hy Lạp vào năm 650 TCN. Hiện là thành phố thuộc vùng Peloponnesus.

18. Theo tục lệ của người Hy Lạp cổ đại, đây bị coi là hành động xúc phạm đến vị Thống chế.

19. Theo thần thoại Hy Lạp, các vị thần quyết định làm ra các loài theo trí tưởng tượng của chính họ, không phải những con quái vật 50 đầu hay những người khổng lồ một mắt trước đó mà họ tạo ra những người trần sống an nhàn và hạnh phúc như chính họ. Mặc dù thể xác người trần phải chết, nhưng linh hồn của họ vẫn sống như những vị thần hộ vệ rộng lượng.

Kỷ nguyên Vàng bắt đầu khi các thiên thần ngự trị, ruộng đồng sản sinh mùa màng thừa mứa không cần có người làm việc. Kỷ nguyên Bạc bắt đầu khi thần Zeus (Jupiter) tạo ra người đàn bà đầu tiên tên là Pandora. Thay vì hoà bình và mùa xuân vĩnh viễn, có các mùa khác nhau trong năm, và con người bắt đầu đánh giết lẫn nhau. Ðất không sản sinh, vì vậy con người phải làm việc. Khi con người chết, linh hồn của họ cũng không còn sống.

Tiếp theo là kỷ nguyên Ðồng, lúc đó con người vẫn còn trung thực và có tâm địa tốt, nhưng bắt đầu có ham muốn cướp bóc và chinh chiến. Ðây là thời kỳ của những chiến binh vĩ đại như Achilles và Jason. Cuối cùng là kỷ

nguyên Sắt, con người đối xử độc ác với nhau. Họ không còn sống hoà thuận với nhau nữa. Tội ác lấn lướt văn minh, trong khi trái đất bắt đầu bị

huỷ hoại...

20. Với nguời Hy Lạp, khái niệm 'công bằng' có ý nghĩa rộng hơn việc tuân thủ pháp luật. Hành vi chuẩn mực là một triết lý mang tính tinh thần nhiều https://thuviensach.vn

hơn là kiến thức. Người Hy Lạp mô tả khái niệm này bằng từ DIKH, cũng có nghĩa gần tương đương với khái niệm KARMA trong tiếng Phạn và khái niệm RIGHTEOUSNESS trong tiếng Anh, tính ngay thẳng - chính trực trong tiếng Việt. Khi DIKH bị lệch lạc do những tình cảm cá nhân, những người đi bầu cử không còn giữ được đức hạnh của mình, kể từ đó Athens bắt đầu suy tàn rồi sụp đổ. Trên một vài mảnh gốm cổ có khắc những nguyên lý sống của nền văn minh phương Tây như câu nói của triết gia Protagoras (480-411 TCN) của Athens: 'Con người là thước đo của vạn vật'. Người Hy Lạp căm ghét sự ngạo mạn. Các vở bi kịch của Hy Lạp thường nói đến hình phạt của sự ngạo mạn. Một minh hoạ rõ ràng là tư

cách đạo đức của Tổng chỉ huy Agamemnon trong quyển I của trường ca Iliad. Tính cách của Aristides minh hoạ lý tưởng cơ bản của Hy Lạp được thể hiện bằng từ SWFROSUNH (sophrosyne), một nguyên lý sống cân bằng, điều độ, suy xét cẩn trọng và điềm tĩnh. Trái nghĩa với sophrosyne là chủ nghĩa tự cao tự đại và bệnh sùng bái cá nhân. Những câu châm ngôn:

'Hãy tự biết lấy mình' và 'Ðừng thái quá' khắc trên đền thờ thần Apollo ở

Delphi thể hiện lý tưởng này. Ðây cũng là tư tưởng của Ðạo Lão ở Trung Hoa.

1. Syracuse là một vùng định cư của người Corinth trên bờ biển phía đông của Sicily. Nửa phía đông của hòn đảo bị người Hy Lạp chiếm, còn nửa phía tây bị những cư dân từ Carthage chiếm. Syracuse là thành phố lớn nhất và thịnh vượng nhất của Sicily. Nhà toán học Archimete sinh ra trên hòn đảo này khoảng thế kỷ thứ 3 TCN.

2. Trước khi Dionysius [Cha] trở thành bạo chúa của Syracuse năm 405

TCN, người dân Syracuse đã có một nền dân chủ sau cuộc chinh phục của người Athens năm 415 TCN (xem cuộc đời Nicias). Nhưng cuộc xâm lược của Carthage năm 409 TCN đã mang lại cơ hội cho thống chế Dionysius giành quyền lực. Ông tự tuyên bố là người dân chủ nhưng kết án những viên thống chế khác của Syracus tội phản bội. Bằng cách kích động người nghèo chống lại người giàu, Dionysius [Cha] trở thành viên Thống chế có quyền lực nhất. Một nạn dịch bệnh nguy hiểm xảy ra buộc người Carthage phải rời đi, song Dionysius vẫn giữ quyền hành. Dionysius chia đất cho https://thuviensach.vn

những người ủng hộ mình và cho nô lệ, rồi xây một pháo đài kiên cố. Từ

đó, không một người dân Syracuse nào dám chống lại Dionysius. Trong suốt 38 năm cai trị, mọi lời nói của Dionysius [Cha] đều được coi là những phán quyết tuyệt đối phải tuân theo. Dionysius có thể làm bất cứ điều gì mình muốn cho đến khi qua đời vào năm 367 TCN.

3. Arete theo tiếng Hy Lạp là một điều gì đó 'trong sạch' và 'tuyệt diệu'

thường được dùng để miêu tả tinh thần của giới hiệp sĩ hào hoa và cao thượng. Như vậy, Dion đã cưới chính cháu gái mình.

4. Viện Hàn lâm (Academic) là tên trường học do Plato mở tại Athens trong một khu vườn gọi tên là Academus vào khoảng năm 385 TCN.

5. Plato (427 - 347 TCN) là học trò nhà triết học Socrates nổi tiếng ở

Athens. Ông sáng tác rất nhiều bài luận trứ danh. Ông để lại cho nhân loại các tác phẩm kinh điển nổi tiếng như Nền cộng hòa, Các bộ luật và Những cuộc đối thoại, hồi tưởng lại những cuộc nói chuyện của ông với Socrates và những nhà triết học khác về nhiều chủ đề. Ðối với Plato, đức hạnh lớn lao nhất là 'lòng trung thành khi gian khó'. (cuốn 'Những bộ luật', Quyển I).

6. Dionysius [Cha] từng là một thống chế tài giỏi, từng lãnh đạo Syracuse chống lại các cuộc xâm lược của nước ngoài.

7. Plutarch cũng kể lại vài ví dụ khác về cuộc đời của một tên bạo chúa: Dionysius [Cha] nghi ngờ tất cả mọi người đến mức hắn ta không cho phép bất cứ ai vào căn phòng của mình được mặc quần áo của họ. Các bộ trang phục đều bị cởi bỏ, kiểm tra và những người muốn vào phải mặc những bộ

quần áo mới. Dionysius từng nói rằng những kẻ hầu cận càng khôn ngoan thì càng đáng nghi ngờ vì nếu khôn ngoan, họ sẽ thích tự mình chuyên quyền hơn là chịu sự chuyên chế của một tên bạo chúa. Thậm chí, Dionysius không cho người thợ cắt tóc cho hắn bằng những dụng cụ sắc mà tự đốt tóc mình bằng một viên than. Plutarch nói: 'Hắn ta là một tên nô lệ

khốn khổ bởi nỗi sợ hãi của chính mình, nhưng hắn căm ghét Plato vì ông không coi hắn là người dũng cảm nhất'. Một lần, có một tên quan trong triều là Damocles tới chúc mừng Dionysius vì hắn được các vị thần ban ân huệ trở thành người hùng mạnh. Tên bạo chúa liền mời Damocles tới dự

một bữa đại tiệc. Thẳng trên ghế ngồi của Damocles là một thanh gươm chỉ

https://thuviensach.vn

được treo bằng một sợi dây nhỏ. Trong khi tên cận vô cùng run sợ nhưng cố tỏ ra vui vẻ thì Dionysius nói với hắn: 'Bây giờ, chắc ngươi đã hiểu thế

nào là cuộc sống của một bạo chúa'.

8. Plato đã xây dựng mô hình nhà nước lý tưởng trong tác phẩm Nền cộng hòa và sau này trình bày kỹ hơn trong cuốn Những bộ luật của ông.

9. Kẻ được cử đến cảnh báo Dionysius về việc Dion sắp tơi nơi đã ngủ

quên trên đường, rồi bị một tên trộm ăn cắp chiếc túi đựng bức thư này, vì thế hắn không dám tới gặp Dionysius và phải bỏ trốn.

10. Ông muốn nói rằng binh lính của Dionysius mới thật sự là mối nguy hiểm đối với người Syracuse.

11. Agrigentum là một thành phố nằm trên bờ biển phía nam của đảo Sicily, cách Syracuse chín mươi dặm về phía tây.

12. Xem cuộc đời của Nicias để biết chuyện Athens xâm lược Sicily.

13. Syracuse khi đó là một thuộc địa của người Corinth.

14. Nữ thần Persephone (còn có tên là Proserpina) là con gái thần Zeus (Jupiter), chúa tể các vị thần với thần nông nghiệp Demeter (mẹ nàng, em gái Zeus). Một ngày, khi Persephone còn là thiếu nữ đang vui chơi ngắm hoa xuân thì thần Hades (Diêm Vương), em của cha nàng đã bắt nàng về

vương quốc tối tăm trên cỗ xe đen. Demeter đau buồn đến mức nàng không cho cây cối gì mọc được trên mặt đất cả. Jupiter phải dàn xếp để hàng năm Persephone lên mặt đất ở với mẹ 6 tháng, 6 tháng còn lại nàng ở với chồng trong vương quốc tối tăm của Diêm Vương. Sự trở lại của nàng được coi là biểu tượng cho sự trở lại của mùa xuân.

15. Xem cuộc đời của Timoleon về cuộc đấu tranh giải phóng Syracuse và Sicily sau đó.

1. Sparta: thành bang Hy Lạp nổi tiếng nhất bán đảo Peloponnesus, người Dorian đến định cư vào khoảng năm 110 TCN. Trải qua nhiều cuộc chiến tranh và bị huỷ diệt nhiều lần, các di tích ở đây không được tìm thấy nhiều, hiện tại Sparta là một đơn vị hành chính nhỏ, thủ phủ của vùng Lakonia.

2. Plutarch thừa nhận rằng không thể xác định chính xác thời điểm cuộc đời của Lycurgus. Sự phỏng đoán tốt nhất có lẽ khoảng năm 800 TCN.

https://thuviensach.vn

3. Sparta có hai nhà vua cùng cai trị trong suốt lịch sử tồn tại, cả hai đều thuộc dòng dõi Hercules. Trong cuốn Những bộ luật, Plato kể rằng sau khi trở về từ cuộc chiến tranh mười năm ở thành Troy, người Dorian giành lấy quyền cai trị vùng đất Messene, Argos và Lacedaemon (sau này là thành bang Sparta). Thành Troy bị tiêu diệt khoảng năm 1250 TCN. Ba nhà nước thành bang này hợp thành liên minh của người Dorian. Nhưng sau này, chỉ

có Sparta giữ nguyên thể chế ban đầu đó. Về sau Sparta chinh phục nhiều vùng đất khác, bao gồm cả vùng Messene.

4. Ionia là một thành bang nhỏ nằm trên bờ biển Ðịa Trung Hải, nay nằm ở

phía tây Thổ Nhĩ Kỳ, bị người Hy Lạp chiếm đóng khoảng 1000 năm TCN.

5. Lời tiên tri ở ngôi đền Delphi luôn có câu trả lời chính xác nhưng đôi khi rất mập mờ. Như khi vua Croesus của Lydia hỏi liệu ông có nên đánh vua Cyrus của Ba Tư không, lời tiên tri nói rằng: 'Nếu ngươi đánh, thì một vương quốc vĩ đại sẽ sụp đổ'. Rất hài lòng, vua Croesus cùng đội quân đông gấp đôi vua Cyrus, gây chiến và giao tranh với vua Cyrus tại trận Thymbra (545 TCN). Ðúng là một vương quốc vĩ đại sụp đổ, nhưng đó lại là vương quốc của Croesus. Khi người Sparta hỏi thần Apollo có cho phép họ mở

rộng vương quốc lên phía bắc không, lời tiên tri nói rằng họ sẽ được 'Nhảy múa trên đồng cỏ Tegea' (một đồng cỏ rất màu mỡ ở phía Bắc Hy Lạp).

Câu trả lời này làm người Sparta tin rằng họ sẽ chiếm được nhiều vùng đất khác. Nhưng cuối cùng, họ bị đánh bại, bị xích lại, chịu đánh roi và phải lao động trên cánh đồng như những nông dân khổ ải. Ðó là cách người Sparta 'nhảy múa trên cánh đồng Tegea'.

6. Người Hy Lạp cổ đại cho rằng việc giết người đang trốn trong đền thờ

các vị thần sẽ là xúc phạm và bất kính đối với các thần linh. Vì thế, khi Agis trốn trong đền thờ thì không một ai dám giết hay bắt chàng. Thông thường, khi cần tự bảo vệ mình, các vị vua hay bất kỳ ai khác đều tới trốn tại đền thờ các vị thần, như Agis và Cleombrotus đã làm khi trốn tránh Leonidas.

7. Các tàu thuyền lớn đi biển thường dùng một hệ thống các hầm phụ nằm sát đáy thuyền, gọi là hầm balast dùng để dằn nước khi thuyền không chở

hàng khiến thuyền bớt bị nghiêng ngả.

https://thuviensach.vn

8. Trong cuốn Những bộ luật, Plato nhận xét về mô hình chính quyền Sparta: 'Ta không biết nên gọi tên nó như thế nào. Hội đồng giám quan là một hình thức chuyên chế, nhưng đôi khi Sparta gần giống với chế độ dân chủ thuần khiết nhất trong số tất cả các thành bang Hy Lạp. Rõ ràng đó là xã hội của giới quý tộc, nhưng lại gồm cả nền quân chủ, hình thức chính quyền cổ xưa nhất trên thế giới'.

9. Argos: thuộc vùng Peloponnesusvà được coi là thành phố cổ nhất của Hy Lạp, nơi đây có tàn tích của đền thờ nữ thần Hera.

10. Tiếng cười rất quan trọng trong cuộc sống của người Sparta. Nó không chỉ giúp họ tiêu khiển mà còn làm hệ thống pháp luật của họ thêm vững chắc bằng cách chê bai nhẹ nhàng bất cứ ai không tuân thủ pháp luật.

Khiếu hài hước là một trong những đức tính của các nhà lãnh đạo Sparta.Trong tác phẩm Lời nói người Sparta của Plutarch có một câu chuyện về sự hài hước của người Sparta. Khi một người bị xếp vào chỗ xấu nhất trong dàn đồng ca, ông ta nói: 'Thật tuyệt vời, thưa ngài nhạc trưởng!

Ngài đã tìm được cách làm cho chỗ này trở nên cao quý'. Một câu chuyện khác, khi nghe thấy một người nói rằng mình có thể bắt chước tiếng chim hoạ mi như thật, một người Sparta nói: 'Bây giờ tôi mới được biết thế nào là tiếng chim hoạ mi!'. Một người Sparta thấy những người khác ngồi trong nhà vệ sinh, bèn nói: 'Chưa bao giờ tôi được ngồi vào một chỗ mà khi tôi đứng dậy lại nhường chỗ cho một bô lão'. Khi một người tên là Pedaritus không được chọn vào Ðội 300 [đơn vị xuất sắc nhất trong đội quân Sparta], người ta hỏi tại sao thất vọng mà anh vẫn cười vui vẻ. Pedaritus trả lời rằng anh rất vui vì biết rằng trong thành phố còn có 300 người khác giỏi hơn mình.

11. Cuộc thi đấu Olympiad lần đầu tiên tổ chức vào năm 776 TCN. Trước đó, Hercules đã lập ra cuộc đấu này nhưng sau đó không được tổ chức tiếp.

12. Các nữ thần Muses bao gồm chín nữ thần, là con gái của thần Zeus (Jupiter) và thần Mnemosyne (thần trí nhớ). Mỗi nữ thần cai quản một môn nghệ thuật nhất định, như thần Clio cai quản môn lịch sử, Terpsichore -

khiêu vũ, và Thalia - hài kịch.

https://thuviensach.vn

13. Castor là một trong hai vị thần sinh đôi của Sparta, người kia là Pollux.

Theo truyền thuyết, họ được sinh ra từ mối tình của thần Zeus và một thiếu nữ tên là Leda. Tên của họ được đặt cho một chòm sao ở Bắc bán cầu, chòm Song sinh (Gemini, nằm ở cung Hoàng đạo thứ 3, từ 21/5 đến 20/6).

14. Thebes: thành bang Hy Lạp ở Boeotia, phía bắc núi Cithaeron (Kithairon), tây bắc Athens. Thebes là thành phố Hy Lạp cổ được nói đến nhiều nhất trong các huyền thoại và truyền thuyết với các câu chuyện về

vua Oedipus (Ơ-đíp), anh em sinh đôi Amphion và Zethus, và cũng là nơi anh hùng Hercules sinh ra. Tại vị trí của Thebes ngày nay là thị trấn Thivai thuộc miền trung Hy Lạp.

15. Trận Leuctra xảy ra giữa Thebes và Sparta năm 371 TCN. Bằng chiến thắng này, Epaminondas, Thống chế của người Thebes, đã vĩnh viễn chấm dứt uy quyền tối cao của Sparta. (Xem thêm câu chuyện về Pelopidas).

16. Helot là tên gọi những nô lệ mà người Dorian bắt được. Họ thuộc sở

hữu của nhà nước chứ không phải cá nhân nên bị các ông chủ Sparta bóc lột không thương tiếc.

17. Cuốn sách này không bao gồm câu chuyện về cuộc đời của Lysander (mất năm 395TCN). Lysander là một chính khách và Thống chế, Ðô đốc thuỷ quân Sparta, người đã chấm dứt cuộc chiến tranh Peloponnesian (431-404 TCN). Ðây là cuộc xung đột cuối cùng cả về tư tưởng và lãnh thổ giữa hai thành bang lớn nhất Hy Lạp là Athens và Sparta. Sparta được những chính phủ quý tộc ủng hộ, còn Athens được những chế độ dân chủ hậu thuẫn. Cuộc chiến tranh này lôi kéo toàn bộ lãnh thổ Hy Lạp, thậm chí cả

những người không muốn tham gia như người Melian. Cuối cùng, Sparta chiến thắng, còn Athens bắt đầu suy tàn rồi sụp đổ. Các sử gia Thucydides và Xenophon viết lại đầy đủ lịch sử cuộc chiến tranh này, khá giống với xung đột địa chính trị của cuộc Chiến tranh lạnh. (Xem thêm Cuộc đời của Pericles và Nicias).

18. Xem Cuộc đời của Nicias và Dion.

19. Trong cuốn Protagoras, Plato đã ghi lại lời dạy của Socrates: 'Những ngôi nhà cổ xưa và phì nhiêu nhất của triết học của Hy Lạp là Crete và Sparta. Ở đó, có nhiều người khôn ngoan hơn bất cứ nơi nào trên trái đất.

https://thuviensach.vn

Nhưng họ che giấu sự khôn ngoan của mình bằng cách giả vờ ngu dốt. Nên dường như họ được kính trọng nhờ sự can đảm trong chiến đấu, hơn là nhờ

tính khôn ngoan. Họ nghĩ rằng nếu để lộ sự tài giỏi đó thì mọi người khác cũng trở nên khôn ngoan. Trong những thành bang này [Crete và Sparta], không chỉ đàn ông mà cả phụ nữ cũng tự hào về trí tuệ của họ. Ðó là lý do vì sao anh có thể biết rằng ta đang nói sự thật và người Sparta được giáo dục tốt nhất để nói rằng: nếu anh nói chuyện với bất kỳ người dân Sparta bình thường nào, thoạt đầu anh ta có vẻ ngu ngốc, nhưng dần dần cũng giống như người giỏi đóng kịch, anh ta sẽ đưa ra những nhận xét súc tích chứng tỏ bạn chỉ là trẻ con'.

1. 1. May mắn cho Cleon là khi dẫn quân đến Pylos, một đám cháy bùng lên trên hòn đảo này đã đốt sạch thành luỹ người Sparta. Quân Athens lúc đó chỉ việc bao vây những người còn sống. Quân Sparta buộc phải đầu hàng. Cleon trở về như một anh hùng, còn Nicias phải chịu nhiều cay đắng và nhục nhã. Nhưng thành công may mắn này chỉ đem lại thảm hoạ cho Cleon. Cleon phải chỉ huy một đội quân tại Amphipolis và phải đối đầu với một đội quân Sparta đông đảo trong một trận đánh then chốt. Sự bất tài và ngu dốt của ông ta làm chính quân đội của mình lộn xộn. Ðến khi nhìn thấy quân Sparta, Cleon quên phắt mình là tổng chỉ huy và bỏ chạy đầu tiên.

Nhưng Cleon không chạy thoát vì bị một lính người Myrcinian giết chết.

Sau khi quân Athens đại bại ở Amphipolis, hoà bình được lập lại.

2. Amphipolis (Amfipolis): đơn vị hành chính thuộc Serrai, vùng Trung Macedonia, Hy Lạp.

3. Alcibiades (450-404 TCN): chính khách và Thống chế Athens, người phản bội lại toàn thể Hy Lạp ngay tại triều đình vua Ba Tư và rồi góp phần vào thất bại của người Athens trong cuộc chiến tranh Peloponnesus (431-404 TCN). Pericles là chú của Alcibiades, từng chăm sóc Alcibiades từ khi còn nhỏ, còn Socrates là bạn thân của Alcibiades và từng tham gia trận đánh Potidaea năm 432 TCN. Sau này, Alcibiades từng phản bội lại người Athens, sang sống với người Sparta nên bị kết án tử hình, bị tịch thu mọi tài sản. Sau đó, Alcibiades lại phản bội người Sparta đầu hàng vua Ba Tư.

https://thuviensach.vn

Cuộc đời Alcibiades cũng rất nhiều sự kiện và chiến công hấp dẫn nhưng phần viết về Alcibiades của Plutarch không có trong tuyển tập này.

4. Carthage là một vùng định cư cổ đại được thành lập vào thế kỷ thứ IX

TCN, sau đó trở thành trung tâm của một vương quốc rất hùng mạnh và thịnh vượng bên bờ Ðịa Trung Hải là kình địch với đế chế La Mã trong suốt nhiều cuộc chiến tranh. Ðến thế kỷ thứ II TCN, đế chế La Mã tiêu huỷ

Carthage, ngày nay thuộc lãnh thổ Tunisia.

5. Syracuse: thành bang Corinth của Hy Lạp đã xâm chiếm và lập ra Syracuse trên đảo Sicily vào năm 734 TCN, sau đó Syracuse đã trở thành thành phố lớn nhất và quyền lực nhất trên đảo Sicily. Vì thế, lời tiên đoán này đã cổ vũ người Athens tiến hành 'Cuộc viễn chinh Sicily' đầy thảm hoạ.

6. Socrates (469-399TCN): triết gia Hy Lạp nổi tiếng, không để lại tác phẩm nào nhưng có ảnh hưởng sâu sắc đến triết học phương Tây nhờ

những ghi chép của học trò ông là Plato. Nhưng Aristophane, nhà văn, nhà viết kịch nổi tiếng (448-385 TCN) lại chế giễu ông. Còn Xenophon, sử gia Hy Lạp (430-355TCN) ca ngợi ông là nhà đạo đức đơn giản.

7. Sau này, trong ngành thiên văn học chu kỳ 19 năm (235 tháng âm lịch) mặt trăng trở lại đúng vị trí ban đầu, được đặt tên ông là Metonic Cycle.

8. Trong thần thoại Hy Lạp, Adonis là một chàng trai tuấn tú, con trai vua Myrrha, được nữ thần tình yêu Aphrodite (Venus) đem lòng yêu quý. Bất chấp lời khuyên của nàng, Adonis đã chết trong một chuyến đi săn.

Aphrodite biến máu của chàng thành hoa và các cô gái Hy Lạp hàng năm đều làm lễ tưởng nhớ chàng.

9. Ðây không phải là nhà hùng biện Demosthenes nổi tiếng, người sống ở

thời đại sau đó

10. Triết gia Plato (428-347 TCN) hoà giải tôn giáo và khoa học bằng cách dựng nên những điều huyền bí. Theo quan điểm của Platon, khi khám phá quy luật tự nhiên, con người viện đến thánh thần vì họ siêu việt hơn con người trong khả năng lý giải. Sự bắt chước là cách nịnh bợ chân thành nhất.

Do đó, tất cả những cố gắng nghiên cứu khoa học thực chất cũng là một biểu hiện của sự mộ đạo. Plato nói rằng thế giới thực được xây dựng từ

những ý tưởng, nên vật chất và siêu hình là hoà nhập với nhau chứ không https://thuviensach.vn

hề tách rời. Là thầy tế tại đền thờ thần Apollo, vị thần của những lý lẽ, Plutarch cũng chia sẻ quan điểm với Plato về sự tinh tuý của vũ trụ. Plato là học trò của Socrates (469-399 TCN). Cuộc đối thoại giữa Socrates và Nicias về lòng dũng cảm được Plato ghi lại trong cuốn Lanches. Dường như Socrates có quá ít niềm tin và có quá nhiều nghi ngờ, dù ông là hình ảnh tiêu biểu nhất về con người. Người Athens kết tội xử tử ông vì dám nghi ngờ sự chính thống của tôn giáo. Ðứng giữa các học trò của mình, ông vui vẻ uống thuốc độc mà chết. Plato, học trò nổi tiếng nhất của ông, đã ghi lại cảnh này trong bài viết Phaedo và về phiên toà xử Socrates trong bài Lời biện bạch.

11. Nhà sử học Thucydides (460-400 TCN) đã mô tả rất tỉ mỉ 'Cuộc viễn chinh Sicily'. Thất bại này xảy ra năm 413 TCN, 2 năm sau khi Nicias rời Athens. Thucydides cũng kể lại các sự kiện khác trong cuộc chiến tranh Peloponnesian cho tới năm 411 TCN, sau đó sử gia Xenophon kể tiếp cuộc chiến tranh này.

1. Epaminondas là người bạn hữu thân thiết nhất của Peolopidas. Plutarch viết về cuộc đời của Epaminondas nhưng phần viết này không còn nữa.

(Xem thêm chú thích trong truyện về Agesilaus).

2. Vụ chiếm cung điện Thebes (Cadmea) diễn ra năm 382 TCN. Trận chiến nơi Epaminondas cứu Pelopidas diễn ra trước đó 2 năm. Trong trận này Sparta và Thebes ở cùng phe.

3. Việc Athens đầu hàng Sparta vào tháng 4 năm 404 TCN đã chấm dứt cuộc chiến tranh Peleponnesian sau hơn 28 năm giao tranh. Viện Nguyên lão của Athens bầu ra 30 người để cải tổ hiến pháp và luật nên đây gọi là

'Hội đồng 30'. Nhưng thay vì cải cách thành phố, họ lại bầu người vào các chức vụ quan trọng và kiểm soát thành bang. Ðầu tiên, việc 'Hội đồng 30'

bắt giữ tất cả những người cản trở làm cho dân chúng vui mừng, nhưng

'Hội đồng 30' còn đi xa hơn khi họ tước vũ khí của tất cả người dân Athens, trừ một nhóm 3000 người vốn là lực lượng của họ. Ngày càng có nhiều người Athens bị xử tử vì chống lại 'Hội đồng 30'. Những người chống đối bị thanh trừng và mọi tài sản đều bị tịch thu, còn 'Hội đồng 30' tự do hành động theo ý mình. Sau đó, khoảng 70 người tị nạn trốn ở Thebes quay lại https://thuviensach.vn

tấn công pháo đài Phyle. Dân chúng Athens bèn hợp sức với họ. Vì thế,

'Hội đồng 30' bị giải tán và nền dân chủ được khôi phục lại ở Athens.

4. Công cuộc giải phóng Thebes diễn ra vào mùa đông năm 379 TCN, 3

năm sau vụ chiếm giữ cung điện của người Sparta. Câu chuyện này được kể chi tiết hơn trong bài viết của Plutarch nhan đề Ma quỷ của Socrates.

5. Việc người Sparta bất ngờ chiếm đóng Thebes bị coi là một hành động phản bội đồng minh, và việc người Sparta sai quân tiếp viện cũng lại là một hành động phản bội.

6. Tại trận Leuctra (năm 371 TCN), người Thebes đã mang lại một chiến thuật mới gọi là 'chiến thuật đánh xiên'. Chỉ có 6000 quân chống lại khoảng 11000 quân Sparta chưa từng bị đánh bại, nên người Thebes bố trí đội quân giáp nặng vào cánh trái với 'Binh đội Thần thánh' của Pelopidas làm tiên phong. Lực lượng tấn công này sẽ tấn công cánh phải của Sparta, nơi vua Sparta và lực lượng thiện chiến nhất chiếm giữ. Epaminondas cùng với một số ít quân đứng lệch góc và ngoài tầm tấn công của Sparta, do đó quân đội Thebes có ưu thế lực lượng ở đúng nơi xảy ra đánh nhau lớn nhất. Khi Pelopidas chọc thủng được đội hình đối phương, quân Thebes đánh ngang sườn quân đối phương, còn cánh quân của Epaminondas sẽ đánh trực tiếp vào trước mặt quân địch. Thương vong của Sparta rất nặng nề. Kể từ đó sức mạnh của Sparta không bao giờ phục hồi được nữa.

7. Pherae: thành phố lớn của Thessaly xưa kia, nay là Ferai, thuộc Ðông Macedonia và Thrace, Hy Lạp.

8. Pharsalus: nay là Farsalus thuộc vùng Thessaly, Hy Lạp.

9. Artaxerxes II: Vua Ba Tư trong giai đoạn 404-358 TCN. Ông là hậu duệ

của vua Xerxes I, người được nhắc đến trong câu chuyện về Solon. Những đồng tiền Ba Tư, như đã kể trong câu chuyện về cuộc đời Agesilaus, luồn vào các thành phố Hy Lạp làm dân chúng ganh tỵ và hiềm khích.

Artaxerxes thuê những nhà hùng biện để phá hoại các thành bang Hy Lạp, kích động họ đánh lẫn nhau rồi trở nên suy yếu. Plutarch có viết về cuộc đời của Artaxerxes trong tác phẩm Gương danh nhân nhưng chúng tôi không đưa vào đây. Artaxerxes là một vị vua rất can đảm và mưu lược.

10. Taygetus: tên một ngọn núi nơi định cư của thành bang Sparta.

https://thuviensach.vn

11. Susa: ngày nay là Shush thuộc lãnh thổ Iran, nằm gần biên giới Iran-Irắc.

12. Pythian: ngày hội thể thao tổ chức 4 năm một lần gần Delphi trong thời Hy Lạp cổ đại để tưởng nhớ thần Apollo.

1. Augustus (63 TCN- 14 sau CN): con nuôi của nhà độc tài La Mã Julius Caesar, tên thật là Gaius Octavius lên làm tổng tài La Mã, đánh bại Antony và Cleopatra tại trận Actium trở thành Hoàng đế đầu tiên của La Mã (27

TCN- 14 sau CN). Ông tiến hành nhiều cải cách xã hội, khuyến khích giáo dục, mở rộng biên giới của La Mã tới tận sông Danube và thiết lập chính quyền thống nhất sau gần một thế kỷ nội chiến. Thời Augustus được coi là thời kỳ huy hoàng của đế chế La Mã.

2. Antisthenes (444?- sau 371 TCN): triết gia Hy Lạp, nhà tư tưởng đầu tiên thiết lập Chủ nghĩa Hoài nghi (Cynicism). Ông sinh ra ở Athens và là học trò của Socrates. Antisthenes dạy tại một ngôi trường có tên là Cynosarges bên ngoài Athens. Học trò của ông sau này được gọi là những người theo chủ nghĩa Hoài nghi (Cynics). Antisthenes coi hạnh phúc chỉ

đạt được nhờ đức hạnh. Ông chê bai các môn nghệ thuật, văn học và những trò ăn chơi xa hoa, đồng thời ca ngợi sự lao động chăm chỉ. Học trò nổi tiếng nhất của ông là triết gia Hoài nghi Hy Lạp Diogenes.

3. Macedonia: vùng lãnh thổ hiện nay gồm miền bắc Hy Lạp, Albany, Mecedonia thuộc Nam Tư cũ và một phần Bulgary.

4. Zeno (Zeno của xứ Elea): nhà triết học và toán học nổi tiếng của Hy Lạp cổ đại, sống ở đảo Síp khoảng 500 năm trước CN. Aristotle coi ông là người phát minh ra phép biện chứng.

5. Một ví dụ nổi tiếng về tài nguỵ biện của Zeno là nghịch lý Achilles và con rùa. Achilles (người nổi tiếng về tốc độ cũng như sức mạnh) chạy nhanh hơn con rùa 100 lần. Zeno nói rằng nếu con rùa chạy trước 100 yard, Achilles sẽ không bao giờ đuổi kịp nó. Lý luận của Zeno là khi Achilles chạy xong khoảng cách đến nơi con rùa đã khởi hành, con rùa đã chạy được một yard nữa. Khi Achilles chạy hết yard đó, con rùa đã chạy được vài inch nữa, và cứ thế tiếp tục không ngừng. Sau này hàng thế kỷ toán học mới chứng minh được cái sai của Zeno bằng lý thuyết giới hạn.

https://thuviensach.vn

6. Anaxagoras ( 500?- 428 TCN): triết gia duy vật nổi tiếng đầu tiên của Hy Lạp, người đưa khái niệm trí tuệ, lý trí vào căn nguyên triết học. Những nhà triết học trước đó coi đất, không khí, lửa, nước là như nguyên bản cuối cùng của vật chất. Nhưng ông là người đầu tiên đề xuất mô hình phân tử và nguyên tử cấu thành nên mọi vật với khái niệm 'Hạt giống nhỏ'. Học trò của ông gồm Pericles, nhà soạn kịch Euripides, và có thể cả Socrates.

Anaxagoras dạy ở Athens khoảng 30 năm thì bị bỏ tù vì dám nói rằng mặt trời là một hòn đá nóng và mặt trăng được làm bằng đất. Sau này, tư tưởng của ông được Aristotle và Democritus kế tục phát triển.

7. Cimon (510?-450? TCN): Thống chế và chính khách của Athens. Ông là con trai Miltiades, người làm nên chiến thắng Marathon. Cimon tham gia trận Salamis và sau đó góp phần thiết lập liên minh Deli. Cùng với Aristides, ông chỉ huy hạm đội Hy Lạp tới bán đảo Tiểu Á để giải phóng các thuộc địa ở đây khỏi ách thống trị của Ba Tư. Năm 466 TCN, ông đánh bại hạm đội Ba Tư tại sông Eurymedon (bây giờ là sông, Thổ Nhĩ Kỳ). Sau cuộc nổi loạn của người Helot ở Sparta, uy tín của ông bị giảm sút và bị

cách chức. Sau đó, phe dân chủ của Pericles đã trục xuất ông. Khi được triệu hồi năm 451, Cimon đàm phán hiệp ước đình chiến 5 năm giữa Sparta và Athens, rồi góp tiền bạc xây dựng lại Athens. Plutarch cũng viết về cuộc đời của Cimon nhưng chúng tôi không đưa vào tập sách này.

8. Pisistratus (khoảng 600-527 TCN): Thống chế, chính khách và là nhà độc tài ở Athens. Là con trai Hippocrates, ông cầm đầu phe dân chủ chống lại phe quý tộc. Xem câu chuyện về cuộc đời Solon để biết thêm về

Pisistratus.

9. Ðây không phải là sử gia Thucydides nổi tiếng.

10. Việc lập chính sách dựa theo ý kiến quần chúng được Plato gọi là 'kịch sĩ' (theatrocracy).

11. Parthenon là tên ngôi đền thờ nữ thần Athena. Parthenos được xây dựng trên ngọn đồi Acropolis ở Athens vào thế kỷ thứ 5 TCN. Ðây là một kỳ

quan kiến trúc của thế giới Hy Lạp cổ đại.

12. Các đồng minh của Athens, trước đó bị Aristides cưỡng buộc nộp thuế, mệt mỏi vì những đóng góp quân sự và thấy không cần nộp thuế nữa vì giờ

https://thuviensach.vn

đây người Ba Tư đã bị đuổi khỏi Hy Lạp. Nhưng người Athens vẫn đòi tiếp tục duy trì Liên minh Deli, tiếp tục bắt họ đóng thuế. Vì các đồng minh có thể góp tiền thay cho binh lính nên dần dần các đồng minh đã mất đi kỹ

năng chiến trận và trở thành nô lệ phụ thuộc vào Athens.

13. Thực tế, những người Athens không chinh phục được Sicily. (Xem cuộc đời Nicias để biết về cuộc viễn chinh này).

14. Aeginet (Aegina): một hòn đảo ở phía nam Hy Lạp.

15. Phidias (khoảng 490-430 TCN): nhà điêu khắc, kiến trúc sư, hoạ sĩ Hy Lạp cổ đại nổi tiếng. Ông là tác giả của nhiều công trình vĩ đại như tượng các Thống chế nổi tiếng của Athens như Miltiades. Phidias trực tiếp chỉ đạo công trình Propylaea, đài tưởng niệm ở đồi Acropolis, đền thờ Parthenon và bức tượng khổng lồ của thần Zeus tại đỉnh Olympus.

16. Aspasia (470-410 TCN): một phụ nữ nổi tiếng vì sắc đẹp, trí thông minh và tài năng chính trị. Sau khi cưới Pericles, ngôi nhà của họ trở thành nơi tụ tập của những học giả và chính khách Athens. Nhiều sử gia coi Aspasia là người gây ra các cuộc nổi loạn Samian và cuộc chiến tranh Peloponnesia. Trong Từ điển Encarta có bức tranh vẽ bà rất đẹp.

17. Ðây là cuộc chiến tranh Peloponnesia (431-404 TCN), được sử gia Thucydides kể lại rất chi tiết.

18. Thucydides đã miêu tả như sau về trận dịch (năm 430 TCN): 'Chính tôi cũng mắc bệnh và thấy nhiều người khác cũng vậy. Bắt đầu là một cảm giác bỏng cháy trong đầu, rồi mắt tôi trở nên đỏ ngầu. Sự xuất huyết bắt đầu từ lưỡi và cổ họng, cùng với hơi thở rối loạn. Sau khi hắt hơi và sổ

mũi, cơn đau dồn vào ngực. Ho và nôn mửa tiếp theo. Nạn nhân thường chết vì trào máu nôn mửa, hiện tượng này làm cả người nhão ra, hiện tượng khoa học thời đó chưa từng thấy. Da khô đi và nở tung ra. Mọi người không thể chịu đựng được quần áo dù nhẹ đến đâu, và muốn trần truồng hoàn toàn. Phần lớn họ muốn được ngâm mình trong nước lạnh. Họ không thể

ngủ và không thể ở yên một chỗ. Cái chết thường đến sau cơn sốt vào ngày thứ bảy hoặc thứ tám, nhưng nếu người bệnh sống qua được thời điểm đó, bệnh sẽ chạy vào bao tử gây ra chứng ỉa chảy. Nó tác động đến các bộ phận sinh dục và các đầu ngón tay ngón chân, nên nhiều người bệnh không thể

https://thuviensach.vn

làm gì được nữa. Nhiều người cũng mất trí nhớ. Không từ nào có thể tả nổi thứ bệnh này, nó gây ra sự đau đớn mà tôi nghĩ không ai có thể sống qua nổi.'

1. Megalopolis là thành phố lớn nhất của Arcadia xưa kia, hiện nay Megalopolis là địa danh thuộc Arkadhia, vùng Peloponnesus, Hy Lạp.

2. Viện Hàn lâm ở Athens, do Plato mở.

3. Aratus xứ Sicyon (271-213 TCN) là một thống chế và nhà lãnh đạo của Liên minh Achaea (Achaean League), liên minh quân sự của Hy Lạp cổ

đại. Plutarch cũng viết về cuộc đời của Aratus nhưng chúng tôi không chọn đưa vào cuốn sách này.

4. Sicyon: thành phố Hy Lạp cổ, gần Argos.

5. Các mẩu chuyện về Epaminondas có trong cuộc đời Pelopidas và Agesilaus.

6. Tức các trường ca Iliad và Odyssey.

7. Sellasia là một vùng đất rất gần Sparta, thuộc thành bang Laconia, vùng Peloponnesus, Hy Lạp.

8. Illyry là một thành bang Hy Lạp cổ đại nằm ở phía tây Macedonia và phía bắc của Thessaly, ngày nay là khu vực các nước thuộc Cộng hoà Nam Tư cũ: Slovenia, Croatia, Bosnia-Herzegovina.

9. Loại lao có dây da buộc vào cán quấn quanh thân lao, đoạn cuối của dây buộc vào tay. Cái đai để đeo nhằm tăng lực bẩy và cũng đóng góp vào lực xoáy của lao khiến nó đi thẳng trong khi bay.

10. Elea: một vùng đất ngày nay ở phía nam nước Italia.

11. Khi đó, sau khi vị vua cuối cùng qua đời, Sparta rơi vào tay các toán lính đánh thuê và chịu sự cai trị của một tên độc tài.

12. Titus Quinctius Flamininus (230?-174 TCN) là thống chế và chính khách nổi tiếng của La Mã. Ông là người đánh bại vua Philip V của Macedonia và giải phóng mọi thành bang Hy Lạp khỏi ách cai trị của Philip. Ông là quan coi quốc khố năm 199 TCN và tổng tài năm 198 TCN.

Trong tác phẩm 'Những cuộc đời song hành', Plutarch đã so sánh Titus Flamininus với Philopoemen

https://thuviensach.vn

13. Diophanes là một nhà hùng biện và một nhà triết học của Hy Lạp cổ

đại.

1. Cato Trẻ (Cato the Younger) tên thật là Marcus Porcius Cato (95-46

TCN), chính khách La Mã, cháu nội của Cato Già (Cato the Elder). Khi làm quan coi quốc khố, ông nổi tiếng với vì lòng thanh đạm và trung thực.

Cato Trẻ cũng cố gắng cứu giúp những người đồng bào La Mã chống lại những kẻ mị dân lợi dụng sự ngu muội của họ. Năm 60 TCN, ông chống lại Julius Caesar. Chế độ Tam hùng đầu tiên gồm Pompey, Caesar và Marcus Crassus điều ông đi đảo Síp nhằm loại bỏ ông. Trong cuộc xung đột giữa Caesar và Pompey năm 49, Cato đứng về phía Pompey. Ông thất bại trong việc bảo vệ Sicily chống lại Caesar và sau thất bại ở Utica, châu Phi, ông tự

sát chứ không muốn rơi vào tay Caesar. Cato là cha vợ của Marcus Brutus, người đã ám sát Julius Caesar. Plutarch cũng viết về cuộc đời Cato Trẻ và so sánh ông với Phocion.

2. Demosthenes (384-322 TCN) là một nhà hùng biện xuất sắc của Hy Lạp, nổi tiếng với câu nói 'Những cơ hội nhỏ thường là sự khởi đầu cho những sự nghiệp lớn lao'.

3. Cuộc chiến tranh Peloponnesian chấm dứt với việc người Athens đầu hàng người Sparta năm 404 TCN. Thất bại nhục nhã này đã làm tổn hại tinh thần của người Athens.

4. Mars là tên vị thần chiến tranh, trong thần thoại Hy Lạp là thần Ares.

5. Muses là chín nữ thần, con gái của thần Zeus và Mnemosyne (nữ thần kí ức). Mỗi nữ thần bảo trợ một môn nghệ thuật nhất định, như thần Clio bảo trợ sử học, Terpsichore bảo trợ khiêu vũ và Thalia bảo trợ hài kịch...

6. Nữ thần Athena (trong thần thoại La Mã là thần Minerva, thần của trí tuệ, tri thức và chiến trận) được người Athens ưa chuộng nhất trong số các vị thần. Athena được sinh ra từ cái đầu của thần Zeus (Jupiter) và được Zeus rất yêu quý. Nàng được thờ tại ngôi đền Parthenon ở Athens (xem cuộc đời Pericles để biết về việc xây dựng ngôi đền này). Nữ thần này là biểu tượng rất quan trọng trong các bản anh hùng ca Iliad và Odyssey của Homer.

https://thuviensach.vn

7. Vua Philip là cha của Alexander 'Ðại đế'. Philip chinh phục tất cả vùng đất của Hy Lạp sau trận Chaeronea (338 TCN).

8. Euboea là một hòn đảo dài ngoài khơi gần Athens.

9. Ðây không phải là Plutarch, tác giả cuốn sách này. Tên người Hy Lạp thường giống nhau, vì thế để tránh sự nhầm lẫn, thường phải chỉ rõ vùng đất nơi họ sinh ra.

10. Một eo biển của Thổ Nhĩ Kỳ nối châu Âu và châu Á, nay là Dardanelles.

11. Trận này xảy ra năm 338 TCN, xem câu chuyện về cuộc đời Alexander

'Ðại đế' để biết thêm về trận đánh này.

12. Ionia là một vùng đất cổ xưa của châu Á, bên cạnh bờ biển Aegean, từng bị người Hy Lạp chiếm đóng khoảng 1000 năm TCN.

13. Kho báu bị Harpalus đánh cắp này lên tới 180,000 talent vàng. Theo thời giá năm 1998, kho báu này đáng giá khoảng 42 tỷ đôla.

14. Lamian: thuộc tỉnh Hamadan, Iran ngày nay.

15. Antipater được Alexander bổ nhiệm là thống sứ cai trị Hy Lạp và Macedonia trong khi Alexander viễn chinh ở châu Á. Sau cái chết của Alexander, Antipater trở thành người đứng đầu Hội đồng thống chế của Alexander, và là quan nhiếp chính cho con trai nhỏ của Alexander. Chức nhiếp chính này kéo dài từ 323 đến 319 TCN, khi Antipater chết ở tuổi 70.

Cái chết của Antipater dẫn tới tình trạng vô chính phủ. Năm 311 TCN, đế

chế của Alexander tách thành năm vương quốc khác nhau.

16. Cassander (358?-297 TCN) là vua Macedonia từ năm 305 đến 297

TCN. Năm 321, sau cái chết của Alexander 'Ðại đế', Antipater được bổ

nhiệm làm nhiếp chính tối cao của Macedonia. Khi chết, ông trao quyền cho bạn mình là Polyperchon, nhưng Cassander dấy binh chống lại Polyperchon, giành quyền kiểm soát Athens năm 317. Năm 316, Cassander sát hại Olympias, mẹ Alexander 'Ðại đế'. Cũng năm đó, Cassander cưới người em gái cùng cha khác mẹ của Alexander là nàng Thessalonica.

Nhưng chỉ ít lâu sau, Cassander giết Roxana, người vợ Ba Tư của Alexander và con trai là Alexander IV, chấm dứt triều đại của Alexander.

https://thuviensach.vn

17. Antigonus (382-301 TCN): cũng là một bộ tướng của Alexander 'Ðại đế'. Sau khi Alexander chết, đế quốc rộng lớn từng bị Alexander chinh phục bị chia cắt thành nhiều nước, Antigonus chiếm đóng vùng lãnh thổ

trên bán đảo Tiểu Á đối chọi với vương quốc của Cassander.

18. Polysperchon: thống chế, đồng nghiệp của Antipater. Olympias, mẹ

Alexander 'Ðại đế', liên minh với Polysperchon (317 TCN) nên bị

Cassander giết Olympias và con trai của Alexander để trả thù.

19. Socrates (469 - 399 TCN) là một triết gia nổi tiếng ở Athens bị kết án tử

hình. Học trò của ông là Plato, đã ghi lại những lời nói của Socrates trong cuốn sách Những cuộc đối thoại. Trong cuốn Phaedo, Plato kể lại cuộc trò chuyện của Socrates trong những giờ cuối cùng trước khi chết vì uống cây cần độc trong nhà tù Athens.

1. Epirus nằm trên bờ biển Tây Bắc Hy Lạp. Những vị vua ở đó xưng tụng Pyrrhus là con trai của Achilles, chiến binh Hy Lạp lừng danh trong trận chiến thành Troy. Cả Pyrrhus và Alexander đều xứng đáng là hậu duệ của Achilles, người cũng giống như họ là một chiến binh kiêu hãnh không bao giờ chấp nhận sống yên bình.

2. Demetrius I (337?-283 TCN) là vua của Macedonia trong giai đoạn 294-283 TCN. Ông là con trai vua Antigonus I, thống chế của Alexander 'Ðại đế'. Sau cái chết của Alexander, cả Antigonus và Demetrius đều rất tích cực tham gia những cuộc chiến giành quyền lực. Demetrius đánh bại Ptolemy I, vua Ai Cập trong trận Salamis (306 TCN). Năm 294 TCN, ông ám sát địch thủ là Alexander, con trai Cassander, rồi chiếm Macedonia. Nhưng 6 năm sau, ông bị sa thải khỏi liên minh của Pyrrhus và Lysimachus, vua xứ

Thrace. Demetrius đến nương tựa Seleucus I, vua xứ Syria, nhưng bị tống giam cho đến chết. Nhưng sau đó, con trai ông là Antigonus II đã giành lại ngai vàng ở Macedonia. Những thăng trầm trong sự nghiệp của Demetrius rất thú vị, nhưng không có tính anh hùng. Cuộc đời Demetrius do Plutarch viết không có trong tập này. Trong đó, Plutarch cho rằng chúng ta cũng có thể học được nhiều điều từ một tấm gương xấu.

3. Trận Ipsus (301 TCN) diễn ra giữa Antigonus và các tướng lĩnh Macedonia khác nhằm tranh giành các vương quốc trong đế chế do https://thuviensach.vn

Alexander tạo dựng. Antigonus và con trai mình là Demetrius thua trận ở

Ipsus nên mất quyền cai trị Hy Lạp và Tiểu Á. Ipsus ngày nay thuộc Arkadhia, vùng Peloponnesus, Hy Lạp.

4. Ðây là vua Ptolemy I (367?-283? TCN), còn gọi là Ptolemy Soter, người cai trị Ai Cập trong giai đoạn 323-285 TCN. Ông là người sáng lập triều đại Ptolemai. Từng là một Thống chế trong quân đội của Alexander 'Ðại đế', sau cái chết của Alexander, Ptolemy đã chiếm lấy Ai Cập và đứng trung lập trong trận chiến Ipsus. Vương triều của ông sau đó có nàng Cleopatra nổi tiếng, người quyến rũ được Julius Caesar và Mark Antony.

5. Hai anh em, Antipater và Alexander, đánh nhau xem ai sẽ nối ngôi cha là vua Cassander. Antipater đã giết mẹ mình, và Alexander mời Pyrrhus và Demetrius đến giúp mình. Pyrrhus đến trước, và được trả công bằng một vùng đất rộng lớn thuộc Macedonia. Alexander không muốn Demetrius cũng làm như vậy nên đã đến gặp Demetrius. Nhưng trong cuộc gặp gỡ, Demetrius đã giết Alexander rồi chiếm lấy phần còn lại của Macedonia.

6. Demetrius cai trị Macedonia trong 7 năm. Sauđó, con trai ông ta là Antigonus II lên làm vua Macedonia. Các hậu duệ dòng họ này tiếp tục trị

vì cho đến năm 197 TCN, khi bị người La Mã đến chinh phục.

7. Lysimachus (360?-281 TCN) là vua xứ Thrace, từng một thời gian ngắn làm vua của mọi vùng đất Macedonia.

8. Tarentum: ngày nay là thành phố Taranto, Ðông Nam nước Italia.

9. Alexander từng gặp voi chiến mặc giáp sắt ở Ấn Ðộ. Pyrrhus cũng học cách sử dụng thứ vũ khí khủng khiếp này. Mùi và tiếng ồn của voi làm ngựa sợ hãi vì trước đó chúng chưa từng thấy bao giờ.

10. Lucania: ngày nay là vùng Basilicata ở miền Nam Italia.

11. Heraclea: thuộc tỉnh Apulia (Puglia), đông nam nước Italia.

12. Appius Claudius là chính khách, nhà văn, nhà hùng biện xuất sắc của La Mã, sống vào khoảng năm 300 TCN.

13. Hydra là một trong những quái vật mà Hercules từng chinh phục. Nó có 9 đầu, và mỗi lần một đầu bị chặt, hai cái khác sẽ mọc ra thế chỗ. Hercules đã tiêu diệt con quái thú bằng cách lấy đuốc thiêu nó.

https://thuviensach.vn

14. Gaius Fabricius Luscinus (chết sau năm 275 TCN), chính khách và thống chế La Mã. Ông làm chấp chính tối cao năm 282 TCN, có nhiều thành công và chiến thắng lớn trước người Lucana, Brutti, và Samnite, được người La Mã rất ca ngợi.

15. Các môn đồ của triết gia Hy Lạp Epicuris được biết dưới cái tên các nhà Khoái lạc chủ nghĩa. Epicuris từng khuyên: 'Sống không để bị biết đến', hưởng thụ cuộc sống của một kẻ bất cần đời vô danh. Tư tưởng này giống như tư tưởng Lão Tử trong triết học Trung Hoa. Plutarch đã viết tiểu luận Về sự chậm trễ của sự trừng phạt từ thần linh để phản đối giáo lý trung tâm của chủ nghĩa Khoái lạc là các vị thần không quan tâm đến những gì chúng ta làm, cũng như sự quan tâm hàng đầu đến những gì chờ đợi sau khi chết.

16. Lễ hội thần Cronos (Sao Thổ, theo thần thoại La Mã là thần Saturn) có tên là Saturnalia, được tổ chức trong ba ngày vào giữa tháng Chạp. Trong thời gian đó mọi hành động bất kính và lừa lọc đều được chấp nhận.

Cronos là cha của thần Zeus (Jupiter), Poseidon (Neptune) và Hades (Pluto). Cũng giống như thời gian, Cronos nuốt con của mình vào bụng, nhưng vợ của Cronos là Cybele (Bà mẹ Vĩ đại), một hôm đã đưa cho ông ta một hòn đá thay thần Zeus. Khi lớn lên, Zeus lao vào cuộc chiến tranh với cha mình và các Titan khác là con của Uranus (Thiên đường) và Gaea (Mặt đất) và đánh bại họ. Trong buổi lễ Saturnalia, chủ nô và nô lệ đổi vai trò và bạn bè tặng quà nhau, để thể hiện sự công bằng tự nhiên giữa người với người và tình bằng hữu thân ái từng có ở thời Hoàng Kim của Cronos. Lễ

hội của người La Mã vào dịp Giáng sinh vẫn còn lưu giữ lại một chút gì đó những phong tục này.

17. Asculum: thuộc tỉnh Lucania (Basilicata), phía nam Italia.

18. Từ đó có thành ngữ 'chiến thắng của Pyrrhus' là những chiến thắng phải trả giá rất lớn.

19. Mamertum là một thành bang thuộc Sicily.

20. Beneventum: trước khi Pyrrhus bị thua trận ở đây năm 275 TCN, thành phố này có tên là Maleventum (gió yếu). Sau khi chiến thắng Pyrrhus, https://thuviensach.vn

người La Mã đổi tên thành phố này là Beneventum (gió mạnh). Ngày nay là Benevento, thủ phủ tỉnh Benevento miền nam Italia.

21. Hannibal (247-183 TCN) là một trong những vị tướng xuất sắc nhất mọi thời đại, thống chế Carthage nổi tiếng trong chiến tranh Punic lần thứ

hai (218-201 TCN) với La Mã. Hannibal hành quân từ Tây Ban Nha vượt dãy Alps tấn công La Mã. Ông chiến thắng một số trận rất huy hoàng và gần như chiếm được thành Rome, nhưng cuối cùng Rome đã đứng vững và ông phải rút về.

22. Những người Gaulois đến từ vùng ngày nay là nước Pháp. Họ là những chiến binh hung dữ, đã chiếm được Rome vào năm 387 TCN, khoảng 100

năm trước chiến dịch của Pyrrhus.

23. Ðây là Antigonus II (319?-239 TCN), con trai của Demetrius, làm vua Macedonia trong giai đoạn 283-239 TCN.

1. Solon là một trong bảy nhà thông thái này.

2. Thales (625?-546? TCN), triết gia Hy Lạp, sinh ở vùng Miletus, thành phố Hy Lạp cổ ở Ionia, là thành phố thịnh vượng nhất trong 12 thành phố

của liên bang Ionia, vùng Tiểu Á. Ông là người sáng lập nên trường phái triết học Hy Lạp, và là một trong số bảy nhà thông thái của Hy Lạp. Thales rất nổi tiếng về kiến thức tuyệt vời về thiên văn học sau khi dự đoán rằng nhật thực sẽ xảy ra vào ngày 28/5 năm 585 TCN. Ông cũng được coi là người đã giới thiệu môn hình học vào Hy Lạp. Thales cho rằng nguồn gốc của tất cả mọi vật là nước. Trước Thales, những giải thích về vũ trụ rất huyền bí và khó hiểu, việc ông tập trung nghiên cứu những vật chất cơ bản hình thành nên thế giới đánh dấu sự sinh thành các tư duy khoa học. Thales không để lại tác phẩm nào; người ta biết về các kiến thức của ông nhờ vào ghi chép của Aristotle trong cuốn Siêu hình học (Metaphysics). Miletus cũng là quê hương của triết gia Hy Lạp nổi tiếng là Anaximander.

3. Salamis: một hòn đảo gần Athen, thuộc vùng Attica, là quê hương của các anh hùng Hy Lạp huyền thoại trong sử thi của Homer là Ajax và Teucer.

4. Cải cách ruộng đất ở Athens khó hơn ở Sparta nhiều. Sản phẩm nông nghiệp chủ yếu của Athens là dầu ôliu, để buôn bán và đổi lấy những mặt https://thuviensach.vn

hàng khác từ khắp nơi trên thế giới. Dầu ôliu không chỉ để nấu ăn mà quan trọng hơn là để thắp sáng. Phải mất 16 năm cây ôliu ở Hy Lạp mới trưởng thành và sau 40 năm mới tạo ra lượng dầu nhiều nhất. Vì vậy việc trồng trọt đòi hỏi công việc nặng nhọc và không thu được kết quả trong một thời gian dài. Việc cải cách ruộng đất ở Athens sẽ làm cho một số người không tốn công trồng trọt mà vẫn được thu hoạch.

5. Talent là đơn vị đo tiền tệ và ruộng đất của người Hy Lạp cổ đại.

6. Từ những việc Dracon làm, sau này tiếng Anh có từ draconian để chỉ sự

tàn bạo, được sử dụng để mô tả những pháp luật hà khắc.

7. Solon bắt mọi công dân phải thể hiện chính kiến, ông không muốn những công dân khao khát những điều tốt nhưng lại sợ hãi và không dám hành động chống lại những kẻ xấu.

8. Người nghèo ở Athens không hề có bất cứ quyền gì cho đến khi Solon tiến hành cải cách.

9. Attica: vùng đất đồi núi ở phía Nam bán đảo Hy Lạp.

10. Solon tham khảo những sách vở cổ xưa của người Ai Cập rồi kể lại câu chuyện về lục địa Atlantis. Plato (427 - 347 TCN), hậu duệ của Solon, kế

thừa nhiệm vụ này, đã viết cuộc đối thoại 'Timaeus' và đoạn văn 'Critias' kể

lại câu chuyện đó. Theo lời Plato, 9.000 năm trước khi Solon đến Ai cập, một nền văn minh lớn trên một hòn đảo ở Ðại Tây Dương đã biến mất trong một trận đại hồng thuỷ cùng với những trận động đất. Plato không hoàn thành câu chuyện nên điều Solon từng viết không còn nữa. Cho đến ngày nay, câu chuyện về lục địa Atlantis vẫn còn là chủ đề gây tranh cãi.

11. Croesus là vua cuối cùng của xứ Lydia, một vương quốc cổ xưa trên bán đảo Tiểu Á, cai trị từ 560 đến 546 TCN. Sau khi chinh phục nhiều vùng đất khác và trở nên vô cùng giàu có, Croesus liên minh với các vương quốc Babylon, Ai Cập và Sparta nhưng bị Vua Cyrus 'Ðại đế' của Ba Tư đánh bại.

12. Aesop (620?-560? TCN), tác giả của những truyện ngụ ngôn nổi tiếng của Hy Lạp.

13. Cyrus 'Ðại đế' (600?-530 TCN): vua Ba Tư (550-530 TCN), con trai vua Cambyses I, hậu duệ của Achaemenes (Hakhamanish). Năm 550 TCN, https://thuviensach.vn

Cyrus nổi dậy lật đổ ách cai trị của người Mede lên làm vua Ba Tư, cai trị

một vùng đất từ sông Halys ở Tiểu Á đến vương quốc Babylon. Sau đó, ông đánh bại liên minh Babylon, Ai Cập và Lydia. Năm 539 TCN, ông thôn tính vương quốc Babylon, thiết lập Ðế chế Ba Tư hùng mạnh nhất trên thế giới trong suốt 2 thế kỷ cho tới cuộc viễn chinh của Alexander 'Ðại đế'.

14. Nền độc tài của Pisistratus và con trai gã là Hippias kéo dài từ 561 đến 510 TCN. Sau đó, được người Sparta giúp đỡ, Cleisthenes và nhóm quý tộc Athens bị trục xuất đã giải phóng Athens khỏi nền độc tài này.

1. Ngôi đền thờ ở Delphi nằm trong một hang đá dưới chân núi Parnassus thờ thần Apollo. Plutarch là một trong số hai thầy tế tại ngôi đền này trong nhiều năm liền. Apollo là vị thần đặc biệt của người Dorian. Tại đền thờ

này, một bà đồng sẽ hóa thân và qua đó nói lại những lời tiên tri của vị

thần. Hai châm ngôn được khắc tại đền thờ này cô đọng tư tưởng của người Hy Lạp cổ đại: 'Hãy tự biết lấy mình!' và 'Ðừng thái quá!'. Ngôi đền thờ

này rất nổi tiếng trong thế giới Hy Lạp cổ đại.

2. Troezen một thị trấn nổi tiếng, nơi có đền thờ thần mặt trời Helios.

3. Theo thần thoại La Mã là Neptune, thần biển. Những đứa con sinh ngoài giá thú thường được đem đặt ngoài cửa đền thờ các vị thần.

4. Người nổi tiếng nhất cổ súy quan điểm này là Nietzsche (1844 - 1900), triết gia và học giả cổ điển Ðức, vô thần. Nietzsche cho rằng bạo chúa, tội phạm và đứa trẻ lên hai đều cảm thấy ý thích cá nhân vượt trên công lý.

Plato trình bày những phản biện bác bỏ chủ trương này của Socrates trong bài luận Gorgias.

5. Plutarch cùng viết về cuộc đời của Hercules, nhưng tác phẩm này nay không còn nữa. Hercules là người vô cùng khoẻ mạnh, con của thần Zeus (Jupiter) và một phụ nữ trần tục là nàng Alcmena. Những chiến công oai hùng của chàng giúp chàng được lên thiên đường. Mẹ của Theseus là con gái của vua Pittheus, và mẹ của Hercules là nàng Alcmena, con gái của Lysidices, chị em cùng cha khác mẹ với Pittheus. Như vậy Theseus là anh em họ với Hercules.

6. Lydia là vùng đất khi đó thuộc đế chế Ba Tư, nay thuộc miền tây của Thổ Nhĩ Kỳ.

https://thuviensach.vn

7. Corinth: một thành bang Hy Lạp phát triển từ trước năm 1000 TCN khi người Dorian xâm chiếm, là trung tâm thương mại chính của Hy Lạp vào năm 650 TCN, là eo đất nối vùng Peloponnesus và Attica của Hy Lạp.

8. Sinnis thường hành hình nạn nhân của hắn bằng cách uốn cong hai cây thông rồi trói chân tay họ vào đó. Vì lực uốn nên khi hai cây thông bung ra, các nạn nhân sẽ bị xé rách đôi người.

9. Megara là một thành bang nằm ngay trên bờ biển Hy Lạp, cách Athens 33km về phía Tây. Ðảo Salamis nằm giữa hai thành bang này. Megara là quê hương của nhà toán học Hy Lạp vĩ đại Euclid (sống vào khoảng năm 300 TCN).

10. Eleusis là một vùng đất ngày nay thuộc Attica, Hy Lạp.

11. Procrustes lấy việc tra tấn người bằng cách phanh xác họ ra cho vừa chiếc giường sắt của y hoặc chặt chân nếu họ quá cao làm trò vui. Từ câu chuyện này mà sau này trong tiếng Anh có từ 'procrustean' chỉ những tiêu chuẩn được áp đặt một cách cứng nhắc và vô lý.

12. Medea là con gái vua Aeetes xứ Colchis, trên bờ Ðông Biển Ðen. Jason là một hoàng tử trẻ xứ Thessaly, người cùng với bè bạn (những người Argonaut) tới lấy Bộ lông cừu vàng ở Aeetes. Medea yêu Jason say đắm.

Nàng dùng phép thuật giúp chàng trốn thoát với Bộ lông cừu vàng, rồi cùng chàng về Thessaly, nơi Medea giúp Jason báo thù những kẻ phải chịu trách nhiệm về cái chết của cha chàng. Sau đó hai người cùng sang Corinth sinh sống. Medea sinh cho Jason hai người con trai nhưng sau đó nàng bị Jason bỏ rơi. Jason cưới một công chúa xứ Corinth. Nhưng Medea đầu độc cô dâu đó rồi giết hai đứa con của chính mình và chạy sang Athens cưới vua Aegeus, rồi sinh cho ông một đứa con trai. Medea lo sợ rằng Theseus sẽ

giành lấy quyền thừa kế của con mình. Vở kịch Medea của Euripides đã kể

chi tiết câu chuyện này.

13. Attica là vùng đồi núi thuộc miền Nam Hy Lạp, trung tâm là thành phố

Athens.

14. Marathon: nơi xảy ra trận đánh với quân Ba Tư năm 490 TCN của người Hy Lạp, nay là một địa danh thuộc vùng Attica, cách thủ đô Athens https://thuviensach.vn

của Hy Lạp khoảng 25km về hướng đông bắc. Tên địa danh này được đặt cho môn thể thao điền kinh đường dài Marathon.

15. Ðảo Crete là một vùng đất cư trú khác của người Dorian, sau khi nền văn minh cổ của người Minoan lụi tàn. Vụ nổ hòn đảo Thera khoảng năm 1600 TCN là do một đợt sóng triều khổng lồ tràn ngập Crete và những vùng đất ven biển khác. Người Mycenae, một thành bang Hy Lạp cổ đại ở

vùng Peloponnesus từng là trung tâm văn hoá thời đại đồ đồng trước khi sụp đổ khoảng năm 1100 TCN, đã chinh phục rồi phá huỷ vương quốc của người Minoan và chiếm đảo Crete. Sau này, người Dorian kế thừa người Mycenea cai trị vùng đất này. Crete là hòn đảo lớn nhất của Hy lạp ở Ðịa Trung Hải.

16. Hesiod, nhà thơ lớn của Hy Lạp, sống vào khoảng thế kỷ thứ 8 TCN.

Ðể lại nhiều tác phẩm như Thần hệ (Theogony) và Công việc và tháng ngày (Works and Days). Ông có những câu danh ngôn răn dạy con người như: 'Buổi bình minh sẽ thôi thúc con người tiến bước, và cũng thôi thúc họ

lao động' và 'Nếu người đàn ông muốn tránh hôn nhân và mọi thứ rắc rối mà phụ nữ có thể gây ra thì hãy đừng lấy vợ, nhưng cuối cùng anh ta sẽ

phải chịu đựng những bất hạnh và sẽ chẳng ai chăm sóc khi về già'.

17. Homer: nhà thơ lớn của Hy Lạp (sống ở thế kỷ thứ 8 TCN), tác giả của thiên sử thi vĩ đại Iliad và Odyssey.

18. Trong nguyên bản tác phẩm Gương Danh nhân của mình, Plutarch kể

rất chi tiết về những dị bản khác nhau. Philochorus nói rằng người Athens phải làm nô lệ cho người thắng cuộc đấu thể thao của Minos. Taurus, thuyền trưởng của người Crete, lẽ ra đã thắng, nhưng cả Minos và mọi người khác thảy đều không muốn có kết quả đó vì Taurus là một người độc ác và hung hăng. Theseus thách đấu với Taurus, và Minos chấp thuận.

Nàng Ariadne là một trong số khán giả. Theseus đánh bại Taurus, làm Minos hết sức vui mừng. Ông trả lại cho Theseus các con tin người Athens và chấm dứt lễ cống nạp. Trong dị bản về Minotaur có kể thêm chuyện về

Daedalus và Icarus. Daedalus là người thiết kế xây dựng Mê cung này, đã tiết lộ bí mật về đường lối đi trong Mê cung cho nàng Ariadne. Biết chuyện đó, Minos liền trừng phạt Daedalus bằng cách tống giam Daedalus và con https://thuviensach.vn

trai Icarus của chàng. Daedalus làm những đôi cánh từ sáp ong và lông chim để con trai ông bay thoát ra khỏi nhà tù. Ông dặn con trai đừng bay quá gần mặt trời khẻo ánh nắng làm chảy sáp. Nhưng Icarus quá vui sướng khi được bay đến mức quên lời cha dặn. Thế là đôi cánh rơi ra và Icarus rơi xuống đất chết.

19. Sicily: hòn đảo lớn nhất ở Ðịa Trung Hải, đã từng là thuộc địa của người Phoenicia, người Hy Lạp và người Carthage từ thế kỷ VIII TCN, của người Roman thế kỷ III TCN, người Vandal và người Goth thế kỷ V SCN, người Byzantine thế kỷ VI, người Hồi giáo Bắc Phi thế kỷ IX, người Norman thế kỷ XI và người Bourbon Tây Ban Nha giữa thế kỷ XVIII.

Sicily là một phần của nước Ý thống nhất vào năm 1861. Sicily cũng nổi tiếng vì mối quan hệ thân thiết trong gia đình người dân và mạng lưới mafia bắt nguồn từ thế kỷ XVIII.

20. Aristotle (384-322 TCN) là nhà triết học và nhà khoa học nổi tiếng nhất thời bấy giờ, học trò của Plato. Ông để lại một khối lượng tác phẩm đồ sộ

về logic, chính trị học và khoa học tự nhiên.

21. Ðại hội Isthmus được mở hai năm một lần vào mùa hè ở Isthmus, trong khu rừng thông gần Corinth, nơi có đền thờ thần Poseidon.

22. Amazon là một bộ tộc gồm toàn các nữ chiến binh, kinh đô đặt tại bờ

Nam Biển Ðen, rất giỏi phi ngựa, bắn cung. Khi đánh giáp lá cà, người Amazon dùng giáo và rìu chiến dài. Chỉ những ai từng giết được kẻ thù mới được phép có bạn tình và cũng chỉ trong hai tháng mùa xuân. Con trai đẻ ra và tù binh bị đánh què và bị bắt làm nô lệ. Lý do của việc làm đàn ông què cụt là để thuần dưỡng họ, để phối giống tốt hơn. Antianara, một nữ hoàng của người Amazon, từng nói rằng 'Người què quan hệ tình ái tốt hơn'.

23. Trên đường hành quân từ Athens trở về, người Amazon sống lẩn trốn khắp nơi chứ không muốn chịu nỗi hổ thẹn thua trận. Về sau, dù sức mạnh đã bị suy giảm, song người Amazon cũng tham gia vào cuộc chiến tranh thành Troy. Thậm chí đến thời Alexander Ðại đế vẫn còn một số người Amazon.

24. Tuổi kết hôn ở Hy Lạp cổ đại là từ 12 đến 14. Sắc đẹp của nàng Helen cũng là nguyên nhân gây ra cuộc chiến tranh Troy: nàng bị Paris, hoàng tử

https://thuviensach.vn

thành Troy, bắt cóc đem về Troy. Người Hy Lạp đem hạm đội đông tới 1186 tàu (và khoảng 50.000 chiến binh) đi chinh phạt thành Troy, chiến đấu suốt 10 năm mới giành chiến thắng (khoảng năm 1250 TCN).

25. Tegea: một vùng mầu mỡ phía bắc Hy Lạp, một trong những nơi có đền thờ nữ thần Athena.

26. Aphidnae là một thị trấn nhỏ gần Epirus.

27. Epirus là quê hương của Pyrrhus, người anh hùng cũng được kể trong cuốn sách này.

28. Trong thần thoại La Mã, đây là thần Pluto (Diêm Vương) cai quản vương quốc nơi hồn người trần ở sau khi thể xác chết đi.

29. Tại trận Marathon này, người Athens đánh bại người Ba Tư, những kẻ

đã xâm lược đất nước họ. (Xem cuộc đời Aristides để biết thêm về trận đánh này).

30. Cimon (510?-450? TCN): thống chế và chính khách xuất sắc của Athens, con trai của Miltiades, người đã làm nên chiến thắng Marathon.

(Xem thêm câu chuyện về Pericles để biết về Cimon).

1. Democritus (460? - 370? TCN): triết gia Hy Lạp cổ đại, người đầu tiên đã đưa ra lý thuyết nguyên tử cho vũ trụ. Ông là một nhà văn có rất nhiều tác phẩm, nhưng đến nay chỉ còn lại rất ít.

2. Ðể biết thêm những sự kiện liên quan đến Dionysius [Con] và những việc xảy ra ở Syracuse, đọc thêm câu chuyện về cuộc đời của Dion.

3. Ðây chính là Hicetes, kẻ đã dìm chết vợ và con nhỏ của Dion, hắn giả bộ

kết bạn với họ sau khi Dion bị giết. Xem câu chuyện về cuộc đời của Dion.

4. Rhegium: thành bang nằm ở mỏm cực nam của bán đảo Ilia, thuộc địa của Hy Lạp từ thế kỷ VIII TCN, ngày nay là thành phố Reggio di Calabria.

5. Dân Carthage và dân Phoenicy nói chung nổi tiếng hay lừa gạt, nên khi nghe họ kêu than bị lừa gạt người ta sẽ thấy nực cười.

6. Một thành bang cổ đại trên đảo Sicily.

7. Adranum: thuộc đảo Sicily.

8. Xem câu chuyện về cuộc đời của Dion để biết thêm tội ác mà hắn gây ra cho gia đình Dion.

9. Xem cuộc đời của Agesilaus và Pelopidas để biết về Epaminondas.

https://thuviensach.vn

10. Sophocles (496?-406? TCN) là một trong những nhà soạn kịch vĩ đại nhất của Hy Lạp. Trong số 127 vở kịch của ông, hiện còn giữ lại được 7 vở

bi kịch hoàn chỉnh, bao gồm các vở Electra, Oedipus Rex và Antigone.

11. Plutarch tin rằng con cháu sẽ bị trừng phạt bởi tội lỗi của tổ tiên, cũng như việc họ được thừa hưởng những phần thưởng từ công lao của cha ông.

Do vậy, ông cẩn trọng viết rằng bệnh đục thuỷ tinh thể của Timoleon là do di truyền. Thuyết này giúp Plutarch giải thích vì sao những người tốt gặp khó khăn và những kẻ ác lại có thể sàm báng công lý nhưng dường như

được tha thứ. Việc 'trời không có mắt' như thế là một trong những nền tảng trong học thuyết của phái Khoái lạc, một học thuyết mà Plutarch phản đối.

Ông cũng tin rằng cái chết không chấm dứt ý đồ của nhiều kẻ xấu, mà chúng sẽ còn bị trừng phạt không chỉ với những đau khổ của chính bản thân chúng mà còn phải chứng kiến những bi thảm mà con cháu chúng phải gánh chịu. Xem tiểu luận rất hay của Plutarch Về việc trừng phạt chậm trễ

của các vị thần trong tập văn Moralia (Luân lý).

1. Người đời Tấn trong nhóm Trúc Lâm thất hiền (7 người trong rừng trúc).

Ông rất thích uống rượu và uống không biết say.

2. Chứng mất trí phổ biến. Vào năm 1906, lần đầu tiên bác sĩ tâm thần và thần kinh học người Đức Alois Alzheimer đã chỉ ra rằng căn bệnh này không thể chữa được, mang tính thoái hóa và gây tử vong.

3. Alcoholics Anonymous: Một tổ chức cho những người nghiện rượu chia sẻ và giúp đỡ những người khác thoát khỏi tình trạng nghiện rượu giống mình.

1. Jujitsu là môn võ thuật cổ truyền của Nhật Bản. Đây là môn võ sử dụng tay không dựa vào nguyên lý thăng bằng, dùng mưu mẹo, mềm dẻo hơn là sức mạnh.

1. Một bộ phim do Mỹ sản xuất được phát triển từ truyện ngắn “The Greatest Gift” của Philip Van Doren Stern, được 5 đề cử Oscar, được Viện phim Mỹ xếp vào hàng 100 phim Mỹ hay nhất trong 100 năm qua, và đứng ở vị trí thứ nhất trong số những bộ phim truyền cảm nhất mọi thời đại.

2. Nguyên văn: Deputy Fife – tên một nhân vật trong chương trình truyền hình của Mỹ: The Andy Griffith Show, có tính cách rất tự mãn và huênh https://thuviensach.vn

hoang.

1. Con đường nối liền Myanmar và Trung Quốc, có vai trò to lớn trong Chiến tranh Thế giới II.

https://thuviensach.vn

Table of Contents

Lời nhà xuất bản

Lời tựa

Chương I - “NHẤT THẾ GIỚI” là GIẤC MƠ TRĂM NĂM CỦA

TRUNG QUỐC

I. Tôn Trung Sơn: Trung Quốc phải “chiếm vị trí cường quốc

nhất thế giới trên trái đất”

II. Mao Trạch Đông: “Đại Nhảy Vọt” vượt Anh đuổi Mỹ

III. Đặng Tiểu Bình: Trí tuệ lớn “Giấu mình chờ thời”

IV. Thế giới dự đoán về Trung Quốc

V. Cường quốc số Một, người Trung Quốc đã chuẩn bị xong

chưa?

Chương II - ĐỌ SỨC THẾ KỶ: CUỘC CHIẾN GIÀNH GIẬT

“QUỐC GIA QUÁN QUÂN” GIỮA TRUNG QUỐC VỚI MỸ

I. Đổi ngôi Quán quân: 100 năm quay một vòng

II. Tái định vị mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ

III. Mô hình mới của cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ

IV. “Thế giới không bá quyền” là sứ mệnh và kết cục của cuộc

chơi thế kỷ Trung Quốc - Mỹ

Chương III -“THỜI ĐẠI TRUNG QUỐC” là “THỜI ĐẠI PHÚC DA

VÀNG” CỦA THẾ GIỚI

I. Thời đại Trung Quốc là thời đại “Địa vị lãnh tụ của Trung

Quốc” xác lập thế giới

II. Thời đại Trung Quốc là thời đại “mô hình phát triển Trung

Quốc” ưu việt so với thế giới

III. Thời đại Trung Quốc là thời đại “Giá trị quan Trung Quốc”

dẫn dắt thế giới

Chương IV - DÙNG TÍNH CÁCH TRUNG HOA XÂY DỰNG

“VƯƠNG ĐẠO TRUNG QUỐC”

https://thuviensach.vn

I. Sức thu hút của “Tính cách Trung Hoa”

II. TÍNH CÁCH TRUNG HOA LÀM NÊN“HIỆN TƯỢNG

TRUNG QUỐC”

III. “Binh pháp Trung Quốc” hòa bình trên hết

IV. “Đế quốc Trung Hoa” mạnh mà không xưng bá

V. Thiên hạ vô địch, “Trung Quốc và Mỹ có khác nhau”

VI. Thiên tính Hoa Hạ “tìm về cội nguồn sâu xa”

VII. “Trung Quốc vương đạo” mãi mãi không đổi màu

Chương V -CHIẾN LƯỢC LỚN CẦN CÓ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC

I. Nước lớn cần phải lớn về chiến lược

II. Bốn giai đoạn của đại chiến lược Trung Quốc

III. Ba tầng nấc của đại chiến lược Trung Quốc

IV. Đại chiến lược Trung Quốc học gì ở Mỹ?

Chương VI - KHÔNG ĐƯỢC CÓ ẢO TƯỞNG VỚI NƯỚC MỸ

I. Ảo tưởng chiến lược chẳng khác gì tự sát

II. Quốc gia quán quân tiềm tại là đối thủ tự nhiên của quốc gia

quán quân

III. Nước Mỹ đã kiềm chế Nhật vươn lên như thế nào?

IV. Mỹ ngăn chặn sự cạnh tranh của Liên Xô như thế nào

V. Mỹ sẽ ngăn chặn Trung Quốc như thế nào

VI. “Không có kẻ địch vĩ đại thì sẽ không có nước mỹ vĩ đại”

VII. Nước Mỹ là "Quốc gia dân chủ " một nửa

Chương VII - NƯỚC LỚN TRỖI DẬY TẤT PHẢI CÓ ĐẠI QUÂN

I. Sự phục hưng vĩ đại kêu gọi “Tinh thần thượng võ”

II. Muốn “trỗi dậy hòa bình” ắt phải “trỗi dậy về quân sự”

III. Để không có đại chiến với Mỹ, Trung Quốc ắt phải có “đại

quân”

IV. Nước giàu cần quân mạnh

Chương VIII - KÊU GỌI “THUYẾT TRUNG QUỐC SỤP ĐỔ”

I. “Nước lớn trỗi dậy” cách “nước lớn sụp đổ” chỉ có một bước

II. Trung Quốc “cất cao tiếng ca khúc khải hoàn” càng cần phải

“kéo hồi còi báo động dài”

https://thuviensach.vn

III. “Nguy cơ tinh anh”:nguy cơ nguy hiểm chết người nhất

IV. “Ba sáng tạo lớn” bảo đảm Trung Quốc mãi mãi thái bình ổn

định

PHỤ LỤC

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Lời nhà xuất bản

- Lời tựa

- Chương I - “NHẤT THẾ GIỚI” là GIẤC MƠ TRĂM NĂM CỦA TRUNG QUỐC

- I. Tôn Trung Sơn: Trung Quốc phải “chiếm vị trí cường quốc nhất thế giới trên trái đất”

- II. Mao Trạch Đông: “Đại Nhảy Vọt” vượt Anh đuổi Mỹ

- III. Đặng Tiểu Bình: Trí tuệ lớn “Giấu mình chờ thời”

- IV. Thế giới dự đoán về Trung Quốc

- V. Cường quốc số Một, người Trung Quốc đã chuẩn bị xong chưa?

- Chương II - ĐỌ SỨC THẾ KỶ: CUỘC CHIẾN GIÀNH GIẬT “QUỐC GIA QUÁN QUÂN” GIỮA TRUNG QUỐC VỚI MỸ

- I. Đổi ngôi Quán quân: 100 năm quay một vòng

- II. Tái định vị mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ

- III. Mô hình mới của cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ

- IV. “Thế giới không bá quyền” là sứ mệnh và kết cục của cuộc chơi thế kỷ Trung Quốc - Mỹ

- Chương III -“THỜI ĐẠI TRUNG QUỐC” là “THỜI ĐẠI PHÚC DA VÀNG” CỦA THẾ GIỚI

- I. Thời đại Trung Quốc là thời đại “Địa vị lãnh tụ của Trung Quốc” xác lập thế giới

- II. Thời đại Trung Quốc là thời đại “mô hình phát triển Trung Quốc” ưu việt so với thế giới

- III. Thời đại Trung Quốc là thời đại “Giá trị quan Trung Quốc” dẫn dắt thế giới

- Chương IV - DÙNG TÍNH CÁCH TRUNG HOA XÂY DỰNG “VƯƠNG ĐẠO TRUNG QUỐC”

- I. Sức thu hút của “Tính cách Trung Hoa”

- II. TÍNH CÁCH TRUNG HOA LÀM NÊN“HIỆN TƯỢNG TRUNG QUỐC”

- III. “Binh pháp Trung Quốc” hòa bình trên hết

- IV. “Đế quốc Trung Hoa” mạnh mà không xưng bá

- V. Thiên hạ vô địch, “Trung Quốc và Mỹ có khác nhau”

- VI. Thiên tính Hoa Hạ “tìm về cội nguồn sâu xa”

- VII. “Trung Quốc vương đạo” mãi mãi không đổi màu

- Chương V -CHIẾN LƯỢC LỚN CẦN CÓ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC

- I. Nước lớn cần phải lớn về chiến lược

- II. Bốn giai đoạn của đại chiến lược Trung Quốc

- III. Ba tầng nấc của đại chiến lược Trung Quốc

- IV. Đại chiến lược Trung Quốc học gì ở Mỹ?

- Chương VI - KHÔNG ĐƯỢC CÓ ẢO TƯỞNG VỚI NƯỚC MỸ

- I. Ảo tưởng chiến lược chẳng khác gì tự sát

- II. Quốc gia quán quân tiềm tại là đối thủ tự nhiên của quốc gia quán quân

- III. Nước Mỹ đã kiềm chế Nhật vươn lên như thế nào?

- IV. Mỹ ngăn chặn sự cạnh tranh của Liên Xô như thế nào

- V. Mỹ sẽ ngăn chặn Trung Quốc như thế nào

- VI. “Không có kẻ địch vĩ đại thì sẽ không có nước mỹ vĩ đại”

- VII. Nước Mỹ là "Quốc gia dân chủ " một nửa

- Chương VII - NƯỚC LỚN TRỖI DẬY TẤT PHẢI CÓ ĐẠI QUÂN

- I. Sự phục hưng vĩ đại kêu gọi “Tinh thần thượng võ”

- II. Muốn “trỗi dậy hòa bình” ắt phải “trỗi dậy về quân sự”

- III. Để không có đại chiến với Mỹ, Trung Quốc ắt phải có “đại quân”

- IV. Nước giàu cần quân mạnh

- Chương VIII - KÊU GỌI “THUYẾT TRUNG QUỐC SỤP ĐỔ”

- I. “Nước lớn trỗi dậy” cách “nước lớn sụp đổ” chỉ có một bước

- II. Trung Quốc “cất cao tiếng ca khúc khải hoàn” càng cần phải “kéo hồi còi báo động dài”

- III. “Nguy cơ tinh anh”:nguy cơ nguy hiểm chết người nhất

- IV. “Ba sáng tạo lớn” bảo đảm Trung Quốc mãi mãi thái bình ổn định

- PHỤ LỤC

Table of Contents

Lời nhà xuất bản

Lời tựa

Chương I - “NHẤT THẾ GIỚI” là GIẤC MƠ TRĂM NĂM CỦA TRUNG QUỐC

I. Tôn Trung Sơn: Trung Quốc phải “chiếm vị trí cường quốc nhất thế giới trên trái đất”

II. Mao Trạch Đông: “Đại Nhảy Vọt” vượt Anh đuổi Mỹ

III. Đặng Tiểu Bình: Trí tuệ lớn “Giấu mình chờ thời”

IV. Thế giới dự đoán về Trung Quốc

V. Cường quốc số Một, người Trung Quốc đã chuẩn bị xong chưa?

Chương II - ĐỌ SỨC THẾ KỶ: CUỘC CHIẾN GIÀNH GIẬT “QUỐC GIA QUÁN QUÂN” GIỮA TRUNG QUỐC VỚI MỸ

I. Đổi ngôi Quán quân: 100 năm quay một vòng

II. Tái định vị mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ

III. Mô hình mới của cuộc cạnh tranh Trung Quốc - Mỹ

IV. “Thế giới không bá quyền” là sứ mệnh và kết cục của cuộc chơi thế kỷ Trung Quốc - Mỹ

Chương III -“THỜI ĐẠI TRUNG QUỐC” là “THỜI ĐẠI PHÚC DA VÀNG” CỦA THẾ GIỚI

I. Thời đại Trung Quốc là thời đại “Địa vị lãnh tụ của Trung Quốc” xác lập thế giới

II. Thời đại Trung Quốc là thời đại “mô hình phát triển Trung Quốc” ưu việt so với thế giới

III. Thời đại Trung Quốc là thời đại “Giá trị quan Trung Quốc” dẫn dắt thế giới

Chương IV - DÙNG TÍNH CÁCH TRUNG HOA XÂY DỰNG “VƯƠNG ĐẠO TRUNG QUỐC”

I. Sức thu hút của “Tính cách Trung Hoa”

II. TÍNH CÁCH TRUNG HOA LÀM NÊN“HIỆN TƯỢNG TRUNG QUỐC”

III. “Binh pháp Trung Quốc” hòa bình trên hết

IV. “Đế quốc Trung Hoa” mạnh mà không xưng bá

V. Thiên hạ vô địch, “Trung Quốc và Mỹ có khác nhau”

VI. Thiên tính Hoa Hạ “tìm về cội nguồn sâu xa”

VII. “Trung Quốc vương đạo” mãi mãi không đổi màu

Chương V -CHIẾN LƯỢC LỚN CẦN CÓ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC

I. Nước lớn cần phải lớn về chiến lược

II. Bốn giai đoạn của đại chiến lược Trung Quốc

III. Ba tầng nấc của đại chiến lược Trung Quốc

IV. Đại chiến lược Trung Quốc học gì ở Mỹ?

Chương VI - KHÔNG ĐƯỢC CÓ ẢO TƯỞNG VỚI NƯỚC MỸ

I. Ảo tưởng chiến lược chẳng khác gì tự sát

II. Quốc gia quán quân tiềm tại là đối thủ tự nhiên của quốc gia quán quân

III. Nước Mỹ đã kiềm chế Nhật vươn lên như thế nào?

IV. Mỹ ngăn chặn sự cạnh tranh của Liên Xô như thế nào

V. Mỹ sẽ ngăn chặn Trung Quốc như thế nào

VI. “Không có kẻ địch vĩ đại thì sẽ không có nước mỹ vĩ đại”

VII. Nước Mỹ là "Quốc gia dân chủ " một nửa

Chương VII - NƯỚC LỚN TRỖI DẬY TẤT PHẢI CÓ ĐẠI QUÂN

I. Sự phục hưng vĩ đại kêu gọi “Tinh thần thượng võ”

II. Muốn “trỗi dậy hòa bình” ắt phải “trỗi dậy về quân sự”

III. Để không có đại chiến với Mỹ, Trung Quốc ắt phải có “đại quân”

IV. Nước giàu cần quân mạnh

Chương VIII - KÊU GỌI “THUYẾT TRUNG QUỐC SỤP ĐỔ”

I. “Nước lớn trỗi dậy” cách “nước lớn sụp đổ” chỉ có một bước

II. Trung Quốc “cất cao tiếng ca khúc khải hoàn” càng cần phải “kéo hồi còi báo động dài”

III. “Nguy cơ tinh anh”:nguy cơ nguy hiểm chết người nhất

IV. “Ba sáng tạo lớn” bảo đảm Trung Quốc mãi mãi thái bình ổn định

PHỤ LỤC