https://thuviensach.vn

Table of Contents

Lời giới thiệu

TỰA

HỒI THỨ NHẤT

HỒI THỨ HAI

HỒI THỨ BA

HỒI THỨ TƯ

HỒI THỨ NĂM

HỒI THỨ SÁU

HỒI THỨ BẢY

HỒI THỨ TÁM

HỒI THỨ CHÍN

HỒI THỨ MƯỜI

HỒI THỨ MƯỜI MỘT

HỒI THỨ MƯỜI HAI

HỒI THỨ MƯỜI BA

HỒI THỨ MƯỜI BỐN

HỒI THỨ MƯỜI LĂM

HỒI THỨ MƯỜI SÁU

HỒI THỨ MƯỜI BẢY

HỒI THỨ MƯỜI TÁM

HỒI THỨ MƯỜI CHÍN

HỒI THỨ HAI MƯƠI

HỒI THỨ HAI MƯƠI MỐT

HỒI THỨ HAI MƯƠI HAI

HỒI THỨ HAI MƯƠI BA

HỒI THỨ HAI MƯƠI BỐN

HỒI THỨ HAI MƯƠI LĂM

HỒI THỨ HAI MƯƠI SÁU

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI BẢY

HỒI THỨ HAI MƯƠI TÁM

HỒI THỨ HAI MƯƠI CHÍN

HỒI THỨ BA MƯƠI

HỒI THỨ BA MƯƠI MỐT

TỦ SÁCH ALPHA DI SẢN

Table of Contents

Landmarks

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Lời giới thiệu

Bạn đọc thân mến!

Lịch sử văn hóa của một dân tộc không phải của riêng cá nhân nào, chính vì vậy, việc bảo tồn, gìn giữ và phát triển lịch sử văn hóa cũng không phải riêng một người nào có thể gánh vác được, nó thuộc về nhận thức chung của toàn xã hội và vai trò của từng nhân tố

trong mỗi chặng đường lịch sử. Lịch sử là một khoa học. Lịch sử

không phải là việc thống kê sự kiện một cách khô khan rời rạc. Bởi mỗi sự kiện trong tiến trình đó đều có mối liên kết chặt chẽ với nhau bằng sợi dây vô hình xuyên suốt không gian và thời gian tạo nên lịch sử của một dân tộc.

Dân tộc Việt Nam trải hơn một nghìn năm Bắc thuộc, gần trăm năm dưới ách cai trị của thực dân, đế quốc, nhưng con cháu bà Trưng, bà Triệu, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung... vẫn kiên trì bền chí, tin tưởng ở quá khứ hào hùng, không ngừng tranh đấu hướng tới tương lai rộng mở vì độc lập tự do của đất nước.

Một dân tộc, một quốc gia muốn trường tồn và phát triển, ngoài việc đẩy mạnh phát triển cơ sở hạ tầng, khoa học kỹ thuật, điều quan trọng hơn nữa là phải có một nền tảng giáo dục vững chắc. Trong đó, giáo dục về lịch sử và lòng tự hào dân tộc là cần thiết để ghi khắc trong tâm trí các thế hệ, đặc biệt là tầng lớp thanh niên, ý thức về nguồn gốc dân tộc, truyền thống văn hóa và nội lực quốc gia, đồng thời giúp định hình góc nhìn thấu đáo về vai trò của từng giai đoạn, triều đại và nhân vật - dù gây tranh cãi - tạo nên lịch sử đó.

https://thuviensach.vn

Chính vì những giá trị to lớn đó, vấn đề học tập, tìm hiểu lịch sử

nước nhà hiện đang là mối quan tâm hàng đầu của Nhà nước và toàn xã hội. Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Quỹ Phát triển Sử học Việt Nam, Tạp chí Xưa và Nay... và rất nhiều những tổ chức khác đã và đang kiên trì con đường thúc đẩy sự phát triển của nền khoa học lịch sử quốc gia, phổ biến tri thức lịch sử, góp phần giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tới toàn xã hội.

Đồng hành với mối quan tâm của toàn xã hội, Công ty Cổ phần Sách Alpha - một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất bản, với tôn chỉ “Tri thức là sức mạnh” - đặc biệt quan tâm tới việc góp phần nâng cao hiểu biết của người dân về truyền thống văn hóa lịch sử đất nước.

Theo nhiều kết quả khảo sát, đánh giá nhu cầu của bạn đọc cho thấy, “lỗ hổng lịch sử” ở không ít người trẻ hiện nay hoàn toàn có thể

bù lấp một phần dựa trên nhiều nguồn tư liệu, công trình nghiên cứu, sách cổ sách quý hiện đang được các Viện nghiên cứu, các tổ

chức, cá nhân lưu giữ. Để chung tay tái hiện một cách rõ nét những mảnh ghép lịch sử dân tộc, Công ty Cổ phần Sách Alpha đã triển khai dự án xuất bản mang tên Góc nhìn sử Việt với mục đích xuất bản lại và xuất bản mới một cách có hệ thống các công trình, tư liệu, sách nghiên cứu, sách văn học có giá trị… về lịch sử, bước đầu hình thành nên Tủ sách Alpha Di sản.

Cuốn sách bạn đang cầm trên tay là một trong những sản phẩm đầu tiên của dự án này.

Xin trân trọng giới thiệu.

CÔNG TY CP SÁCH ALPHA

https://thuviensach.vn

TỰA

Tôi viết bộ truyện Lê triều Lý thị nầy cốt chỉ rút ở trong mấy thứ Sử, như là: Việt Nam lược sử, Đại Việt sử ký, Đại Nam thập lục tiền biên (Nam hải dị nhân), (Lược biên dã sử). Trong các sử ấy thấy sự tích ly kỳ của ông Lý Công Uẩn, chẳng khác nào như Triệu Khuôn Dẫn bên Tàu: mà Triệu Khuôn Dẫn người ta đã có đem ra thêu thùa bày vẽ, xếp đặt nên truyện, nên tuồng rất dài, để bia danh nên giá; còn Lý Công Uẩn nhà ta thì chôn chặt ở trong hòm quốc sử.

Tôi là kẻ tài sơ học thiển, nhưng hay kính trọng những bực danh nhân trong nước, nên không nỡ để ngài mai một. Tôi lượm lặt ở trong các sử nói trên mà đặt ra bổn truyện nầy, để bia danh ông Lý Công Uẩn là một đứng minh quân của nước nhà. Sự tích từ thuở ngài sơ

sanh cho đến lúc bạc đầu.

Trong bộ truyện nầy lớp lang đủ điệu, có khi hoạn nạn, có lúc hiển vinh, có hồi ai bi, có khi chinh chiến. Nói tóm lại là tôi thấy người mình hay đem những truyện Tàu ra mà diễn kịch, rồi hè nhau mà tặng phong người; cho nên tôi muốn tỉ cập1 coi truyện mình đem ra hát có bằng họ không.

Rút lại ít lời là tôi mong cho người mình hãy xem truyện sách thuộc về quốc sử của mình, cho rõ các đấng danh nhân trong nước.

PHẠM MINH KIÊN

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ NHẤT

Sanh con nàng Cúc vong thân,

Tranh bánh Long thần bị đuổi

Tiết đông lạnh lẽo, gió bấc phất phơ, bóng thỏ mập mờ, cảnh người vắng vẻ; lúc bấy giờ độ lối canh ba, tư bề2 lặng lẽ, chẳng có điều chi khác hơn là sương rơi ngọn cỏ, lá đoanh bọc nước long lanh như cẩn ngọc đeo châu, trăng dọi3 tàn cây, bóng ngả dưới đất rằng rựt4 tợ hoa thêu gấm dệt; ngoài ra còn có tử quy5 vắn vỏi kêu sầu, cô nhạn véo von tầm bạn, dường như bị cái thời tiết đổi thay, chúng sanh chịu muôn cay ngàn đắng, mà phải thở than trong lúc đêm khuya canh vắng vậy.

Cái bức tranh thảm đạm, cái quang cảnh im lìm của hóa công kia; thình lình một vừng6 mây đen dưới triền núi lần lần bay lên, rồi làm tấm màn u ám mà che khuất cung thiềm, chẳng cho nàng Hằng ló mặt. Giây phút gió lạnh rao rao, mưa tro7 phái phái, dường như ông xanh xem cảnh động tình mà rơi lụy cùng ai trong cơn ly sầu biệt hận, hay là ông thấy cuộc đời tráo trở bạc đen mà ông chạnh lòng đau đớn, rồi tuôn rơi nước mắt thương tâm với đời vậy.

Cảnh thê lương buồn bực dường ấy, mà còn trà trộn một hai cái bi kịch để người tai nghe mắt thấy mà não nề xót thương, đấy là cái giọng mõ của nhà thuyền tụng kinh tế độ, hòa lẫn với tiếng khóc sơ sanh của anh nhi xuất thế; mỉa mai như giọng khóc tiếng mõ hai đàng có nợ duyên chèo kéo nhau vậy.

Bức tranh tan hiệp vẻ người biệt ly, đâu đặng một hồi thì mây mờ

mới rả dứt hột mưa tro, mõ chùa cũng ninh8, tiếng khóc cũng êm, https://thuviensach.vn

thời một người thiếu nữ tuổi lối hai mươi, cô thân lẻ bạn, nghèo khổ

lạc loài, ngồi dựa vách tam quan trước chùa Ứng Tâm9 hai chơn nhượm10 dầm những máu, hai tay ôm đứa trẻ mới đẻ, đôi mắt sáng tợ như sao giăng, môi đỏ chẳng khác như bông hường mới nở, trẻ ấy xem tuồng hâm hở11 tinh thần, nàng ấy xem ra mỏi mê vất vả.

Nguyên do sự tích nầy ném vào đời nhà Lê vua Đại Hành năm Tân Tỵ (98). Người thiếu nữ đây tên là Phạm Cúc Hoa mồ côi cha mẹ, vô làm công quả nơi chùa Tiêu Sơn, đêm khuya nằm ngủ chiêm bao thấy ông thầy tu núi đem cho một trái đào tiên bảo nàng ăn đi; nàng vâng lời ăn trái đào ấy thì giựt mình thức dậy, từ đấy đã kiết tử thọ thai12, đó là một điều thế gian hi hữu.

Trong chùa Tiêu Sơn có một người tên là Lý Kỳ Xuân tuổi lối ba mươi mồ côi nghèo khó, ban ngày đi làm ruộng mướn tối về ngủ

đậu. Lý Kỳ Xuân thấy nàng Cúc Hoa nhan sắc mặn mà thì đem lòng thương, rồi cùng nhau non thề biển hẹn kết tóc xe tơ, lửa hương càng đượm càng nồng, khối tình càng mang càng nặng. Lần hồi ngày vãn đêm lai đã chín tháng dài, bụng nàng Cúc Hoa đã lớn.

Ôi!... Bụng nàng lớn bao nhiêu thì cái cảnh ngộ khó khăn của vợ

chồng nàng nó lớn bấy nhiêu.

Ngày nọ Hòa thượng ở chùa thấy vậy sợ e uế trược13 mới kêu Lý Kỳ Xuân lại mà nói rằng: “Ta những ngỡ lấy lòng từ bi mà đem ngươi vào cửa thích nhà thuyền, ta những ngỡ lấy nước Ma ha mà rửa cái xác tục của ngươi cho hóa ra người đạo đức. Ta những ngỡ lấy nhành dương liễu mà đánh thức cái giấc mê muội phàm phu của ngươi, đặng vào hàng Phật tử. Ta những ngỡ lấy thuyền Bát nhã mà vớt cái xác thịt hèn hạ của ngươi đặng đưa về phước địa. Nào hay, ngươi đem cái thói dâm ô mà làm cho uế trược cửa Phật đài sen. Nào hay, ngươi mở rộng cái lòng tà dục cho gió thị phi thổi lọt nhà thuyền. Nào hay, ngươi đem cái giọt máu ái sắc mà nhuộm cho hôi https://thuviensach.vn

thúi cái lòng phổ độ của ta. Thôi! Bây giờ ta không oa trữ14 ngươi nữa, ngươi hãy kiếm chỗ mà đi.”

Lý Kỳ Xuân nghe Hòa thượng nói vậy thời ruột gan thắt héo như

bào, mày mặt tối tăm điến đảy, bèn lạy lục cầu khẩn đến điều, không đặng rồi phải dắt vợ ra đi.

Thảm thay! Trời hanh nắng đốt, áo rách đầu trần; chồng lơ

thơ cánh chấu15, vợ lôi thôi chơn rùa16, kẻ trước người sau dìu dắt nhau, dò lượn trên con đường quanh co hiu quạnh, bơ vơ nào biết đâu cửa đâu nhà.

Thật là mùi đời càng nếm càng say, càng nồng dạ ngọc càng cay gan vàng. Bấy giờ mặt trời đã xế, con bóng đã nằm thời hai vợ

chồng Lý Kỳ Xuân dắt nhau đi đến một cái xóm quạnh vu, cùng nhau đã mỏi mệt mới dắt vô bụi chuối gần bên nhà sập mà ngồi.

Lý Kỳ Xuân phần trong mình còn đau ốm, phần trong bụng không cơm, nước, cho nên khốn đốn vô cùng, thì ngó bên cạnh thấy cái giếng nước, mới bò lại để kiếm đồ múc uống, ai ngờ sảy chơn té nhào xuống giếng. Phạm Cúc Hoa thấy vậy hoảng hồn chạy lại toan bề cứu cấp, thì đất chung quanh giếng lở đùng xuống lấp cả giếng lại không còn trông thấy hình dạng nữa.

Ôi!... Cái tình trạng kẻ còn người mất, rẽ thúy chia loan, bơ vơ

giữa chốn quan san dòm lại không người bầu bạn, thời cái cảnh đau đớn của nàng Phạm Cúc Hoa không có giấy mực nào mà tả ra cho hết. Nàng cứ khóc than, muốn đập đầu tự tận; nhưng nhờ cái tánh giác của nàng, xét lại đứa trẻ trong bụng không tội tình gì mà phải giết nó, hễ mình chết thì nó phải chết theo. Nàng nghĩ vậy rồi quỳ bên giếng lạy ba lạy mới từ giã ra đi. Đi đâu đặng nửa giờ thời trời đã tối, nàng thấy bên tay trái có một cái chùa dựa triền núi, nàng mới đi vào để xin ở đậu, nàng vào tới cửa tam quan thì có một ông đạo nhỏ cản lại rồi vào thưa với Hòa thượng.

https://thuviensach.vn

Hòa thượng Ứng Tâm nghe tên tiểu đạo thưa thì lấy làm lạ mà tự

nói rằng: Kỳ quái! Hồi hôm nầy ta mơ màng thấy Long thần mách bảo rằng: Ngày nay có Hoàng đế tới chùa mà sao không thấy, lại có người đàn bà nào đến đây làm chi! Hòa thượng suy nghĩ

vậy rồi biểu tên đạo nhỏ ra kêu vào.

Phạm Cúc Hoa vào lạy Hòa thượng rồi đứng nép một bên, Hòa thượng thấy nàng có mang mễnh17 thì hỏi rằng: “Tín nữ kia! Nàng gốc gác ở đâu? Nhà cửa có không? Cha mẹ còn mất? Chồng con thế nào? Duyên cớ làm sao mà nàng lạc bước đến chùa, hãy nói cho bần đạo nghe chớ nên gian giấu.”

Phạm Cúc Hoa nghe Hòa thượng hỏi, thì dường như cái lưỡi từ bi kia nói khêu chọc mạch sầu của nàng, khiến nàng rưng rưng ứa lụy rồi quỳ xuống thưa hết khúc nôi18 việc mình lại cho Hòa thượng nghe.

Hòa thượng thấy cái giọt nước mắt thương tâm của nàng, và nghe nàng nói những công cuộc thảm khổ gian nan thì động lòng từ

bi, thương người chích mát19 mới cho nàng ở đậu ngoài cửa tam quan.

Phạm Cúc Hoa ra ở ngoài cửa tam quan nàng vẫn buồn rầu than khóc, nhớ chồng những lúc dắc diều, thương chồng mạng căn vắn vỏi20; nàng thổn thức ra vào vừa đúng canh ba thì nàng đã khai hoa nở nhị.

Lúc nàng sinh đứa nhỏ ra thì hào quang sáng rỡ chẳng khác như

ánh sáng của mặt trời, nàng dòm lại con thì thấy đứa nhỏ da trắng môi hồng, mũi ngay mắt sáng; đứa nhỏ ấy trương mắt xem trời rồi cười, dường như hứa trước với ông xanh để lớn đây sẽ tung hoành trong thiên hạ. Đứa nhỏ ấy cười rồi mới khóc mà tiếng khóc thanh thao tương tự như chuông đồng của nhà sư đánh vậy.

https://thuviensach.vn

Bấy giờ Phạm Cúc Hoa phần thì gió lạnh, phần thì không thang lửa, cho nên huyết sản ngưng trệ mà mạch lạc bất thông, tinh thần bải hoải, tâm chí đảo điên, tối tăm mày mặt không biết chi là chi nữa. Nàng ôm con mà dòng châu lã chã rồi than với con rằng:

“Con ơi! Mẹ những ngỡ sống đặng nuôi con cho khôn lớn, ai ngờ trời chẳng chiều theo ý mẹ, lại đành rũ sổ trần duyên, khiến cho mẹ

phải bỏ con mà về nơi âm cảnh, thật là mẹ lấy làm đau đớn lắm con ơi!” Nàng than tới đó đàm kéo lên chận cổ, lục mạch đều ngưng hết.

Ôi!... Đến đây đã sấm vỡ đá tan, hoa tàn ngọc nát; kiếp phù sanh của con người nào khác như sương mai bọc nước.

Phạm Cúc Hoa buông con ra rồi nàng hồn nương mây bạc, đã đành bỏ trẻ mồ côi; thật là một đoạn lịch sử để cho người thương xót ngàn năm.

Lúc ấy Hòa thượng Từ Phong niệm Phật vừa rồi mới bước ra chùa xem trăng hóng mát, ngài nghe ngoài cửa tam quan có tiếng con nít khóc và thấy sáng rỡ như lửa đốt thì ngài lấy làm lạ rồi biểu ni cô ra xem. Giây phút ni cô trở vào, tay bồng đứa nhỏ mặt mày hơ hải, thưa hết công cuộc nàng Cúc Hoa chết bỏ con lại cho Hòa thượng nghe.

Hòa thượng nghe vậy động lòng phổ độ, ngài biểu ni cô nuôi dưỡng đứa nhỏ, còn các vãi thì lo tẩm liệm Cúc Hoa. Rạng ngày Hòa thượng Từ Phong biểu người đem chôn sau chùa, Hòa thượng và tăng chúng đều theo tụng kinh đưa xác.

Chôn cất nàng Phạm Cúc Hoa xong rồi Hòa thượng biểu đem đứa nhỏ ra cho ngài xem. Ngài thấy đứa nhỏ ngó ngài mà cười thì ngài gục gặc đầu rồi xem dung nghi diện mạo đứa nhỏ, thấy trán cao miệng rộng, mũi ngay mày dài, da trắng môi đỏ thì khen thầm https://thuviensach.vn

rồi nắm hai tay lên xem thấy bàn tay mặt có hai chữ Sơn hà, bàn tay trái có chữ Xã tắc, ngài vừa xem rồi bỗng nhiên sấm gió nổi lên bốn chữ trong bàn tay đứa nhỏ đều bay theo sấm gió mất.

Hòa thượng thấy vậy thì nghĩ thầm rằng: trẻ nầy không phải tầm thường, lớn đây chắc sẽ làm nên nghiệp cả. Hòa thượng nghĩ

vậy thì rất mừng thầm, biểu ni cô phải cần năng nuôi dưỡng, mỗi ngày tắm rửa cho sạch sẽ, tối lại đem lên chùa cho nghe tụng kinh cầu sám.

Lần hồi nắng đổi sương thay, cửa thuyền nương dựa, đứa nhỏ

đã đặng sáu tuổi rồi; hình dung tuấn tú, khí phách hùng hào, lại có khiếu thông minh, học kinh cuốn nào đều thuộc lòng cả. Một hôm Hòa thượng kêu lại mà nói rằng: “Ta cho pháp danh ngươi là Hoằng Trí, ngươi hãy ráng học kinh sám cho giỏi thì ngày sau ngươi sẽ đặng vẻ mảy may.”

Đứa nhỏ ấy nghe Hòa thượng đặt tên và biểu học kinh thì cười mà nói: “Thầy đặt tên vậy ngộ lắm, mà biết kinh nhiều có làm lớn hơn hết thảy người ta không thầy?”

Hòa thượng nghe hỏi biết ngày sau sẽ ra người chúa tể nên nói rằng: “Sao không làm lớn? Hễ lo lắng tu hành, siêng năng học tập thời lớn lên sẽ đặng người ta phục tùng bưng bợ chớ sao.”

Đứa nhỏ nghe nói rất mừng, rồi ra sau chùa nói với mấy đứa đạo nhỏ kia rằng mình để nữa sẽ làm lớn hơn người ta hết.

Ngày nọ tới vía Long thần, Hòa thượng sai Hoằng Trí đem bánh lên cúng, Hoằng Trí moi ruột bánh ăn hết rồi để vỏ cúng, đêm ấy Long thần báo mộng cho Hòa thượng hay rằng bị Hoàng đế ăn ruột bánh hết còn vỏ không ăn chẳng đặng.

https://thuviensach.vn

Rạng ngày Hòa thượng kêu Hoằng Trí lên mắng, sao không biết cung kính Trời Phật lại khoét ruột bánh ăn hết đi.

Hoằng Trí nghe Hòa thượng mắng thì hỏi rằng: “Ai mét21 với thầy đó?”

Hòa thượng nói: “Ngươi ăn hỗn hào không kiêng nể, hồi hôm Long thần mách bảo với ta chớ ai.”

Hoằng Trí nghe nói làm thinh, trưa lại lén lên chùa, thoi vô cổ

Long thần ba cái, rồi viết sau lưng bốn chữ “Lưu tam thiên lý” 22.

Viết rồi lại điểm mặt Long thần mà nói: “Chú là người ở chùa sao còn thèo lẻo23?”

Đêm ấy Hòa thượng lại nằm chiêm bao thấy Long thần đến nói rằng: “Tôi cho hay về việc Hoàng đế ăn ruột bánh, tôi tưởng cho ông biết vậy thôi, ai ngờ ông quở Hoàng đế làm cho ngài giận, bây giờ ngài đuổi tôi ra ngoài ba ngàn dậm, ông tính lẽ nào cho Hoàng đế cho êm, nếu không thì tôi phải đi chớ không ở đặng.”

Hòa thượng giựt mình thức dậy thì trống đã trở canh năm, tăng chúng sửa soạn công phu, Hòa thượng lên chùa xem xét cùng mình vị

Long thần, thì thấy sau lưng có bốn chữ “Lưu tam thiên lý”. Hòa thượng ngẫm nghĩ biết đứa nhỏ nầy không phải là bực thường nhơn, chắc ngày sau sẽ đặng sang cả chớ chẳng không. Ngài nghĩ vậy nên chẳng rầy la chi, ngài biểu tiểu đạo múc nước lên rửa nhưng rửa hoài cũng không ra, bốn chữ ấy khắn24 vô lưng dường như đã khắc vào đó vậy. Hòa thượng chùi rửa hết sức không đặng, phải kêu Hoằng Trí lên mà bảo rằng: “Ngươi hãy mời Long thần ở lại và chùi chữ sau lưng cho ngài đi.”

Hoằng Trí vâng lời, đứng trước mặt Long thần cười rồi nói rằng: “Thôi! Ông ở lại chơi! Mà đừng mét nữa đa 25!” Hoằng Trí nói https://thuviensach.vn

rồi lấy cái khăn ướt chùi sơ một cái thì bốn chữ ấy đã trôi hết.

Từ đây Long thần tai điếc mắt ngơ không còn xem xét về việc Hoàng Trí ăn bánh ăn xôi nữa.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI

Giết rắn dữ cứu dân khỏi hại,

Ra sức mạnh đánh kẻ ngang tàng

Ngày qua tháng lại, đông mãn xuân sang, sen tàn cúc nở, ác lộ

trăng trầm; cửa thiền lâm áo bả quần gai, trường Phật học quyện kinh bài sám, thời Hoằng Trí đã đặng tám tuổi. Cái chí hùng hào oanh liệt từ đây đã lừng lẫy; thường hay dắt đạo nhỏ ra sau vườn bẻ

lá mít chằm26 mão, lấy lá chuối làm râu, bảo trẻ đạo mang râu đội mão ngồi hai bên, còn Hoằng Trí thì đội mão vua ngồi chính giữa, Hoằng Trí xếp đặt cho mấy đứa đạo nhỏ như vậy nếu có đứa nào giữ phép tu hành, không chịu mang râu đội mão thì bị đánh u đầu, không thì cũng ra máu mũi.

Bữa nọ Hòa thượng đi dạo vườn gặp đặng công cuộc của Hoằng Trí làm, thì ngài đem lòng ái ngại cho lưỡi mối miệng lằn27, nói rằng nhà thiền không nghiêm phép tắc cho nên chiều lại ông sư

bên chùa Tiêu Sơn tên là Vạn Hạnh qua chơi, Hòa thượng Từ Phong liền cho Hoằng Trí theo Vạn Hạnh để học hành thêm chữ nghĩa.

Từ ngày Hoằng Trí về ở với Vạn Hạnh, ban đầu còn ham học tập, rồi sau lại biếng nhác chần chờ28, cứ thả chơi bời với trẻ con lối xóm. Buổi chiều nọ sư Vạn Hạnh dọn bài không thuộc, ông giận bắt trói hai chơn để nằm dưới đất, vừa hết canh hai thì Hoằng Trí cựa mình rồi ngâm rằng:

Đêm khuya chẳng dám ngay chơn thẳng

Vì ngại non sông xã tắc xiêu

https://thuviensach.vn

Sư Vạn Hạnh nghe khẩu khí đế vương thì giựt mình mà nói rằng: “Ta không dè đứa nhỏ nầy có cái chí khí dường ấy, ngày sau sẽ trở nên một người kinh thiên vĩ địa chớ chẳng không!” Vạn Hạnh rõ thấu cái tâm lý của Hoằng Trí rồi, cho nên từ đó không rầy la bó buộc gì nữa, mà lại đem lòng yêu mến kính vì nữa.

Hoằng Trí đặng thầy nới tay thì rất mừng, mặc tình chơi học, khi thì tập đánh quyền, khi thì làm cung tập bắn. Hoằng Trí là người có thiên tánh thông minh, cho nên tuy làm biếng học mà hễ

học pho sách nào thì nằm lòng pho sách ấy. Vì vậy nên ông Vạn Hạnh càng yêu mến, hễ Hoằng Trí muốn học thì ông lại cần dạy cho chí lý; đó là một ông thầy tri kỷ của Hoằng Trí vậy.

Trường văn ngơ ngẩn, cửa võ chuyên cần, chí liệt oanh càng ngày càng nung đúc, gan bạo động càng bữa càng trau dồi, thì Hoằng Trí đã đặng mười một tuổi. Bây giờ đã ra dáng một vị đồng nhi oai phong lẫm liệt.

Bữa nọ có sư ở chùa Cổ Tháp tên là Lý Khánh Vân anh em chú bác với Sư Vạn Hạnh qua thăm, thấy Hoằng Trí khôi ngô diện mạo thì thương bèn xin đem về để dạy các môn võ nghệ.

Lý Khánh Vân thấy dạy môn nào thì đều tinh thông nấy, ông lấy làm thương, nuôi làm con mới đặt tên là Lý Công Uẩn. Từ đây Lý Công Uẩn trở lại chuyên cần học tập, ngày thao võ, tối luyện văn, bóng quang âm như tên bắn, gương nhựt nguyệt tợ thoi đưa, thì đã hai năm trời. Công Uẩn nhờ sư Khánh Vân dạy nghề văn nghiệp võ món món đều lão thông. Bây giờ Công Uẩn đã đặng mười ba tuổi thì cái chí liệt oanh kia nó tùy theo sự học hành mà công thêm lừng lẫy nữa.

Lý Công Uẩn là người có chí anh hùng, ý muốn ra tay tát biển xô non lăm le ra sức đục trời khoét đất, cho nên thường hay ra ngoài https://thuviensach.vn

chơi với trẻ nhỏ: chiêu tụ nhau đặng đôi ba mươi rồi bẻ lau làm giáo, bẻ lá làm cờ, chia ra làm hai đạo để tập binh đánh giặc. Một đạo thì lựa toàn đứa lớn, còn một đạo thì từ mười một mười hai sắp xuống.

Đạo ấy về phần Công Uẩn cai quản, Công Uẩn xếp vậy là để thử

sức mình coi có thế đánh lại không.

Đạo kia từ hai mươi sắp xuống, mười lăm sắp lên, đứa nào đứa nấy mạnh dạn vạm vỡ, mà mỗi lần giáp chiến thì bị Công Uẩn bày mưu lập kế làm cho đứa bị sa hầm, đứa bị dây quấn, vấp té u đầu u óc hết. Bọn lớn bị thua lấy làm căm hận, xúm nhau nói với Công Uẩn rằng: “Mầy thật là anh hùng lắm, nhưng mầy muốn từ đây mầy có bánh ăn thường, và mầy muốn sai anh em tao việc gì cũng đặng, thì gần đây có cái gò người ta kêu là Xà vương nổng29; ở đó có một con rắn lớn lắm, thường hay ra xóm bắt gà, bắt vịt người ta mà ăn không ai làm gì nó, nếu mầy giỏi vô giết đặng con rắn ấy, thì bọn tao mỗi ngày đều đem bánh cho mầy ăn và cung kính mầy lắm.”

Lý Công Uẩn nghe bọn ấy nói thì cười mà rằng: “Bây muốn vậy thì bây hãy kiếm cho tao một cây gươm hay là dao mác gì cũng đặng, để tao đi giết con rắn ấy cho bây coi.”

Công Uẩn hỏi vậy thời trong bọn ấy có thằng Lao nói rằng:

“Tao có giấu má tao một lưỡi dao phay để đào khoai ăn, mầy muốn vậy tao lấy đưa cho coi, mầy dám đi không?”

Thằng Lao nói rồi đi lấy lưỡi dao đem đưa cho Công Uẩn. Công Uẩn lãnh dao rồi bọn ấy chỉ chừng thì Công Uẩn nhắm nổng đi vào. Đến nơi Công Uẩn đứng xem, thấy chung quanh bụi cây rậm rập, gò mối ngổn ngang, thật là chỗ chơn người bặt dấu.

Lý Công Uẩn xem cảnh thế một hồi rồi đưa con dao lên, lấy tay rờ thì con dao không đặng bén, bèn dòm qua bên tả, thấy có cục https://thuviensach.vn

đá, mới đem dao lại mài. Mài dao vừa bén thời nghe trong bụi cây lớn, một tiếng khè rất dài, hơi hành bay ra nồng nực30. Lý Công Uẩn vội vàng đứng dậy, thì đã thấy gió cuốn cát tuôn, cây rung lá rụng; trong bụi chạy ra một con rắn rất lớn, da đen có đốm trắng, dài ước chừng sáu, bảy thước tây, bề tròn bằng trương cái khạp31 nhỏ, đầu phùng ra lớn bằng cái mâm, lưỡi le32 như cây quạt mà đỏ làm coi tương tợ như ngọn lửa cháy. Rắn ấy thấy Công Uẩn phùng mang há miệng, chạy lại quyết cắn; Công Uẩn lẹ mắt tràng qua một bên. Rắn ấy mổ nhằm gò đất chỗ Công Uẩn đứng một cái rất mạnh, làm cho lở đất bụi bay. Công Uẩn thấy vậy huơi dao nhắm đầu con rắn chém bổ xuống, con rắn rất lẹ, quất đuôi qua một cái cũng như sơn băng cây ngả. Công Uẩn tránh không kịp, phải văng ra mấy thước. Rắn ấy thấy thế quày33 đầu lại mổ, thì Công Uẩn vội vàng lăn qua bên hữu, rắn ấy mổ trật, Công Uẩn thừa thế đứng dậy chém vô lưng rắn ấy một cái rất mạnh. Rắn ấy bị

thương, nổi giận uốn mình đập đuôi phùng mang le lưỡi áp lại chiến với Công Uẩn rất dữ. Công Uẩn tràng qua né lại, ra hết chước hay miếng giỏi đánh với con rắn một hồi thì chém con rắn ấy đặng bảy tám dao. Nhưng vậy mà con rắn ấy cũng còn mạnh mẽ

hung hăng, cất đầu lên cao có ba thước, xốc lại mổ tả mổ hữu một hồi. Công Uẩn hoảng hồn, nhảy vọt lên gò cao mà đứng, thì con rắn ấy cũng không dung, vói34 đầu lên mổ. Công Uẩn lẹ làng né qua một bên, rồi đâm vô cần cổ con rắn một dao rất sâu. Rắn ấy rùng mình một cái, nhào lăn xuống đất, lộn ngược lộn xuôi, chẳng khác như Rồng giỡn châu, Lân múa lửa. Công Uẩn thấy thế

rất mừng, bèn xốc35 lại chém bổ con rắn ấy thêm mấy dao nữa.

Bây giờ con rắn ấy bị máu rơi thịt đổ, hết thế vẫy vùng, nhào lộn một hồi rồi nằm ngay ra chết.

Công Uẩn thấy vậy cười rồi gục gặt đầu mà nói: “Sao mầy không làm dữ đi? Bấy lâu mầy sát hại biết bao nhiêu sanh mạng https://thuviensach.vn

rồi! Mầy trấn thủ cái nổng nầy, mầy đem cái tướng mạo hung dữ

bạo ngược của mầy mà dọa dẫm người ta, làm cho người ta không dám léo hánh36 tới đây. Sợ mầy rồi phải tôn mầy là Xà vương, đó là một điều mầy có hạnh phúc lớn, cho nên gặp đặng bọn nhát gan để tôn sùng mầy vậy. Vì cái lòng tàn nhẫn của mầy mà bữa nay trời khiến ta đến đây giết mầy, thế thì mầy chết mà mầy không còn gì ăn năn đặng.”

Lý Công Uẩn nói rồi bèn lấy dao lại cắt đầu con rắn ấy xách đi ra liệng trước mặt bọn trẻ nhỏ mà nói: “Bọn bây thấy chưa? Từ

đây bây đáng tôn tao làm anh cả không?”

Bọn trẻ nhỏ thấy cái đầu con rắn rất lớn thì kinh hồn ghê sợ, đều quỳ xuống nói rằng: “Anh thật là giỏi lắm! Chúng tôi bằng lòng tôn anh làm anh cả luôn luôn.”

Lý Công Uẩn thấy bọn anh em đều kính phục thì rất mừng mà nói: “Thôi! Bây giờ đã tối rồi, chúng ta đi về, để mai sẽ tựu nhau chơi nữa; mà tụi bây phải nhớ đem bánh cho tao ăn đa!”

Bọn trẻ nhỏ ấy khiêng đầu con rắn đem về xóm, rồi thuật hết công việc lại cho cha mẹ nghe.

Cha mẹ trẻ nhỏ ấy thấy đầu con rắn, cả thảy đều kinh hồn, rồi đem nạp cho làng, mà thuật chuyện cho làng nghe.

Cả thảy hương chức thấy đầu rắn dữ, và nghe nói thì rất mừng, từ đây hết lo sợ. Mừng rồi lại để lời khen ngợi Công Uẩn còn nhỏ mà gan dạ rất to.

Rạng ngày hương chức kéo tới chùa Cổ Tháp xin ra mắt Công Uẩn và thuật chuyện cho Lý Khánh Vân nghe. Lý Khánh Vân nghe làng nói thì hỏi Công Uẩn. Công Uẩn đem việc sắp nhỏ37 xúi mình mà thuật hết cho Khánh Vân nghe.

https://thuviensach.vn

Lý Khánh Vân nghe con nuôi thuật công việc can đởm và thấy làng khen ngợi yêu kính con nuôi mình thì rất mừng thầm rằng mình truyền đạo nhằm người hào kiệt, chắc ngày sau tên tuổi mình không phai mục, mà đặng gạnh vào trong thanh sử nữa. Nghĩ

vậy rồi day38 qua mời làng uống trà.

Hương chức làng vừa uống trà vừa khen ngợi dung mạo của Công Uẩn và võ nghệ can đởm một hồi, rồi nói với Lý Khánh Vân rằng:

“Từ đây hương chức chúng tôi tặng cho con ông ba chữ ‘Tiểu anh hùng’.” Hương chức làng nói rồi kiếu Khánh Vân ra về.

Bây giờ nội vùng ấy gần xa cả thảy trẻ nhỏ nghe danh Công Uẩn đều nép oai nể mặt; hễ Công Uẩn muốn bày ra chơi món gì lớn nhỏ

phải tùy theo không dám cãi.

Ngày nọ Lý Khánh Vân đặng thơ của người anh em bạn tên là Võ Hà Niên làm quan tri huyện ở triều Lê Đại Hành, mời qua để yến ẩm trò chuyện chơi.

Khánh Vân nghĩ tình anh em lâu ngày cũng nhớ nên vội vã dắt Công Uẩn đi. Đến nơi Võ Hà Niên tiếp rước vui mừng rồi bày tiệc đãi đằng Khánh Vân rất trọng hậu.

Võ Hà Niên thấy đứa nhỏ mặc đồ đạo, tóc vừa chí ót39, diện mạo khôi ngô thì lấy làm lạ mà hỏi rằng: “Thưa sư huynh, chẳng hay đạo nhỏ nầy vào đạo lâu mau mà không cạo đầu vậy?”

Lý Khánh Vân cười rồi nói: “Nó là con nuôi tôi, nó không chịu cạo đầu như mấy đứa đạo kia. Nó tuy có mười ba tuổi mà nghề văn nghiệp võ đều biết cả, tên nó là Lý Công Uẩn.”

Khánh Vân nói vừa dứt lời thời có một tên lính chạy vô thưa với Võ Hà Niên rằng: “Thưa ngài, có quan Tuần phủ Trịnh Hồng đi giảng dân về ghé.”

https://thuviensach.vn

Võ Hà Niên nghe lính thưa bèn vội vàng ra tiếp vào rồi dọn bàn chính giữa mời ngồi, lại phải nhắc40 một cái ghế cao cho con nuôi Trịnh Hồng ngồi. Con nuôi Trịnh Hồng tên là Bàng Thiết Hổ, người sanh ra tướng mạo hung hăng, râu rìa mắt lộ, trán lớn mũi to, da đen như lọ mà gân cốt nổi lên, chẳng khác tuồng mặt Lân đứng trước đình miếu vậy. Bàng Thiết Hổ đầu đội kim khôi có giắt lông trĩ, mình mặc giáp, chơn mang võ hài, hắn ngồi trên ghế cao vích đốc41 lên, xem ra người kiêu hãnh xấc xược lắm.

Còn Trịnh Hồng thì cũng thế! Cũng kiêu hãnh lối phách, cũng ngồi dựa ngửa dựa ngang, không kiêng nể ai hết, hắn thấy Lý Khánh Vân ngồi đồng bàn với Võ Hà Niên thì hỏi Võ Hà Niên rằng: “Chú sãi nầy ở đâu vậy có bà con chi không?”

Võ Hà Niên nghe Trịnh Hồng hỏi mà cái giọng nói xấc xược vô phép thì ghét nhưng không dám nói, cũng phải gắng gượng trả lời rằng: “Thưa ngài! Người nầy là anh em bạn thâm giao với tôi tên là Lý Khánh Vân ở chùa Cổ Tháp; anh tôi đây hồi trước cũng có làm quan, vì chán việc đời nên mới xuất gia đầu Phật.”

Trịnh Hồng nghe Võ Hà Niên nói bèn chúm chím cười rồi nói qua việc khác không cần giao thiệp với Khánh Vân.

Công Uẩn đứng sau lưng Khánh Vân thấy cái cử chỉ của hai cho con Trịnh Hồng thì lấy làm giận; bèn đi vòng qua bên Bàng Thiết Hổ rồi vỗ chơn Thiết Hổ mà hỏi.

Bàng Thiết Hổ dòm xuống thấy đứa nhỏ thì có ý khi, bèn lấy chơn gạt ra rồi cứ ngồi vích đốc không kể gì tới.

Công Uẩn thấy Thiết Hổ tự kiêu vậy rất ghét bèn xốc tới vỗ

chơn Thiết Hổ một cái nữa, Thiết Hổ lấy chơn đá ra. Công Uẩn né khỏi rồi Thiết Hổ cũng ngồi vích đốc như cũ.

https://thuviensach.vn

Công Uẩn nổi giận bèn vỗ chơn Thiết Hổ một cái nữa rồi hỏi lớn lên rằng: “Chú! Tôi hỏi chú tên gì, tài lực bao nhiêu mà chú tự phụ

vậy?”

Bàng Thiết Hổ bị Công Uẩn vỗ cẳng rất đau thì nổi giận bèn trợn mắt dựng râu chỉ Công Uẩn mà nói: “Thằng nhỏ nầy ở đâu mà dám hỗn hào, mầy muốn ta đập chết phải không?”

Trịnh Hồng thấy vậy cũng hỏi rằng: “Con ai đâu mà để vào đây lại chọc giận oai võ Tướng quân mà không sợ chết vậy?”

Lý Khánh Vân sợ cha con Trịnh Hồng giận nên vội vã đứng dậy thưa rằng: “Thưa quan lớn! Nó là con tôi vì là quê mùa chưa từng thấy áo mão tốt, nay thấy Tướng quân ăn mặc đẹp vậy thì rờ rẩm xem chơi xin quan lớn dung thứ.”

Trịnh Hồng cười gằn rồi nói: “Chú có con mà sao không biết dạy, để nó vô phép vậy?”

Trịnh Hồng nói mà Khánh Vân chưa kịp trả lời thì Công Uẩn bước ra nói rằng: “Thưa ngài! Ngài bắt lỗi cha tôi rằng không dạy tôi, đó là ngài tri kỳ bỉ mà bất tri kỳ thử42; biết bắt lỗi người mà không biết xét mình lỗi, ngài làm quan dường ấy mà dắt theo một người đại chi vô lễ là chú nầy đây. Ngài nghĩ coi! Ngài với quan huyện và cha tôi tuổi tác dường ấy mà chú không nể vì, chú leo lên cao ngồi vích đốc rung đùi chơi, tuồng mặt ra dáng kiêu hãnh. Cái đó không biết gia pháp ngài ra sao vậy ngài?”

Lý Công Uẩn nói vừa dứt, Bàng Thiết Hổ nhảy xuống đá Công Uẩn một cái rất mạnh; Công Uẩn lẹ tay chụp cái ghế đỡ cẳng Thiết Hổ; làm cho Thiết Hổ tê hết nửa thân, té ngửa ra một cái đụi43 khác nào như trâu té.

https://thuviensach.vn

Trịnh Hồng thấy vậy nổi giận liền đứng dậy nói lớn rằng:

“Thiết Hổ! Con hãy sát tử thằng nhỏ nầy đi cho cha coi.”

Bàng Thiết Hổ bị té rất hổ thẹn, vừa đứng dậy nghe cha nuôi biểu thì xốc lại quyết vặn họng Công Uẩn.

Công Uẩn thấy thế biết Thiết Hổ làm dữ bèn lui ra và nói rằng: “Chú có gan thì ra sân tỉ thí với tôi, chớ ở đây chật hẹp lắm, mà lại vô lễ với quan huyện nữa.”

Võ Hà Niên và Lý Khánh Vân thấy cái tình cảnh bạo động vậy thì kinh hồn, lật đật kéo ra sân để can gián; còn Trịnh Hồng thì tưởng con nuôi mình tài lực hơn Công Uẩn; thế nào cũng giết Công Uẩn đặng, cho nên cũng ra sân để xúi giục con mình.

Lý Công Uẩn vừa ra tới sân thì Thiết Hổ đã rượt theo tới, rồi dụng cái miếng “Thiết bản đả Hồng hài” co tay mặt lên rồi thoi tay trái vào sườn Công Uẩn. Công Uẩn lẹ mắt lấy thế “Âm dương tương khắc” gạt tay Thiết Hổ ra, Thiết Hổ lại dụng miếng “Phụ tử

đồng triều” hai tay đấm vào mặt Công Uẩn, Công Uẩn cúi đầu xuống thì Thiết Hổ đấm trật. Công Uẩn lòn44 ra sau rồi dùng miếng “Song chùy triều thế” hai tay thoi vô sườn Thiết Hổ, Thiết Hổ né khỏi rồi đánh Công Uẩn rất kịch liệt.

Bấy giờ một lớn một nhỏ đánh nhau hết miếng nầy tới thế

nọ, lui tới vào ra lẹ làng như chớp, thật là một tràng ác chiến.

Võ Hà Niên và Lý Khánh Vân thấy đường quyền Công Uẩn lợi hại lẹ làng thì rất mừng; còn Trịnh Hồng thấy Thiết Hổ mồ hôi nhỏ giọt, mệt thở hào hào thì kinh hồn lo sợ.

Thiết Hổ đánh với Công Uẩn đặng năm mươi hiệp, hắn thời cao lớn mắc công phải vói xuống mà đánh cho nên thường hay đánh hụt, thành ra giảm sức.

https://thuviensach.vn

Lý Công Uẩn thấy Thiết Hổ đã đuối sức thì càng đánh hăng hơn nữa: Khi lòn qua lúc trớ45 lại, lẹ làng như điển chớp46 rồi thừa cơn Thiết Hổ tán loạn bèn lòn ra sau dụng cái miếng “Song long xuất hải” mà đánh vô hai chơn Thiết Hổ, Thiết Hổ tránh không kịp phải té nhào ra có ba bốn thước.

Trịnh Hồng thấy vậy hoảng hồn chạy lại đỡ con dậy. Võ Hà Niên cũng sợ Trịnh Hồng trách móc nên áp lại phụ đỡ Thiết Hổ

dậy.

Cái cảnh trạng dường ấy mà Thiết Hổ không biết ăn năn tự xét, vừa lồm cồm đứng dậy thì rút gươm nhảy lại chém bổ Công Uẩn.

Công Uẩn tràng qua một bên thời Thiết Hổ chém xuống đất lưỡi gươm ghiêm47 vô rất sâu. Công Uẩn thừa thế đá Thiết Hổ một cái, Thiết Hổ té quỵ xuống, Công Uẩn chụp cây gươm rút ra rồi đưa ngay mặt Thiết Hổ mà nói lớn rằng: “Chú muốn chết không?

Như chú muốn chết thì tôi cho chú một lưỡi gươm nầy đặng chú về địa phủ mà khoe tài tự phụ với mấy ông Diêm chúa. Tôi tưởng những tài lực, cử chỉ của chú để làm kẻ trộm cướp tầm thường thì đặng, chớ ra làm tướng thì chú còn thua người ta xa lắm.”

Lý Công Uẩn nói rồi liệng cây gươm trước mặt Thiết Hổ mà nói tiếp rằng: “Tôi trả cây gươm cho chú đó! Chú muốn làm gì nữa cũng đặng.”

Bấy giờ Võ Hà Niên với Khánh Vân mới an lòng khỏi sợ Công Uẩn giết Thiết Hổ. Còn Trịnh Hồng thì táng đởm kinh hoàng lật đật bước lại nói với Thiết Hổ rằng: “Thôi con! Sá chi rủi mà phải dùng gươm báu, để rồi đây cha liệu lượng cho.”

Bàng Thiết Hổ nư48 giận còn tràn họng nhưng nghĩ mình tài lực kém hơn đứa nhỏ, không thế đánh lại nó nên nghe cha nuôi biểu vậy thì chỉ Công Uẩn mà nói: “Ta dung tánh mạng mi, là ta thấy mi còn https://thuviensach.vn

con nít ta không nỡ đó thôi chớ không phải ta thua mi đâu, mi đừng lầm tưởng.”

Bàng Thiết Hổ nói dứt lời thì hai cha con ra dinh lên ngựa mà đi không từ biệt ai hết.

Võ Hà Niên thấy cái thái độ của hai cha con Trịnh Hồng vậy thì lấy làm lo ngại, không biết rồi đây hắn trả thù cách nào.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ BA

Chốn quan san dầm mưa chải49 gió, Cùng cường đạo kết nghĩa giao tình

Trời khuya cảnh vắng, gió cuốn mây tan, ngoài hiên trăng rạng trong dinh đèn tàn, mà Võ Hà Niên với Lý Khánh Vân cùng nhau còn đem câu chuyện ban ngày ra mà đàm đạo. Nhớ lúc Công Uẩn đánh Thiết Hổ té lên té xuống thì hai người đắc chí vui mừng tươi tắn, nhớ những lời Trịnh Hồng nói để rồi sẽ liệu, không biết nữa đây hắn hại cách nào thì lo liệu tính toán. Vì cái câu chuyện buồn vui pha lẫn, hai người kéo dài cho tới trống thành vội đổ canh ba, gà xóm đua nhau trỗi giọng, hai người mới chịu về phòng an nghỉ.

Rạng ngày Lý Khánh Vân giã từ Võ Hà Niên mà về, thời Võ Hà Niên có để nhiều lời khen ngợi Công Uẩn và hứa sau nầy sẽ lo phương giúp đỡ.

Lý Khánh Vân về chùa đâu đặng vài tháng thì phát bịnh đau. Đau càng ngày càng nặng, bịnh càng bữa càng thêm, thầy nầy thầy nọ, thuốc bắc thuốc nam, không công hiệu món nào hết.

Lý Công Uẩn lo buồn cầu khẩn, dậy sớm thức khuya chuyên cần nuôi dưỡng mà cũng không thấy thuyên giảm chút nào.

Một hôm Lý Khánh Vân biết trong mình không thể sống đặng, mới kêu Công Uẩn mà dặn dò về việc tương lai. Khánh Vân nắm tay Công Uẩn mà nói rằng: “Thầy kêu con lại đây là để cho con một cái bài học trong giờ chót của thầy. Con ôi! Bấy lâu thầy lấy lòng từ

bi mà phổ độ cho con là thầy dùng con mắt huệ mà rõ thấu tâm chí của con; thầy biết ngày sau con sẽ ở trên thiên hạ; thế thì cái https://thuviensach.vn

đường tấn bộ của con, con ráng dò lần mà bước tới, dẫu có gặp điều nguy hiểm khó khăn đi nữa, thì con cũng ráng không nên thối chí ngã lòng, con hãy nhớ mỗi vật ở đời có người ta xoi xỉa50 nhồi nắn thì mới nên một vật quý giá. Bây giờ thầy lấy một việc hiện tại mà ví cho con nghe: Như mấy vị Phật, mấy ông thần, người ta đương sùng bái kính thờ đây trước kia còn là khúc cây, thì biết bao lần bị người ta chà lết, đục bào chịu đau đớn, chịu lăn lóc với đời cho ra hình vóc, rồi người ta mới sơn son thiếp vàng đem để ngồi cao mà thờ phụng. Đó là một việc thầy thí dụ cho con nghe, con nhớ

lấy, để vững chơn bước tới cái chỗ cực kỳ sang cả của con người.

Điều cần nhứt thầy dặn con, hễ thầy quy tịch rồi thì con phải giao thiệp với anh em bạn cho nhiều để chọn lựa anh hùng hào kiệt, ngày sau giúp đỡ cho con.

Con phải biết! Dẫu cho anh hùng cái thế, lực địch vạn nhân đi nữa, mà chứa cái lòng tự phụ dẫy đầy, không cần giao thiệp với ai, để cô thân độc một51 thì đến thác cũng không làm gì nên đặng.”

Lý Khánh Vân nói tới đó thì mệt, lắc đầu làm thinh lâm râm niệm Phật không nói chi đặng nữa.

Lý Công Uẩn vừa quạt hơi cho thầy vừa nức nở khóc than, làm cho tăng chúng nội chùa cả thảy đều rơi lụy.

Giây phút Lý Khánh Vân thở ra một cái rồi gượng ngó Công Uẩn mà nói: “Bấy nhiêu lời thầy dạy con đó con hãy nhớ. Thôi! Thầy kiếu tăng chúng, từ giã con, thầy theo chơn Phật.”

Lý Khánh Vân nói rồi chắp tay niệm Phật thiêm thiếp hương hồn về nơi tịnh độ.

Tống chung52 Lý Khánh Vân xong rồi, Công Uẩn lấy làm buồn rầu, ngày đêm hằng lạy Phật cầu cho thầy tịnh độ siêu https://thuviensach.vn

thăng. Bèn ở đó lo nhang khói tuần tự cho thầy đã đặng hai năm thì gặp nhằm cơn mùa màng thất bại, nhân dân khó nghèo, trong chùa không đủ ăn, bèn mới lạy linh hồn thầy mà đi kiếm công việc làm và tìm anh em hào kiệt đặng kết nghĩa giao tình, để phòng khi tung hoành với thiên hạ.

Một vùng cây lộp, bốn phía núi giăng, mây bay cuồn cuộn đen trời, nước đổ chứa chan trắng đất; một trẻ xông pha trong trận gió trường mưa, mà không thối chí ngã lòng. Cái vẻ anh hùng can đảm kia cũng tự nhiên, cứ đi, cứ cười, dường như để coi tạo hóa có bày những chước gì mà ngăn cản bước đường mình nữa không?

Trong cái cảnh ngộ mưa chan gió cuốn, một trẻ lầm lũi mà đi không sợ mưa gió lạnh lùng gì, đó là Lý Công Uẩn. Bèn đi tàn hết đám mưa thì đã trải qua mấy dậm quan san, lướt khỏi một vùng cây cỏ, xem lại trời đã tối mịt, cảnh đã lờ mờ; bèn đứng ngó mông để

kiếm nhà ngủ đậu. May đâu ngó qua bên tay trái thấy một xóm nhà đèn đuốc mập mờ dài theo chơn núi, Công Uẩn thấy vậy rất mừng hâm hở đi vào mà xin người ngủ đậu.

Công Uẩn là người hay quan sát tình đời, để coi kẻ giàu có lòng nhơn đức cùng chăng, cho nên bèn nhắm một cái nhà ngói ba căn mới cất, trước sân có kiển vật bông hoa, có hòn non bộ, có nhà nuôi chim, bèn chăm chỉ vào thì có hai con chó vện chạy ra sủa, rồi có một người đàn bà chừng lối năm mươi chạy ra la chó rồi ngó Công Uẩn mà hỏi rằng: “Thằng cháu nầy mầy ở đâu, đi vô đây làm gì vậy?”

Công Uẩn thưa rằng: “Thưa bà, tôi là người ở làng Tiêu Sơn mồ

côi cha mẹ, đi kiếm công ăn việc làm, lỡ tối vào đây xin bà làm ơn cho tạm nghỉ rồi sáng tôi sẽ đi.”

https://thuviensach.vn

Bà ấy nghe nói ngắm nghía Công Uẩn rồi nói: “Cháu hãy đứng đó, để bà vào thưa với Viên ngoại, cho hay không thì quyền ở Viên ngoại.”

Bà ấy nói rồi đi vô đâu đặng giây phút trở ra dắt Công Uẩn vào.

Công Uẩn bước vô trong cửa thấy chưng dọn53 trang hoàng, liễn đối rực rỡ, đèn đuốc sáng giăng, tôi tớ kẻ bưng món nầy, người sắp món nọ, nhà dưới dao thớt khua nhau nghe lộp cộp, trên trường kỷ có một ông già trạc chừng sáu mươi tuổi, râu tóc điểm sương, đương ngồi xoáy trầu. Ông nghe động đất day lại thấy Công Uẩn ông ngó chăm chỉ rồi gục gặt đầu dường như thấy Công Uẩn mình mẩy ướt át mà động lòng thương vậy!

Công Uẩn thấy diện mạo ông già thì biết ông là Viên ngoại nên bước lại xá ông, thì ông hỏi rằng: “Cháu là người ở đâu mà đi lạc vào đây?”

Công Uẩn nghe ông hỏi êm ái thì biết ông là người lương thiện mới nói tên họ và đem việc mình thuật lại cho ông nghe.

Viên ngoại nghe Công Uẩn nói, thì cám thương hối trẻ dọn cơm cho ăn, ông sai gia đồng vào bảo con trai ông cho mượn quần áo đưa cho Công Uẩn thay.

Tên gia đồng ấy làm biếng, vô vừa tới cửa trong thấy con tỷ

tất54 của Tiểu thơ thì nó biểu rằng: “Cô vô thưa với Công tử, ông biểu cho mượn quần áo đặng ông cho thằng nhỏ nào đó thay.”

Con tỷ tất chúm chím cười rồi nói: “Sao anh không đi lại biểu tôi.”

Tên gia đồng thấy con tỷ tất cười có duyên vậy thì cũng liếc mắt đưa tình lại, rồi ôm bụng mà nói: “Tôi đau bụng lắm và mắc https://thuviensach.vn

đi xông vô không đặng.”

Con tỷ tất ấy bị lẳng lơ nên quên tên gia đồng biểu vào thưa với Công tử mà mượn đồ, nó lại thưa với Tiểu thơ nó mà mượn.

Tiểu thơ nghe nói lấy một bộ quần áo còn mới đưa cho con tỷ

tất.

Con tỷ tất lấy quần áo đem ra thưa với ông, ông không để ý biểu đưa cho Công Uẩn rồi ông nói rằng: “Cháu hãy lấy quần áo đó mà thay kẻo ướt át lắm.”

Công Uẩn vâng lời, lấy quần áo đi thay chớ không biết là đồ

của con gái. May đâu bộ quần áo ấy cũng rộng nên Công Uẩn mặc đặng; nhưng có một điều thì lấy làm khó chịu là thuở nay không biết mặc áo dài. Bèn mặc vô rồi ngắm trên ngắm dưới thấy lược bược55 bèn lấy hai vạt áo cột lại rồi ra ăn cơm. Ăn uống xong Công Uẩn thấy Viên ngoại chắc lưỡi thở ra xem diện mạo lộ ra muôn ngàn sầu thảm thì hỏi rằng: “Thưa ông, chẳng hay trong nhà ông có việc chi, chưng dọn trang hoàng, mà sao ông không đặng vui, dường trong đó có điều chi ông không vừa lòng chăng?”

Viên ngoại thấy Công Uẩn còn nhỏ mà diện mạo khôi ngô nói năng rành rẽ thì thương mà nói rằng: “Qua56 đây tên là Trần Tấn Thân, gãy gánh cang thường đã mười năm nay, có hai đứa con, một trai một gái; con trai qua tên là Trần Vân Mộng, con gái là Trần Bạch Lang. Bữa nay qua sửa soạn nhà cửa đây là đến canh ba nầy tiếp rước và dưng tiền bạc cho bọn ăn cướp ở Trà san, nếu không dưng cho nó thì nó sẽ đến giết người cướp của. Bọn cướp ấy nó dữ

tợn hung hăng lắm không sợ quan quân nào hết, nó có hai tên chánh đảng, phó đảng, tài lực song toàn muôn người khó thắng.

Chánh đảng tên là Tần Mạnh Duy, phó đảng tên là Đào Quỳ, cả hai đều võ nghệ giỏi lắm. Chúng nó quy tựu nhau nghe đâu có bảy tám https://thuviensach.vn

trăm người; nhưng có một điều nầy cũng khá, là chúng nó hay cướp của nhà giàu rồi bố thí cho kẻ khó nghèo.”

Ông Trần Tấn Thân nói vừa dứt thời nghe lạc ngựa vang rân, đèn đuốc huy hoàng kéo tràn vô cửa ngõ; cả nhà đều hoảng hồn, kẻ trốn đầu nầy, người trốn chỗ nọ. Ông Trần Tấn Thân đứng dựa cửa để tiếp rước mà mặt mày đều tái lét57.

Lý Công Uẩn xem tình cảnh vậy biết bọn ăn cướp tới, bèn ngó chung quanh thấy có cái cây gài cửa bằng mặt cật rất lớn, bèn vội vã lại lấy cây gài cửa ấy rồi tuốt ra sân, thì bọn ăn cướp đã vô đến.

Tần Mạnh Duy hô lên một tiếng “dàn hầu” thì hai trăm lâu la đứng vẹt ra hai bên, đèn đuốc chong lên xem rất oai nghiêm tề

chỉnh.

Tần Mạnh Duy xuống ngựa biểu lâu la đem xe không ra sửa soạn đặng chở tiền bạc.

Lý Công Uẩn đứng xem tướng mạo Tần Mạnh Duy thấy người sanh ra không cao không thấp, không mập không ốm, da mặt hồng hồng mà có nổi gân lên, chơn mày thì đậm đen, hai mắt tròn vo rất lớn, miệng rộng mũi to, xiêm áo đàng hoàng xem qua phải mặt một vị thiếu niên anh dõng.

Tần Mạnh Duy sắp đặt rồi hăm hở đi vô chợt thấy Công Uẩn tướng mạo con trai mà ăn mặc y phục con gái thì thấy làm lạ, đứng lại chỉ mặt Công Uẩn mà hỏi lớn rằng: “Gã kia! Mi trai hay là gái, khá nói ta nghe không ta đập chết bây giờ.”

Lý Công Uẩn cười gằn rồi nói rằng: “Tài lực mi bao nhiêu mà mi nói lớn lối vậy? Bữa nay gặp ta cũng như quỷ gặp Thiên Lôi mi mong gì thoát khỏi; quả là mi xúm nhau quỳ xuống mà lạy lục cầu https://thuviensach.vn

khẩn ta biết đã thoát khỏi nạn chưa, có đâu mi lại khua môi múa mỏ?”

Tần Mạnh Duy nghe những lời ngạo nghễ của Công Uẩn vậy thì nổi giận, bèn hét lớn lên một tiếng rồi biểu lâu la rằng: “Bây xúm vô đập chết thằng nhỏ nầy cho tao coi.”

Bọn lâu la nghe biểu, tưởng Công Uẩn là bực tầm thường, nên ba đứa cung tay, múa cẳng, quyết áp vô loạn đả Công Uẩn; ai ngờ vừa áp vô bị Công Uẩn cho ít thoi, kẻ trúng hông, người trúng mặt, nhào ra la trời inh ỏi.

Tần Mạnh Duy thấy vậy rất giận bèn xăn58 áo xách thước bản nhảy lại đánh bổ Công Uẩn. Công Uẩn lẹ mắt lấy cây gài cửa đỡ

thước bản một cái rất mạnh làm cho hai tay Tần Mạnh Duy tức dội.

Tần Mạnh Duy thấy sức lực Công Uẩn vậy thì hoảng hồn không dám khinh dễ bèn đem hết chước hay tài giỏi ra mà chiến với Công Uẩn.

Công Uẩn thấy cái đường thước bản của Mạnh Duy thì biết là người hữu dụng, muốn để kết làm bầu bạn, nên không dùng miếng độc mà đánh Mạnh Duy, chỉ có đỡ gạt và đem những miếng tầm thường mà đánh cho Mạnh Duy đỡ đặng đó thôi.

Tần Mạnh Duy nỗ lực chiến với Công Uẩn có ba mươi hiệp thì mồ hôi nhỏ giọt, bải hoải tay chơn, tinh thần tán loạn. Công Uẩn thấy vậy thừa thế gạt cây thước bản của Mạnh Duy văng xuống đất rồi lòn qua quét cẳng. Mạnh Duy té ra một cái đụi.

Bọn lâu la đứng ngoài thấy vậy kinh hồn hè nhau chạy hết, không ai dám vô tiếp cứu.

https://thuviensach.vn

Hai con chó vện đứng sủa nãy giờ, thấy bọn lâu la quăng đèn liệng đuốc chạy tản thì thừa thế nhăn răng há miệng vừa sủa vừa rượt theo rất dữ.

Tần Mạnh Duy lồm cồm đứng dậy muốn chạy thì Công Uẩn cản lại mà hỏi rằng: “Mi chạy đi đâu? Mi không có cánh, mà chẳng có vi, mi mong gì lên trời xuống đất mà mi phòng chạy. Bây giờ mi còn tự phụ nữa hết? Mi chịu thua ta chưa? Mi hãy tự liệu lấy mình cho phải, đừng nghịch ý cây gài cửa nầy thì khó cho mi lắm.”

Tần Mạnh Duy biết sức mình không thế cự lại nên bước tới xá Công Uẩn một xá mà nói rằng: “Tôi không biết nên lỗi lầm, xin tráng sĩ rộng lòng dung thứ. Tài lực của tráng sĩ dường ấy, tôi theo chấp lao phục dịch cũng ưng, từ đây tôi nguyện mai một ở rừng, không dám chường ra làm quấy.”

Công Uẩn chúm chím cười rồi nói: “Nếu ngươi biết ăn năn bỏ

quấy làm phải thì ta cũng khá khen mà cho ngươi là trượng phu quân tử. Vậy thì ta nói với ngươi một lời coi có hạp ý59 ngươi không?

Như ngươi là người tri thời vụ, thức anh hùng, thì ngươi hãy nói tên họ rồi cùng ta kết niềm bằng hữu chi giao, ngươi liệu có đặng không hãy nói cho ta nghe thử.”

Tần Mạnh Duy nghe Công Uẩn nói thì rất mừng mà trả lời rằng: “Nếu tráng sĩ không phụ kẻ tài sơ, cho tôi vầy đoàn kết bạn, nối gót theo chơn, thời tôi rất đội ơn tráng sĩ lắm. Tôi tên là Tần Mạnh Duy mồ côi cha mẹ, vì không có công ăn việc làm, mà cũng không nghe Thiên tử mở hội thi cử gì, cho nên túng rối phải tụ nhau chiếm cứ cái hòn núi Trà sơn để cướp của nhà giàu bất nhơn, trước bố thí cho kẻ nghèo nàn, còn dư thời anh em độ nhựt; ngoài những việc đó ra anh em tôi không làm việc gì tàn nhẫn hung bạo nữa.”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn nghe Mạnh Duy nói thời động tình bèn bước lại nắm tay Mạnh Duy mà nói: “Như không phụ tình anh em bốn biển thì giữa trời đây ta là Lý Công Uẩn, ngươi là Tần Mạnh Duy sẽ cùng nhau kết niềm bằng hữu chi giao, thệ đồng sanh đồng tử.”

Công Uẩn nói vừa dứt thì Tần Mạnh Duy quỳ trước thề nguyền, rồi Công Uẩn tiếp theo vang vái. Hỏi tuổi ra Mạnh Duy lớn hơn Công Uẩn hai tuổi, nhưng Mạnh Duy biết tài bực Công Uẩn hơn nên nhượng làm anh.

Hai người kết nghĩa giao tình xong rồi dắt nhau vô nhà thì ông Viên ngoại Trần Tấn Thân còn đứng dựa cửa mà run en phát rét, Mạnh Duy thấy vậy nắm tay ông dắt ra rồi thuật công việc lại cho ông nghe.

Trần Tấn Thân nghe nói mới định tánh tỉnh hồn, bèn mời hai người ngồi rồi hối gia đinh dọn bàn cỗ ra đãi đằng hai người và lâu la ăn uống.

Tiệc tan Tần Mạnh Duy mời Công Uẩn về san trại thì ông Trần Tấn Thân cản lại mà nói rằng: “Tiểu tráng sĩ là người ân nhân của nhà tôi, vậy thì đại vương cho tôi cầm ở đây ít ngày đặng lo bề đền đáp thâm ân, rồi sau sẽ về non chẳng muộn.”

Tần Mạnh Duy thấy Viên ngoại yêu cầu thì ngẩn ngơ không dám nài ép Công Uẩn, để mặc tình Công Uẩn định phân.

Công Uẩn thấy tình cảnh hai đàng như vậy thời biết ý nên vỗ vai Tần Mạnh Duy mà nói: “Em có lòng mời thỉnh, anh rất đội ơn, nhưng Viên ngoại đã niên cao tuổi lớn mà có dạ thương anh, muốn cầm anh ở lại ít ngày chơi, thế thì anh em ta không nên phụ người hảo ý. Bây giờ em hãy về trước chừng nửa tháng thì em cho người đến rước anh.”

https://thuviensach.vn

Tần Mạnh Duy nghe Công Uẩn nói vậy thì không dám ép nài, phải từ giã Viên ngoại và Công Uẩn, rồi dắt lâu la trở về sơn trại.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ TƯ

Bởi thương tài, Trần Tấn Thân gả con,

Vì mến nghĩa, Lý Công Uẩn biệt vợ

Sương tan ngọn cỏ, ác ló đầu cây, cảnh vật vui vầy, người ta náo nức; độ lối tám giờ mai Viên ngoại ngồi uống nước rồi kêu Công Uẩn mà nói rằng: “Qua nghe cháu thuật rằng cháu mồ côi cha mẹ, vô sở ỷ y60, thì qua cám thương lắm. Đã vậy mà cháu là người đại ơn của qua, nếu không có cháu, thì qua sẽ bị tay cướp đảng. Vậy thì qua muốn nói với cháu một điều nầy, không biết cháu có chịu hay không?”

Lý Công Uẩn nghe vậy không biết ông muốn nói điều chi nên thưa rằng: “Tôi là đứa nhờ ơn ông bố thí, cơm ăn áo mặc trong cơn đói lạnh khốn cùng; nếu hồi hôm ông không rộng thương thì tôi chắc khốn đốn lắm! Còn nói qua việc đánh ăn cướp cứu ông đó là việc tầm thường hễ ai có lương tâm thấy vậy không nỡ làm hình cây tượng đất61. Thưa ông, đây là lời thật của tôi, ông muốn nói điều chi ông cứ việc nói, tôi vâng theo cả.”

Trần Tấn Thân gật đầu rồi nói: “Nếu cháu không phụ tình thì qua nói thiệt cho cháu nghe; bây giờ qua muốn cháu ở đây chung cùng với qua, nếu cháu không phụ thì qua sẽ đưa con gái cho, và cháu làm ơn dạy giùm thằng Vân Mộng nghề văn nghiệp võ với.

Những điều qua ước vọng đây không biết cháu có bằng lòng cùng chăng?”

Lý Công Uẩn nghe ông nói thì ngẫm nghĩ giây phút rồi thưa rằng: “Ông có lòng hà hải thương kẻ nét bước lạc loài, cô thân nghèo khổ thì tôi rất đội ơn; nhưng có một điều tôi xin thưa thiệt cùng https://thuviensach.vn

ông. Như dạy Công tử võ nghệ thì tôi sẵn lòng, còn về việc Tiểu thơ

thì tôi chưa dám. Bởi chí tôi muốn giao du tứ hải, tầm người hào kiệt trượng phu, rồi ra giúp nước trợ thời, khuôn phò xã tắc; chớ

không muốn mai một ở điền viên, chiều lòng nơi thôn dã mà làm một khúc gỗ tròn để quan làng xô đẩy. Thưa ông đây là lời thiệt của tôi xin ông chớ chấp.”

Trần Tấn Thân nghe Công Uẩn nói thì thầm khen mà rằng:

“Cháu nói vậy qua rất khen, nhưng cái việc qua muốn gả con cho cháu là không phải buộc cháu ở đây. Nếu cháu thuận ý xui tình62,

vui lòng ưng chịu rồi thì cháu cũng để nó đây, chừng nào cháu lập chữ công danh, tang bồng rạng vẻ rồi cháu ở đâu qua sẽ cho người đưa tới không sao mà cháu phòng lo ngại.”

Viên ngoại Trần Tấn Thân nói rồi biểu trẻ vào kêu Tiểu thơ ra.

Trần Bạch Lang trong màn bước ra, Công Uẩn liếc thấy nàng sanh ra da trắng môi hồng, mày dài như lá liễu, mắt sáng như

thủy tinh, hình dung yểu điệu, cốt cách phương phi, thật là một người lịch sự thế gian ít có.

Lý Công Uẩn xem nhan sắc nàng thì trong bụng để ý khen thầm rồi thầm nói rằng: Nhan sắc nàng dường ấy, có lẽ đánh đổ đặng cái lòng cứng cỏi của kẻ công hầu tể tướng chớ chẳng không.

Lý Công Uẩn đương có thầm nghĩ vậy thì nghe Trần Tấn Thân nói rằng: “Bạch Lang! Con hãy làm lễ ân nhân con đi! Lý ân nhân đây là người cứu nhà con thoát tay cường đạo, khỏi bị hiểm nghèo; vậy thì con hãy lạy người mà đền ơn cứu mạng, rồi cha sẽ trạch ngày63 đưa con cho người để vầy duyên cang lệ64.”

Trần Bạch Lang nghe cha biểu, nàng day lại trộm xem Công Uẩn thấy dung nghi mỹ lệ thì thầm khen, rồi sục sè65 e lệ nét hoa bước https://thuviensach.vn

lại cúi đầu làm lễ.

Công Uẩn thấy vậy không nỡ để cho hoa kia lụy mình, bèn vội vã đưa tay ra cản mà nói rằng: “Tiểu thơ xin đừng trọng lễ, vả tôi là người hàn vi lạc bước, lại nhờ ơn Viên ngoại rộng thương; bây giờ Viên ngoại muốn trao vàng ròng ngọc tốt cho tôi thật là ơn ấy rất trọng, tôi chưa đền đáp, hà hằng dám chịu trọng lễ của Tiểu thơ.

Như Tiểu thơ có thuận lòng Viên ngoại dạy phân thì bày sắc vui mừng là đủ cần gì phải lạy lục làm chi.”

Trần Bạch Lang nghe Công Uẩn nói cả giọc66 thì đứng ngẩn ngơ

không biết nói điều chi, nét mặt sượng sùng như người ăn vụng.

Trần Tấn Thân thấy tình trạng Công Uẩn và con gái mình thì biết hai đàng đã ưng chịu nên nói rằng: “Thôi con hãy vào trong rồi cha sẽ định liệu.”

Lý Công Uẩn thấy Bạch Lang vô rồi bèn cúi lạy Viên ngoại mà nói rằng: “Thưa Viên ngoại, Viên ngoại đem lòng thương kẻ mồ côi mà trao vàng gởi ngọc cho con, con rất đội ơn Viên ngoại, vậy thì những lời Viên ngoại dạy dỗ, con đều vâng chịu; nhưng có một điều con xin thưa cùng Viên ngoại, là để chừng nào con hiển đạt thành danh rồi sẽ rước Tiểu thơ mà sum vầy cang lệ.”

Trần Tấn Thân chúm chím cười mà nói: “Cái chí nam nhi hồ

thỉ67 của con vậy, cha rất ngợi khen mà thuận theo lời con nói; nhưng có một điều cha xin gởi thằng Vân Mộng cho con, con có đi đâu thì dắt nó theo mà dạy nó học hành với.” Trần Tấn Thân nói rồi bảo gia đồng vào kêu Vân Mộng ra cho hai đàng kiến diện.

Giây phút Vân Mộng ra chào Công Uẩn, rồi Viên ngoại thuật công việc gả Bạch Lang và cho Vân Mộng theo Công Uẩn mà học hành lại cho Vân Mộng nghe.

https://thuviensach.vn

Vân Mộng thấy Công Uẩn võ nghệ cao cường, và khôi ngô diện mạo thì trong lòng đã kính mến yêu vì; còn Công Uẩn thấy hình dung tuấn tú của Vân Mộng vậy cũng mến yêu thương tưởng, cho nên hai đàng mới gặp nhau đà68 vui mừng đàm đạo, dường như anh rể em vợ lâu rồi vậy.

Từ đây mỗi ngày Công Uẩn dắt Vân Mộng ra sau vườn mà dạy võ nghệ.

Vân Mộng là người có khí lực và lanh lẹ, mà lại ham học, hễ học đâu nhớ đó, cho nên Công Uẩn thấy vậy lại càng siêng dạy. Dạy ngày dạy đêm đâu đặng hai mươi bữa thì Vân Mộng đã thuộc đặng mười ba món binh khí rồi.

Bây giờ Viên ngoại Trần Tấn Thân đã chọn ngày hai mươi bốn, là ngày kiết nhựt69, mới bày lễ nghi đặng cho Tiểu thơ Bạch Lang cùng Công Uẩn vầy duyên cang lệ. Vừa lúc ấy thì Tần Mạnh Duy và Đào Quỳ ở Trà san đã xuống đặng rước Công Uẩn về trại.

Trần Tấn Thân tiếp rước vui mừng rồi vầy nhau ăn uống xem ra có chìu70 tình nồng nghĩa nặng, chén tạc chén thù cười cười nói nói.

Đương cơn ăn uống, ly chưa cạn, tiệc chưa tan, thời Đào Quỳ vụt đứng dậy chắp tay nói với Công Uẩn rằng: “Tôi nghe anh Mạnh Duy về nói anh võ nghệ cao giỏi lắm, tôi muốn tỉ thí với anh chơi, đến chừng tôi nghe tên anh thì tôi hoảng hồn, vì lúc trước tôi có qua ở

bên làng Cổ Tháp, nghe anh chém độc xà, nội vùng nầy đó ai cũng kinh khủng rồi tôn anh là Tiểu anh hùng Lý Công Uẩn. Con rắn ấy nó dữ lắm lúc tôi mới qua nghe thiên hạ đồn nơi Xà vương nổng có con rắn thường hay sát hại sanh linh, tôi nổi giận mài gươm đi giết nó, ai ngờ tôi vô vừa tới thì nghe một cái ồ, trong hang nó chung71

ra, phùng mang há miệng. Trời ơi! Lớn lắm! Tôi thấy nó làm dữ vậy https://thuviensach.vn

tôi kinh hồn; chưa giáp chiến mà đã run rồi. Nó thấy vậy càng làm dữ, le lưỡi xừng72 đầu xốc lại tôi: tôi hoảng hồn chạy dông làm rớt mất cây gươm tôi mượn của người ta, tôi sợ họ bắt thường73 nên trốn qua ở đây. Vì tôi biết chuyện đó và nghe danh anh nên tôi không dám tỉ thí với anh đó.”

Lý Công Uẩn, Tần Mạnh Duy, và cha con Viên ngoại thấy đều cười rộ lên.

Cười vừa dứt thì Đào Quỳ đứng dậy hỏi rằng: “Bữa nay anh em tôi xuống rước anh nầy, bộ Viên ngoại biết trước sao mà bày tiệc sẵn vậy? Mà sao trên bàn thờ lại có đốt nhan đèn nữa! Hay là muốn tống bôi tống khứ anh nầy sao?”

Trần Tấn Thân nghe Đào Quỳ hỏi, thì ý không muốn nói sợ e bọn cướp biết, nhưng nghĩ lại con rể mình bây giờ võ nghề nghiệp chẳng thua chi ai, nên không sợ bèn mới nói rằng: “Tráng sĩ không biết ngày hôm nay tôi bày tiệc và cúng quảy74 ông bà tôi, là tôi đưa con gái tôi cho Lý Công Uẩn để vầy duyên cá nước chớ không có chi lạ.”

Tần Mạnh Duy và Đào Quỳ nghe Viên ngoại nói thì cả hai đều vui mừng đứng dậy thưa rằng: “Thưa Viên ngoại cùng đại ca, vậy thì Viên ngoại và đại ca cho hai anh em tôi ra mắt tẩu tẩu một phen, đề

phòng khi ngày sau han hỏi.”

Trần Tấn Thân và Công Uẩn đều thuận lòng bảo thị tì vào mời Tiểu thơ ra.

Trần Bạch Lang nghe cha dạy thì sửa soạn xiêm áo đàng hoàng rồi đi với hai con tỷ tất. Nàng ra vừa tới thì Tần Mạnh Duy và Đào Quỳ đã chấp tay cúi đầu thưa rằng: “Thưa tẩu tẩu hai em xin bái kiến.”

https://thuviensach.vn

Trần Bạch Lang đáp lễ rồi trở lại loan phòng mà gìn vàng giữ

ngọc, chờ khi cá nước trùng phùng; từ đây ngày ước đêm mong, bảng vàng hằng tưởng cho chồng đề tên.

Bây giờ Viên ngoại và mấy anh em của Công Uẩn ăn uống xong xuôi rồi Lý Công Uẩn đứng dậy thưa với Viên ngoại rằng: “Thưa nhạc phụ, con có hứa với hai anh em đây theo về san trại, nay cái lời hứa đã đúng rồi, xin nhạc gia cho con đi, lâu thì năm bảy năm con làm nên danh phận rồi thì con sẽ cho người đến rước.”

Trần Tấn Thân nghe Công Uẩn nói thì biết người có chí bốn phương nên không cầm cọng, chỉ có bày sắc vui vẻ mà nói rằng:

“Cha đã biết ý con là người có chí khí hào kiệt không muốn ẩn tánh mai danh ở chốn lâm bô sàng giả nhạm huyệt cùng cư75. Thôi thì có

đi hãy dắt thằng Trần Vân Mộng theo để anh em hủ hỉ, mặn lạt có nhau, rủi bề đau ốm cùng nhau giúp đỡ; và con cho vợ con tiễn biệt đôi điều cho thỏa lòng kẻ đi người ở.” Viên ngoại nói rồi biểu thị tì cho Tiểu thơ hay đặng sửa soạn tiễn hành.

Lý Công Uẩn thấy nhạc gia có lòng chiếu cố thì cảm cảnh, cho nên mỗi việc đều vâng không từ chối việc nào cả.

Giây phút thị tì ra mời Công Uẩn vào tịnh phòng cho Tiểu thơ tiễn biệt.

Công Uẩn biểu Mạnh Duy, Đào Quỳ chờ rồi nối gót theo thị tì vào tịnh phòng thì thấy Tiểu thơ đã chực sẵn mà tiếp rước.

Tiểu thơ cúi đầu chào Công Uẩn mà khép nép nói rằng: “Thưa chàng, tôi là con gái nhà quê bề ăn học ít oi76 không biết lấy điều gì mà chuốt ngót77 cho mát bụng nhau; thôi thì chàng hãy uống cái ly rượu của tôi đây để gọi chút tình kẻ đi người ở, và tôi nguyện cho chàng mau mau đắc lộ thành danh, tên đề bàn hổ78.”

https://thuviensach.vn

Trần Bạch Lang miệng thì nói vậy mà gương mặt nàng lộ ra nửa buồn thảm, nửa thẹn thuồn79. Nàng buồn là buồn cái bổn phận bèo mây chưa hiệp mà tan chưa vầy mà rã; nàng thẹn phận gái còn thơ chưa từng cùng ai đối diện bày lời tỏ tình dan díu.

Vì cái vẻ buồn thẹn kia nó pha lẫn trên nét mặt nàng xem qua dường như cái hoa phù dung đương lúc vừng80 hồng vừa ló nửa đậm nửa lợt vậy.

Công Uẩn thấy thế chạnh thương bèn bưng ly rượu uống cạn rồi mời Bạch Lang ngồi mà nói rằng: “Tiểu thơ hãy dằn lòng vuốt dạ khóa chặt phòng hương, chờ ít năm trường thì sẽ có tin nhàn thơ cá. Tiểu thơ ôi!... Tuy là đường mây lồng lộng, cánh nhạn lơ thơ, thì mặc dầu, mà tôi sẽ nguyện ra tay vùng vẫy với non sông, ra sức vầy vò cùng cây cỏ, làm cho ra mặt một người, đứng đầu trên sổ

nhơn loại thì tôi mới nghe đó Tiểu thơ. Vậy thì Tiểu thơ hãy ráng ở

nhà mà lo thần tinh mộ khán thân phụ81, lâu thì năm ba thu tôi cũng trùng phùng ngư thủy.”

Công Uẩn nói rồi đứng dậy từ giã Bạch Lang mà đi không chút gì dục dặc82.

Bạch Lang đứng ngó theo trân trối làm thinh không nói lời gì, dường như nàng để lóng thần định tính mà suy nghĩ cái phận mỏng cánh chuồn, sau nầy có may mắn trùng phùng với người hiệp sĩ

cùng chăng?

Cành hoa bát ngát, vóc liễu ngẩn ngơ thì có con thị tì lại dẹp ly nhạo khua bàn ghế lộp cộp, Bạch Lang mới giựt mình trở vào khóa chặt xuân phòng, mặc ai mua bưởi bán bòng mặc ai.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ NĂM

Nghe lời phải, Mạnh Duy cải tà quy chánh

Thấy ngang tàng, Công Uẩn ra tay cứu mạng

Nhành hoa ủ dột, cánh nhạn lơ thơ, non nước mập mờ, yến anh chia rẽ; Lý Công Uẩn từ giã Tiểu thơ, bèn trở ra ngoài hiệp với Vân Mộng mà bái biệt nhạc gia, rồi theo anh em Mạnh Duy thẳng về sơn trại.

Về tới Trà san, Lý Công Uẩn dừng chơn đứng xem trại sách và cách sắp đặt sơ sài, thì lắc đầu mà nghĩ thầm rằng: “Cảnh bài trí như vầy, không thể nào dung thân đặng nhiều ngày, rốt cuộc đây sẽ sa vào bẫy quan lưới nước.”

Công Uẩn đương ngắm cảnh nghĩ suy, thì Đào Quỳ vào trại đánh ba hồi la. Dứt tiếng la thì thấy trong trại kéo ra có vài trăm lâu la rồi sắp hàng mà nghinh tiếp Công Uẩn.

Vào trại, Tần Mạnh Duy mời Lý Công Uẩn ngồi trên ghế cao, còn hai anh em ngồi hai bên, dưới thì hai mươi lâu la cầm thương đao gươm giáo đứng hầu hai bên rất oai nghi tề chỉnh.

Giây phút lâu la dọn rượu thịt ra, rồi Tần Mạnh Duy mời Công Uẩn ăn uống. Ăn uống đàm đạo chén tạc chén thù một hồi thì Công Uẩn chúm chím cười, rồi hỏi Mạnh Duy, Đào Quỳ rằng: “Tài lực của hai em và trại sách bày trí như vầy, hai em nghĩ có đặng bền vững lâu dài, quan quân không dám đả động tới không?”

Tần Mạnh Duy cười rồi trả lời rằng: “Từ chơn núi lên tới trại đây, tưởng anh đã thấy cách chúng tôi sắp đặt rồi; dẫu cho mấy https://thuviensach.vn

vạn quan quân đi nữa, cũng khó mà lên đặng; còn bề tài lực của anh em tôi thì trừ anh ra mà thôi, kỳ dư nữa, không ai dám cự đương với anh em tôi.”

Tần Mạnh Duy nói vừa tới đó thì Đào Quỳ vỗ tay cười lớn rồi nói rằng: “Anh tưởng bọn tôi lôi thôi lắm sao? Từ hồi đó tới giờ, anh em tôi đánh nhiều nhà giàu bất nhơn, mà bọn gia dịch không có thằng nào dám đánh lại chúng tôi hết.”

Lý Công Uẩn nghe Tần Mạnh Duy khoe khoang tài lực, nghe Đào Quỳ nói điên thì nực cười mà nói rằng: “Hai em nghĩ vậy thì sai lầm xa lắm! Cách sắp đặt của em như vầy, đối với bực thường nhân dốt nát thì đặng, chớ như đối với bậc tài ba lỗi lạc, thông chiến pháp binh thơ, hiểu mưu mô đồ thế thì có ra gì đâu. Ấy là cách sắp đặt của hai em, còn võ nghệ của hai em thì khá; nhưng mà khá với bọn thường nhân, chớ gặp người siêu quần bạt tục83 thì hai em

cũng chưa phải là tay đối thủ đâu. Bấy lâu hai em đặng an cư thong thả đây, là nhờ hai em cướp của nhà giàu bất nhơn, cứu kẻ nghèo hèn khổ não, và hai em chưa làm điều gì tàn hại lê dân, cho nên binh trào không cần trừ diệt; chớ ngày nào có kẻ đầu cáo thì hai em không thế nào ở đây yên đặng. Hai em chưa rõ, bây giờ ở triều Lê vua Đại Hành đã minh quân mà lại võ nghệ cao cường, hàng thần hạ

nhiều người hào kiệt, không phải tầm thường mà hai em phòng dễ

vui khinh địch. Ý anh tưởng từ đây ba anh em mình bỏ nghề cướp giựt đi, để trồng tỉa kiếm ăn sanh nhai độ nhựt mà chờ hội long vân, chúng ta sẽ ra phò ban tá trị; ý anh tưởng vậy, hai em thử liệu như hà.”

Công Uẩn nói vậy, Tần Mạnh Duy chưa kịp trả lời thì Đào Quỳ

lắc đầu mà nói rằng: “Anh biểu vậy tiền đâu mà xài, rượu đâu mà uống, cơm đâu mà ăn? Chúng ta có đánh là đánh nhà giàu bất nhơn, chớ không đánh nhà tử tế bao giờ đâu mà sợ, chừng nào có quan quân lên đánh, mình đánh lại thì đánh, bằng đánh không lại https://thuviensach.vn

thì sẵn núi đây, hè nhau chung vô kẹt mà trốn thì bọn quan quân mong gì bắt đặng. Nếu rủi nó nắm chóp thời anh em mình lo ít nén bạc cho nó lĩnh thì nó tha ngay, có gì mà anh phải sợ.” Đào Quỳ

nói rồi cười lớn lên, xem tuồng tự đắc lắm.

Tần Mạnh Duy thấy Đào Quỳ thô lỗ như vậy thì mắng rằng:

“Tánh em lôi thôi hoài! Ý kiến của đại ca vậy không phải là không nhằm lý, anh em mình phải suy nghĩ lại rồi sẽ thưa cho đại ca nghe.”

Lý Công Uẩn xem ý Mạnh Duy thì có lòng ưng thuận, còn Đào Quỳ

thì nói lôi thôi, bèn nói với Đào Quỳ rằng: “Em nói vậy không phải!

Mình làm anh hùng hào kiệt, mỗi việc gì đường đường chánh chánh, không phải làm điều ám muội, khoét vách trèo thềm, trộm cướp của người mà nuôi thân đến già đặng. Em nghĩ coi, mình làm vậy không nên gì mà còn mang tiếng người ta cho là bọn cường san cướp đảng; thế có phải là nhục với người đồng loại, mà lại đắc tội cùng tổ tông nơi chín suối đó em.”

Tần Mạnh Duy nghe Công Uẩn nói phải lẽ thì gật đầu rồi nói rằng: “Anh phân giải vậy thì đúng lắm, chúng tôi sẽ vâng theo ý anh mà làm cho trọn tình trọn nghĩa.”

Công Uẩn thấy Mạnh Duy ưng chịu bèn rất mừng mà tươi cười ăn uống tới xế chiều mới bãi tiệc.

Từ đây Mạnh Duy truyền lâu la trồng tỉa bắp đậu khoai lúa mà ăn, lớp thì đi bắn thú rừng đem bán kiếm tiền chi dụng.

Bóng quang âm thấp thoáng như thoi đưa, mấy tháng ngày lại qua dường tên bắn, thời Lý Công Uẩn ở Trà san đã đặng tám tháng trường, ngày tập dượt Mạnh Duy, Đào Quỳ, Vân Mộng, thêm các ban võ nghệ, tối lại dạy ba gã văn chương chiến pháp, đề phòng khi giúp nước trợ thời, để chờ thuở nưng thành đỡ vạc.

https://thuviensach.vn

Ngày nọ Lý Công Uẩn buồn lòng kêu Mạnh Duy, Đào Quỳ lại mà nói: – “Hai em hãy giữ san trại để cho anh và Vân Mộng xuống chốn trường an kiếm thế đầu quân xuất sĩ, rồi sẽ cho hai em hay mà vui vầy cọng sự.”

Tần Mạnh Duy chưa kịp trả lời thì Đào Quỳ vụt đứng dậy nói lớn rằng: – “Trời ơi! Anh nầy đoản hậu quá! Có đi thì hè nhau đi hết, chớ cái gì anh dắt Vân Mộng đi còn anh em tôi anh bỏ lại. Cái đó anh ở không công bình rồi đó!”

Lý Công Uẩn thấy Đào Quỳ bất tri thời vụ bèn cười nói rằng: –

“Em nói bậy vậy không khỏi anh đánh đòn bây giờ. Em không biết, em tưởng anh đi đây là chia rẽ nhau sao? Anh đi đây là đi kiếm thế

đầu quân xuất sĩ rồi cho người rước em xuống để làm quen với người ta.”

Đào Quỳ nghe Công Uẩn nói thì rất mừng rồi cười mà rằng: –

“Đặng vậy thì tốt lắm! Thôi, anh đi thì cứ đi đi.”

Tần Mạnh Duy thấy Đào Quỳ lỗ mãng bèn mắng rằng: “Đào đệ sao tao tính hoài! Đại ca là người có trí lượng không phải tầm thường mà em phóng nói bậy. Nếu đại ca có cơ hội xuất sĩ làm quan thì anh em mình cũng đặng vinh vàng huê hạ.”

Tần Mạnh Duy nói rồi truyền lâu la thết rượu tiễn hành Công Uẩn với Vân Mộng cho thỏa tình kẻ đi người ở.

Lý Công Uẩn và Trần Vân Mộng uống cạn ly rồi từ giã Mạnh Duy với Đào Quỳ mà xuống núi.

Cái quang cảnh ở chốn núi non rừng bụi, đường sá quanh co là một cái địa thế tự do của các loài cầm thú, cho nên mặc tình hươu, nai vầy bạn, mặc tình vượn, khỉ hiệp đoàn, đầu gành chim thốt, cuối truyền ve kêu.

https://thuviensach.vn

Công Uẩn vừa đi vừa xem phong cảnh rồi xúc cảm hoài tình bèn ngâm một câu rằng:

“Gót chơn nện đất lung lay,

Nước non ủ mặt, cỏ cây nao lòng”

Công Uẩn và Vân Mộng mảng mê84 kỳ hoa dị thảo thủy tú san kỳ, dấu chơn trà trộn với dấu thỏ chơn cheo, thì đã trải qua một dãy núi cao, rồi tới một đám rừng chồi, hết đám rừng chồi lại tới cái đồng cỏ may, hết đám cỏ may lại vào truông rậm, đường đi chỗ

thấp chỗ cao, khúc quanh khúc quẹo, mặt trời đã xế thì tới Bắc Giang, đây là một cái tỉnh thành người ta đông đảo, buôn bán thạnh hành, nhà cửa ngổn ngang, chợ lều sung túc.

Anh em Công Uẩn phần thì đường xa chơn đi đã mỏi, phần thì trong bụng không cơm; cùng dắt nhau vào một cái quán ở đầu đường mà mua ăn.

Tên quán thấy khách vào bèn lật đật chạy ra nghinh tiếp rồi mời ăn món nầy món nọ túi búi85 lăng xăng; thiệt là một cách niềm nở phi thường.

Vân Mộng bảo dọn cơm rượu ra ăn, thì tên quán có ý buồn; là hễ

khách nào đòi ăn cơm trước là khách hạ lưu trong lưng không có tiền nhiều; chừng dọn cơm rượu ra, rồi thấy Công Uẩn và Vân Mộng ăn thì hắn hết hồn. Hai người ăn hết một chảo lớn cơm; còn thịt cũng hết bảy tám cân, rượu năm sáu bầu. Bây giờ tên quán đứng gục gặc đầu tỏ ý vui mừng rằng mình trúng mối.

Anh em Công Uẩn ăn uống vừa rồi chưa kịp trả tiền, thì thấy hai người ngoài cửa chạy vô một người con trai trạc chừng mười mấy tuổi, còn một người đàn ông nữa chừng lối ba mươi. Hai người mặt mày xanh lét run rẩy lạ thường; áo rách bày lưng, hai bên bầm đen https://thuviensach.vn

mà rướm máu, người nhỏ thì mặt mày sưng hết, quần áo tả tơi, trông vào rất thương tâm thảm mục.

Lý Công Uẩn thấy vậy chạnh lòng bèn gạn hỏi thì người lớn tuổi vừa khóc vừa nói: “Cậu ôi!... Anh em tôi rất rủi ro, ngày hôm nay tôi dắt con em gái tôi, và thằng em út tôi đây xuống chợ nầy đặng thăm bà con; ai ngờ anh em tôi đi vừa tới ngã ba đường, cách đây chừng một đỗi, gặp Công tử con quan huyện tên là Bùi Ân, người đi nhàn du với chín mười đứa gia đinh. Công tử thấy em tôi có chút đỉnh nhan sắc, bèn động tình dừng ngựa lại gạn hỏi, rồi bắt con em gái tôi đi, hai anh em tôi thương tình máu mủ ruột rà, không nỡ

chia tay cách mặt, anh em tôi kéo níu cản ngăn, làm cho Công tử

nóng giận đánh đập anh em tôi rất tàn tệ. Cậu ôi!... Bây giờ tôi không biết phương chi mà cứu con em tôi cho đặng, thật là khổ sở

cho em tôi biết dường nào đó cậu.”

Người ấy nói rồi dòng châu lã chã. Công Uẩn chưa kịp hỏi chi thì nghe vó ngựa chạy đến lộp bộp, tên quán hoảng hồn chạy ra xem rồi trở vào hơ hải mà nói rằng: “Hai cậu nầy phải đi cho mau đừng ở trong quán tôi, Công tử đến đây thì tôi chắc mang hại.”

Tên quán nói vậy mà mặt mày tái xanh trông thể hắn nhớ lại cái oai quyền áp chế, tàn hại dân lành của Công tử mà hắn kinh tâm táng đởm vậy.

Hai người bị đòn ấy nghe tên quán đuổi xô thì dắt nhau bước ra mà kiếm nơi lánh nạn; ai ngờ vừa bước ra cửa thì Công tử Bùi Ân và hai đứa gia đinh cỡi ngựa chạy tới, bèn thấy hai anh em người ấy thì quở mắng om sòm, rồi nhảy xuống ngựa xách roi bổ trên đầu người ấy.

https://thuviensach.vn

Hai anh em người ấy la khóc một cách rất thảm thương. Lý Công Uẩn thấy vậy bất bình bèn bước lại vòng tay nói rằng: “Thưa Công tử, xin Công tử xuống đức nhiêu dung86 cho người lương thiện nhờ.”

Công Uẩn nói vừa dứt lời thì Bùi Ân day lại trợn mắt nói lớn lên rằng: “Mi là thằng gì mà dám can dự vào việc ta? Mi muốn tới số

phải không?”

Bùi Ân nói rồi giơ roi quất bổ Công Uẩn, Công Uẩn dụng miếng

“Hành Giả phân thân” bèn lòn ra sau, cẳng chấm vô nhượn Bùi Ân, hay tay thoi hai vai Bùi Ân, Bùi Ân ơ hờ không thế tránh kịp phải té nhuổi87 tới một cái, hai tay chụp ống nhổ đổ cổ trầu ra dính mặt mày quần áo đỏ lòm xem thấy nhờm88 hết sức.

Hai tên gia dịch thấy Công tử vậy bèn nóng ruột áp vô đánh Công Uẩn mà trả thù cho chủ; ai ngờ vừa xốc vô bị Trần Vân Mộng đá một thằng một đá văng ra có mấy thước. Một thằng thì văng nhằm tên quán rồi ôm tên quán mà cắn, làm cho tên quán la trời inh ỏi, còn một thằng thì văng vô đống than mặt mày lấm than

đen thùi89 như lọ nồi không khác.

Bùi Ân biết sức anh em Công Uẩn nên không dám cự bèn quở

mắng ít tiếng rồi chùi cổ trầu sơ sịa, dắt hai đứa gia đinh lên ngựa trở về mà tuồng mặt còn hầm hừ giận dữ.

Anh em Công Uẩn thấy vậy nực cười rồi lại ghế ngồi kêu tên quán bảo tính tiền cơm.

Tên quán vừa khóc vừa nói rằng: “Trời ơi! Tôi lập quán buôn bán đã mấy năm nay không có năm nào mà xui xẻo như năm nầy vậy.

Hôm đầu năm con vợ tôi bấy lâu tử tế bây giờ sanh tâm lấy trai rồi ăn cắp tiền đi mất, tôi cưới con vợ khác về nó chỉ ăn rồi đi cờ bạc mãi, nói nó thì nó chửi mắng om sòm rồi nó cũng lấy https://thuviensach.vn

chúng, bây giờ tới phiên tôi, khi không bị đổ bể đồ đạc mà còn bị

cắn nữa thật là xui xẻo quá. Hai cậu muốn trả tiền cơm thì phải bắt thường đổ bể cho tôi mới đặng.”

Lý Công Uẩn nghe tên quán nói thì nực cười bèn lấy ra hai lượng bạc mà trả rồi anh em từ giã tên quán mà đi.

Công Uẩn ra ngoài đường thấy hai anh em người bị đòn khi nãy còn ngồi dựa gốc cây mà khóc thì động lòng thương bèn kêu mà hỏi rằng: “Hai anh em chú ở đâu tên gì, nhà cửa ở gần xa, đi thăm bà con mà bị tay tàn nhẫn vậy.”

Người ấy lau nước mắt mà nói: “Tôi tên là Lương Văn Vịnh, em gái tôi là Lương Ngọc Anh, thằng em út tôi đây tên là Lương Văn Tấn năm nay mười bốn tuổi. Cậu ôi! Anh em tôi vốn con nhà nghèo nàn, cha mẹ mất sớm còn có một người cô ở dưới chợ nầy, bữa nay anh em tôi dắt nhau đi thăm mà phải bị hại vậy đó cậu. Hai cậu! Không biết con em gái tôi sống thác lẽ nào, nếu nó bị hại thì anh em tôi cũng không sống làm gì đó cậu à!”

Lý Công Uẩn nghe vậy động lòng bèn kiếm lời khuyên giải mà rằng: “Anh em chú hãy an lòng đi kiếm cô mà thăm còn việc em gái chú để rồi tôi sẽ lo phương giải cứu cho.”

Công Uẩn nói rồi biểu Vân Mộng lấy cho Lương Văn Vịnh một nén bạc.

Lương Văn Vịnh thấy Công Uẩn có lòng hào hiệp, biết thương kẻ

cô thế nghèo nàn, biết ra tay cứu người hoạn nạn thì chạnh lòng thâm cảm bèn hai tay lãnh bạc rồi cúi đầu thưa rằng: “Hai cậu đem lòng hà hải cứu anh em tôi trong lúc khốn cùng; nếu cậu không ra tay thì anh em tôi cũng nát thây với chúng nó. Bây giờ hai cậu cho bạc thí tiền thật là ơn hai cậu ví tày non biển, anh em chúng tôi biết lấy chi đền đáp cho xứng ơn xin hai cậu thương cho.”

https://thuviensach.vn

Lương Văn Vịnh nói rồi cúi đầu mà lạy. Công Uẩn lẹ tay đỡ đầu Văn Vịnh rồi nói: “Anh em chú không cần lạy lục làm chi. Việc anh em tôi giúp chú đó là điều nhỏ mọn tầm thường không có gì trọng hệ mà chú phải lo cho nhọc.”

Công Uẩn nói rồi đưa tay kiếu anh em Lương Văn Vịnh mà đi, dường như không muốn ở lâu mà phải nhọc lòng Văn Vịnh lạy lục vậy.

Anh em Lương Văn Vịnh đứng ngó theo Công Uẩn mà hồ như

tâm thần gan ruột noi theo gót cẳng Công Uẩn để tỏ tình thâm cảm.

Lương Văn Tấn thấy anh đứng ngơ ngẩn thì nó lấy tay chùi nước mắt rồi nói rằng: “Bây giờ anh còn đứng đây làm gì nữa mà không dắt tôi đi thăm cô? Năm ngoái có ông thầy nghề võ đến xin tôi để ông dạy nghề, anh không cho, phải anh cho tôi theo ổng tới bây giờ tôi đập mấy thằng đó bể đầu hết, có đâu nó bắt đặng chị ba rồi đánh tôi nhừ tử như vầy. May nhờ hai người đó cứu mình nếu không thì bị đánh cũng chết; bây giờ họ cho anh bạc anh phải mua vải may quần áo cho tôi, đặng tôi kiếm thầy học nghề võ rồi tôi đánh trả thù với bọn đó mà kiếm tiền trả lại cho hai người ấy.”

Lương Văn Vịnh nghe em nói thì day lại vuốt đầu em rồi dắt đi, mà gương mặt buồn bực cúi xuống làm thinh lộ ra vẻ muôn ngàn tư tưởng nghĩ suy vậy.

Lý Công Uẩn và Vân Mộng đi thẳng một đỗi đã xa, thì gặp một đám có vài mươi tên lính, lưng đeo gươm, tay cầm roi kéo đến rất hùng hào.

Người đi trước ngồi trên lưng ngựa ăn mặc huê lệ[90 đầu bịt thanh cân91 có giắt bông, mình mặc áo đen có thêu quanh cổ, quần https://thuviensach.vn

trắng giày đen, lưng đai gươm, tay trái cầm roi, tay mặt cầm cương, dắt lính bôn ba kéo đến.

Anh em Công Uẩn thấy thế không biết vương tôn công tử ở

đâu, nên anh em đứng nép một bên mà tránh.

Người cỡi ngựa đi trước ngó thấy anh em Công Uẩn thì gò ngựa lại rồi lấy roi chỉ ngay mặt Công Uẩn mà nói: “Đây! Hai thằng nầy đây, bọn bây hãy áp lại bắt chúng nó đem về cho quan lớn.”

Bọn lính nghe Công tử nói thì cả rút gươm ra rồi vây xung quanh anh em Công Uẩn mà nói rằng: “Hai đứa bây biết điều quấy phải thì theo anh em ta về huyện, bằng có co đầu rút cổ thì tánh mạng hai đứa bây không còn.”

Lý Công Uẩn thấy cảnh trạng vậy muốn chống chọi lại với bọn lính; nhưng thấy Bùi Ân thì nhớ lại em gái của Văn Vịnh nên làm thinh đi theo bọn lính về huyện để dọ thám em gái Văn Vịnh luôn thể.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ SÁU

Lòng tin thật thành ra thọ hại

Dạ chứa gian nên phải mạng vong

Quân gia hầu hạ, áo mão đàng hoàng, gươm giáo hai hàng, oai phong tề chỉnh; một ông huyện ngồi giữa trung đường, ăn mặc sắc phục triều đình, râu le the tới cổ, mày ngang mắt nhỏ, gương mặt ra tuồng hầm hừ giận dữ, đây là Bùi Thịnh cha của Bùi Ân làm chức Huyện lịnh, người sanh ra tướng đã xấu mà lòng dạ cũng không tốt.

Từ khi hắn ra trấn quận Bắc Giang thì nhân dân thảy đều tha nha thiết xỉ92, ăn oán uống hờn, cho hắn là đứa sâu dân mọt nước.

Hắn ra khách, sắp đặt quân gia tề chỉnh, đây là hắn nghe Bùi Ân về thuật chuyện bị anh em Công Uẩn đánh đập nên hắn biểu Bùi Ân dẫn lính đi bắt về cho hắn trị tội.

Bùi Thịnh đương lửa gan phừng mặt, nư giận châu mày thì Bùi Ân đã dắt anh em Công Uẩn về; Bùi Thịnh xem thấy vỗ bàn hét lớn lên rằng: “Hai thằng nầy là hai thằng du đảng đây phải không?

Sao quân bây chẳng đè đầu nó xuống cho nó quỳ để nó đứng trơ trơ

vậy?”

Bọn quân nghe biểu áp vô xô Công Uẩn xuống. Công Uẩn nổi giận, hai tay gạt mấy tên quân té nhào rồi rút đoản kiếm ra chỉ

ngay mặt Bùi Thịnh mà nói rằng: “Anh em tôi không có tội tình gì mà ông biểu quỳ lạy ông. Tôi nói cho ông biết anh em tôi đây không phải là quân khiếp nhược, hay là đồ nhát gan đâu mà ông phòng thị

oai hâm dọa; tôi tưởng ông có trăm ngàn quân mã đi nữa cũng không dám đả động tới anh em tôi lựa là93 bấy nhiêu đây.”

https://thuviensach.vn

Lý Công Uẩn nói rồi tay chống nạnh tay cầm gươm trợn mắt ngó ngay Bùi Thịnh để coi Bùi Thịnh nói sao cho biết; còn Trần Vân Mộng thì cũng rút gươm để phòng Bùi Ân và bọn lính.

Bùi Thịnh thấy Công Uẩn cứng cỏi vậy thì nổi giận bèn hét lớn rằng: “Mi là một tên dân mạc sao mi dám ngang tàng vô lễ với ta, thế thì mi có ba điều chết ta giết mi, mi chớ khá94 phàn nàn.”

Lý Công Uẩn nghe Bùi Thịnh nói thì cười rồi hỏi rằng: “Tôi có ba tội gì đáng chết ông hãy nói cho tôi nghe, nếu phải tội thì tôi đành cam thọ tử.”

Bùi Thịnh chỉ ngay mặt Công Uẩn mà nói: “Tội mi làm mà mi không biết; vậy thì mi hãy lóng tai95 mà nghe ta nói rồi mi chết cho mát ruột mi: tội thứ nhứt của mi, là mi côn đồ du đảng dám đánh đập con quan; tội thứ hai, mi vào huyện đường mi không chịu quỳ lại còn xô đẩy tam quân; tội thứ ba, mi không biết tôn ty thượng hạ, mi dám rút gươm ra chỉ ngay mặt ta mà nói lớn, ba điều chết của mi vậy mi có chịu hay không?”

Lý Công Uẩn chúm chím cười rồi nói: “Ông cho rằng tôi có ba cái tội ấy đáng chết, vậy thì ông để tôi phân giải lại cho ông nghe, rồi ông sẽ giết: ông biết ba điều tôi làm đây nguyên do ở đâu mà ra chăng? Ông không biết cái câu: Tiên trị kỳ gia, hậu trị kỳ quốc; con ông, ông không dạy, ông lại đồng lõa với con ông, ông xúi nó ra đường hãm hiếp dân lành, dám bắt con gái người ta giữa chốn ban ngày, lại còn hoành hành đánh đập người ta, nếu không có tôi ra tay ngăn cản, để con ông đánh chết người ta, chừng đó Thiên tử hay đặng không biết cái tội bắt gái giết người ấy Thiên tử có dung cha con ông không? Còn một việc nữa ông làm quan thọ tước phẩm trào đình ra chăn dân giúp nước, ông không lấy lòng thanh bạch hiền lành mà giáo dân dạy chúng, ông lại chứa một khối tàn ác bạo ngược hãm hại lương dân, ngày sau mắt trời dòm xuống không biết ông https://thuviensach.vn

có lo lót đặng với lưỡi búa đồng của mấy vị Thiên lôi đó chăng? Việc thứ ba, ông ỷ ông có phẩm tước ông dụng cường quyền bắt người vô tội, rồi ông biểu quỳ phục cho ông hành hình trị tội, ông làm vậy, nếu thần thánh thấy đặng biên chép công việc ông làm rồi dưng cho Diêm chúa chừng đó Vô thường lên bắt, không biết ông có năn nỉ đặng chăng? Ấy là, ba cái điều ông cho tôi có tội đó là do việc ông làm mà nó sanh ra vậy.”

Lý Công Uẩn nói rồi day qua liếc Trần Vân Mộng, Trần Vân Mộng biết ý vì Công Uẩn có dặn trước; nên bèn nhảy lại thộp cổ Bùi Ân rồi đưa gươm vô cổ mà nói rằng: “Nếu cha ngươi làm điều trái lẽ thì lưỡi gươm nầy sẽ vô họng ngươi tức thời.”

Bùi Thịnh thấy Vân Mộng nắm con, còn Công Uẩn cầm đoản kiếm hầm hầm muốn nhảy lên thích khách, thì hoảng hồn bèn châu mày suy nghĩ, rồi cười mà nói cách êm ái rằng: “Xin nhị vị

tráng sĩ hãy bớt giận; lão phu tưởng nhị vị tráng sĩ vô cớ đánh người, ai dè việc ấy, là tại nơi con lão, thế thì lão phải nghiêm trị mới đặng.”

Bùi Thịnh nói rồi, day lại chỉ mặt Bùi Ân mà nói rằng: “Ta hằng nói với mi hoài, mi không nghe lời dạy dỗ, sao mi dám trốn ta mà làm những việc phi vi96 ấy, may nhờ có nhị vị tráng sĩ căn ngăn mi, nếu không mi đánh người ta chết, Thiên tử hay đặng thì còn gì ta; thật là tội mi rồi đây ta sẽ gia hình không thể dung đặng.”

Bùi Thịnh nói vậy rồi biểu quân sĩ rằng: “Bây hãy dọn rượu thịt đặng nhị tráng sĩ ăn uống chơi.”

Lý Công Uẩn và Vân Mộng thấy Bùi Thịnh nói vậy ngỡ là đã biết con mình lỗi nên cả hai đều thủ lễ, Vân Mộng buông Bùi Ân ra, anh em dắt gươm vô vỏ rồi chắp tay cúi đầu thưa rằng: “Quan lớn biết việc Công tử làm là lỗi thì anh em tôi rất đội ơn quan lớn; quan https://thuviensach.vn

lớn cư xử như vầy mới đáng phụ mẫu chi dân, vậy thì những việc anh em tôi xúc phạm tới quan lớn xin quan lớn rộng lòng dung thứ.”

Bùi Thịnh cười rồi nói: “Lão xét lại việc ấy thời con lão đã có tội, chớ nhị vị tráng sĩ có tội tình chi đâu, mà tráng sĩ phòng ngại.”

Bùi Thịnh nói rồi quân đã dọn tiệc lên, Bùi Thịnh mời anh em Công Uẩn ăn uống.

Anh em Công Uẩn bây giờ bụng đã đói mà lại thấy Bùi Thịnh ân cần mời thỉnh thời không từ nan xúm lại ăn uống.

Bùi Thịnh thấy anh em Công Uẩn thật tình ăn uống bèn rất mừng mà niềm nở vui cười ép ăn ép uống; hết nhạu nầy tới nhạu nọ làm cho hai anh em Công Uẩn bây giờ vẻ mặt anh hùng sáng láng kia nó trở lại lừ đừ mờ mệt, cập97 con mắt tinh thần võ dõng kia nó hóa ra lim dim nhừ nhẩn, rồi cả hai đều gục đầu xuống ngủ khò.

Đó là anh em Công Uẩn vì tin nên mắc, bởi nghe nên lầm mà phải bị rượu Bùi Thịnh bỏ thuốc mê.

Bùi Thịnh thấy anh em Công Uẩn lầm mưu mắc kế, cả hai đều ngủ hết thời rất mừng; bèn truyền quân trói ké98 cả đem bỏ

vô ngục rồi sau sẽ làm án xử tử.

Lý Công Uẩn và Trần Vân Mộng mảng tin rượu ngon nên mắc, mảng nghe lời ngọt mà lầm, bị Bùi Thịnh trói ké hai tay bỏ vào trong ngục mà không hay không biết điều chi, cứ ngáy pho pho, hồn phách chung vào hũ rượu.

Hột sương phơi phới, bóng thỏ là đà, tiếng gió ngâm nga, giấc người mê muội; bây giờ ở Trà san anh em Tần Mạnh Duy đã mê man hồn điệp, thiêm thiếp giấc hoa, vừa lối canh ba Tần Mạnh Duy thấy một người mặt trắng râu dài khôi giáp rỡ ràng hình dung cao lớn, đứng trước mặt Tần Mạnh Duy mà nói: “Ta đây, bệ tiền đại https://thuviensach.vn

tướng của Lý Nam Đế sai đến cho Tướng quân hay, ngày mai nầy Tướng quân phải đi đến truông Loạn Mộc, núp vào truông, chờ bọn tham quan giải Thiên tử tới đó Tướng quân hãy ra mà cứu giá. Những lời ta dặn đây Tướng quân phải ghi nhớ, chớ khá bỏ qua mà thành ra có tội.”

Người ấy nói rồi vỗ vai Tần Mạnh Duy một cái lại nói tiếp rằng: “Tướng quân hãy nhớ đa, ta về tâu lại với Nam Đế.”

Tần Mạnh Duy bị người ấy vỗ vai rất mạnh, bèn giựt mình thức dậy thì là một giấc chiêm bao; bèn suy nghĩ lấy làm lạ không biết tham quan nào mà dám bắt Thiên tử lại giải đi đâu. Mạnh Duy nghĩ

vậy rồi thay áo bước ra thì trời đã rạng đông, Đào Quỳ vẫn còn mê ngủ.

Tần Mạnh Duy bước vô phòng Đào Quỳ, thấy Đào Quỳ nằm chinh chòng, vinh mặt lên ngủ ngáy như cọp gầm, bèn bước lại vỗ

chơn kêu.

Đào Quỳ còn mê ngủ không biết ai, bèn đá ra một cái rồi nói nhừ nhừ rằng: “Đứa nào chơi gì mà lạ vậy? Chọc tao, tao đánh chết bây giờ.” Nói rồi lại ngáy pho pho.

Tần Mạnh Duy trớ99 khỏi cái đá của Đào Quỳ rồi đứng một bên nghe Đào Quỳ nói, mà con mắt thời vẫn nhắm hiếp, thì lấy làm tức cười, rồi bước lại xách tai Đào Quỳ mà kêu lớn rằng: “Đào đệ

hãy dậy cho mau, có việc gấp lắm! Anh đây chớ không phải đứa nào đâu.”

Đào Quỳ bị Mạnh Duy xách tai đau quá, và nghe nói có chuyện gấp thì lồm cồm ngồi dậy hai tay chùi ghèn mà hỏi rằng: “Có việc gì cần kíp lắm sao mà anh kêu tôi gấp vậy?”

Tần Mạnh Duy bèn thuật điềm chiêm bao lại cho Đào Quỳ nghe.

https://thuviensach.vn

Đào Quỳ nghe nói đi cứu giá thì rất mừng bèn đứng dậy nói lớn rằng: “Nếu chuyện gì thì tôi còn chậm trễ chớ chuyện cứu vua thì tôi sốt sắng lắm. Hễ mình cứu được vua chắc sao mình cũng đặng làm quan; như không đặng làm quan thì cũng đặng tiền nhiều.

Thôi đây giờ tôi với anh hãy đi đừng để trễ không xong đa!”

Đào Quỳ nói rồi đi rửa mặt và lo nai nịt cho hẳn hòi đặng khi đối lũy tranh phuông.

Tần Mạnh Duy cũng mặc đồ võ gọn gàng rồi ra trại đánh ba hồi trống thì lâu la tựu đến có bốn năm trăm người; Tần Mạnh Duy bèn tuyển rút hai trăm đứa tráng kiện cao lớn đem đi, còn bao nhiêu ở lại giữ gìn san trại.

Sắp đặt công cuộc xong xuôi rồi anh em đề huề nhắm Bắc Giang trực chỉ.

Ác lộ sương tan, gió đưa mây vẹt, cỏ cây lòe loẹt khoe màu, non nước rõ ràng bày dạn; độ lối tám giờ mai, một cái tù xa có ba mươi quân hộ tống, và một ông quan cỡi ngựa đi trước, đầu đội mão thẻ

ngang, mình mặc áo gấm có thêu bông lớn, chơn mang giày đen, râu cầm le the, mặt thỏn da sậm. Ông ta tay gò cương chơn thúc ngựa, diện mạo xem ra tuồng oai nghi tự đắc, dường như ông đã làm đặng việc thỏa chí toại lòng rồi vậy.

Ba mươi quân tay đẩy xe, mắt ngó chừng quan ấy mà miệng thì nói nho nhỏ với nhau; không biết phải trách quan ấy, người vô cô100 mà hãm hại, hay là khen quan ấy có thế lực muốn giết ai cũng đặng. Còn hai người ngồi trong tù xa tay bị trói mà mặt vẫn tươi cười không chút gì lo sợ, tuồng như để coi con tạo xoay vần đến đâu.

Cái quang cảnh bán bi bán hỉ101 của thảo mộc sơn xuyên đối với người tai mắt trên đời thì xem qua có chiều hiu quạnh, có vẻ não https://thuviensach.vn

nùng đây là anh em Lý Công Uẩn bị Bùi Thịnh làm án ăn cướp sát nhơn rồi giải lên tỉnh cho quan án gia hình trị tội.

Bây giờ trên con đường Bắc Giang không có điều chi khác hơn là tiếng bánh xe kêu trục trặc trục trịch, tiếng vó ngựa lom xom lộp cộp, và tiếng Bùi Thịnh hối rằng: “Bây hãy đẩy xe đi cho mau, nếu chậm trễ lên tỉnh hết buổi làm việc thời khó lắm.”

Bọn quân nghe biểu hè nhau đẩy xe chạy vùn vụt, Bùi Thịnh giục ngựa nhảy lom xom, đi vừa tới truông Loạn Mộc thì con ngựa của Bùi Thịnh cỡi nó nhảy lên một cái hí rân không chịu đi.

Bùi Thịnh thấy vậy lấy làm hồ nghi lo sợ, bèn mới hỏi tên quân tì tùng rằng: “Không biết qua truông nầy có điều gì quan hệ

không mà con ngựa hí hé chẳng chịu đi vậy, ngươi có biết không?”

Tên quân ấy thưa rằng: “Con tưởng không có việc gì lạ, thường thường hễ ngựa qua rừng núi thì hay dùng dằng không muốn đi, quan lớn cứ việc gióc nó một roi thì đi ngay có gì mà ngại.”

Bùi Thịnh nghe tên quân ấy nói thì gật đầu cho là phải, rồi giục ngựa thẳng vô truông. Đi đặng ít trăm bước thì Bùi Thịnh ngực nhảy thình thịch, tâm thần kinh khủng, thì sinh ra nghi ngại, rồi dừng ngựa lại hỏi tên quân khi nãy rằng: “Sao đến đây ta lại hồi hộp sợ

sệt, không biết trong truông nầy có điều gì trở ngại không mà nó khiến ta như vầy.”

Tên quân ấy ngẫm nghĩ rồi thưa: “Bẩm quan lớn ý con nghĩ

quan lớn không hay đi đường rừng bụi, bữa nay đi bị hơi san lâm chướng khí nó xông vào tâm phế làm cho ngài hồi hộp vậy chớ

không có gì lạ, ngài cứ việc đi riết tới thì hết.”

Bùi Thịnh nghe tên quân ấy giải bày thì cho là phải, rồi giục ngựa hối quân đẩy xe xốc tới. Đi đâu đặng vài ba trăm thước thình https://thuviensach.vn

lình nghe một tiếng pháo, thì ra Đào Quỳ kéo một trăm lâu la đón đầu Bùi Thịnh, còn Tần Mạnh Duy thì dẫn một trăm lâu la bọc hậu.

Bùi Thịnh thấy thế hoảng hồn chắp tay xá lia xá lịa Đào Quỳ

mà nói rằng: “Trăm lạy Tướng quân, ngàn lạy Tướng quân, tôi giải tội xuống tỉnh chớ không có tiền bạc chi, xin Tướng quân hãy mở

đường cho đi.”

Đào Quỳ trợn mắt dựng râu hét lớn lên rằng: “Ta đi cứu giá chớ

không phải vay mượn gì của mi mà mi nói chuyện tiền bạc với ta. Ta nói thiệt mi! Mi có phải bắt Thiên tử đi nạp không? Nếu phải thì mi hãy thả ra bằng chậm trễ ta đâm mi phèo ruột bây giờ.”

Đào Quỳ nói rồi huơi thương xốc tới muốn đâm Bùi Thịnh.

Bùi Thịnh kinh hồn run lập cập mà nói rằng: “Thưa ông, ông hãy coi lại, đây là tội nhơn, chớ không phải Thiên tử, nếu Thiên tử

thì tôi làm sao dám bắt.”

Đào Quỳ nghe Bùi Thịnh nói thì cho là lời xảo trá không cần đếm xỉa tới bèn xốc lại đâm con ngựa của Bùi Thịnh một thương, con ngựa nhào trái liệng Bùi Thịnh xuống đất một cái đụi, Đào Quỳ

nhảy lại xách đầu Bùi Thịnh lên, còn ba mươi quân kia bị Tần Mạnh Duy giết hết mười đứa còn bao nhiêu bỏ xe chạy hết.

Tần Mạnh Duy phá tù xe ra thấy Lý Công Uẩn và Trần Vân Mộng thì lấy làm kinh khủng mà nói lớn rằng: “Ủa, đại ca và tiểu đệ

đi đâu mà bị chúng nó bắt như vầy?”

Mạnh Duy nói rồi lật đật mở trói cho Công Uẩn và Vân Mộng.

Công Uẩn thuật sơ công việc cứu anh em Lương Văn Vịnh mà bị sa vào lưới giăng bẫy nịnh lại cho Tần Mạnh Duy nghe, rồi dắt nhau ra trước cho Đào Quỳ rõ việc.

https://thuviensach.vn

Đào Quỳ thấy Công Uẩn thì la lớn lên rằng: “Trời ơi! Anh dắt Vân Mộng đi đâu lôi thôi mà bị chúng nó bắt, còn Thiên tử ở đâu anh có gặp không?”

Công Uẩn thấy bộ tịch Đào Quỳ và nghe hỏi lôi thôi thì nực cười rồi thuật công cuộc lại cho Đào Quỳ nghe.

Đào Quỳ nghe Công Uẩn nói thì đỏ mặt tía tai xách đầu Bùi Thịnh đưa tới trước rồi đá cho một đá Bùi Thịnh nhào xuống đất la trời một tiếng rất lớn máu họng chảy ra.

Công Uẩn thấy động lòng thương bèn miệng thì la Đào Quỳ, chơn bước lại can; ai ngờ Đào Quỳ rất lẹ bèn đá Bùi Thịnh té nhào rồi thì nhảy tới lấy gươm rọc bụng Bùi Thịnh một cái máu phun ruột phèo chết một cách rất ghê gớm.

Công Uẩn thấy tình trạng Bùi Thịnh vậy thì châu mày mà nói rằng: “Đào đệ! Em làm vậy anh không muốn. Vả nó là đứa ngu si, tuy lớn tuổi mà không biết điều, tuy làm quan mà không biết phải, giết chết nó cũng như giết chết con ruồi có ích chi. Để nó sống ít lâu đây thì nó sẽ bị cái hình phạt của tòa án Thiên đình phân xử

cho.”

Đào Quỳ cười lớn rồi nói rằng: “Anh là người nhu nhược quá!

Nó muốn giết anh mà anh còn nói nhơn nghĩa với nó làm gì. Anh tưởng tôi giết nó đây là tự tay tôi sao? Đó cũng là trời khiến nó gặp tôi, tôi mới giết nó chớ.”

Lý Công Uẩn nghe Đào Quỳ nói thì bỏ qua nhưng thấy Bùi Thịnh thân thể lộ liễu thì cám thương bèn biểu Đào Quỳ và Vân Mộng chôn cất tử tế mà tỏ dấu là người đồng chủng không nên đãi nhau một cách tàn nhẫn quá lẽ.

https://thuviensach.vn

Đào Quỳ và Vân Mộng vâng lời moi đất rồi khiêng thây Bùi Thịnh đi chôn.

Chôn cất tử tế rồi Vân Mộng đứng ngó đống đất thì chạnh lòng mới lấy tay viết một bài thơ trên đống đất như vầy:

“Quả báo vầy đây mới nhãn tiền,

Hại người người hại lẽ thiên nhiên.

Thịt xương để thẹn cùng cây cỏ,

Hồn phách bơ vơ hết cậy quyền.”

Trần Vân Mộng viết rồi ngâm lên. Đào Quỳ nghe vậy thì cười lớn rồi nói rằng: “Anh làm thi vậy không đặng hay, anh để tôi làm anh coi.” Đào Quỳ nói rồi ngâm cái giọng ồ ề lên rằng: “Cái số

thằng nầy có bấy thôi. Khiến cho nó mới gặp tay tôi.” Đào Quỳ

ngâm rồi cười hắt lên xem gương mặt ra tuồng tự đắc lắm.

Trần Vân Mộng thấy Đào Quỳ làm bộ vậy thì nực cười rồi nói:

“Còn hai câu nữa sao không làm đi.”

Đào Quỳ lắc đầu mà nói: “Bộ anh tưởng tôi là thi ông sao mà anh biểu. Tôi thấy anh ngâm tôi bắt chước ngâm chơi vậy thôi, chớ

tôi ưa úng gì cái cách làm thơ.”

Lý Công Uẩn nghe hai người cãi lẫy102, bèn kêu hỏi, hai người thuật chuyện lại thì Công Uẩn và Mạnh Duy cười ngất, rồi Công Uẩn biểu ba anh em rằng: “Ba em hãy trở về san trại mà thao luyện võ nghệ, còn anh thì để một mình anh đi xuống kinh đô mà tầm cơ

hội, hễ có điều gì may mắn thì anh trở về dắt ba em đi, và anh cũng phải trở lại huyện dọ thám em Văn Vịnh.”

https://thuviensach.vn

Đào Quỳ nghe Công Uẩn nói thì lắc đầu mà rằng: “Anh đi một mình sao đặng! Đây xuống kinh đô xa lắm, đường núi non cọp nó ăn chết đi. Anh muốn đi thì anh dắt tôi theo như có cọp thì tôi xé họng nó cho, còn anh nói anh phải trở lại huyện thám thính ai đó thì càng khổ cho anh nữa! Bởi chúng nó hay tôi sát tử lão huyện của nó, thì chúng nó thấy anh chắc sao nó cũng làm thịt, chớ nó không dung đâu mà anh phòng lấp lửng.”

Lý Công Uẩn cười rồi nói: “Em chớ lo, anh đủ trí mà đối đãi với các việc quan hệ xảy đến, không sao mà em sợ.”

Công Uẩn nói rồi từ giã ba em, nhắm huyện đường mà trở lại.

Tần Mạnh Duy và Vân Mộng xin theo không đặng, túng phải ép lòng trở về san trại mà chờ đợi tin nhàn thơ cá.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ BẢY

Rõ nguyên do, Công Uẩn dời chơn,

Biết hào kiệt, Châu Phước kết nghĩa

Nước non mù mịt, cây cỏ lờ mờ, bóng nhạn lơ thơ, vừng trăng thảm đạm. Lúc bấy giờ độ lối canh hai, ngoài đường người ta vắng dạng kẻ lại người qua, trong dinh đèn đuốc ngọn lu ngọn tỏ. Cái quang cảnh lúc bấy giờ không còn tiếng chi khua động, chỉ nghe văng vẳng đầu làng cuối xóm tiếng chó sủa ma, chung quanh lùm cây bụi cỏ giọng sành103 tiếng dế nỉ non, dường như than thở cuộc đời hết vinh đến nhục.

Lý Công Uẩn thấy cảnh im lìm vắng vẻ, bèn lần lại đông môn, để kiếm thế vào thành mà do thám Ngọc Anh, rồi sẽ toan bề giải cứu. Đến nơi, bèn núp vô vách thành gần mấy bụi cây lúp xúp, rồi lần lại cửa thì nghe hai tên quân canh cửa nói chuyện với nhau rầm rì. Tên quân kia hỏi tên nọ rằng: “Tao đố mầy, rồi đây có điều gì xảy đến nữa không?”

Tên quân nọ nói: “Mầy có đi theo Công tử thì mầy biết hơn tao, chớ tao có đi theo Công tử đâu mà tao biết đặng! Tao chỉ biết một điều là rồi đây sẽ có quan khác tới trấn, thì mẹ con Công tử phải về xứ sở quê hương! Mà cái việc đi đường của Công tử, tao e còn khó nữa; bởi Công tử là người miệng hùm gan sứa. Mầy nghĩ coi! Quan lớn vì nghe lời Công tử mà phải chết một cách ghê gớm; quân về

báo cho Công tử hay, thì Công tử chỉ khóc sơ sài, chớ không dám đề

binh trừ tặc, thế có phải là người khiếp nhược chăng? Ừ! Còn mầy đi với Công tử mầy thấy việc ấy ra sao, mầy nói cho tao nghe với?”

https://thuviensach.vn

Tên quân kia thở ra một cái rất dài rồi nói: “Chuyện không ra gì mà thành ra lớn, là cũng do cái tánh háo sắc của Công tử mà ra. Để

tao nói hết lại cho mầy nghe, rồi mầy cũng nực cười cho Công tử.

Hôm qua, Công tử đi chơi, có dẫn anh em tao theo; đến ngã ba đường, Công tử thấy anh em đứng dựa đường trong đây, có một người con gái tuyệt sắc giai nhân; Công tử thấy vẻ hoa tươi tốt thì máu dê sôi nổi, bèn xuống ngựa rồi biểu tụi tao kêu lại. Tụi tao vâng lời, nhưng người con gái ấy cứng đầu, không chịu lại; làm cho Công tử lửa tình khôn dập, lòng nóng phừng lên, bèn ra tay bẻ hoa cướp liễu.

Hai anh em người ấy thấy Công tử bắt em gái thì hoảng hồn, xúm nhau lạy lục khóc lóc xin tha; nhưng Công tử chẳng màng, cứ

việc tay thoi cẳng đá, rồi kéo xển người con gái ấy đi. May sao, người con gái ấy vùng tay Công tử đặng, rồi chạy mất. Công tử và anh em tao rượt theo, thì thấy người đàn bà ăn mặc theo lối ni cô, cỡi ngựa chạy đến, với tay xuống xớt104 nàng ấy lên ngựa rồi giục ngựa chạy như tên bay. Công tử thấy vậy, lấy làm câm tức105 nhưng không thể rượt theo, rồi trở lại kiếm hai anh em người kia mà đánh.

Đến quán gặp tụi hung thủ thấy việc bất bình, họ mới cho Công tử

ít đá. Công tử hoảng hồn chạy về mét với quan lớn, quan lớn nghe lời mới ra nông nỗi vậy. Đó, mầy nghe công cuộc ấy có phải là tại Công tử mà ra không?”

Tên quân ấy nói vậy mà không nghe tên nọ trả lời, bèn đánh lửa lên xem thì thấy tên nọ ngồi dựa cửa ngủ khò. Tên quân ấy nổi giận, bèn xách tai tên quân nọ lên. Tên nọ đau tai giựt mình thức dậy, rồi hai đứa đánh lộn với nhau tưng bừng.

Lý Công Uẩn rình nghe hai tên quân ấy nói đầu đuôi gốc ngọn thì rất mừng, đến chừng thấy hai đứa đánh lộn với nhau, bèn bỏ ra đi, không còn lo lắng về việc cứu Ngọc Anh nữa.

https://thuviensach.vn

Bây giờ, bóng trăng vằng vặc, con sóng lao xao, gió thổi ồ ào, nước chao cuồn cuộn; Công Uẩn một mình lưởng thưởng106 dưới bóng hằng nga, đi dọc theo mé sông Bắc Giang mà ngắm xem phong cảnh. Bèn đi đâu đặng một hồi thì nghe gà đã gáy trở canh, trống thành vội đánh ba dùi; thì đã mỏi mệt tâm thần, muốn kiếm nơi tạm nghỉ.

May đâu bèn ngó qua bên tay trái, thấy có một cái miếu dựa đàng, bèn đi vào tạm nghỉ. Vô đến nơi, ngó quanh trong miếu thì không thấy giường chõng chi, chỉ có cái bàn thờ Thổ thần đó thôi.

Lý Công Uẩn đứng nhắm nhía107 một hồi bèn lại bưng bài vị và thếp dàn lư nhan để dưới đất, rồi phủi bụi leo lên bàn nằm ngủ.

Sáng ra Công Uẩn dậy đi không bưng bài vị lên, làm cho Thổ thần phải đạp đồng cho làng hay từ đây không dám lên bàn thờ nữa, vì Hoàng đế đã đuổi xuống đất rồi. Bởi thế nên Thổ thần phải thờ

dưới đất luôn luôn.

Đường quanh nẻo quẹo bôn ba lướt dậm quan hà. Núi thẳm rừng cao lầm lũi trải qua cảnh lạ; Lý Công Uẩn đi từ sớm đến trưa tới một con sông tục kêu là sông Lục Nam, Công Uẩn bụng muốn qua sông, nên vừa đi vừa ngó dọc theo mé sông để kiếm đò.

Lối ấy nhà cửa vắng teo mà ghe thuyền cũng chẳng có; hai bên chỉ có lau lách và mấy loại cây dưới nước bị gió nhúng tới đưa lui, gặc lên gục xuống, dường như chào người tha phương lạc bước.

Lý Công Uẩn đi đặng một đoạn bèn thấy dựa gốc cây có cái chòi tranh cột xiêu vách trống, lại nghe tiếng nói lào xào bèn đồ chắc ở đó có đò nên chăm chỉ đi lại.

Đến nơi trong bụi xông ra ba người hình thù vạm vỡ tướng tá dình dàng, một người mặt hồng hồng có râu lún phún, còn hai https://thuviensach.vn

người nữa da đen mày rậm mắt to, râu rìa lông ngực gân cốt nổi vồng xem chẳng khác ma vương quỷ sứ.

Ba người đứng ngó Công Uẩn chăm chỉ rồi người mặt hồng hỏi rằng: “Mi ở đâu? Trong lưng có tiền bạc chi không; hãy đưa ra nếu ẩn giấu thì ta đập chết.”

Lý Công Uẩn thấy tướng mạo ba người thì biết là kẻ hữu dụng, nên có ý muốn thử sức rồi sau sẽ vầy đoàn kết bạn. Bèn nghĩ vậy rồi chúm chím cười mà nói: “Ta có bạc trong lưng thiếu gì, mà ta không khi nào đưa ra nếu mi có giỏi thì lần lưng ta mà lấy.”

Người mặt đen râu rìa nghe Công Uẩn nói bèn nổi giận không thèm trả lời, chuyển lực đá Công Uẩn một cái; Công Uẩn tràng qua một bên rồi bắt cẳng anh ta đẩy cho một cái, anh ta té ra mấy thước.

Hai gã kia thấy vậy áp vô đánh với Công Uẩn rất dữ. Người bị té bây giờ chời108 dậy cũng áp vô mà đánh trả thù.

Công Uẩn một mình tả xung hữu đột đánh với ba người ấy dường như Rồng giỡn châu, Lân múa lửa. Đánh đặng năm mươi hiệp ba người ấy bị Công Uẩn đánh văng ra hết, kẻ trẹo lưng người dẹo cẳng, Công Uẩn thấy vậy bèn lại đỡ từ người109 lên rồi nói rằng:

“Ba anh em chớ phiền, bởi ba em chưa biết tôi, nếu biết rồi thời cũng bốn biển anh em vậy.”

Ba người kia đứa dậy ngó Công Uẩn rồi cúi đầu mà nói rằng:

“Ba anh em tôi không biết xúc phạm đến tráng sĩ, xin tráng sĩ miễn chấp, như tráng sĩ vui lòng thì anh em tôi chịu khuất tùng quy hạ.”

Công Uẩn cười rồi nói: “Tôi không chắp nhứt110 chi ba anh em, vì không biết nhau mới có điều xung đột vậy! Thôi thì tôi xin hỏi ba anh em quý hiệu là chi rồi chúng ta sẽ kết vầy huynh đệ.”

https://thuviensach.vn

Người mặt hồng nghe vậy bèn lấy làm mừng mà nói rằng: “Ba anh em tôi là người ở quận Sơn Tây, cả thảy đều mồ côi cha mẹ, tôi tên là Châu Phước Nghĩa, còn hai em tôi đây tên Võ Tấn, Võ Kỷ. Ba anh em tôi tạm đưa đò ở đây là chủ ý muốn chọn người hào kiệt trượng phu để kết nghĩa giao tình rồi sau sẽ ra phò Xã tắc.”

Lý Công Uẩn nghe nói rất mừng bèn mới bày tên họ ra rằng:

“Tôi tên Lý Công Uẩn, người tỉnh Bắc Ninh cũng mồ côi cha mẹ; như ba anh em có nhãn biết vàng biết ngọc thì cùng nhau kết niềm bằng hữu chi giao để chờ khi nâng thành đỡ vạc.”

Ba anh em Châu Phước Nghĩa nghe nói đồng quỳ xuống thưa rằng: “Ba anh em tôi xin từ đây tôn anh làm cả, vì tài lực của chúng tôi còn thua anh xa lắm.”

Lý Công Uẩn bước lại dắt tay từ người đứng dậy mà nói rằng:

“Nếu ba anh em có lòng thương tôi vậy thì cũng đủ rồi, cần gì phải quỳ lụy cho thành ra khó nhọc anh em.”

Châu Phước Nghĩa nghe Công Uẩn nói những lời quảng đại thì khen thầm rồi mời Công Uẩn về trại.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ TÁM

Quân cường đạo hại người trung liệt

Trang thanh bần đãi khách hiền lương

Chim rẽ bạn biên trời giáo giác111, cá chia bầy đáy nước bơ vơ, gió đưa liễu yếu phất phơ, hoa trôi bèo dạt dật dờ cành sương, kìa ai ngơ ngẩn dậm đường, gót chơn ngà ngọc vày vò cỏ cây.

Trong cái quang cảnh nầy đây một nàng Tiểu thơ tuổi chừng mười tám, quần vải áo bô, tóc mây rối rắm, nhưng có một điều là, da trắng như bông bưởi thời vẫn còn trắng, môi đỏ như yên

chi112 thời vẫn còn đỏ, chưng mày113 dài, con mắt sáng, hình vóc không cao không thấp, thịt xương không mập không ốm, nếu đem nàng mà sánh với bực giai nhân tuyệt sắc thời nàng chắc đạt giải nhứt hơn người.

Than ôi! Một nàng vóc ngọc mình vàng, đào thơ liễu yếu, đài các trâm anh, mà đem thân xông pha trong lằn bụi tuông gió cuốn114, với một con thị tì lững thững theo sau thì cái việc đau đớn mặn nồng xiết bao mà kể.

Lúc bấy giờ Tiểu thơ và con thị tì, thầy trước tớ sau, dò lần trên con đường hiu quạnh dựa mé sông Thương; càng đi càng trưa, càng trưa càng nắng, thì cái da mặt của Tiểu thơ bị trời nóng mà hóa ra hồng hồng ửng đỏ, rồi giọt mồ hôi cũng tùy đó mà rỉ rả nhỏ ra.

Một chập Tiểu thơ lấy tay vuốt mồ hôi trán rải xuống đất mà thở

ra, một chập Tiểu thơ dở chơn lên xem thấy đỏ rần, rồi bước vô cỏ

mà nhắc lưỡi. Ôi!... Cái mái tóc mây xanh thắm kia bị lửa chan nắng nhuộm mà còi cục khô queo; cái áo vải đen huyền kia, bị

sương pha bụi tấp mà lợt phai mông mốc. Còn con thị tì cũng vì cái https://thuviensach.vn

cảnh ngộ đảo điên, cũng vì cái tấm lòng trung tín mà nối gót theo thầy, rồi cái nước da ngâm ngâm kia cũng thành ra đen đúa.

Có một điều nầy lấy làm lạ là không thấy con thị tì chắc lưỡi châu mày, cũng không nghe than thân trách phận; không biết phải nó thường ở trong cảnh cực khổ mà quen thân hay là vì cái tấm lòng trung tín mà không nại hà cực khổ. Nó cứ làm thinh lầm lũi mang gói theo sau, không cần trời hanh đất nóng, không cần nắng nhượm sương pha, chỉ biết một điều thầy đâu tớ đó.

Con thị tì trung tín nầy đây là đứa siêng năng ở trong nhà quan Thái thú Võ Hà Niên, còn nàng Tiểu thơ trước kia là con gái ngài.

Nguyên do sự tích như vầy: Võ Hà Niên là người tánh tình hiền hậu, không hay để ý lo xa, hễ làm quan thì cứ việc trung quân ái quốc, chăn dân thì cứ việc hòa nhã ôn tồn, ngoài mấy cái việc đó ra thì ngài không để ý có ai thù hiềm ghen ghét. Bởi thế cho nên lúc trước Trịnh Hồng đi giảng dân có dắt con nuôi là Bàng Thiết Hổ

theo rồi ghé lại dinh. Võ Hà Niên gặp Lý Khánh Vân và Công Uẩn rồi Bàng Thiết Hổ bị Công Uẩn thị nhục, cho nên cha con hắn về

không biết làm sao mà trả hờn cho Công Uẩn, lại nhè báo oán cùng Võ Hà Niên.

Cái lòng sâu độc, chí hiềm thù của Trịnh Hồng oa trữ đã lâu mà chưa gặp dịp; một hôm bèn dọ biết Võ Hà Niên có bắt đặng một bọn ăn trộm rồi tra xét không đủ bằng cớ nên tha, bèn nhân đó mà sớ tấu vua rằng: Võ Hà Niên ăn tiền lo lót, dung túng kẻ gian. Vì vậy mà mặt trời tuy sáng chậu úp khôn soi, vua tin như lời rồi lột chức Võ Hà Niên đuổi về dân dã.

Ôi! Nỗi oan khôn tỏ, tình ức khó phân, vắn cổ kêu trời chẳng thấu, thấp chơn dậm đất không cùng; Võ Hà Niên đành lòng trả

chức về quê, chẳng có chút gì bịn rịn.

https://thuviensach.vn

Võ Hà Niên phu nhân đã chết trước một năm, còn có một mình Tiểu thơ là Võ Xuân Kiều, cha con tháng ngày hủ hỉ, bây giờ gặp cái cảnh nguy biến, thì Võ Hà Niên ngoài mặt tuy làm thinh không lộ vẻ

buồn rầu, mà trong lòng đã dồn chứa muôn ngàn cay đắng: Bởi bấy lâu ông làm quan chỉ biết một lòng thanh bạch, không hề

tham lạm của dân, cho nên bãi chức về quê mà trong rương có vài nén bạc, với quần áo tầm thường chớ không có vật gì quý nữa.

Võ Hà Niên biểu Tiểu thơ thu xếp đồ đạc rồi mướn một cái xe chở đi, dắt con thị tì Trần Nương và thằng Đỗ Mậu là đứa gia dịch đi theo.

Cha con tôi tớ dò lần dấu thỏ đường dê, châm chỉ Thái Nguyên chổi gót115. Đi từ mai đến chiều tới một cái xóm dựa triền núi, chừng bốn năm chục cái nhà, mà toàn là chòi tranh vách đất, ở

thưa thớt không gần gũi nhau. Lối nhà không thấy trồng trỉa vật chi, chỉ có lơ thơ năm ba bụi chuối, rải rác ít cây cam quýt cọc còi, mà cũng không thấy nuôi dưỡng vật chi, chỉ có ngẩn ngơ ít con gà bươi cỏ, lưởng thưởng ít con chó sủa người, thật là một cảnh xơ rơ

tiều tụy.

Võ Hà Niên thấy trời đã tối, đường vẫn còn xa, bèn biểu đậu xe lại xóm ấy mà nghỉ, rồi sáng sẽ đi. Nhưng rủi thay, cuộc đời dời đổi, con tạo đa đoan, người hiền lắm nỗi dở dang, kẻ tục nhiều điều đen bạc. Cha con tôi tớ Võ Hà Niên đương mơ màng mộng điệp trong lúc canh ba, thì thình lình một đám ăn cướp đến đánh xe lấy của.

Trong lúc kinh hoàng hoảng hốt, Võ Hà Niên bị bọn cướp sát tử, rồi bỏ thây xuống giếng; còn Tiểu thơ và con thị tì thì chạy vào bụi cây gần đó mà trốn tránh.

Bọn cướp bắt thằng Đỗ Mậu và đứa đánh xe trói ké lại rồi bỏ

lên xe, kéo xe đi ngay vô trong núi.

https://thuviensach.vn

Tiểu thơ Võ Xuân Kiều và con thị tì ở trong bụi chết điếng, không biết việc gì, đến chừng bọn cướp đi rồi thì mới lần lần định hồn tỉnh trí, vạch bụi dòm ra, thấy đã vắng hình ăn cướp, thầy tớ mới dám chui ra.

Xuân Kiều thấy cha đã mất, mà sự nghiệp cũng không còn, thì nàng dậm chân kêu trời, rồi té xiểu116 ra bất tỉnh nhơn sự.

Trần Nương hoảng hồn, chạy lại đỡ Xuân Kiều dậy rồi giựt tóc mai. Kêu gọi một hồi rất lâu, Xuân Kiều mới tỉnh lại. Nàng thở ra một cái rất dài, tuôn rơi đôi giọt mà nói với thị tì Trần Nương rằng: “Trần Nương ôi!... Ta không dè trời độc, đành lòng ghen ghét; hoa chưa nở nhụy khiến mau tàn, cái họa ở nhà còn đó, cái nạn ngoài đường lại thêm! Bây giờ không biết cha ta sống thác lẽ nào, chạy đặng hay là bị bọn cướp giết chết, thật là một điều ta lấy làm đau đớn đó Trần Nương.”

Xuân Kiều nói đến đó thì dường như cái cảnh gớm ghê khi nãy đó hiện ra trước mặt nàng, cho nên nàng gục đầu vô gò đất mà dầm dề giọt lụy.

Trần Nương là đứa chơn chất thiệt thà, hay quen điều cực khổ, mà không quen thói thương tâm, nhưng lâm vào cái cảnh ngộ kinh khủng như vầy, và thấy cái tình trạng của Tiểu thơ, thì dường như

cái bức tranh thảm thiết kia nó cảm xúc tấm lòng thiệt thà ngơ

ngẩn của nó, cho nên nó thấy Tiểu thơ Xuân Kiều bi lụy, thì nó cũng khóc theo, rồi bước lại vuốt ve Xuân Kiều mà khuyên rằng:

“Tiểu thơ ôi! Xin Tiểu thơ hãy bớt buồn rầu, việc họa phước là do trời định, tôi tưởng rồi đây hết rủi tới may, có lẽ ông cũng gặp tay giải cứu. Thôi thì tôi với Tiểu thơ hãy ráng gắng gượng lên đường, trước để hỏi dọ tin ông, sau về quê rồi sẽ tính. Chớ bây giờ Tiểu thơ

bịn rịn ở đây, e nỗi bọn cướp trở lại thì khốn khổ lắm đó Tiểu thơ!”

https://thuviensach.vn

Xuân Kiều nghe Trần Nương khuyên giải, nàng tay lau nước mắt mà nói: “Trần Nương ôi! Ta vẫn biết cái câu họa phước là giai do117 tiền định, nhưng mà, ta xét lại nhà ta tự hồi nào tới hồi nào, không hề làm điều thất đức bất nhơn, thì trời sao ấy cái luật gì gia phạt nhà ta!

Trần Nương mi nghĩ coi! Còn những kẻ gian thần siểm nịnh, hãm hại nhơn dân, thì trời lại dung túng cho nó, mão cao áo dài, xuống ngựa lên xe. Có phải là thiên địa bất công, quỉ thần ám muội chăng?”

Xuân Kiều nói rồi dòng châu dứt nối, đứng dậy đi theo Trần Nương. Có một điều lấy làm lạ, là Xuân Kiều đi đặng năm bảy chục bước, rồi nàng đứng lại ngó vào chỗ ấy mà khóc rống lên. Không biết phải nàng ngó vào đó rồi nhớ đến hồi chiều; nào cha con đoàn tụ, nào tôi tớ sum vầy; bây giờ chưa mấy canh chầy, mà con còn cha mất, của sạch người không mà nàng khóc, hay là cái vong hồn cha nàng vì chết oan ức, chết tức tối mà nàng không hay không biết, rồi kêu nàng lại mà chỉ cho nàng chăng?

Bây giờ hơi sương phơi phới, bóng thỏ là đà, canh gà trỗi giọng, tiếng nhạn kêu sầu, mà Xuân Kiều không chịu đi, cứ đứng than than khóc khóc. Đến chừng con Trần Nương thấy xa xa có năm bảy bóng người đi lại, thì nó hoảng hồn kêu Xuân Kiều mà chỉ, rồi nó nắm tay Xuân Kiều kéo xển chạy dông.

Xuân Kiều không thấy việc chi, nhưng nghe Trần Nương nói ăn cướp, nàng cũng táng đởm, nên nó kéo chạy đi đâu thì cũng nương theo cánh tay nó mà chạy theo nó. Chạy một đỗi rất xa tới một cái đồng trống Xuân Kiều đã mỏi rần hai cẳng, nàng mới giựt tay Trần Nương lại vừa thở vừa nói rằng: “Thôi mi muốn chạy đi đâu thì chạy, để ta ở lại đây thà là ta chịu chết chớ không chạy nữa đặng.”

https://thuviensach.vn

Xuân Kiều nói vậy rồi ngồi chùi xuống đất, lấy vạt áo lau mồ hôi, xem ra tuồng mỏi mê mệt nhọc lắm.

Trần Nương ngó ngoái lại không thấy xóm làng ai nữa, và cũng không thấy bóng người rượt theo, thời nó mới định hồn tỉnh vía, rồi ngồi kề bên Xuân Kiều lấy vạt áo mà quạt hơi cho Xuân Kiều, còn nó thì chỉ có thở sơ sài ít hơi, và rướm mồ hôi trán chớ

không lấy gì mệt nhọc cho lắm, ấy là nó thường lao động đã quen.

Lúc nầy, bóng thỏ lào lào sáng rỡ, da trời mởn mởn trong veo, quạt gió hắt hiu, màn mây phưởng phất118, dường như nàng hằng với ông xanh đem cái bức tranh hiển nhiên tỏ rõ, và cái bản đồ địa thế rỡ ràng, đặng cho Xuân Kiều với Trần Nương mà tầm đàng dời chơn lánh nạn.

Cái quang cảnh đêm khuya canh tàn, người buồn kẻ thảm, xem qua tuồng như cảnh ghẹo lòng người, khiến người trông cảnh mà mặt châu mày ủ; cho nên nàng Xuân Kiều ngó mong mỏi một hồi rồi thở ra ứa lụy mà nói với Trần Nương rằng: “Trần Nương ôi!...

Mi tính đi đâu bây giờ! Ta không biết đường nào ngả nào đi về Thái Nguyên, mà ta cũng không biết còn bao xa nữa mới tới. Phần thì tay chơn đã mỏi, phần thì đường sá gian nan, phần tiền bạc vốn không, gạo cơm chẳng có; mi nghĩ coi cái khổ ấy ta tưởng ta không thể nào sống đặng đó

Trần Nương.”

Xuân Kiều nói rồi thì tâm chí thần hồn ngẩn ngơ bát ngát, nàng dật dã119 khóc than một cách rất thương tâm thảm mục.

Trần Nương là đứa cứng cỏi trong việc ai bi; nhưng thấy Xuân Kiều sầu thảm vậy nó không thể cầm lòng, nên phải thở ra chắc lưỡi, rồi khuyên Xuân Kiều:

https://thuviensach.vn

“Tiểu thơ ôi! Tiểu thơ hãy bớt buồn rầu lo liệu, phải tua120 gắng gượng mà đi, rồi sẽ hỏi thăm kẻ qua người lại thì cũng biết đường về Thái Nguyên. Bây giờ tôi với Tiểu thơ cứ đường mòn mà đi có lẽ

cũng gặp người han hỏi.”

Xuân Kiều nghe Trần Nương khuyên giải nhiều điều nàng lau nước mắt đứng dậy, gắng gượng theo nó mà đi. Đi từ khuya đến sáng tới một cái xóm ở dựa đàng, Trần Nương thấy Tiểu thơ đã mỏi mệt bèn dắt vào một cái chòi tranh gần đó mà nghỉ chơn.

Cô cháu vào đến nơi thời có một bà già trạc chừng sáu mươi tuổi, mà tướng tá vẫn còn mạnh khỏe. Bà thấy hai người dật dã vậy, bà nghĩ là kẻ trốn chồng lạc bước, hay là người bị nạn lánh thân; nhưng bà nghi thì nghi vậy, mà không kể trốn chồng hay bị nạn, bà thấy mệt nhọc thời bà thương, bà chào hỏi tử tế, rồi bà nấu nước cho hai cô cháu uống, rồi bà bỏ ra sau kêu con gái bà về.

Xuân Kiều nhờ uống ba miếng nước, nàng mới khỏe khoắn lại một chút, ngồi nhắm chung quanh nhà bà không có vật gì quý giá.

Một con mèo nằm trên sập, hình vóc ốm o gầy mòn, đôi mắt ngó láo liên trên vách nhà. Một con heo nái ịch ịch dưới nhà bếp đi lên, vú mớm lòng thòng bày xương sườn xương sống. Một con chó ngoài cửa chạy vô le lưỡi thở hào hào, mà bụng dạ xép ve, thấy người hực hực vài tiếng, rồi chun dưới sập nằm khoanh dường như bị đói lâu ngày mà thành ra biếng nhác.

Xuân Kiều đương xem công cuộc nhà bà, thời ngoài cửa bà bước vô với một người con gái, bà ôm một bó rau lang, còn con bà vác một vác củi. Đi ngang qua sập con bà thấy cô cháu Xuân Kiều ngồi đó thì ngó mặt Xuân Kiều mà gục gặc đầu rồi đi ngay xuống nhà dưới mà bỏ củi.

https://thuviensach.vn

Xuân Kiều thấy nàng ấy ăn mặc thì cám thương; áo vá hoàn vắt qua lưng, mà khiếu121 năm bảy miếng, còn quần thì vo lên tới đầu gối. Nhưng có một điều Xuân Kiều lấy làm để ý là nàng ấy tuy làm lụng nghèo nàn mà da trắng môi hồng, dung nhan chẳng khác người trâm anh đài các.

Hai mẹ con bà già đem rau, đem củi xuống bếp rồi trở lên, bà thì ngồi trên sập xoáy trầu, con bà thì lấy chổi ra sau sân mà quét.

Bà già ăn trầu rồi ngó chăm chỉ Xuân Kiều mà hỏi: “Cháu là người ở đâu mà đi đến đây? Có chồng con chưa? Cha mẹ còn mất?”

Xuân Kiều thấy bà là người tuổi tác, lại tướng mạo hiền lành, nói năng hòa nhã, thời không nghi ngờ điều chi, nàng mới đem việc mình thuật hết cho bà nghe.

Bà già nghe Xuân Kiều nói bà lấy làm chưng hửng mà nói rằng: “Trời ơi! Té ra Tiểu thơ đây mà tôi không biết! Nhà tôi hồi trước có làm thơ lại cho quan lớn, bị bịnh về nhà không bao lâu thì ổng chết. Ổng chết đã mấy năm nay tôi không làm gì đặng nên nghèo nàn túng thiếu lắm. Nhờ con nhỏ tôi đây, năm nay nó mười tám tuổi tên là Hoàng Lệ Tiết, nó biết nghề võ giỏi, nên mỗi ngày nó đi bắn thú rừng độ nhựt, nếu không thì chắc đói khó hơn nữa.”

Bà Nguyễn thị nói rồi kêu Hoàng Lệ Tiết vô mà nói: “Con hãy chào Tiểu thơ đi! Tiểu thơ đây là con quan lớn, cha con hồi trước làm việc cho ngài đó.”

Hoàng Lệ Tiết vâng lời mẹ bước lại vòng tay cúi đầu trước mặt Xuân Kiều mà nói: “Tôi lấy làm vui vẻ mà chào mừng Tiểu thơ, và xin Tiểu thơ thứ tội, vì hồi nãy tôi không biết mà chào mừng Tiểu thơ, ấy là một điều tôi vô tình thái quá.”

https://thuviensach.vn

Xuân Kiều thấy Hoàng Lệ Tiết nói năng lanh lợi, và xem tỏ rõ nhan sắc mặn mà, thì khen thầm mà nói rằng: “Chị em trước lạ

sau quen có gì mà tội lỗi. Nếu nói việc tội lỗi thì tôi cũng có tội ngẩn ngơ với bà với cô vậy, thế thì bà với cô cũng nên tha thứ cho tôi.”

Bà Nguyễn thị nghe Xuân Kiều nói những lời khuôn phép thì bà rất cám thương, rồi kiếm lời khuyên giải và cầm ở lại, bà bảo Hoàng Lệ Tiết đi kiếm thịt về đãi Tiểu thơ.

Hoàng Lệ Tiết vâng lời, nàng vô trong lấy một cây cung rất cứng và ống tên thuốc mang vô lưng, tay cầm đoản kiếm, quần vo lên tới gối, áo vắt ngang qua lưng, đầu bịch khăn nu122, sửa soạn rồi bước ra cúi đầu từ mẹ và Xuân Kiều mà đi.

Hoàng Lệ Tiết đi đâu đặng vài giờ, nàng đem về hai con thỏ

rừng và mấy con chim, rồi hai mẹ con làm thịt nấu nướng đãi đằng Xuân Kiều.

Xuân Kiều ở đó ba ngày rồi từ giã bà Nguyễn thị với Lệ Tiết mà đi. Bà Nguyễn thị cho Lệ Tiết đưa một đỗi rất xa rồi cùng nhau phân thủ123.

Xuân Kiều và Trần Nương thầy tớ dò lần dấu thỏ chơn cheo, xông lướt rừng hoang núi vắng; ngày đi đêm nghỉ, cực khổ gian nan, hễ đói thì vô xóm kiếm ăn, khát thì nước khe thấm giọng, đi trọn ba ngày trời mới tới mé sông Thương.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ CHÍN

Vì lạc bước bị quân tàn bạo,

Bởi thương con hiện hồn giải nguy

Trời hanh nắng đốt, gió cuốn bụi lồng; chim giáo giác124

cuối triền kêu bạn, người ngẩn ngơ trên lộ nương nhau, bây giờ độ

lối chín mười giờ mà Xuân Kiều và Trần Nương hãy còn đội nắng xông pha, vày đường dong ruổi, đặng kiếm ghe thuyền mà nhờ

người tế độ.

Tớ thầy lần bước ngẩn ngơ, đâu đặng một đỗi, bỗng nhiên nghe tiếng người to nhỏ dưới mé sông, cả hai rất mừng rồi dắt nhau xuống xem. Đến nơi thì thấy một chiếc ghe có hai vợ chồng trạc chừng bốn mươi, đương cãi lộn nhau về việc nghèo nàn túng thiếu.

Vợ chồng người ở dưới ghe, trông thấy tớ thầy Xuân Kiều thì huề nhau không cãi lẫy chi nữa; người đàn bà bước ra mũi ghe ngó chăm chỉ Xuân Kiều mà hỏi rằng: “Hai cô muốn qua sông phải không?”

Xuân Kiều nghe hỏi rất mừng vội vã thưa rằng: “Thưa bà xin bà làm ơn đưa giùm qua sông chúng tôi rất đội ơn bà.”

Người đàn ông đứng sau lái nghe nói thì lật đật chống ghe vô, rồi nói rằng: “Hai cô hãy bước xuống ghe, đặng vợ chồng tôi đưa qua sông cho.”

Trần Nương dắt Xuân Kiều xuống ghe, rồi hai vợ chồng người ấy xô ghe ra chèo đi. Chèo ra giữa sông thì người đàn bà hỏi https://thuviensach.vn

Xuân Kiều rằng: “Hai cô đi qua sông đây, trả cho tôi bao nhiêu tiền?”

Trần Nương là đứa chơn thật nghe hỏi vậy nó vội vã trả lời rằng:

“Cô cháu tôi bị ăn cướp giựt hết tiền bạc, bây giờ chỉ có mình không chẳng còn đồng nào cả; xin ông bà làm phước giùm cô cháu tôi, rồi ngày sau cô cháu tôi sẽ lo lường trả nghĩa.”

Người đàn bà ấy nghe Trần Nương nói thì nhíu mày hứ một tiếng rồi buông chèo ra mà nói: “Đặng đâu! Tôi không phải sấm ghe125 để đưa thí! Ai muốn đi thì phải trả tiền, bất câu126 là bà

Hoàng hậu hay là Công chúa gì tôi cũng không dung.”

Võ Xuân Kiều nghe nói kinh hồn, rưng rưng nước mắt mà thưa rằng: “Chúng tôi là đứa bị nạn khốn cùng, lại không quen biết với ai, xin ông bà mở lòng hà hải đưa chúng tôi qua sông, rồi chúng tôi sẽ về nhà lấy tiền bạc đem lại đền ơn cho ông bà, không hề dám sai, xin ông bà đoái tưởng.”

Người đàn ông sau lái nghe Xuân Kiều nói, thì kêu vợ ra sau nói nhỏ với nhau một hồi rồi người vợ trở ra trước cứ việc chèo, không rầy rà gì nữa.

Xuân Kiều và Trần Nương thấy vậy ngỡ hai vợ chồng người ấy đã hồi tâm hướng thiện mà đưa mình qua sông; chừng thấy ghe không đâm qua sông, cứ theo dòng nước chèo tới thì tái mặt kinh hoàng vội vã hỏi rằng: “Thưa ông bà sao không chèo qua sông lại chèo đi đâu vậy?”

Người đàn bà ấy cười rồi nói: “Chèo đi đâu hỏi làm gì, tới nơi tới chốn thì thôi chớ.”

Xuân Kiều thấy cái cử chỉ của hai vợ chồng người ấy thì lấy làm hồ nghi, rồi bao nhiêu cái việc kinh sợ kia đều dồn chứa nơi https://thuviensach.vn

lòng nàng, làm cho nàng ruột gan nóng nảy dường như ở trong lửa đỏ

than hầm, mày mặt choáng váng chẳng khác như người ở trên chót vót ngọn cây, hay là ở cheo leo nơi mé hồ. Nàng ngồi đôi mắt ngó chong tới trước, thấy sóng xao nước cuộn mà không biết đâu là đâu, mà cũng không nói tiếng gì, mà cũng không luân tròng nháy mắt; dường như nàng vận chuyển tâm chí thần hồn đi hỏi vua Thủy triều coi vợ chồng người nầy đưa mình vào đâu vậy.

Trần Nương thấy diện mạo Tiểu thơ lo sợ thì day lại hỏi người đàn ông rằng: “Thưa ông, sao ông không ghé vô bờ cho cô cháu tôi lên, ông chèo đi đâu mà cứ chèo hoài vậy ông?”

Người đàn ông trợn mắt hét lớn lên rằng: “Mi muốn cọp ăn phải không? Mi là đồ khốn không biết chỗ nầy là chỗ dữ sao? Để

ta đưa mi vào một chỗ sung sướng cho mi lên.”

Trần Nương nghe người ấy thạnh nộ thì nó cũng hoảng hồn, rồi cứ việc làm thinh để mặc tình chèo đâu trối kệ127.

Hai vợ chồng người ấy chèo đâu đặng vài giờ tới một cái cù lao không bao lớn, chung quanh đá nổi lông chông, trên cây cỏ xum xuê thạnh mận rồi đâm ghe ghé vào vô đó.

Xuân Kiều và Trần Nương tưởng đã tới bờ nên cô cháu vội vã bước lên thì người đàn bà ấy xô lại mà nói rằng: “Mi khoan lên đã!

Để ông lên nói chuyện xong rồi mi hãy lên.”

Xuân Kiều nghe vậy biết mình sẽ có điều tai họa chớ chẳng không, cho nên càng sợ hãi thêm nữa, rồi chỉ có rưng rưng nước mắt mà chịu chớ không biết làm sao.

Người đàn ông ấy rửa mặt thay áo rồi bước lên bờ dặn vợ rằng:

“Mụ hãy coi chừng chúng nó, tôi lên chút thì trở xuống liền.” Nói rồi sắp lưng đi thẳng lên cù lao một nước.

https://thuviensach.vn

Xuân Kiều nghe người ấy dặn vợ gìn giữ mình thì biết là việc không lành, nên vừa lạy người đàn bà ấy vừa khóc và nói rằng:

“Trăm lạy bà, xin thương chúng tôi là kẻ đồng chủng, lại là đứa lâm cảnh khốn cùng mà dung tánh mạng cho chúng tôi; để chúng tôi về

lấy tiền bạc đem đến trả ơn cho ông bà, chúng tôi thề rằng không hề xảo trá đâu.”

Người đàn bà ấy thật là kẻ ác độc, nghe những lời ai bi cầu khẩn ấy đã không động lòng thương xót, lại hét lớn lên rồi lấy con dao để dưới mũi ghe ra chỉ mặt Xuân Kiều mà nói rằng: “Tao bầm đầu128 bây giờ! Mi muốn đi một lát đây sẽ có người xuống dắt mi đi, mi đừng chộp rộp129 mà chết không hồn.”

Người đàn bà ấy nói vừa dứt thời nghe người chồng trở xuống có dắt theo bốn người Nùng, da đen mặt xám, hình lớn vóc cao, mặc quần áo tới vế, ở trần trùi trụi, xem qua tướng tá dữ dằn, chẳng khác như dạ xoa quỷ sứ.

Người đàn ông ấy chỉ Xuân Kiều và Trần Nương mà nói: “Đây!

Hai con nầy đây! Mấy chú hãy xuống bắt nó đi.”

Năm tên Nùng nghe bảo bèn áp xuống ghe kéo xển Xuân Kiều và Trần Nương đi một cách rất tàn bạo, chúng nó không cần liễu yếu đào thơ, chẳng quản mình vàng vóc ngọc, thật là một bọn dã man quá đỗi.

Xuân Kiều và Trần Nương vật vã khóc than năn nỉ đến điều mà chúng nó cũng không dung, cứ việc kéo đi dường như bắt tù tội vậy.

Thương thay cho Xuân Kiều và Trần Nương! Vì vận mạng đảo điên, lòng người đen bạc, mà tai họa chập chồng mới khỏi tay cường đạo, lại bị phường con buôn, thật là căm hờn con tạo đa đoan, lắm tài lắm sắc lắm đàng gian nan.

https://thuviensach.vn

Năm tên Nùng kéo xển Xuân Kiều và Trần Nương đi rất xa tới một tòa dinh trại, tuy không bằng hoàng thành chớ cũng hùng vĩ

tráng lệ, rồi bốn tên ở ngoài gìn giữ còn một tên nữa vào trong phi báo. Giây phút tên ấy trở ra bảo bốn tên kia dẫn hai cô cháu vào một cái nhà xây bằng đá rất cao.

Đến nơi Xuân Kiều liếc mắt dòm lên thấy một tướng Nùng ngồi trên cao, đầu đội mão da cọp mà chung quanh có dắt lông chim rằn rực. Mình mặc áo xanh có sọc trắng đỏ mà phành ngực130

ra lông lá dẫy đầy, nước da đen đen đỏ đỏ dường như màu cây trắc, râu thì quăn quyếu131 quanh hàm, hai mắt trắng xóa rất to như

cái trứng vịt, chơn mày đậm đen rất lớn, xem qua chẳng khác như

thầy pháp bong hình ngũ vị chàng năm. Hai bên lại có hai người ngồi mà người nào người ấy nước da đen đúa, tướng tá dữ dằn, tương tợ như lôi công quỷ sứ.

Xuân Kiều thấy hình thù tướng mạo của ba tên ấy thì hoảng hồn, nàng đứng sau lưng Trần Nương mà lập cập chẳng khác như

thằn lằn đứt đuôi.

Nùng Trí Ly là người ngồi giữa liếc thấy Xuân Kiều dung nhan mỹ lệ thì lửa lòng ái sắc lẫy lừng rồi cái điển lực tà dục nó giựt nhổm chàng lên, chàng không hề ngồi yên bèn vội vàng bước xuống xô Trần Nương ra rồi nắm lấy tay Xuân Kiều kéo lại mà nói rằng: “Ta mua nàng hai nén bạc thật rẻ lắm, nhan sắc nàng như vầy nếu ta thấy trước năm mười lượng ta cũng mua; vậy thì nàng chớ sợ, từ đây nàng đã đặng làm một vị phu nhân ở đây rồi.”

Nùng Trí Ly nói rồi kê mặt xuống muốn hun; Xuân Kiều xô ra một cái rất mạnh, mà nói lớn rằng: “Ta nói cho mi biết, ta thà làm quỷ không đầu chớ không chịu làm chăn gối cho mi vày vò đâu mà mi phòng đèo bòng vô ích.”

https://thuviensach.vn

Xuân Kiều nói mà sắc mặt nàng rất giận dữ, không biết tại sao mà cái tánh nhu nhược mềm mỏng của nàng bấy lâu giờ nầy lại hóa ra can đởm cứng cỏi, hay là nàng bị bọn quỷ sứ háo sắc ấy nó ép bức nàng, làm cho ông thần trinh bạch của nàng không thể ngồi yên phải xui khiến cho cái máu yếu đuối kia nó trở lên sôi nóng mà kháng cự với bọn dã man ấy chăng?

Nùng Di Di và Nùng Hấp Hấp thấy Nùng Trí Ly bị Xuân Kiều hân hủi và nghe Xuân Kiều nói những lời cứng cỏi vậy thì không nóng giận gì mà cũng không binh vực chi, đến chừng nghe Nùng Trí Ly hét lớn một tiếng rồi xốc lại muốn bóp họng Xuân Kiều thì cả

hay đều nhảy xuống nắm tay Nùng Trí Ly kéo lại mà nói rằng:

“Đại vương không nên giận dữ, nàng còn con gái có tánh mắc cỡ, để

thỉnh thoảng dụ dỗ nàng có lẽ nàng cũng xiêu lòng, chớ Đại vương làm dữ vậy thì nàng tự vẫn uổng lắm.”

Nùng Trí Ly nghe nói thì cho là phải mới cười xòa lên rồi nói rằng: “Hai em nói vậy có ý phải, thôi thì hãy đem giam nàng lại rồi sẽ tính.”

Bọn lâu la nghe nói kéo xển hai cô cháu đi, đem giam trong một cái hang bằng đá, ngoài thì cửa sắt đóng chặt lại.

Ôi!... Cái tình cảnh của Xuân Kiều bây giờ biết bao nhiêu khổ sở

gian nan, trong hang không giường chõng chi, chỉ có một đống rơm và thếp dầu phộng leo lét dường như đèn ma, dường như động quỷ, tưởng ai đầu đồng gan sắt vào đó một mình thì cũng kinh hồn táng đởm lựa là Xuân Kiều; nhưng Xuân Kiều tuy sợ sệt lo rầu mà nhờ có Trần Nương theo dõi bên mình, cho nên nàng vẫn than khóc bi ai chớ chưa đến nỗi liều mình tự tử. Song nàng than khóc vật vã một cách rất thảm thương không giấy mực nào mà tả ra cho đúng với sự thật đặng.

https://thuviensach.vn

Trần Nương là đứa bấy lâu từng trải việc cực khổ làm lụng nhưng chưa từng ai cầm tù cầm rạt như hôm nay; cho nên nó thấy người ta nhốt mình trong hang đá không đường ra và thấy Xuân Kiều than khóc vật vã thì nó cảm động khóc thương tâm rồi khóc theo Xuân Kiều. Nó khóc một hồi rồi nó nghĩ sao không biết nó lấy vạt áo chùi nước mắt rồi đi xốc lại cửa, đạp vô cửa sắt một cái rầm và nói lớn rằng: “Cô cháu ta tội tình gì mà bây cầm tù như

vầy!” Nói rồi lại đạp vô cửa nữa, dường như nó giận cái cửa vô tình sao không biết thương người trâm anh đài các, để xu hướng theo bọn dã man ác đức, mà im lìm đóng chặt, không mở ra cho người ta lánh nạn vậy.

Trần Nương đạp cửa sắt mấy cái không nhúc nhích gì, rồi day lại thấy Xuân Kiều ngồi khóc, nó bước lại ngồi một bên mà khuyên rằng: “Tiểu thơ ôi! Xin Tiểu thơ đừng buồn rầu than khóc lắm; tôi tưởng nó nhốt mình đây là nó nhốt mình tạm chớ không phải nó muốn giết mình đâu, nó làm vầy là để dọa dẫm Tiểu thơ

cho Tiểu thơ sợ nó mà ưng thuận với nó, rồi nó sẽ tha Tiểu thơ ra, chớ không có gì lạ đó Tiểu thơ.”

Xuân Kiều nghe Trần Nương nói thì gục gặc đầu cho là đứa sáng ý nên nói rằng: “Trần Nương ôi! Ta cũng biết vậy! Nhưng sống làm chi mà ô danh sỉ tiếc132 mà sống, thà là chúng nó giết phắt ta đi, cho ta khỏi thấy những điều đau đớn. Nó để dây dưa đây chi cho khỏi nó ép liễu vày hoa, nếu không thuận lòng xuôi dạ

với nó thì tránh sao cho khỏi cái tay dã man nó dập liễu vùi hoa đó mi. Trần Nương ôi! Ta nói thiệt với mi! Nếu nó nài ép ta những điều ô nhục thì ta sẽ tự vẫn chớ không hề ưng thuận với nó đâu.”

Xuân Kiều nói đến đây rồi gục đầu xuống khóc một cách rất thương bi. Trần Nương thấy thế cũng dầm dề giọt lụy.

https://thuviensach.vn

Bấy giờ đêm lụn canh tàn, im lìm vắng vẻ, chẳng còn điều chi náo động; chỉ nghe giọng khóc nỉ non của cô cháu Xuân Kiều hòa lẫn với tiếng dế ro re trong hang tối dường như tiếng dế kêu, giọng người khóc, hai đàng có điều thân ái, hay là đều bị giam cầm, cho nên đồng thanh tương ứng nhau vậy.

Xuân Kiều khóc một hồi rồi ngước mắt lên thì thoạt nhiên thấy cửa mở ra, một người cầm đèn leo lét bước vô, mặc toàn đồ

trắng, cách đi êm ái nhẹ nhàng như mây bay gió phất; rồi cất tiếng lên kêu, nghe éo éo rằng: “Xuân Kiều con ôi! Hãy mau theo cha mà đi cho khỏi cái chốn ngục hình u ám này, nếu chậm trễ đây thì cái bọn mọi rợ kia nó sẽ đến mà dập liễu vùi hoa đó con.”

Xuân Kiều nhìn kỹ lại thì là cha mình, nàng mừng quýnh, rồi hỏi rằng: “Làm sao cha biết con bị nhốt ở đây mà cha đi cứu con vậy, cha? Con ngỡ là ăn cướp bắt cha đi đâu, hay là nó giết cha rồi, nên con đau đớn buồn rầu, không biết cha đâu mà kiếm.”

Xuân Kiều nói rồi đi xốc lại, thì ông lui ra mà nói rằng: “Con hãy đi cho mau, không nên han hỏi nhiều lời, để ra khỏi đây rồi cha sẽ nói cho con nghe.”

Ông nói rồi cầm đèn đi trước dẫn lộ. Xuân Kiều và Trần Nương theo sau, không dám han hỏi chi nữa. Đường đi rất gay go, khi thì trèo qua đá, lúc vượt qua gai, nhưng mà không có điều gì nguy hiểm trở ngại, cũng đi êm ái như đường thường. Đi một đỗi rất xa, ước có vài ba mươi dậm, ông đứng lại lấy tay chỉ xuống mé sông mà nói rằng: “Con và Trần Nương hãy đi lần xuống mé sông đây thì có người cứu độ, tới đây cha hãy từ con, cha không thể đưa con nữa đặng. Con ôi! Nãy giờ con ngỡ cha còn sống ở trên dương gian cõi tạm nầy mà con vui mừng hớn hở; con nào hay, con lầm. Cha đây là hồn ma, không phải còn sống đâu!”

https://thuviensach.vn

“Con ôi! Cha đã bị bọn cướp khốn nạn kia nó giết cha rồi nó bỏ

xuống giếng sâu mà con không hay biết; vậy thì từ đây con đừng mong mỏi gặp cha, con hãy ở lại cõi phù hoa nầy, ngày sau con sẽ

đặng hưởng điều sung sướng. Con ôi! Điều cần nhứt cha dặn con, con hãy nhớ! Con chớ nên buồn rầu lo liệu mà hao tổn tinh thần, rồi sanh ra bịnh hoạn thì không ai nuôi dưỡng cho con. Con ôi! Con phải biết: cha đầu đuôi chỉ có một mình con mà thôi; hễ con còn thì cha hưởng đặng đèn hương bát nước, con vinh hoa phú quý thì cha lại hưởng đặng cái phẩm giá thơm tho. Còn con mà không biết suy cạn nghĩ cùng, để liều mình tự tử, hay là bịnh hoạn xong thân, thì cái nỗi oan khúc của cha lấy ai biện bác ngay gian, đã vậy mà con phải mang một điều bất hiếu nữa, là con làm cho dứt nòi tuyệt giống nhà cha đó con à!... ”

Xuân Kiều tưởng cha còn sống tầm đến cứu mình, nên mừng rỡ vô cùng, trông cho ra khỏi động cọp hang hùm, đặng han hỏi những lúc cường san cướp phá. Ai ngờ ra đến đây, nghe cha thuật lại đã bị bọn cướp giết rồi, thì nàng tối tăm mày mặt, hồn phách dật dờ; cái quang cảnh tỏ rõ khi nãy, bây giờ hóa ra lu lờ, không còn thấy chi là chi, mà nàng không còn biết gì là gì nữa. Nàng kêu cha một tiếng, rồi xốc lại níu cha thì ông đã biến mất.

Xuân Kiều thấy cha biến mất thì nàng ngã ngửa ra, bất tỉnh nhơn sự. May sao Trần Nương chạy lại kịp, đỡ nàng dậy. Nếu không e té nhằm cây đá cũng mang khổ chớ chẳng không.

Trần Nương đỡ Xuân Kiều dựa vô ngực nó, rồi lấy vạt áo quạt hơi cho Xuân Kiều, vừa lắc vừa kêu lên rằng: “Tiểu thơ ôi! Tiểu thơ

hãy tỉnh! Tiểu thơ! Tiểu thơ!” Trần Nương lắc qua lắc lại, kêu có mười mấy tiếng, Xuân Kiều mới lần lần tỉnh lại, rồi ư một tiếng, thở ra rất dài, nàng mở mắt ra kêu: “Cha ôi! Cha!” Rồi dòng châu tùy đó mà tuôn ra lai láng.

https://thuviensach.vn

Trần Nương thấy vậy cám thương, bèn lấy áo lau nước mắt, rồi khuyên Xuân Kiều rằng: “Tiểu thơ ôi! Tiểu thơ hãy bớt buồn rầu, Tiểu thơ phải nghe lời ông dặn mà mau xuống mé sông này, họa may có ghe thuyền rồi cầu người tế độ; chớ Tiểu thơ cứ bịn rịn khóc than ở đây hoài, nếu bọn cướp biết đặng rượt theo, thì Tiểu thơ và tôi phải chết về tay chúng nó chớ chẳng không.”

Xuân Kiều nghe những lời Trần Nương khuyên giải thì không lấy chi làm nao núng, nhưng cái câu phải nghe lời ông dặn thì nàng hồi tỉnh rồi lau lụy thở ra một hơi rất dài mà nói rằng: “Trần Nương ôi! Mi nghĩ coi! Tình cha con niềm máu thịt chia rẽ nhau, con trần thế, cha âm quang, thì cái sự đau đớn kia ai tài nào mà ngăn cản nó đặng. Ta e cho ta rồi đây sẽ bị cái điều đau đớn nó dồn chứa mà phải hao mòn tâm huyết rồi cũng chết sớm đó mi.

Trần Nương ôi! Ta những ngỡ cái thân liễu yếu đào thơ nầy nhờ

cha ta vun bén mà đặng tươi tốt sởn sơ133, ta những ngỡ chút phận ngây thơ khờ dại nầy nhờ cha ta dạy dỗ cho thông thạo với đời, ta những ngỡ ta sớm lìa vú mẹ thì hãy còn nương chơn cha. Nào hay trời già độc địa, trẻ tạo trớ trêu khiến cho chia rẽ cha con, kẻ còn người mất, nào hay đất bằng sóng dậy, hạt rũ hoa trôi, làm cho chút phận mồ côi bơ vơ lạc bước, nào hay, vận bĩ thời xui, họa lai phước khứ làm cho cơ đồ bại hoại, sự nghiệp điêu tàn, vất vả trăm đàng không nơi nương dựa, thật là cái cảnh ngộ nhà ta rất nên khốn nạn.”

Xuân Kiều nói đến đó thì gan ruột như bào, dòng châu đứt nối; cái tướng mạo của nàng bây giờ ai trông vào cũng phải thương tâm.

Nàng ngồi chồm hỗm hai tay bụm trán, mặt gục xuống đất, nước mắt nước mũi tuôn ra có giọt, trên đầu tóc mây rối rắm, mấy sợi tóc con xấp xải134 trước trán, da mặt trắng trẻo kia bây giờ xanh xanh mét mét, hình vóc vừa vặn kia bây giờ trở ra gầy ốm. Ôi! Một người vóc ngọc mình vàng bị tai họa thình lình mà thành ra nông nỗi.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI

Chốn ba đào thuyền quyên kinh khủng,

Nơi cùng đồ hào kiệt giải nguy

Bóng trăng vằng vặc, luồng gió lao rao, cây cỏ lào xào, nước non tịch mịch; canh nầy độ lối canh ba mà Xuân Kiều và Trần Nương vẫn còn ngồi than khóc dựa bên gộp đá trên mé cù lao. Thình lình Trần Nương nghe tiếng nói ồ ào cách chừng năm thước nó hoảng hồn xách Xuân Kiều đứng dậy mà nói rằng: “Không xong rồi Tiểu thơ! Hãy chạy cho mau, bọn cướp theo bắt kìa!”

Trần Nương nói rồi kéo xển Xuân Kiều chạy xuống mé sông không kể gai góc bụi bờ gì hết, Xuân Kiều nghe vậy không biết đâu là đâu cứ việc nương theo nó mà chạy càn. May đâu chạy xuống mé sông gặp một chiếc ghe, hai vợ chồng ông già đương đậu ngủ. Xuân Kiều và Trần Nương rất mừng, cô cháu dắt nhau chạy càn xuống ghe mà kêu lớn lên rằng: “Ông bà dậy mau mau đưa dùm con qua sông kẻo bọn cướp đến giết con tội nghiệp lắm.”

Xuân Kiều và Trần Nương miệng thì kêu mà mắt lại ngó chừng lên bờ thấy ghe đã đứt dây trôi ra thời có ý mừng, còn hai vợ chồng ông già đương ngủ bị cô cháu Xuân Kiều nhảy xuống ghe rất mạnh và nghe kêu rằng có ăn cướp, thì cũng hoảng hồn lật đật chời dậy, lấy dầm135 bơi càn, không biết bơi đi đâu là đâu, mà thấy hai người con gái ấy cũng không cần hỏi ai là ai. Vợ chồng ông bơi ra tới giữa dòng sông thì bọn Nùng đã kéo tới, la hét om sòm dường như

bầy ong vỡ tổ.

Nùng Trí Ly nhờ bóng trăng tỏ rạng, thì thấy chiếc ghe nhỏ bơi cách hoảng hốt ngoi sông thì đoán chắc là ghe chở cô cháu Xuân https://thuviensach.vn

Kiều đi, cho nên hối mấy tên bộ hạ chạy vòng qua bờ bên kia khiêng hai ba chiếc ghe xuống, rồi xúm nhau bơi theo thậm tốc136.

Vợ chồng ông già nghe đàng sau la hét càng kinh tâm, bơi trối chết, không kể sông rộng sóng đùa; Trần Nương cũng xanh mặt lấy ván sập phụ với hai vợ chồng ông già mà bơi. Lúc bây giờ không biết tại sao mà hai vợ chồng ông già tuổi gần sáu mươi sức lực còn mạnh, bơi nghe ồ ồ ghe chạy thấm thoát. Tuy là mồ hôi nhỏ giọt, miệng thở hào hào mà không ngừng tay; hay là vợ chồng ông vì sợ

bọn cướp đến giết mà bơi thí mạng đó chăng.

Cái bức tranh thiên nhiên êm tịnh kia bây giờ nó biến đổi lạ

thường! Trước một chiếc xuồng bốn người mặt tái kinh hồn làm thinh không nói năng một tiếng; chỉ có trống ngực đánh thình thịch hai mắt đổ hào quang, cong lưng bơi rút làm cho xuồng lướt sóng càn sông, bôn ba tách dậm, làm cho cảnh trời trong trẻo, mặt nguyệt sáng trưng phải nhào qua lộn lại dưới nước một cách dật dã vô cùng. Sau thời hai chiếc ghe bảy tám đứa Nùng phừng gan đỏ mật nóng ruột sôi lòng, la hét om sòm làm cho vang rền phong cảnh núi non cây cỏ, làm cho rung động kinh hoàng khắp cả thủy triều cung điện.

Vợ chồng ông già bơi một đỗi rất xa mà cũng không thoát khỏi bọn ăn cướp. Lần lần chúng nó theo kịp, vợ chồng ông hai tay đã mỏi rục, không thể bơi nữa đặng, cả hai buông dầm để mặc tình chúng nó giết tha tự ý.

May đâu lúc nguy hiểm ấy có một chiếc ghe đầu kia chèo lại Trần Nương xem thấy kêu lớn lên rằng: “Ghe ai đó, xin làm phước cứu giùm bọn tôi kẻo quân Nùng đến giết hết, thì tội nghiệp chúng tôi lắm!”

https://thuviensach.vn

Ghe đàng kia nghe la cầu cứu, thời một người thanh niên tuấn kiệt đứng dậy hối bọn thủy thủ chèo xốc tới cho mau rồi kêu lớn lên rằng: “Ghe ai bị cướp đó ráng chèo qua đi, để bọn cướp đó cho tôi đương cản cho.”

Vợ chồng ông già nghe nói mừng lòng cả hai đều ráng sức bơi riết tới. Bây giờ ghe nọ đã gặp chiếc ghe của bọn Nùng chèo đến.

Nùng Trí Ly đứng trước mũi ghe hét lớn lên rằng: “Quân nào dám binh vực đây! Bây không sợ chết sao?” Nói rồi huơi mác thong hối bọn Nùng chèo xốc tới.

Ghe bên kia không thèm trả lời, cứ việc xông ghe lủi vô rồi huơi trường thương đương cự với với ngọn mác của Trí Ly. Hai người giáp chiến nhau chưa đặng mấy phút, thì chàng thanh niên kia đâm Nùng Trí Ly một thương trúng bụng, Nùng Trí Ly nhào ngửa xuống sông hồn quy địa phủ.

Bọn lâu la Nùng thấy chủ trại đã chết thời kinh hồn hoảng vía lày quày rồi chìm ghe lớp thì bị giết, lớp bị chết ngộp.

Chàng thanh niên ấy giết bọn Nùng rồi thì truyền thủy thủ

quày ghe trở lại, đặng coi ghe bị nạn đó là ai. Theo vừa kịp thì nghe bên xuồng la rấm lên rằng: “Trời đất ôi! Ai đó cứu giùm xuồng tôi vô nước nhiều lắm, chìm chết đi trời ôi!”

Chàng thanh niên lật đật hối bọn chèo rút tới thì xuồng còn có vài phân nữa chìm ngấm137 xuống nước; bèn hối bọn thủy thủ vớt bốn người lên, thì người nào người nấy mặt mày không còn chút máu. Chàng thanh niên thấy vậy bèn biểu thủy thủ lấy trà nóng cho mỗi người uống một chung, giây phút mấy người lần lần tỉnh lại.

Bây giờ trời đã rạng đông vừng hồng rực mọc, chàng thanh niên nhìn kỹ Xuân Kiều thì là một người hương trời sắc nước, thì lấy https://thuviensach.vn

làm hồ nghi rồi hỏi ông già rằng: “Ông đi đâu mà bị bọn cướp rượt bắt, còn hai cô nầy con hay là cháu vậy?”

Bây giờ ông già mới tỉnh hồn định tánh, nhìn kỹ cô cháu Xuân Kiều rồi thở ra một cái rất dài mà nói: “Trời ôi! Có bà con gì đâu!

Tôi không biết hai người nầy ở đâu, mà lúc đêm khuya canh vắng chạy càn xuống ghe tôi, làm cho đứt dây trôi ra, rồi la ăn cướp om sòm; vợ chồng tôi đang ngủ không biết ất giáp nào, nghe ăn cướp thì cũng hoảng hồn chờ dậy bơi càn, không biết việc gì hết, thật là tội nghiệp cho hai vợ chồng tôi quá! Năm nay chứng cách gì mà xui xẻo luôn luôn, tháng trước bị ăn trộm lấy đồ không còn một manh, bây giờ mướn ghe đi thăm con cháu ở sông Lục Nam, về đậu ghe nghỉ đó, lại bị hai con cháu nầy lôi tai họa xuống ghe tôi, cho vợ

chồng tôi chịu. Cậu nghĩ coi, vợ chồng tôi năm nay đã gần sáu mươi tuổi rồi mà hoạn nạn như vầy, thì làm sao mà sống đặng.”

Ông nói vậy rồi thấy bà ngồi khóc, ông cũng động lòng khóc theo.

Người thanh niên kia nghe ông kể tự sự thì lấy làm lạ, không biết hai người con gái ấy là ai, mà đi đâu đêm hôm tăm tối để ăn cướp rượt bắt. Bèn nghĩ như vậy rồi hỏi rằng: “Chẳng hay hai cô nhà cửa ở đâu mà lạc bước đến đây, hay là gốc gác lối nầy, mà bị

bọn cướp rượt bắt vậy, hai cô hãy nói thiệt rồi tôi sẽ giúp đỡ cho?”

Xuân Kiều nghe chàng thanh niên hỏi, nàng trộm xem thì thấy người da trắng môi hồng, khôi ngô diện mạo, và thấy tài giỏi giết thác138 bọn Nùng, thời biết là người anh hùng hào kiệt; nên khép nép thuật hết công cuộc nhà mình lại cho người thanh niên nghe, rồi lại hỏi chàng thanh niên rằng: “Thưa ân nhân, chẳng hay ân nhân quý hiệu là chi cho tôi biết, phòng sau có đáp nghĩa trả ơn cho ân nhân.”

https://thuviensach.vn

Chàng thanh niên nghe Xuân Kiều nói tên họ cha mẹ và gốc gác thì hồi tưởng lại, ngày trước có theo thầy lên dinh quan Thái thú Võ Hà Niên rồi tỉ thí với Bàng Thiết Hổ, hắn thua cho nên cha con hắn hận quan Thái thú rồi trả thù một cách tiểu nhân ấy, là nguyên do cũng tại mình mà ra.

Chàng thanh niên nghĩ vậy rồi nghe Xuân Kiều hỏi tên họ mình, chúm chím cười rồi trả lời rằng: “Tôi là Lý Công Uẩn vì buồn bực, gặp đêm trăng tỏ đi du thủy giải khuây, xảy139 gặp cảnh nầy mới ra tay giúp đỡ vậy. Tưởng ai chớ Tiểu thơ đây là con của Võ quan lớn hồi trước, thì tôi lấy làm cám cảnh cho Tiểu thơ lắm. Vì hồi trước tôi có đi với thầy tôi, qua dinh quan lớn một lần, quan lớn có lòng tiếp đãi thầy trò tôi. Cái ơn ấy tôi vẫn còn nhớ không quên. Bây giờ Tiểu thơ muốn về Thái Nguyên đường vẫn còn xa phận gái bôn ba khó nỗi; nếu Tiểu thơ không ngại lòng thì tôi đưa Tiểu thơ tới nơi tới chốn.”

Xuân Kiều nghe Công Uẩn nói, nàng ngẫm nghĩ giây phút rồi thưa rằng: “Ân nhân đã ra ơn cứu mạng cho cô cháu tôi, ơn ấy đã nặng không biết lấy chi đền bồi; bây giờ ân nhân lại còn muốn đưa cô cháu tôi nữa thì nhọc lòng ân nhân lắm, mà tôi cũng không biết làm sao trả nghĩa cho ân nhân. Vậy thì xin ân nhân chỉ giùm đường rồi cô cháu tôi lần đi cũng đặng.”

Lý Công Uẩn cười rồi nói: “Tiểu thơ muốn đi một mình thì tôi e bất tiện cho Tiểu thơ lắm! Vả lại từ đây qua Thái Nguyên san khê diệu viễn140, nẻo quất khúc hiểm nguy; chỗ thì núi cao rừng rậm cây cỏ mịt mù, chỗ thì suối sâu sông thẳm trộm cướp dữ dằn. Cô cháu Tiểu thơ là phận gái đơn cô, lại là người có nhan sắc mặn mà, thì tránh sao cho khỏi cái lòng tà dục của bọn dã man, tránh sao cho khỏi cặp con mắt của phường háo sắc. Tiểu thơ hãy nghĩ kỹ lại không nên nhắm mắt đi liều, mà thành ra tai họa không ai giúp đỡ.”

https://thuviensach.vn

Xuân Kiều nghe nói phải lý thì cúi đầu suy nghĩ, chưa kịp trả lời, bà già ngồi kế đó vội vã nói rằng: “Tiểu thơ hãy nghe lời cậu đây, để người ta đưa giùm cho, chớ phận gái yếu đuối như vậy làm sao cự nổi với mấy việc rủi ro ấy mà đi. Còn phận vợ chồng tôi tuy là nghèo nàn già cả mặc dầu, mà không đòi tiền Tiểu thơ có giang141

ghe đâu; nhưng bây giờ nhờ cậu cho mấy người chèo thuyền đây, họ

vớt giùm chiếc ghe, trét chỗ lủng142 cho vợ chồng tôi, đặng vợ

chồng tôi bơi về trả lại cho người ta, kẻo họ bắt thường đó thôi.”

Lý Công Uẩn nghe bà già nói, và thấy ông già ngồi thở ra, mà mặt mày hào nhào thời nực cười, rồi biểu mấy người chèo thuyền, vớt chiếc xuồng đem vô bờ lấy giẻ rách xăm chỗ lủng, và cạy đất sét trét lại tử tế, rồi lần lưng lấy ra ba lượng bạc đưa cho ông già mà nói rằng: “Ông lấy ba lượng bạc đây để tiêu xài chơi, vì tôi không đem theo nhiều xin ông chớ phụ.”

Vợ chồng ông già thấy xuồng đã hết vô nước, và thấy Công Uẩn cho bạc nữa thì cái mừng kia cái mừng nọ dồn lại làm cho hai vợ

chồng, cái gương mặt buồn khi nãy bây giờ trở lại tươi tắn vui cười.

Ông thò tay lấy bạc rồi nói rằng: “Vợ chồng tôi rất cám thương cậu, mà cầu nguyện cho cậu ngày sau đặng vinh hoa phú quý.” Ông nói rồi vợ chồng ông từ tạ Công Uẩn và cô cháu Xuân Kiều, rồi qua xuồng bơi đi coi tuồng vui mừng hâm hở lắm.

Lý Công Uẩn thấy vợ chồng ông già bơi đi xa rồi, mới hối bọn thủy thủ chèo thuyền trở về trại anh em Phước Nghĩa.

Châu Phước Nghĩa và anh em họ Võ thấy Công Uẩn dắt hai người con gái về, thì lấy là lạ bèn vội vã hỏi han, thì Công Uẩn đem việc chơi trăng gặp cái cảnh khổ của Xuân Kiều thuật lại cho ba anh em nghe và nói sẽ đưa Xuân Kiều về xứ.

https://thuviensach.vn

Cả ba nghe Công Uẩn nói, thì đều cám thương cho phận gái nhà quan, lâm cơn hoạn nạn, rồi truyền lâu la thiết tiệc đãi đằng cô cháu Tiểu thơ và Công Uẩn, đặng chia tay kẻ đi người ở.

Lý Công Uẩn ăn uống no nê, rồi biểu Châu Phước Nghĩa cho vài tên lâu la khiêng võng đưa Xuân Kiều, kẻo nàng yếu đuối đi bộ

không nổi.

Châu Phước Nghĩa vâng lời, bèn biểu hai tên lâu la mạnh dạn khiêng võng cho Xuân Kiều đi, lại lấy ra mười nén bạc đưa cho Công Uẩn mà nói rằng: “Trưởng huynh hãy lấy bạc nầy đem theo mà làm lộ phí, như trưởng huynh đi đường có việc gì cần dùng tới ba em, thì trưởng huynh hãy sai lâu la cỡi ngựa về cho ba em hay, thì ba em sẽ đến hầu trưởng huynh lập tức.” Châu Phước Nghĩa nói rồi biểu Võ Kỷ ra sau bắt một con ngựa bạch, cao lớn mạnh dạn, bắt kế yên lạc hẳn hòi143 cho Công Uẩn cỡi đi.

Lý Công Uẩn lên ngựa từ giã anh em Châu Phước Nghĩa, rồi hối lâu la khiêng võng Xuân Kiều nhắm Thái Nguyên trực chỉ.

Dậm ngàn gió cuốn, muôn làn khói tỏa bụi bay, trải mấy đường quanh, một cuộc rừng qua truông lại; Lý Công Uẩn cỡi ngựa chậm rãi đi trước, hai tên lâu la khiêng võng đi theo, còn Trần Nương thì đi dựa bên, để phục đãi Tiểu thơ. Bây giờ Xuân Kiều nằm trong võng, hai bên vải phủ màn che, nàng gác tay lên trán rồi thở ra mà làm thinh không nói điều chi hết. Thở ra rồi chắc lưỡi, chắc lưỡi rồi rưng rưng nước mắt. Giây phút nàng vạch màn dòm tới thấy Công Uẩn cỡi ngựa đi trước, mình mặc đồ võ, đầu bịt khăn đen, chơn mang võ hài, lưng đai hổ kiếm, tay cầm cương, tay chống nạnh.

Mắt ngó hai bên quan san phong cảnh, xem tuồng oai nghi tề

chỉnh thì nàng lại lắc đầu, rồi đậy màn lại mà thở ra. Trong cái cử

chỉ bí mật của Xuân Kiều bây giờ không ai biết đặng. Lúc nàng nằm yên thở ra ứa lụy không biết phải nàng nhớ cha tử biệt, hay là https://thuviensach.vn

nàng nghĩ nỗi nàng rồi đây chẳng biết ra sao? Lúc nàng vạch màn dòm ra lắc đầu chắc lưỡi, không biết phải nàng tưởng đường sá còn xa, chẳng biết chừng nào mới tới, hay là nàng thấy Công Uẩn ra sức khó nhọc, cực khổ đưa mình, mà chạnh lòng thương tưởng?

Ôi! Tình kia cảnh nọ của Xuân Kiều ôm ấp trong lòng như rương gài tủ khóa, chưa lậu144 cùng ai; còn Trần Nương đi bên cạnh, quần xăn mối hài, áo vắt qua lưng, đầu trần tóc quắn, nắng nhuộm da đen, gương mặt bây giờ, có vẻ buồn rầu, không phải như lúc trước vô tri vô giác vậy.

Cái tướng mạo lam lũ của Trần Nương dường ấy mà ở trong lại có duyên ngầm, cho nên hai đứa khiêng võng một chập thằng trước quày đầu ngó lại Trần Nương rồi chúm chím cười, thì thằng sau lại mắng rằng: “Mầy không ngó trước mà đi để vấp té không dễ gì đa mầy.”

Thằng sau thấy thằng trước ngó tới rồi thì nó lại dòm chăm chỉ Trần Nương, thấy sau ót Trần Nương mồ hôi rỉ rả tóc ót phất phơ, thì nó ngỡ là trong đám mây đen có hạt sương mù tối cho nên nó khoái chí mà gục gặc đầu lia lịa.

Ôi thôi! Bị cái hành động của hai thằng khiêng võng ấy, một chập thằng trước trở vai, một chập thằng sau vấp cẳng làm cho cái võng dằng lên dằng xuống, nhúng tới nhúng lui; Xuân Kiều nằm trong không yên, dường như nằm trên cái đu, hay là cái bàn xoay vậy.

Cái cử chỉ của hai thằng khiêng võng như thế mà Công Uẩn nào hay! Bèn cứ cỡi ngựa đi trước chậm rãi, mà liếc xem hai bên kỳ hoa dị thảo, thủy tú san kỳ, của cảnh thiên nhiên tạo hóa, bày trí rõ ràng rồi xúc cảm, mà ngâm một câu như vầy:

Tình riêng ai khéo buộc vào,

https://thuviensach.vn

Non sông ai nhuộm nên màu thanh tươi.

Lý Công Uẩn ngâm vừa dứt thì nghe đằng sau có tiếng ngựa, người ồn ào đi tới, bèn gò cương lại rồi nhảy xuống đất để

nghiêng tai mà nghe cho kỹ, nghe ra thì dường thiên binh vạn mã đạp đất băng đường mà đến. Bèn lấy làm lạ, đứng dậy suy nghĩ giây phút, rồi biểu hai tên khiêng võng đi trước với Trần Nương, bèn ở

lại để coi việc gì cho biết.

Hai tên lâu la nghe bảo rất mừng, bèn lật đật khiêng võng chạy trước với Trần Nương. Bây giờ tiếng ồn ào ấy lại càng gần lắm.

Công Uẩn bèn rút gươm ra rồi nhảy lên ngựa mà coi, thì thấy một tốp rất đông ước có bốn năm trăm người, tay cầm mác thong rựa dài. Trước hai người tướng mặt dữ dằn cỡi ngựa ô chùy, hai tay cầm hai cái mác, hùng hào xốc tới thấy Công Uẩn bèn hét lớn rằng:

“Thằng nầy mi có phải là đứa giết Đại vương ta không? Mi hãy nói cho mau kẻo ta vằm đầu bây giờ.”

Lý Công Uẩn xem kỹ thì là bọn Nùng, bèn đoán cho là một tụi với đám Nùng, rượt bắt Xuân Kiều bị mình sát hại đó. Bèn nghĩ vậy nên lấy gươm chỉ ngay mặt hai thằng Nùng ấy mà nói lớn lên rằng: “Tao là người giết chúa tể mi đây! Mi muốn nạp mạng cho ta nữa sao mà mi kiếm ta.”

Hai tên Nùng kia nghe nói xốc lại huơi mác chém càn Công Uẩn.

Công Uẩn lấy gươm gạt mác ra, rồi chiến với hai thằng Nùng rất dữ.

Đánh nhau chưa đặng bao lâu thì Công Uẩn chém đặng một đứa bay đầu, thây rơi xuống ngựa. Tên kia thấy vậy hoảng hồn la lên một tiếng thì bốn năm trăm quân Nùng áp vô trợ lực.

Lý Công Uẩn thấy bọn Nùng làm dữ, bèn nỗ lực thần oai, huơi kiếm chém tả chém hữu một hồi bọn Nùng chết hơn trăm mạng; https://thuviensach.vn

nhưng chúng nó liều thân không sợ chết áp vô cùng như bầy kiến. Công Uẩn thấy thế không nỡ sát hại sanh mạng bèn vừa đỡ

gạt vừa lui ngựa. Tướng Nùng kia, tưởng đâu Công Uẩn thua, bèn lắp tên nhắm yết hầu Công Uẩn mà bắn. Công Uẩn lẹ mắt gật đầu một cái, mũi tên đi trật ra sau không trúng ai hết. Công Uẩn nổi giận hét nên một tiếng rồi giục ngựa xốc tới, oai võ như thiên thần giáng thế; tướng Nùng không kịp trở đương, bị một gươm hồn về

địa phủ.

Công Uẩn giết tên Nùng ấy rồi thấy bọn quân còn áp vô vây mình thì càng giận, bèn sát hại một hồi có đôi ba trăm đứa còn bao nhiêu kéo nhau chạy càn vô rừng mà trốn. Công Uẩn thấy vậy không thèm rượt theo, bèn gò ngựa đứng lại xem tử thây của quân Nùng tử chiến. Đứa thì đứt đầu, đứa đổ ruột, nằm lên khên, máu chảy lai láng, thì động lòng thương mà than rằng: “Ta không phải là người không có lương tâm, chẳng biết thương nhơn loại; nhưng bọn bây không biết thời vụ. Ta đã muốn dung bây, bây lại làm dữ cho nên ta phải ra tay sát hại bây như vầy, thật là ta lấy làm thương tâm lắm đó.”

Công Uẩn than rồi châu mày thở ra, bèn vội vã quay ngựa chạy theo hai tên khiêng võng hồi nãy. Chạy một đỗi rất xa mà không thấy, bèn lấy làm hồ nghi rồi nhảy xuống đất để xem dấu chơn. Bèn xem tới xem lui, không thấy dấu chơn người đi, thì lại càng nghi sợ thêm nữa; rồi dắt ngựa trở lại mà tìm xem dấu cẳng trở lại đâu đặng một đoạn thì thấy lối đó có dấu cẳng rất nhiều, kế đó có cái đường chẹt145 thì dấu cẳng đi vô đó. Bèn xem giục ngựa nhắm đường chẹt mà đi tìm.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI MỘT

Nơi Hậu đường Xuân Kiều bị khốn,

Chốn Tuyền san Tiền Thanh kết bạn.

Chim rẽ bạn bên trời dáo dác, cá lạc bầy đáy nước bơ vơ, mây tan bèo dạt dật dờ, hoa sầu liễu ủ ngẩn ngơ bên đường. Ấy là một cảnh chia buồn với khách thuyền quyên lâm nạn là nàng Xuân Kiều đây.

Lúc Công Uẩn nghe bọn Nùng đến, bèn bảo hai tên khiêng võng đi trước với Trần Nương, ai ngờ vừa đến đường chẹt thì gặp bọn mọi đi săn, ngó thấy áp lại bắt hết rồi đem bán cho tay thổ hào tên là Liễu Mậu Hùng, ở làng Yên Lâm, người trạc chừng ba mươi tuổi, hình dung thấp thỏi146, mày mặt xấu xa, lòng sâu dạ độc, húng hiếp147

dân lành. Hắn ăn ở dường ấy mà sao trời lại chìu người, để cho hắn thung dung148 mà đồ mưu thiết kế, lường gạt của đời, càng ngày càng giàu to, càng năm càng đất rộng.

Liễu Mậu Hùng mua cô cháu Xuân Kiều, và hai tên khiêng võng có ba nén bạc. Bèn đắc chí vui mừng, vì thấy nhan sắc Xuân Kiều giá đáng ngàn vàng, thế gian hi hữu. Hai tên khiêng võng bèn bắt ra sau để hành môn công vụ, còn Trần Nương thì ở nhà trên để lau bàn chùi ghế. Bèn sắp đặt xong xuôi rồi bảo gia dịch bày tiệc nơi hậu đường đặng ép người vầy cuộc mây mưa.

Bọn gia dịch bày tiệc xong xuôi bèn bảo nữ tì dẫn Xuân Kiều ra, bèn ngó mặt Xuân Kiều rồi cười mím chi mà nói rằng: “Nàng hãy ngồi nơi ghế đó mà ăn uống với tôi; nàng đừng ái ngại điều chi, ta là người giàu có lớn, mà lại thế lực to. Nàng lấy ta làm chồng thì https://thuviensach.vn

đặng sung sướng ấm no, mà cũng đặng hiển vinh tông tổ, nàng chớ

khá buồn rầu lo liệu, để rồi đây nàng sẽ biết ý ta.”

Liễu Mậu Hùng nói rồi đứng đậy vói149 kéo tay Xuân Kiều mà biểu nàng ngồi, ai ngờ Xuân Kiều bước lui ra rồi châu mày rơi lụy mà nói rằng: “Thưa ngài, xin ngài lấy lòng quân tử mà thương người đồng chủng lạc loài, ngài là người giàu có sang trọng, thiếu chi nhà bảo hộ trâm anh để vầy duyên kết bạn; ngài cần dùng chi tôi là gái lam lựu150 nghèo nàn cô thân lạc bước, có xứng đáng chi với ngài phải đem lòng thương tưởng cho nhọc đó ngài.”

Liễu Mậu Hùng nghe Xuân Kiều nói, bèn gục gặc đầu rồi cười mà nói rằng: “Ta đã từng thấy con nhà giàu có trâm anh, nhưng cái nhan sắc của chúng nó không bằng nàng, cho nên ta dùng ít ngày thì ta bắt làm tôi mọi, không thời ta bán cho chỗ khác mà lấy tiền.

Ta nói thiệt cho nàng biết, ta thương ai thời sẽ đặng phước, ta ghét ai thì sẽ có tai họa. Ta mà lấy cặp con mắt hữu tình ngó ngàng tới nàng đây, là nàng có phước lớn không nên chối từ mà ta nổi giận.”

Liễu Mậu Hùng nói rồi bước lại nắm tay Xuân Kiều, Xuân Kiều hoảng hồn chạy lòn qua bên ghế rồi nói lớn lên rằng: “Tôi nói cho chú biết! Tôi không phải là gái buôn hương bán phấn đâu mà chú khinh khi; tôi không phải là phường lẳng lơ trắc nết đâu mà chú quỷ thị. Chú đừng có cậy thế kim tiền mà làm thói dã man, giữa ban ngày mà chú dám nài hoa ép liễu. Chú đừng có mượn quyền quan lại mà ra sức tiểu nhân, nơi đô hội mà chú làm cách chó tuồng heo. Tôi nói một lời chót nầy cho chú tự xử! Dẫu mà chú có ngàn vàng đi nữa chú cũng không rờ đặng cái móng tay của tôi, lựa mà chú đụng tới mình tôi. Thà là tôi đành cam chịu thác, chú đừng vầy ép mà uổng công.”

Liễu Mậu Hùng nghe Xuân Kiều mạ nhục một cách thậm tệ thì đỏ

mặt dựng râu, bèn xốc lại quyết vày hoa dập liễu. Ai ngờ đứa gia https://thuviensach.vn

đinh giữ cửa chạy vô thưa rằng: có người lạ mặt đến viếng, bèn lấy làm lạ, vừa day mặt ra thì thấy một người bước vô, đầu quấn khăn đen, quần đen, giày đen, mặc áo trạch ngực. Tướng mạo dữ

dằn, hai mắt lớn bằng trứng gà, râu bó hàm, mày dựng ngược, nước da đen đen xám xám. Hình cao lớn, cốt cách lạ thường, khiến người trông vào phải nép oai nể mặt.

Liễu Mậu Hùng thấy người ấy lấy làm nghi, bèn bảo nữ tì đem nhốt Xuân Kiều trong một cái phòng kín gần đó rồi hỏi người ấy rằng: “Ngươi ở đâu đến ta có việc chi? Mà sao ngươi không ở trước để ta ra, ngươi lại đi càn vô trong này, đó là ngươi không biết lễ

phép.”

Người ấy cười lớn lên rồi trả lời một cách mạnh mẽ rằng: “Ta là Tiền Thanh đây! Chú là người giàu có như vầy, chú còn không biết lễ phép lựa là tôi. Chú làm người chú không tự xét, tôi vô nhà chú một cách dạn dĩ như vầy, là có điều quan hệ cho chú mà chú không lấy lễ phép đãi tôi, đặng hỏi tôi cho rõ. Chú lại tì ố lỗi phải; thế thì chú là người bất tri thời vụ. Tôi nói cho chú biết mà giữ mình! Chú phải thả nàng con gái ấy ra, không đặng giữ, thanh thiên bạch nhựt chú đi ép người làm thói dâm ô nhơ nhớp vậy! Công việc chú làm nãy giờ tôi đã rình nghe kỹ càng rồi, chú phải tuân lời tôi mà thả người cho mau, bằng không thì mạng căn chú phải nương theo bàn tay tôi mà về địa phủ.”

Liễu Mậu Hùng cũng có nghề võ nên nghe Tiền Thanh nói xung đột như vậy, bèn nổi giận hét lên một tiếng, rồi xốc lại đánh Tiền Thanh, Tiền Thanh gạt tay Mậu Hùng ra rồi cùng nhau giao chiến, làm cho đồ đạc bàn ghế, ngã nghiêng ngã ngửa.

Đánh chưa đổ mồ hôi, thì Liễu Mậu Hùng chạy tuốt qua trại kế

đó rồi đánh la lên. Tiếng la chưa dứt đã thấy chín mươi người Giáo sư và bốn năm người gia đinh tựu đến.

https://thuviensach.vn

Tiền Thanh thấy Liễu Mậu Hùng chạy, bèn không thèm rượt, để

kiếm thế phá cửa phòng mà cứu Xuân Kiều. Cửa chưa phá thì Liễu Mậu Hùng dẫn bọn Giáo sư và gia đinh qua vây Tiền Thanh mà đánh. Tiền Thanh thấy trong nhà chật hẹp khó nỗi trở day151 bèn hét một tiếng, rồi lấy hai cái ghế vừa đỡ vừa lui ra sân.

Liễu Mậu Hùng và bọn giáo sư tưởng Tiền Thanh thua hè nhau rượt theo. Ra tới sân Tiền Thanh đoạt đặng một cây roi rồi chiến với bọn giáo sư rất dữ. Nhưng mãnh hổ nan địch quần hồ, lần lần Tiền Thanh coi mòi152 đuối sức.

Vừa lúc nguy cấp ấy, thời có một đứa con gái chạy trước, dắt một người cỡi ngựa chạy sau; đứa con gái ấy vừa thấy bọn Liễu Mậu Hùng vây đánh Tiền Thanh, thì lấy tay chỉ mà nói rằng: “Đó! Bọn nó xúm đánh người ta kia kìa! Ngài hãy mau mau tới cứu người ta đi.”

Chàng thanh niên liếc thấy bèn giục ngựa như bay đến nơi, rồi nhảy xuống ngựa nhổ cây cột cắm nơi đó mà áp vô đánh tản bọn Giáo sư và tụi gia đinh.

Tiền Thanh thấy có kẻ trợ lực thì hừng chí, bèn nỗ lực thần oai đánh lại bọn Mậu Hùng rất kịch liệt, bây giờ bọn Mậu Hùng không thể cự đương với hai tên hổ tướng nên đứa gãy tay, đứa lổ đầu, vỡ

nhau chạy hết.

Tiền Thanh thấy bọn Liễu Mậu Hùng chạy rồi bèn sợ chàng thanh niên kia rượt theo mà mất ngày giờ, nên vội vã nói rằng:

“Chúng ta hãy vào cứu nàng con gái bị nạn ấy ra, sá gì bọn nó mà rượt theo cho nhọc.” Bèn nói rồi dắt chàng thanh niên vào nhà sau, chỉ cái phòng kế đó mà nói rằng: “Đây! Chúng nó nhốt người ta trong nầy đây.”

Chàng thanh niên thấy chỉ, bước lại nói lớn lên rằng: “Tiểu thơ

hãy đứng dẹp lại một bên, đặng tôi xô cửa cho mà ra.” Bèn nói rồi https://thuviensach.vn

lấy vai lẩn153 cánh cửa một cái, thì trốc154 nhốt mở banh, bèn lật đật bước vào nắm tay Xuân Kiều dắt ra mà nói: “Thôi! Bọn mình hãy lui chơn ra khỏi chốn nầy rồi sẽ đàm luận.”

Tiền Thanh cũng có một con ngựa cột ngoài gốc cây, bèn ra mở

ngựa, ngó lại thì thấy chàng thanh niên nọ cũng có ngựa, còn hai người con gái thì chân không, bèn mới hỏi chàng thanh niên nọ

rằng: “Hai ta có ngựa còn hai cô nầy làm sao?”

Chàng thanh niên nọ nhíu mày suy nghĩ rồi nói: “Việc gấp rút không nên chần chờ; thôi thì Tiểu thơ hãy lên ngựa tôi mà ngồi, còn Trần Nương đây thì xin tráng sĩ cho ngồi ngựa với.”

Tiền Thanh nghe nói vội vàng đỡ Trần Nương lên ngựa, còn chàng thanh niên kia cũng đỡ Xuân Kiều lên yên, căn dặn hai nàng ngồi cho vững rồi cùng nhau dắt ngựa chạy dông. Ra khỏi chốn ấy một đỗi rất xa, hai người thấy hai cô gái đã mệt mỏi nên ngừng ngựa lại gò đất trống, rồi đỡ hai nàng xuống mà nghỉ.

Bây giờ Xuân Kiều định tánh tỉnh hồn nhìn kỹ chàng thanh niên ấy thì là Lý Công Uẩn, nàng lấy làm vui mừng mà nói rằng:

“Làm sao mà ân nhân hay tôi bị nhốt ở trong chỗ tử địa ấy mà đến cứu tôi.”

Lý Công Uẩn thuật chuyện đi kiếm gặp Trần Nương nói có cầu người cứu; nhưng sợ quả bất địch chúng155, nên lật đật đi tiếp cứu mới giải nguy đặng đó.

Lý Công Uẩn nói rồi day lại hỏi Tiền Thanh rằng: “Chẳng hay tráng sĩ quê quán ở đâu? Quý hiệu là chi? Xin tráng sĩ vui lòng cho tôi biết, đặng phòng sau kết niềm thân ái.”

Tiền Thanh thấy diện mạo và võ nghệ của Công Uẩn bèn rất mến phục, cho nên nghe Công Uẩn hỏi thì vui vẻ mà trả lời rằng: https://thuviensach.vn

“Tôi tên là Tiền Thanh quê ở Sơn Tây mồ côi cha mẹ, tánh tôi ưa du san ngoạn cảnh, tầm kiếm anh hùng hào kiệt để kết nghĩa giao tình, đặng cùng nhau chờ hội mây rồng sẽ ra tay phò ban tá trị. Bữa nay tôi đi dạo, xảy gặp cô nầy vừa chạy vừa khóc, tôi không biết việc chi cản cô lại mà hỏi thăm cô mới nói Tiểu thơ đây bị quân trược

phú156 ép bức, tôi nghe vậy không thế chịu đặng mới áp vô đánh thằng dã man trược phú ấy. Nó đánh không lại tôi, nó chạy đi kêu bọn khốn kia đến giúp sức với nó, tôi một mình không thể cự

đương, nếu không có tráng sĩ giúp sức thì tôi sẽ bị hại. Thật là tôi rất đội ơn tráng sĩ; vậy thì tráng sĩ cũng nên cho tôi biết quý tánh tôn danh với.”

Lý Công Uẩn nghe Tiền Thanh nói và thấy tướng mạo thì biết là người hào kiệt, trong bụng có ý mừng, rồi đem tên họ sự tích của mình mà thuật lại cho Tiền Thanh nghe.

Tiền Thanh nghe Công Uẩn nói rồi liền lật đật quỳ xuống thưa rằng: “Té ra ngài đây mà tôi không biết, xin ngài thứ tội. Bấy lâu tôi hằng nghe tên ngài như sấm vỡ tai, có nhiều khi tôi muốn đi tìm ngài để phục tùng thọ giáo; nhưng không biết thật ở tại đâu, nên khó nỗi cùng nhau hiệp mặt.”

Lý Công Uẩn nắm tay Tiền Thanh kéo dậy mà nói rằng: “Tráng sĩ hãy đứng dậy, tôi tài đức chi mà tráng sĩ phải hạ mình như thế.

Như tráng sĩ có ý bốn biển anh em thì cùng kết niềm bằng hữu chi giao, đó là một điều quý báu hơn hết.”

Tiền Thanh nghe những điều trượng phu quân tử của Công Uẩn, thì ruột gan phới phở157 vui mừng; bèn chắp tay xá Công Uẩn một cái mà nói rằng: “Như ngài rộng lòng bác ái thì tôi nguyện nương cánh theo chân để nhờ ơn dậy dỗ.”

https://thuviensach.vn

Lý Công Uẩn thấy Tiền Thanh có ý cung kính thì thương; bèn bước lại nắm tay Tiền Thanh mà nói: “Thôi thì hai ta sẽ quỳ giữa trời đây mà thệ đồng sanh đồng tử.”

Hai người thề nguyền xong xuôi rồi, Tiền Thanh nhượng Công Uẩn làm anh, rồi hỏi Công Uẩn rằng: “Bây giờ trưởng huynh tính đưa Tiểu thơ và cô nương đây đi đâu?”

Lý Công Uẩn nói: “Tiểu thơ đây là con một vị thanh quan, bị gian thần bãi chức, bị ăn cướp bỏ mình, bây giờ anh tính đưa Tiểu thơ về

Thái nguyên; vì Tiểu thơ còn một ông chú ở đó.”

Tiền Thanh nghe nói bèn ngẫm nghĩ, rồi hỏi rằng: “Trưởng huynh muốn đi Thái Nguyên, mà đi ngả nào?”

Lý Công Uẩn nói: “Đây về Thái Nguyên có hai con đường, một ngả đi vòng lãnh Yên Lâm; ngả ấy đi xa lắm, còn ngả đi tắt thì đi qua truông Hắc Tòng Lâm, ngả ấy gần hơn ngả kia rất nhiều, anh phải tính phải đi ngả tắt cho mau.”

Tiền Thanh nghe Công Uẩn nói thì gật đầu mà nói: “Nếu anh không gặp tôi thì anh phải lâm hại rồi! Đi ngả Hắc Tòng Lâm thì gần hơn ngả kia tới hai ba ngày, nhưng vào truông Hắc Tòng Lâm thì có lắm việc nguy hiểm lắm! Nào bẫy nào hầm nào hổ lang ác thú, không thiếu vật gì hết.

Bây giờ anh muốn đi ngả tắt đó, thì em xin dẫn lộ mới đặng. Bởi em có quen với bọn mọi ở trong truông đó, và em thuộc chỗ nào có bẫy, chỗ nào có hầm, chúng nó bài trí nơi đâu em đều rõ hết.”

Lý Công Uẩn nghe vậy rất mừng mà nói rằng: “Nếu em có lòng giúp đỡ vậy thì quý quá lắm. Thôi, bây giờ chúng ta hãy lên đường, chớ dần dà158 ở đây, chúng nó đuổi theo thì là mất công lắm.”

https://thuviensach.vn

Lý Công Uẩn nói rồi đỡ Xuân Kiều lên ngựa, còn Tiền Thanh chở Trần Nương như trước.

Xuân Kiều và Trần Nương bấy lâu kín cổng tường cao, màn che trướng phủ, chưa từng giao thiệp với con trai, mà bây giờ phải chung cùng với nam tử. Đó là một điều cực chẳng đã đó thôi.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI HAI

Chốn truông sâu, Xuân Kiều kinh sợ,

Nơi miếu tiền, Công Uẩn chiêm bao

Người ngựa bôn ba, cỏ cây rúng động, mây trời lồng lộng đưa theo, gió bụi ồ ào cuốn tới, Tiền Thanh với Công Uẩn hai người phò hộ cô cháu Xuân Kiều, nhắm tòng lâm159 trực chỉ.

Bây giờ mặt trời vừa xế, con bóng vừa nằm, cái phong cảnh san lâm thanh vắng, cây cỏ im lìm kia tùy theo bóng ác, mà dường như

có bịnh, vàng vàng úa úa, đỏ đỏ đen đen, xen lẫn theo đầu rừng triền núi. Một lằn khói tung lên, mây che ánh nhựt, thì cái cảnh lại hóa ra xanh xanh xám xám, dường như để người trông vào mà xét cuộc đời hay dời đổi đa đoan, con tạo cũng lắm khi tráo trở.

Cảnh trạng lâm tuyền như thế, mà hai người tráng sĩ không để ý làm chi; tay cứ cầm cương, chân cứ bước tới, chỉ biết một việc là vào truông phải chăm nom cẩn thận. Còn hai người con gái ngồi trên ngựa thì trông cảnh càng thêm ảo não, mà nhứt là Xuân Kiều thấy cỏ cây biến dạng, non núi thay màu, thì ruột càng đau, gan càng thắt; nghĩ phận mình chẳng khác như cảnh hôm nay. Nàng lại nghe tiếng vượn hú con véo von dưới suối, giọng chim kêu bạn văng vẳng bên trời, thì nàng ngùi ngùi dạ ngọc, thảm thiết gan vàng, nhớ cha bị

hại, nghĩ mình bơ vơ, rồi nàng châu mày thở ra, rưng rưng ứa lụy.

Thật là tạo hóa khéo đặt bày, khiến cho mỗi người riêng mỗi cảnh.

Cùng nhau lướt dậm băng đường, trải mấy làng hưu xóm thỏ, thì đã tới đầu truông tòng lâm. Tiền Thanh gò ngựa lại, lấy tay chỉ cho Công Uẩn mà nói rằng: “Đây đã tới truông rồi, anh hãy cẩn thận!

https://thuviensach.vn

Hễ thấy tôi có bị việc gì thì anh phải lẹ tay cứu giúp.” Nói rồi dắt ngựa đi thẳng vào truông.

Công Uẩn nghe nói gật đầu rồi chậm rãi theo sau, và gìn giữ

Xuân Kiều, liếc xem truông rậm, thật là một chốn u huyền tịch mịch, vắng vẻ lạ lùng. Dưới đường lẩm nhẩm dấu thỏ chơn cheo, trong bụi rung rinh rắn bò sóc chạy. Nếu ai là người nhát gan thiếu máu, lạc bước vào đây, thì cũng nhíu mày tái mặt chớ chẳng không!

Công Uẩn vừa xem vừa nghĩ, thì nghe Tiền Thanh la lớn lên rằng: “Trời ôi! Ai vào đây làm chi mà bị hại như vầy?... ”

Công Uẩn nghe nói thì dắt ngựa tới xem. Thấy một người đàn ông trạc chừng ba mươi mấy tuổi quần cùn áo cụt, ra dáng kẻ gia đinh tôi tớ; nhào một bên gò đất, đầu óc dập nát, còn một người nữa ăn mặc theo hàng công tử, xuân xanh độ lối hai mươi, bị một ngọn lao bằng bắp tay đâm qua bụng, lủng thấu sau lưng, máu rơi ruột đổ; xem rất ghê gớm!

Công Uẩn thấy vậy cám thương rồi hỏi Tiền Thanh rằng: “Đây có phải là bọn mọi đón giết chăng?”

Tiền Thanh lắc đầu mà nói: “Không phải chúng nó đón giết, đây là cái bẫy thứ nhứt của chúng nó bài trí đó.”

Tiền Thanh nói rồi biểu Công Uẩn lại xem. Công Uẩn nghe lời bước lại xem thì thấy quả nhiên là bẫy của bọn mọi gài.

Tiền Thanh lại rút cây lao rồi lôi người chết ấy ra, Công Uẩn xem kỹ mày mặt thì là Công tử Bùi Ân, thì lấy làm lạ rồi đứng sững người ra mà suy nghĩ.

https://thuviensach.vn

Tiền Thanh thấy vậy hỏi, thì Công Uẩn thuật sơ những việc Bùi Ân gây ra ngày trước lại cho Tiền Thanh nghe.

Tiền Thanh nghe nói, thì cười lớn lên rồi nói: đó là một việc ác lai ác báo, đời đời hằng có. Thôi bây giờ để tôi lôi hai cái thây nầy bỏ vô bụi rồi mình đi tới, hết sợ cái bẫy thứ nhứt rồi.

Tiền Thanh thật là mạnh dạn, hai tay nắm hai thây kéo vô bụi rậm mà giấu, sợ để tồi tàn tội nghiệp.

Xuân Kiều ngồi trên ngựa nãy giờ, thấy cái cảnh trạng ghê gớm kia thì nàng choáng váng mày mặt, rởn óc rùng mình, nhưng cũng còn ráng chịu. Đến chừng thấy Tiền Thanh lôi hai cái thây ngang qua mặt, ruột gan lòi ra lòng thòng, máu đổ dầm dề đầy đất thì nàng chịu không thấu, run bây bẩy rồi té xuống đất một cái đuội160, may chỗ ấy có cát nếu không thì cũng thọ thương.

Công Uẩn thấy vậy hoảng hồn lật đật chạy lại đỡ nàng lên mà quạt hơi cho nàng.

Trần Nương là đứa dạn dĩ thấy vậy cũng ghê sợ nhưng còn tỉnh, nên bèn thấy Tiểu thơ té xuống ngựa thì kinh hồn, vội vã chạy lại vuốt ngực Tiểu thơ mà nói: “Tiểu thơ hãy tỉnh không có việc gì mà sợ, đã lôi đi mất rồi.”

Xuân Kiều thở ra một cái rất dài rồi nói: “Thuở giờ ta chưa hề

gặp những điều ghê gớm như vậy”. Nàng nói rồi mở mắt dòm ra thì thấy mình nằm trong lòng Công Uẩn thì nàng lấy làm sượng sùng e lệ, lồm cồm ngồi dậy mà nói rằng: “Thật là khốn nạn cho tôi! Mỗi việc gì tôi cũng làm nhọc ân nhân cả.”

Công Uẩn cười rồi nói: “Tiểu thơ chớ ngại! Ấy là thường có, hễ

người yếu máu, gặp cái việc ghê gớm dữ tợn thì hay kinh hoàng chết xiểu. Rất đỗi là con trai đàn ông cũng có vậy thay, huống hồ

https://thuviensach.vn

Tiểu thơ, bấy lâu hương phòng khép cửa, trướng phủ màn che, nào thấy những điều dữ tợn vậy đâu, cho nên hôm nay gặp cái việc ghê gớm như vầy thì tức nhiên161 phải tối tăm mày mặt, chết xiểu người đi, có gì mà Tiểu thơ ái ngại.”

Công Uẩn nói rồi đỡ Xuân Kiều lên ngựa, ngồi vững vàng rồi day lại hỏi Tiền Thanh rằng: “Bây giờ chúng ta đi qua chỗ nầy đặng chưa?”

Tiền Thanh nói: “Đặng chớ! Anh để tôi đi trước anh cứ đi theo có gì mà sợ.” Tiền Thanh nói rồi dắt ngựa đi với Trần Nương; Công Uẩn cũng dắt ngựa theo sau, không chút gì nghi ngại cả. Đi đặng một hồi tới khúc đường quanh, hai bên cỏ cây rậm rạp, Tiền Thanh dừng ngựa lại nói rằng: “Anh hãy ngừng lại, đây là cái máy thứ nhì của chúng nó, để tôi phá rồi mới đi qua đặng.”

Tiền Thanh nói dứt bèn đi vòng qua bên kia bụi, ôm một cục đá lớn quăng trên đường thì nghe một cái rầm, hai ba chục cây cần cùng đập xuống đường, cát bay đất lở, tưởng cho voi đi đến cũng phải thịt rơi xương nát.

Công Uẩn và cô cháu Xuân Kiều ở ngoài nghe vậy, thấy vậy, thì cũng ghê sợ mà thầm nghĩ rằng: nếu không có Tiền Thanh giúp sức thì cũng mang khổ chớ chẳng không.

Tiền Thanh phá cái máy của bọn mọi, rồi trở ra nói rằng: “Anh thấy cái máy ác nghiệt của nó chưa? Bây giờ đã hết giò bẫy162 rồi, còn một chỗ chúng nó mai phục nữa thôi.”

Tiền Thanh nói rồi bèn dẫn lộ, Công Uẩn cứ việc đi theo. Kẻ đi trước liệng mắt trông nom, người đi sau để lòng cẩn thận: cho nên cùng nhau lặng lẽ im lìm, không hay chuyện trò cười giỡn. Ấy là tâm chí của hai chàng thanh niên tuấn kiệt mắc đề phòng, mắc cẩn thận, không trò chuyện lại qua, còn hai cô cháu Xuân Kiều thì vì https://thuviensach.vn

ngại ngùng lo sợ, ngực đánh liền vo, hồi hồi hộp hộp; dường như

kẻ ở trên ngọn cây cao, hay là người ngồi dưới đáy giếng, bởi thế

nên cô cháu cũng làm thinh không hỏi han nhau điều gì hết.

Cùng nhau xông pha đất bụi, vày đạp cỏ cây, chốn thâm san đường sá rất gay, nơi truông vắng lần theo dấu thỏ. Đi một đỗi đã xa ước chừng ngàn thước, tới chỗ rậm rạp vô cùng. Tiền Thanh dừng ngựa lại mà nói rằng: “Anh hãy tạm ở đây để tôi đi trước ra hiệu cho bọn mọi nó hay, chớ không mình đi đến đó nó không biết, trong bụi nó bắn tên thuốc ra thì chắc mình vong mạng đó anh.”

Tiền Thanh nói vậy rồi đem dây cương lại mượn Công Uẩn cầm thế, sợ để vậy ngựa nhảy Trần Nương phải té. Công Uẩn lãnh cương rồi Tiền Thanh đi bộ lại chỗ rậm rạp ấy. Đến nơi bèn hút gió lên thì thấy trong bụi chạy ra vài chục tên mọi, thằng nào thằng nấy tướng tá dữ dằn, tay cầm ná, tay xách rựa, xem như quỷ núi yêu rừng, nếu người nhát gan gặp nó thì cũng càng cây lướt cỏ mà chạy chớ chẳng không.

Bọn mọi chạy ra thấy Tiền Thanh thì xúm lại trâm trết một hồi rồi Tiền Thanh cũng nói tiếng mọi lại trét trát.

Hai đàng nói nhau không biết nói chi mà thấy bọn mọi kéo lại, rồi quỳ trước mặt Công Uẩn mà chắp tay đưa lên cả bọn rập nhau nói chi không biết.

Công Uẩn thấy vậy nghĩ rằng chúng nó nghinh tiếp mình cho nên không đợi Tiền Thanh thông ngôn, bèn vội vã lấy tay đỡ người làm đầu dậy mà nói rằng: “Tôi rất cám ơn mấy anh em có lòng chào tôi.”

Bọn mọi nghe Công Uẩn nói thì ngó lơ lài không biết Công Uẩn nói chi trả lời; nhưng thấy Công Uẩn kéo tay dậy thì cứ việc đứng dậy, rồi ngó Tiền Thanh mà nói lăng liếu một câu, Tiền Thanh https://thuviensach.vn

trả lời lại rất dài, trong hai bên nói thì cái câu của mọi là hỏi người nầy nói gì mà nó không biết, còn cái câu của Tiền Thanh trả lời lại là nói anh ta rất cám ơn chúng ngươi chào hỏi, cho nên bọn mọi nghe Tiền Thanh nói thì cả thảy đều vui mừng rồi bảo Tiền Thanh nói giùm với Công Uẩn mời hết về trại ăn uống rồi sẽ đi.

Tiền Thanh nói lại cho Công Uẩn nghe, rồi anh em đều thuận ý, dắt cô cháu Xuân Kiều theo bọn mọi về trại của chúng nó. Đến nơi thấy một cái trại che sùm sụp dưới đất, trong không có giường chõng chi, đầu nầy một đống rơm đầu kia một đống cỏ, cách ăn ở rất dơ dáy bầy hầy.

Bọn mọi mời cả thẩy bốn người ngồi nơi đống rơm đó, rồi xúm nhau đi nấu cơm, và làm thịt chồn thịt rắn đem đãi. Chúng nó làm xong dọn ra ê hề, cơm thì đựng trong mủng vùa163, còn thịt chồn thịt rắn để trên lá chuối lá cây, hai dầu đều có để hai vùa muối ớt đỏ gay, rồi đem rượu ra mời bốn người ăn uống.

Anh em Công Uẩn và cô cháu Xuân Kiều bụng đã đói khô, mà thấy chúng mọi nướng thịt còn sống, máu mủ rướm chảy thì ghê gớm không thể ăn đặng; nhưng bị chúng nó ép lắm nên phải ăn cơm với muối ớt mà thôi.

Ăn uống xong rồi bọn mọi kéo nhau đưa anh em Công Uẩn ra truông mới từ giã trở lại. Bây giờ mặt trời đã gác non tây, bọn cá trở

về biển Bắc, Lý Công Uẩn và Tiền Thanh thấy vậy, hối nhau, em trước anh sau, dắt ngựa bôn ba tách dậm; nhưng mà trời chẳng chiều người, không để cho người tự do thong thả, nên ngựa đi mau bao nhiêu, thì bóng trời càng rượt theo bấy nhiêu, người sợ tối bao nhiêu thì cảnh càng lờ bấy nhiêu.

Ngựa chạy bụi bay, cây đưa gió đón, anh em băng đường lướt dậm một đỗi xa; xem lại thì nước non mù mịt, cảnh vật mập mờ, phần bữa https://thuviensach.vn

hăm chín ba mươi cung thiềm khép cửa, vắng mặt Hằng Nga, cho nên cảnh hóa ra tối đen không thể bôn hành nữa đặng.

Lý Công Uẩn thấy thế biết không sao đi đặng, bèn gò ngựa lại để kiếm nơi đình trú; may đâu bèn thấy bên tay mặt một ngọn đèn leo lét, gió tạt khi tỏ khi lờ thì rất mừng. Bèn kêu Tiền Thanh mà chỉ rồi anh em dắt ngựa thẳng vào. Đến nơi thì là cái miếu ở dựa chơn non, chung quanh không có nhà cửa ai hết. Anh em cột ngựa trước hiên rồi dắt cô cháu Xuân Kiều vào trong tạm nghỉ, thì thấy có một cái bàn thờ màng che sáo phủ, mà đều là cũ hết.

Trước bàn thờ có để hũ dầu phộng đặt tim đốt, xem kỹ thì biết người ta để cái hũ dầu đó đốt ước chừng nửa tháng hai mươi ngày mới chế dầu một lần; cho nên chung quanh cái hũ tàn đèn rớt xuống rất nhiều trên miệng hũ tiêm khoanh theo đó cháy hết một đoạn cũng dài.

Công Uẩn xem từ trong tới ngoài không có vấn đề gì nữa, chỉ có một cái sập lót bằng vạt tre mà thôi, bèn bảo cô cháu Xuân Kiều lên đó mà nghỉ; còn hai anh em thì quét đất trước bàn thờ mà nằm.

Mùi hương phưởng phất, gió mát hắt hiu, kẻ ưu tâm buồn bực chín chìu, người lao lực mỏi mê đôi mắt. Trong sập cô cháu Xuân Kiều còn thầm nghĩ thở than, ngoài anh em Công Uẩn hãy còn giấc nồng mê muội. Đến lúc canh ba trăng tà mây ám, trong ngoài thanh vắng im lìm: chỉ còn tiếng người ngủ ngáy pho pho, xen lẫn với giọng dế re ro để làm một giạ nhạc164 mà dưng cho thần nơi miếu, thì Công Uẩn thấy một tên quân đến đứng trước mặt thưa rằng: “Thiết Giáp Thiên vương cho đến mời ngài đàm đạo chơi.”

Công Uẩn nghe nói vội vã đi liền. Đường đi hai bên kỳ hoa dị

thảo, thơm nặt hơi hương; đi một hồi lên tới chót núi thấy một lầu cao rộng lớn, chung quanh trồng bông ngay lối thẳng hàng, mà toàn là thứ danh hoa tươi tốt. Công Uẩn bước vào cửa tam quan, có https://thuviensach.vn

hai tên quân canh cửa, cúi đầu chào rước rồi đứng nép hai bên, để

cho Công Uẩn vào.

Công Uẩn vô vừa khỏi cửa tam quan thì nghe trống đánh ba dùi, chuông rung rảng rảng, trong trung dinh kéo ra bốn mươi quân, ăn mặc đàng hoàng, rồi đứng sắp hàng hai bên, đều khoanh tay lạy hết. Có một ông trạc chừng bốn mươi, râu dài mặt trắng, tướng mạo phi phàm, đầu đội mão cửu long, mình mặc áo rồng lộn, chơn mang long hài, tay cầm quyển sách, xâm xúi bước ra, thấy Công Uẩn thì đưa tay ra chào rồi nói rằng: “Xin mời ngài vào đàm đạo chơi.”

Công Uẩn thấy người ăn mặc oai nghi dường ấy thì biết là Thiết Giáp Đại vương nên vội vã quỳ xuống làm lễ; ai ngờ Đại vương bước lại đỡ tay rồi dắt luôn vào dinh, Công Uẩn xem cách trần thiết165 và quân gia hầu hạ thì toàn là cung điện đế vương.

Thiếp Giáp Đại vương mời Công Uẩn ngồi nơi long ỷ ngang với ngài thì có thái giám bưng trà ra đãi. Đại vương mời Công Uẩn uống, Công Uẩn khiêm nhượng đôi ba phen rồi mời ông uống, thì là một thứ trà thế gian hi hữu, thơm tho một cách lạ thường.

Công Uẩn uống trà rồi đứng dậy thưa rằng: “Đại vương cho đòi ngu hạ có chi dạy bảo chăng?”

Đại vương bảo Công Uẩn ngồi rồi cười mà nói: “Ngài là một người để sau nầy đỡ nưng dân tộc, bồi đắp nước Nam thì có nhiều việc đối đầu với ngài rất nên lợi hại. Đã biết, cái sự học của ngài, văn võ đã toàn tài, mưu mô hơn chúng, nhưng mà, ngày sau ngài giúp vua Lê đi bình các động thì bị kẻ nghịch dùng nhiều thứ

độc mà hại ngài. Vì vậy nên tôi cho mời ngài đến đây để giúp cho một quyển Thiên thơ nầy, đến khi hữu nạn thì dở ra xem, và cho https://thuviensach.vn

ngài ba huờn thuốc166 đây, hãy uống bây giờ thì ngày sau sẽ khỏi các điều tai nạn.”

Thiếp Giáp Đại vương nói rồi thò tay vô túi lấy ra một cái đảy167 nhỏ, trút ba huờn thuốc đưa cho Công Uẩn; Công Uẩn tiếp lấy rồi uống liền tại đó.

Thiếp giáp Đại vương thấy Công Uẩn uống thuốc xong ngài mới đưa cho quyển Thiên thơ và nói tiếp rằng: “Nàng con gái ngài đương phò hộ đó, là bạn trăm năm chăn gối, một mối tơ tóc, do nơi tiền căn thiên định, ngày sau ngài chớ khá chối từ, mà nghịch lòng trời định.”

Công Uẩn nghe Đại vương phân phán, bèn dạ dạ vâng vâng, rồi lãnh quyển Thiên thơ, đứng dậy chắp tay nói rằng: “Đại vương đem lòng hà hải, thương kẻ cô thân, giúp cho của báu thuốc tiên, và dạy dỗ những điều hơn lẽ thiệt, thật là cái ơn của Đại vương rất nặng.”

Công Uẩn nói rồi muốn cúi đầu lạy Đại vương mà đền ơn, thời Đại vương không cho; ngài nắm tay Công Uẩn dắt ra dinh, vừa đi vừa nói: “Những công chuyện nói với ngài đó, thì hãy nhớ mà làm, dẫu tai nạn bao nhiêu đi nữa thì cũng khỏi hết.”

Ra khỏi dinh, Đại vương vỗ vai Công Uẩn một cái mà nói: “Thôi!

Ngài hãy về đi!”

Công Uẩn giựt mình thì là một giấc chiêm bao. Bèn lồm cồm ngồi dậy trông ra, thấy trời đã rạng đông, cây cỏ đã bày dạn, trên tay còn cầm quyển Thiên thơ bèn xem lại Tiền Thanh hãy còn say sưa giấc điệp, mê mẩn hồn hoa. Bèn vỗ cẳng kêu năm sáu tiếng mà Tiền Thanh không dậy, bèn mới vỗ một cái thì Tiền Thanh giựt mình nhảy dựng lên, tay thoi chơn đá, xem tuồng như khỉ mắc phong.

https://thuviensach.vn

Công Uẩn thấy vậy cười lên rồi nói rằng: “Em làm gì mà ra oai diễn võ dữ vậy?”

Tiền Thanh nghe cười, nghe nói, bèn mở mắt ra thấy trời đã sáng, thấy Công Uẩn đứng trước mặt, thì trả lời cách xẻn lẻn168

rằng: “Tôi làm vậy cho gân cốt nó giãn, không có gì lạ.”

Bây giờ cô cháu Xuân Kiều đã thức dậy bước ra, thời Công Uẩn nói rằng: “Chúng ta hãy lạy thần mà đi kẻo trưa trời nắng.” Nói rồi Công Uẩn bước lại dỡ màn ra xem, thấy bài vị đề Thiết Giáp Đại vương thì bốn người quỳ xuống lậy Đại vương và cầu người phò hộ về sau, rồi mới lên ngựa mà đi.

Bận nầy tâm trí Công Uẩn không phải như lúc mới gặp Xuân Kiều. Lúc trước chàng không để ý về việc tóc tơ cá nước chàng tưởng chàng là một người nghĩa hiệp mà thôi.

Nên khi đi khi đứng, thì chàng cứ để mắt xem non ngoạn cảnh, để

lòng nghĩ tưởng đâu đâu. Bây giờ vì giấc chiêm bao thấy Thiết Giáp Đại vương nói hai đàng có lương duyên túc đế, thì cái tâm trí nó trở lại suy nghĩ Xuân Kiều hết năm bảy phần trong đó. Chàng cầm cương chơn bước, bôn ba lướt dậm theo dõi Tiền Thanh, mà đôi mắt một chập thì ngó ngoái lại Xuân Kiều thấy mình hạc xương mai, da trắng như bột, tóc đen như huyền. Tuy là bị dãi dầu dật dã mà cái vẻ đẹp thiên nhiên kia vẫn còn xinh đẹp, nên chàng động lòng thương tưởng có ý mến yêu, hễ gặp lúc nắng hanh thì chàng bẻ nhánh cây biểu Xuân Kiều che cho đỡ nắng, hễ gặp suối trong thấy Xuân Kiều liếm mép thì chàng chầm lá169 múc nước cho nàng uống. Nhưng thương thì thương trong bụng mà không nói ra cho Xuân Kiều biết, sợ e thành việc rồi thì tóc tơ nó ràng buộc bước đường hào kiệt trượng phu; chủ ý muốn để ngày sau công thành danh toại, sẽ thổ lộ trần tình.

https://thuviensach.vn

Tâm trí Công Uẩn như vậy, còn Xuân Kiều thì từ khi trong truông chết giấc nằm trong mình Công Uẩn, và cái lúc ngồi ngựa chàng dắt, thì nàng ngổn ngang trăm mối trong lòng, lớp thương cha già bạc mạng, lớp sầu sự nghiệp không còn, lớp nghĩ mình sau nầy sẽ

hóa ra sao. Nàng nghĩ quanh nghĩ quẩn rồi nghĩ đến Công Uẩn mà cám thương. Vì mình mà cực khổ gian nan, xông pha bờ bụi, vào tử ra sanh, không biết lấy chi đền bồi nghĩa nặng ơn sâu, mà không biết người hào kiệt đây, có thấu nỗi lòng lo liệu mình chăng? Mà cũng không biết sau nầy, có hạnh phúc mà trùng phùng gặp gỡ

cùng chăng? Thật là tình kia nghĩa nọ ngổn ngang tâm sự một bầu, ơn đó lòng nầy chan chứa nghĩ suy ngàn việc.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI BA

Giết cọp dữ, cứu quan Binh bộ,

Hội anh tài, thử sức tôn suy

Mây đùa con ác ngay đuôi, gió đẩy bầy chim thẳng cánh, kẻ đốn củi day gánh về nhà, người câu cá quày thuyền vô xóm; bây giờ đã tới Thái Nguyên, trông ra một thành thị lớn lao đông đảo, nào chợ

lều rộn rực, phố xá nghinh ngang, kẻ lại người qua, xe đi ngựa tới.

Xuân Kiều thấy đã tới xứ mình sợ ngồi ngựa người ta dị nghị, nàng mới day lại nói với Công Uẩn rằng: “Thưa ân nhân, đây đã tới quê hương tôi rồi, đi múc đầu chợ thì tới, thôi thì ân nhân hãy để cho cô cháu tôi đi bộ.”

Công Uẩn nghe Xuân Kiều nói thì biết nàng ngại ngùng e lệ cho lưỡi mối miệng lằn, nên lật đật ngừng ngựa rồi đỡ nàng xuống; đàng trước Tiền Thanh thấy vậy cũng làm theo Công Uẩn, rồi hai anh em dắt ngựa đi sau, để cho cô cháu Xuân Kiều dẫn lộ. Đi múc đầu chợ một đỗi thì tới miếng vườn rộng lớn, giữa có cái nhà ngói ba căn, chung quanh trồng cam quýt lựu lê, mãng cầu thù đủ170, và

cũng có nhiều thứ cây khác lộn vào.

Xuân Kiều thấy đã tới nhà chú rồi thì rất mừng; nàng lấy tay chỉ vào mà nói với anh em Công Uẩn rằng: “Đây là nhà thúc thân tôi, xin mời ân nhân vào an nghỉ.” Nàng nói rồi chăm chỉ đi trước, anh em Công Uẩn nối gót theo sau. Vô tới sân hai người kiếm cây cột ngựa xong rồi đứng đó mà chờ, để cô cháu Xuân Kiều vào trong thông tin.

Chú Xuân Kiều là Võ Hà Sanh tuổi ngoài bốn mươi, râu thưa mặt thỏn, ốm yếu chần chờ, thường hay bịnh hoạn. Về việc văn https://thuviensach.vn

chương ông học cũng giỏi, bề nhơn đức ở lối xóm đều thương. Còn vợ là Mai Thị Lợi tuổi đà171 bốn mươi ba mà cách ăn mặc theo người trẻ tuổi; lòng dạ xấu xa, tánh tình sâu độc, cho nên phần nhiều người xóm ít ai ưa, mà tôi tớ trong nhà cũng không chịu.

Lúc ấy Mai Thị Lợi đi xóm chưa về, còn một mình Võ Hà Sanh ngồi ghế trường kỷ, ông nghe chó sủa ông ngước mắt ra thấy cô cháu Xuân Kiều bước vô, ông quên lửng không biết, đến chừng Xuân Kiều kêu chú thì ông mới vội vã hỏi rằng: “Ủa! Cháu phải không?”

Xuân Kiều chắp tay thưa: “Dạ thưa chú, cháu là Võ Xuân Kiều đây.”

Võ Hà Sanh nghe nói nhìn kỹ thì thiệt là cháu ruột mình, bèn đứng dậy xem cách ăn mặc thì hồ nghi mà hỏi rằng: “Cháu đi với ai đó? Sao ăn mặc lôi thôi vậy? Ông thân cháu có đi về không?”

Xuân Kiều nghe hỏi tới cha thì động lòng vừa khóc vừa thuật công việc lại cho chú nghe.

Võ Hà Sanh nghe cháu nói anh bị hại thì dường như sét đánh bên tai, lửa ùng vô mặt, không còn biết chi là chi, chỉ có kêu trời một tiếng rồi ngã ngửa vô ghế mà bất tỉnh nhơn sự.

Xuân Kiều với Trần Nương hoảng hồn chạy lại quạt, vừa quạt vừa kêu. Giây phút Võ Hà Sanh tỉnh lại bèn ngồi dậy khóc òa lên mà nói: “Trời ôi! Anh tôi tội gì mà chết một cách thảm khổ vậy.”

Xuân Kiều và Trần Nương cũng than khóc theo ông một hồi, rồi ông biểu Xuân Kiều ra mời anh em Công Uẩn vào.

Xuân Kiều ra chỗ Công Uẩn đứng khi nãy thì không thấy thì lấy làm hồ nghi, rồi ngó qua tay trái thấy hai anh em ngồi nơi https://thuviensach.vn

khúc cây mà nói chuyện rầm rì với nhau. Xuân Kiều biết hai người đợi lâu đã mỏi cẳng nên mới lại ngồi đó mà chờ; nàng nghĩ vậy rồi bước lại nói rằng: “Chú tôi cho mời nhị vị ân nhân vào.”

Công Uẩn và Tiền Thanh vội vàng đứng dậy theo Xuân Kiều vào nhà, thì thấy Võ Hà Sanh đã chực sẵn nghinh tiếp, rồi mời hai người ngồi nơi ghế, mà nói rằng: “Tôi rất cám ơn nhị vị tráng sĩ

có lòng cứu cháu tôi trong lúc hoạn nạn khốn cùng, thật là công của nhị vị tráng sĩ rất lớn.”

Công Uẩn và Tiền Thanh thấy ông có tuổi tác, và nghe ăn nói hiền lành thì cúi đầu thi lễ, rồi kiếm lời khiêm nhượng mà nói với ông. Câu chuyện chưa dứt thì bà Mai Thị Lợi bước vào, thấy cô cháu Xuân Kiều và anh em Công Uẩn đứng dậy chào mình thì bà ngó lơ

láo rồi gật đầu một cái, xem tuồng lãnh đạm lắm.

Ông Võ Hà Sanh thấy vợ vô tình với cháu vậy thì thuật công cuộc anh bị giết lại cho vợ nghe. Chủ ý ông nói vậy là muốn vợ biết thương xót mà đối đãi với cháu mình cho ra tình thân ái ngọt bùi. Ai ngờ bà nghe nói, bà cũng không động lòng thương xót, bà chỉ nói tiếng tội nghiệp, rồi bỏ ra sau chẳng nói điều gì khác nữa.

Võ Hà Sanh thấy vậy biết ý vợ là người không tốt nên chẳng nói điều chi nữa; bèn biểu Xuân Kiều sai trẻ ở bắt gà vịt làm thịt mà đãi đằng anh em Công Uẩn.

Anh em Công Uẩn ăn uống rồi nghỉ đó một đêm rạng ngày từ

giã vợ chồng Võ Hà Sanh và cô cháu Xuân Kiều mà đi.

Xuân Kiều xin phép chú đưa anh em Công Uẩn ra cửa ngõ, rồi nàng để nhiều lời cảm tạ Công Uẩn. Mà những lời nàng nói xét ra thời có chỗ lưu luyến ở trong.

https://thuviensach.vn

Công Uẩn thấy nàng thì cám cảnh lòng thương; nhưng không tiếc lậu172 điềm chiêm bao cho nàng nghe, chỉ có lấy lời an ủi, và đưa cho nàng một miếng thẻ bản bạch thạch có chạm tên của thầy cho thuở nhỏ mà nói rằng: “Tiểu thơ hãy cất miếng thẻ nầy để

ngày sau nó làm một người chứng cho tôi và Tiểu thơ đặng nhìn nhận nhau.”

Xuân Kiều nghe Công Uẩn nói, và thấy miếng thẻ ngọc thì biết ý, cho nên nàng lấy miếng thẻ mà trong lòng vui mừng, biết chắc người nghĩa sĩ cũng có tình mến liễu thương hoa. Nàng để lời cảm tạ rồi đứng chờ cho hai anh em Công Uẩn đi khuất rồi nàng mới trở vào, ôm nặng một khối tương tư mà chờ ngày trùng phùng tương hội.

Lý Công Uẩn và Tiền Thanh từ giã Xuân Kiều mà đi, Tiền Thanh thì không để ý về việc chi; còn Công Uẩn nghĩ đến Xuân Kiều thì cái tấm lòng thương xót nó bồi hồi lo sợ, không biết sau nầy nàng sẽ ra sao? Bởi chàng để ý ngại ngùng lo liệu cho Xuân Kiều vậy, là chàng thấy cử chỉ đối đãi của thím Xuân Kiều có chiều lợt lạt với nàng trong cơn gặp gỡ. Chàng càng nghĩ càng suy, càng thương, càng xót, cho phận liễu yếu đào thơ, hoa trôi bèo dạt, thì chàng lại nghĩ đến chiêm bao, nhớ lời Thiết Giáp Đại vương căn dặn. Rồi cái bức tranh dung mạo của Xuân Kiều nó tùy theo cái nghị tưởng của chàng mà hiểu hiện ra trước mặt, làm cho tấm lòng anh hùng hào kiệt phải ghi tạc vào tâm mà hằng khi thương thầm nhớ trộm.

Công Uẩn còn đương vọng tưởng Xuân Kiều, thình lình trong bụi nghe một cái sạt rất lớn, chàng giựt mình ngó lại thì cái bức tranh thân ái kia tùy theo tiếng khua động mà đi đâu mất. Bây giờ cái chí khí anh hùng lại lừng lẫy, chàng rút gươm ra đôi mắt ngó chong vô bụi mà đề phòng độc trùng ác thú.

https://thuviensach.vn

Đàng sau Tiền Thanh nghe vậy, thấy vậy, bèn cũng rút chùy cầm tay để chờ khi cự địch; ai ngờ cái tiếng rột rạt kia không có gì hung dữ, đó là bọn khỉ múa gậy rừng hoang để nhát người hiền lương yếu đuối.

Anh em để ý đề phòng, còn hai ngựa thì vô tâm, cứ việc chạy lom xom, khỏi chỗ ấy một đỗi rất xa, thì mới chịu đi thủng thỉnh. Tiền Thanh hỏi Công Uẩn rằng: “Bây giờ huynh trưởng tính đi về đâu đây?”

Lý Công Uẩn ngẫm nghĩ rồi nói: “Anh muốn dắt em về Tam Hùng trại là cái chỗ anh có kết nghĩa giao tình với ba anh em Châu Phước Nghĩa. Các gã ấy cũng thuộc dưới quyền anh, đã tôn anh làm đầu trong bọn, anh dắt em về đó, đặng cùng nhau hiệp mặt trước mai, mà kết niềm tương thân tương ái, ý em sở liệu như hà, hãy nói cho anh biết.”

Tiền Thanh cười mà trả lời rằng: “Có lẽ anh đã biết ý tôi! Tôi là đứa hay ham giao du tứ hải, chọn lựa anh hùng kết bạn đồng tâm, thì tôi có ngại ngùng gì mà anh phòng hỏi, đã vậy tôi là em anh, anh bảo sao tôi đều nghe theo cả có gì mà anh ái ngại làm chi.”

Lý Công Uẩn nghe nói rất mừng, rồi anh em trông chừng Tam Hùng trại buông cương giục vó.

Trải qua thủy tú san kỳ, chim chào hoa rước thì đã tới truông Bạch Mộc, thình lình nghe tiếng người la bài hãi trong truông. Anh em Công Uẩn e người lâm nạn nên vội vàng giục ngựa đến xem, thời thấy một ông quan, mão sụp chí mày chạy trước, đằng sau có sáu bảy tên quân chạy theo; người nào người nấy mặt mày xanh lét, quần áo tả tơi xem tuồng khinh hãi lạ thường. Anh em Công Uẩn thấy vậy nhảy xuống ngựa tránh cho mấy người ấy chạy qua rồi rút gươm ra để ngừa việc chi cho biết; thì thấy một con cọp rất lớn https://thuviensach.vn

vọt đến. Cọp thấy anh em Công Uẩn cản lộ thì hộc lên một tiếng vang trời rồi nhảy lại vồ Công Uẩn. Công Uẩn tràng qua một bên rồi đâm cọp ấy một gươm vô đít, cọp bèn lách mình, quày đầu lại chụp Công Uẩn, Công Uẩn nhảy trái một bên, cọp ấy chụp hụt; bây giờ cọp, người nổi giận chiến nhau rất dữ, làm cho đất lở bụi bay, cây rung cỏ nát.

Tiền Thanh chủ ý muốn thử tài Công Uẩn cho nên không vô tiếp chiến; nhưng bèn cũng để mắt đề phòng, nếu thấy Công Uẩn thối lui thì sẽ ra tay trợ lực.

Công Uẩn chiến với cọp một hồi, bèn đâm cọp đặng ba gươm thì cọp mới lần lần yếu sức; Công Uẩn thấy thế bèn nhử cho cọp nhảy vào rồi đâm cọp một gươm vô yết hầu, bây giờ cọp mới chịu ngã ra máu trào lai láng, đã đành nhắm mắt ngay chơn, hết kiếp hung hăng ngang dọc.

Tiền Thanh thấy vậy vỗ tay cười lớn rồi nói rằng: “Trưởng huynh chơn hảo hớn! Vậy mới đáng em tùy tùng phục đãi cho.”

Công Uẩn tay vuốt mồ hôi trán miệng chúm cười mà nói: “Anh cũng đã mệt mới giết đặng nó có gì mà em phòng tặng; anh em ta hãy theo dõi ông quan ấy coi là ai cho biết”. Công Uẩn nói rồi lên ngựa đuổi theo một đỗi đã kịp. Ông quan ấy và mấy tên quân nghe ngựa chạy lộp bộp tưởng cọp rượt theo, nên càng chạy càng la, càng la càng té rất hãi hùng kinh sợ. Anh em thấy ông quan và bọn quân sợ

hãi vậy thì cười thầm, rồi kêu lớn lên rằng: “Xin quan lớn hãy đình bộ173! Chúng tôi đã giết cọp chết còn đâu mà phòng sợ.”

Công Uẩn kêu vậy tới đôi ba phen, ông quan ấy mới chịu đứng lại, ngó hai anh em Công Uẩn mà thở hào hào, không hỏi han gì đặng cả.

Giây phút ông định hồn tỉnh vía, lấy tay đẩy mão lên mà hỏi rằng: https://thuviensach.vn

“Chẳng hay nhị vị tráng sĩ ở đâu mà đến cứu tôi? Nếu không thì tôi sẽ bị cọp dữ ăn rồi!”

Công Uẩn nói tên họ hai anh em và thuật sơ lai lịch cho ông nghe.

Ông quan ấy nghe nói bèn cám thương, lại thấy diện mạo hai người thì biết là bực anh hùng hảo hớn, nên mới thò tay vô túi lấy ra một tấm danh thiệp đưa cho Công Uẩn mà nói rằng: “Tôi làm quan dưới trào tên là Đào Cam Mộc, nhị vị hãy cất tấm danh thiệp nầy, tôi mời xuống dinh tôi, rồi sẽ đền ơn trả nghĩa; và nhị vị muốn cầu quan xuất sĩ, tôi sẽ tiến cử cho. Bây giờ tôi mắc đi về quê hương ở

Phú Thọ, có việc nhà, chừng vài bữa thì trở lại dinh. Nhị vị tráng sĩ

hãy nhớ trong ba bốn ngày thì tôi có trông đợi.”

Công Uẩn và Tiền Thanh chắp tay thưa rằng: “Anh em chúng tôi rất cám ơn quan lớn có lòng chiếu cố, dẫn chúng tôi đầu quân xuất sĩ, việc ấy anh em chúng tôi còn dám lãnh, chớ nói về việc tiền bạc đền ơn trả nghĩa thì chúng tôi xin quan lớn miễn nghị. Vả

anh em chúng tôi không có công gì mà quan lớn để ý, việc giết cọp đó là việc tầm thường; nếu chúng tôi không giết nó, thì nó cũng chẳng dung anh em tôi vậy.”

Đào Cam Mộc nghe Công Uẩn nói thì biết tánh người trượng phu độ lượng, sau nầy không phải là bực tầm thường; nên để lời khen ngợi mới từ giã mà đi.

Anh em Công Uẩn cũng bái biệt ngài, rồi cùng nhau lên ngựa thẳng xông về Tam Hùng trại. Đến nơi, lâu la vào báo, thì thấy Châu Phước Nghĩa và Võ Tấn, Võ Kỷ vội vàng ra tiếp.

Công Uẩn dắt Tiền Thanh vào trại, phân ngôi ngồi yên rồi, Công Uẩn không đợi Châu Phước Nghĩa hỏi chi, bèn đem các việc đi đường kết bạn với Tiền Thanh, từ đoạn từ hồi174 mà thuật hết lại cho ba người nghe.

https://thuviensach.vn

Ba anh em Châu Phước Nghĩa nghe Công Uẩn nói đầu đuôi gốc ngọn, và thấy tướng mạo Tiền Thanh thì đều vui mừng yêu mến, rồi cùng nhau đứng dậy thề nguyền, kết nghĩa đồng sanh đồng tử.

Công Uẩn thấy anh em đều vui mừng thuận thảo, thì có ý mừng thầm, rồi biểu Võ Kỷ lo bài tiệc rượu cùng nhau ăn uống, để tỏ

tình mai trước

kim loan.

Võ Kỷ vâng lời, biểu lâu la bày tiệc đàng hoàng, rồi thỉnh Công Uẩn ngồi giữa, bốn anh em ngồi hai bên; mặc tình chén tạc chén thù, đàm đàm luận luận cho tới nhựt lạc tây trầm, nguyệt thăng đông hớn mới chịu chia tay, mạnh ai nấy nghỉ.

Chơn trời mây vẹt, cảnh thiên nhiên rạng vẻ tươi màu, mặt đất sương tan, cuộc thời sự rõ ràng chói bóng. Anh em Công Uẩn giấc nồng mới tỉnh, xem ra vừng hồng đã thấp thoáng ngọn cây, chim chóc kêu ăn ngoài trại. Công Uẩn thay xiêm đổi áo rồi sực nhớ tới ba em ở Trà san, thì vội vã viết thơ chỉ đường cho lâu la đem đi, đặng thỉnh hết xuống Tam Hùng trại tương hội.

Cách ba ngày sau, Tần Mạnh Duy, Trần Vân Mộng và Đào Quỳ

theo tên lâu la xuống tới, Công Uẩn dắt bốn anh em ra mừng, rồi dẫn vào đại trại.

Đào Quỳ có tánh lôi thôi đụng đâu nói đó. Bèn thấy Công Uẩn ngồi trên cao, còn hai bên mấy người kia ngồi, va thì ngồi chót hết, nên hầm hừ đứng dậy nói rằng: “Anh Uẩn chơi không công bình, hay vầy tôi ở lại Trà san còn sướng hơn! Ảnh kêu mình xuống đây, ảnh bắt mình ngồi ngoài xa tí tè, đồ tốt rượu ngon không đủ

cho mấy ảnh ngốn, có đâu tới mình ăn. Thật là ảnh hủy thị176 mình

quá.”

https://thuviensach.vn

Đào Quỳ nói mà bộ mặt hầm hừ, làm cho cả bọn anh em đều cười rộ lên rất lâu, Công Uẩn cũng nực cười, rồi lắc đầu mà nói:

“Đào Quỳ! Em điên rồi sao? Em không thấy đây là hội nhau mà đàm đạo, và anh nói lai lịch của bốn em, anh mới kết nghĩa đây cho mà nghe, đặng cùng nhau rõ thấu tấm lòng, rồi sẽ vầy đoàn hiệp bạn. Chớ chưa phải ăn uống gì đây mà em tranh ngồi gần ngồi xa. Em có tánh ganh ăn vậy hoài, còn lôi thôi nữa anh sẽ đánh đòn không dung.”

Đào Quỳ tuy có tánh lôi thôi ăn nói lỗ mãng; nhưng trong lòng ngay thẳng, lại biết sợ người lớn, nên nghe quở thì xẻn lẻn chấp tay xá Công Uẩn một cái mà nói rằng: “Tôi xin lỗi anh, tôi tưởng anh bày tiệc ăn uống, chớ ai biết anh nói chuyện đâu.”

Đào Quỳ nói rồi xụ mặt xuống không dám hó hé gì nữa nhưng đôi mắt thì cứ liếc bốn anh em ở Tam Hùng trại.

Công Uẩn đem những việc gặp gỡ kết nghĩa với Tiền Thanh, Châu Phước Nghĩa và anh em họ Võ lại cho Tần Mạnh Duy, Trần Vân Mộng và Đào Quỳ nghe, rồi cũng đem công cuộc vầy bạn ở Trà san thuật lại cho Tam Hùng trại nghe.

Hai đàng nghe qua nghe lại thì đều vui mừng ưng thuận, rồi Công Uẩn dắt hết thảy ra sân để cùng nhau thề nguyền kết bạn đồng tâm.

Xong rồi Công Uẩn ngẫm nghĩ, bây giờ anh em đông nếu không phân ai lớn ai nhỏ thì lộn xộn lắm. Bèn nghĩ vậy rồi nói với cả bọn anh em rằng: “Chúng ta đã đặng tám người rồi, tấm lòng thân ái thì anh đã biết, mà tài lực các em anh vốn chưa thông; nên khó phân ai lớn ai nhỏ. Vậy thì các em hãy ra diễn võ tràng đây, mà dượt các món binh khí, và thử sức ai giỏi thì đặng lớn, ai dở phải làm nhỏ

vậy mới công bình cho.”

https://thuviensach.vn

Đào Quỳ nghe Công Uẩn phân phán thì khoái chí, bèn múa tay mà nói rằng: “Sướng! Anh phân vậy thì công bình lắm. Bận nầy tôi chắc ngồi trước mấy anh hết đa!”

Anh em nghe Đào Quỳ nói thì nổi lên một trận cười nữa rồi dắt nhau đi khảo thí.

Ra tới diễn võ tràng, Đào Quỳ láu táu nhảy vô lấy cây thước bản, rồi dượt võ dương oai đi đặng mười tám miếng, lại lấy song chùy múa thêm một hồi nữa thì đã mệt bèn liệng chùy xuống, rồi ra đứng chóng nạnh177, vừa thở vừa nói rằng: “Đó! Tôi rồi đó! Mấy anh có giỏi thì làm đi, bằng chịu thua để tôi làm anh thứ nhì cho?”

Võ Kỷ nghe nói bất bình bèn lấy cây côn đi đặng hai mươi bốn đường rồi thôi; kế Võ Tấn xách cây giản múa tới ba mươi hai miếng, thì kế Trần Vân Mộng lấy cây trường thương đi năm mươi sáu miếng, rồi lấy cây siêu, hết cây siêu tới độc chùy chuyền lao đặng năm món binh khí mà món nào món nấy đều tinh thông.

Anh em đứng ngoài đều khen ngợi trầm trồ, rồi kế Tần Mạnh Duy lại lấy cây đại đao đi đặng sáu chục hiệp và thạo thêm ba món nữa, anh em thấy lại khen nổ tới, làm cho Châu Phước Nghĩa ngứa nghề bèn lại xách cây siêu nỗ lực thần oai đi tới bảy mươi lăm miếng, rồi lấy song đao, xong lại chuyền qua món khác, thay đổi đặng bảy tám món, cả thảy anh em khen rộ lên rất dữ.

Châu Phước Nghĩa đặng khen lấy làm đắc chí bèn ngó Tiền Thanh mà nói: “Bây giờ tới phiên anh, anh hãy ra tài cho anh em coi đi?”

Tiền Thanh nghe nói biết Châu Phước Nghĩa muốn thử tài mình nên xăn áo lại lấy song kích bèn diễn một hồi tới tám chục miếng, xem ra oai võ tinh thần, tưởng muôn ngàn mũi tên cũng không vô lọt, Tiền Thanh đi song kích rồi lại lấy món khác, cả thảy https://thuviensach.vn

thuộc đặng mười món, món nào cũng giỏi, làm cho anh em đều dững mày chóa mắt nức nở khen thầm.

Công Uẩn thấy vậy cũng ngợi khen rồi nói rằng: “Các em đã ra tài bây giờ tới phiên anh, anh cũng phải đem tài sơ học siểng179 cho

mấy em xem.” Bèn nói rồi lấy cây Yển Nguyệt đao, ra oai thần võ, ban đầu còn thấy người, thét180 rồi nghe hơi gió lạnh của đao chớ không thấy dạng người nữa.

Công Uẩn múa cây Yển Nguyệt đao không biết mấy hiệp mà đếm, rồi sang qua món nầy món nọ, cả thảy mười tám món binh khí đều tinh thần cả. Bây giờ anh em đứng ngoài cả thảy le lưỡi lắc đầu cho là thiên thần giáng thế.

Diễn binh khí xong rồi Công Uẩn truyền thử sức thì Công Uẩn cũng làm đầu, kế Tiền Thanh, Châu Phước Nghĩa, Tần Mạnh Duy, Trần Vân Mộng, anh em họ Võ mới tới Đào Quỳ.

Công Uẩn tùy theo tài lực mà tôn thứ tự thì Tiền Thanh đứng hạng nhì, chót hết Đào Quỳ làm em út.

Bây giờ anh em đoàn viên tựu hội để chờ ngày tá trị phò ban.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI BỐN

Bình tặc khẩn anh hùng xuất sĩ

Lâm trận đồ hào kiệt cứu quân

Trời Nam lặng lẽ, thình lình gió đánh mây tan. Đất Bắc im lìm bỗng chút xương vùi máu nhượm181. Đây là năm Mậu Tức182 (998)

đương lúc muôn dân lạc nghiệp, trăm họ vui vầy; lại có quân ở Thạch Thành điệu sớ về tâu rằng: Lỗ Trí Viễn ở núi Phong Vân làm loạn, kéo binh xuống đánh lấy mấy làng gần huyện Phủ Lý kế tỉnh Hà Nam! Lại có quân ở ải Cẩm sơn cũng đem sớ về báo rằng: Các động Mường gần đó kéo nhau cướp phá lê dân rất dữ.

Vua Đại Hành tiếp luôn cho năm sáu cái sớ cáo cấp, bọn giặc chòm giặc nhóm miền Tây nổi lên đã nhiều, vua mới hội quần thần mà lo phương chinh phục. Vua hỏi bá quan thì kẻ nói vầy người nói khác, phân vân bất nhứt. Vua bèn nổi giận sai Trịnh Hồng, Bàng Thiết Hổ, lãnh năm ngàn binh tiên phuông183 dẫn lộ.

Đào Cam Mộc và Bạch Phùng Hưng lãnh năm ngàn binh đi hậu tập tiếp ứng, còn vua thì tuyển mười ngàn tráng quân, tám tên danh tướng, trong đó có Phạm Tử Trọng là con quan Tể tướng Phạm Cự

Lượng, và Ngô Sĩ Thành con quan Cần chánh Ngô Tử An, cả hai đều song toàn võ nghệ lực địch vạn nhân, còn bao nhiêu thì cũng tầm thường.

Vua Đại Hành phân phát xong xuôi rồi truyền lịnh ba ngày nữa phát binh trừ tặc.

Bãi trào các quan ra về, cha con Trịnh Hồng vui cười mừng rỡ

chắc sao bận nầy cũng có công lớn, còn Đào Cam Mộc thì không đặng vui, vì Bạch Phùng Hưng tánh hay háo thắng ít nghe lời phải, https://thuviensach.vn

sợ e bị hắn mà bại binh thất trận. Ông nghĩ vậy rồi buồn lòng chăm chỉ về dinh. Ông bảo gia thần pha trà ông uống; uống chưa cạn chén thì có quân vào thưa rằng: “Bẩm quan lớn, ở trước cửa có một người lạ mặt xin vào bái kiến.”

Ông nghe vậy ông bảo ra mời vào, người ấy vừa bước vô ông nhìn kỹ thì là Lý Công Uẩn, ông mừng rỡ vô cùng vội vàng đứng dậy nghinh tiếp.

Lý Công Uẩn thấy ông vui mừng tiếp rước thì cúi đầu xá ông mà nói rằng: “Quan lớn dạy tôi đợi ba ngày thì đến dinh, mà nay đã tới bốn năm bữa rồi; tội trễ nải ấy xin quan lớn dung thứ.”

Đào Cam Mộc cười cách vui vẻ, rồi đưa tay mời Công Uẩn ngồi nơi ghế mà nói rằng: “Việc trễ nải người ta hằng có không chi trọng hệ mà tráng sĩ phòng lo. Tráng sĩ xuống đây ấy là một dịp may cho lão, mà cũng một dịp tốt cho tráng sĩ để ra công với nhà nước. Bây giờ hướng tây gần Nam chướng, lớp thì bị thổ hào làm loạn hại dân, lớp các động Nùng khuấy rối giết người cướp của, nên Thiên tử đã sắp đặt xuất binh sào diệt184, lão thì lãnh hậu quân tiếp ứng, vậy thì tráng sĩ hãy giúp lão mà lập công với nước, ba ngày nữa Bệ hạ xuất chinh, tráng sĩ có vui lòng cùng chăng hãy nói cho lão biết?”

Lý Công Uẩn là người đã chứa đầy chí khí anh hùng, để xô non tát biển cho quỷ sợ thần kinh, đã un đúc185 một lòng nghĩa hiệp để

trừ tặc cứu dân cho phải mặt trượng phu hào kiệt, nhưng hiềm vì không ai tiến cử để ra sức với triều đình, mới chịu mai một tháng ngày, chớ có ai tiến cử xuất thân thì cái mừng ấy còn mừng nào hơn. Bởi vậy bèn nghe Đào Cam Mộc nói thì phới phở thưa rằng:

“Quan lớn có lòng tiến cử tôi rất đội ơn, vậy thì tôi còn bảy anh em nữa toàn là tay võ nghệ cao cường, như quan lớn rộng lòng nạp dụng thì tôi về kêu xuống.”

https://thuviensach.vn

Đào Cam Mộc nghe nói rất mừng mà rằng: “Đặng vậy thì quý hóa lắm; thôi thì tráng sĩ hãy về cho mau mà dẫn chư vị xuống, kẻo ba ngày nữa xuất sư.”

Đào Cam Mộc nói rồi truyền quân dọn cơm nước mời Công Uẩn ăn. Ăn uống xong ông đưa cho Công Uẩn mười nén bạc để làm lộ

phí, Công Uẩn không lấy, nói rằng mình có tiền lưng rồi từ giã ông lên ngựa trở về Tam Hùng trại.

Ngựa không dừng cẳng, người chẳng buông cương, khi vừa đứng bóng, tới núi Kỳ san, Công Uẩn thấy bên đàng có suối nước, bèn xuống yên mà cho ngựa uống, rồi ngồi nơi gộp đá dựa đó mà xả

hơi, thì thấy một người tay cầm siêu, vai mang gói rất lớn ở đàng kia đi lạ.

Người ấy trạc chừng bốn mươi tuổi, cách ăn mặc lam lựu nghèo nàn, đi ngang qua Công Uẩn rồi đứng lại ngó, coi bộ dớn giác186 hãi

hùng.

Công Uẩn thấy bộ tịch người ấy thì lấy làm lạ mà hỏi rằng:

“Chú là người ở đâu mà thấy tôi làm bộ sợ sệt vậy?”

Người ấy nói: “Tôi tên là Huỳnh Văn Khuôn ở Trảng Táo gần đây, nhà nghèo khổ, vợ bịnh con đau không tiền uống thuốc; tháng trước tôi đào đất trồng khoai, tôi đặng một cái rương và cây siêu nầy. Vợ chồng tôi lấy làm mừng, giở rương ra xem thì có một bộ khôi giáp, không có tiền bạc chi ráo; hồi hôm nầy tôi nằm chiêm bao thấy một ông già biểu tôi đem vô trong chơn núi Kỳ san mà cho một người quý nhân ngồi nơi cục đá dựa mé suối, thì tự

nhiên vợ con tôi không uống thuốc cũng mạnh, mà nhà tôi lại làm ăn đặng khá. Ông già ấy có nói cách ăn mặc hình trạng cho tôi, tôi xem cậu đây thì giống như lời ông già nói không sai, vậy thì cậu làm ơn lấy giùm đồ nầy tôi rất đội ơn.”

https://thuviensach.vn

Huỳnh Văn Khuôn nói rồi để gói xuống mở ra, Công Uẩn xem thấy một bộ bạch khôi bạch giáp còn mới tinh anh, lại có một đôi võ hài rất đẹp. Công Uẩn lấy lên ngắm nghía, rồi mặc vào thì vừa vặn dường như đã đo trước vậy. Bèn mặc khôi giáp xong rồi lấy siêu lên xem thì lấy làm lạ mà ngó Huỳnh Văn Khuôn sững sờ rồi hỏi rằng: “Chú có võ dõng lắm mới xách cây siêu nầy nổi. Cây siêu nầy nặng ước hơn tám chín chục cân chớ không phải ít.”

Huỳnh Văn Khuôn nói: “Tôi không biết nó nặng bao nhiêu mà tôi cũng chẳng biết nghề võ chút nào hết, bình thường tôi chỉ có cày sâu cuốc bẫm, trồng khoai tỉa đậu mà ăn đó thôi, trừ mấy việc ấy ra thì tôi không làm cái gì nặng nề hơn nữa.”

Công Uẩn nghe nói thì lấy làm lạ, không hỏi chi nữa bèn lấy ra một nén bạc đưa cho Huỳnh Văn Khuôn mà nói: “Chú hãy cất nén bạc nầy để chi dụng, hay là cho vợ con chú uống thuốc.”

Huỳnh Văn Khuôn vì nghèo nàn lắm, nên thấy bạc rất mừng, bèn thò tay lấy rồi nói rằng: “Đây là cậu thấy tôi nghèo mà bố

thí cho tôi chớ không phải tôi bán mấy món nầy cho cậu đâu!”

Huỳnh Văn Khuôn nói rồi cúi đầu từ giã Công Uẩn mà về.

Công Uẩn thấy Huỳnh Văn Khuôn đi khuất thì thay khôi giáp gói lại, rồi xách siêu lên ngựa, thẳng về Tam Hùng trại. Đến nơi bèn thuật công việc lại cho anh em nghe, thì cả bọn rất mừng, mạnh ai nấy sửa soạn hành lý, biểu người giữ gìn trại sách, rồi kéo nhau đi.

Vó ngựa bôn ba, đường chim nhẹ tách, khát uống đói ăn, ngày đi đêm nghỉ, hai bữa đã tới dinh quan Binh bộ. Anh em cậy quân vào báo, giây phút đã thấy quan Binh bộ Đào Cam Mộc bước ra vui cười chào rước, ông thấy người nào người nấy oai phong lẫm liệt thì ông phới phở mừng thầm, liền mời hết vô trung đường rồi truyền https://thuviensach.vn

quân bày tiệc đãi đằng ăn uống. Cơn chén tạc chén thù, ông hỏi Công Uẩn việc binh thơ chiến pháp thì Công Uẩn nói lão thông187, hỏi qua việc cử quân xuất trận, Công Uẩn nói càng rành rẽ hơn nữa.

Bây giờ Đào Cam Mộc mới giựt mình mà khen thầm rằng: Không dè người tài lực dừng ấy mà mai một, quốc gia đặng người nầy đại chi hữu hạnh lắm.

Ông thầm nghĩ vậy rồi nói rằng: “Theo như lời tráng sĩ đó thì lão phu rất may mắn, vậy thì xin tráng sĩ hãy ráng công giúp nước rồi lão tâu cùng Thánh thượng gia ban quyền tước cho.”

Công Uẩn và mấy anh em thấy quan Binh bộ vui vẻ tử tế thì rất mừng thầm rồi nói rằng: “Quan lớn rộng lòng thương tới anh em chúng tôi, chúng tôi rất đội ơn quan lớn. Từ đây chúng tôi nguyện ra công đền bồi ơn nghĩa cho quan lớn; xin quan lớn đừng ái ngại điều chi, có việc gì quan lớn muốn cần dùng anh em tôi thì cứ việc sai khiến.”

Đào Cam Mộc nghe anh em Công Uẩn nói, và thấy cử chỉ thì đều biết cả thảy là người trung quân ái quốc, cho nên vui vẻ rồi để

nhiều lời, vì nước vì dân mà nói cho anh em Công Uẩn nghe.

Câu chuyện đàm đạo, chén rượu vui vầy, kéo dài cho đến tối mới bãi; Đào Cam Mộc mời anh em Công Uẩn ra tiền dinh an nghỉ, còn ông trở lại hậu đường mà căn dặn Phu nhân về việc gia đình.

Bà Nguyễn thị Phu nhân là người hiền lành, ở ăn với chồng bà giữ một lòng kính vì yêu mến; nay thấy ông tùy giá tùng chinh thì bà lo sợ mới nói cùng ông rằng: “Việc nhà, tôi giữ gìn không sao ông ngại, tôi còn lo một nỗi là ông tuổi cao tác lớn, xuất trận đề binh, chi cho khỏi dãi gió vùi sương, thức khuya dậy sớm, nhọc sức lao thân, mà thành ra bịnh hoạn thì khó lắm. Ý tôi muốn ông viết sớ

https://thuviensach.vn

tâu cùng Bệ hạ, để thế người khác tùng chinh, còn ông ở lại coi việc trào đình thì cũng có công với nước vậy.”

Ông Đào Cam Mộc nghe Phu nhân nói thì không bằng lòng, ông trợn mắt ngó bà rồi hứ một tiếng mà nói rằng: “Sao bà lại nói những lời vô vị ấy? Bà với tôi đã hai mươi năm kết nghĩa giao tình, tóc tơ buộc chặt mà sao bà không rõ ý tôi; thật bà là người chưa phải tri kỷ với tôi. Bà nói mà không biết nghĩ! Mình là người đã thọ ơn Thánh chúa gia ban đến chức Binh bộ Thượng thơ, ngày bình thường hằng lãnh tiền vua gạo nước, lộc thưởng ân ban, sao lúc quốc gia hữu sự thì co đầu rút cổ kiếm chước từ nan, làm vậy có phải là mang hổ với lương tâm, mà lại để xấu cho quần thần ố ngạo nữa chăng?

Vả lại, người phò vua giúp nước, thì nhờ lúc quốc gia hữu sự, mình ra công tảo tặc188 cứu dân, bồi đắp giang san xã tắc, thì mới biết mình là người có công với chúa, mới biết mình trả đặng nợ

nước ơn vua. Nếu không có vậy thì làm sao biết mình là người tận tâm báo quốc, là kẻ có chí thương dân. Vì thế nên ai là bực trung thần thì muốn cho chúa sai mình những việc chi, đặng mình làm cho chúa biết là người thương vua mến nước vậy. Bà nghĩ coi! Rất đỗi Bệ hạ mình vàng vóc ngọc, thiên hạ chí tôn, mà phải xuất giá thân chinh, tảo trừ tặc khấu thay, huống hồ mình là tôi lại úy tử

tham sanh189, trốn tránh ở triều để làm giá áo túi cơm, thì cái xấu, cái thẹn, cái nhơ, cái nhuốc ấy, biết để vào đâu cho hết đó bà.”

Ông nói rồi day mặt chỗ khác xem ra không đặng vui, mà có vẻ

giận.

Bà Nguyễn thị Phu nhân biết mình nói sái, nên đứng dậy khép nép xin lỗi với ông mà nói rằng: “Tôi nói vậy thật là lỗi lầm, xin ông rộng lòng dung thứ, từ rày sắp lên tôi không dám buông lời vô lối https://thuviensach.vn

nữa đâu. Thôi thì, tôi nguyện cho ông ngựa đến thành công, xuất binh đắc thắng.”

Ông Đào Cam Mộc thấy bà biết ăn năn xin lỗi, thì ông vui mừng mà dặn dò việc nọ việc kia, rồi ông mới vào phòng an nghỉ, đêm khuya thanh vắng chẳng chi, người mê giấc điệp tử quy kêu sầu.

Mõ chùa dứt tiếng công phu, gà xóm đua nhau gáy sáng, thì nghe trống đánh ba hồi vua Đại Hành đã lâm trào phân phú các quan trấn quốc, rồi ra giáo tràng kiểm điểm tam quân tướng sĩ.

Bây giờ bá quan văn võ tựu đến rất đông, kẻ thì để tiễn hành Thiên tử, người thì lo sửa soạn tùng chinh. Cha con Trịnh Hồng dược võ dương oai lãnh năm ngàn binh đi tiên phuông dẫn lộ, vua Đại Hành từ giã bá quan, đốt một tiếng pháo rồi kéo mười muôn binh, rần rần rộ rộ nhắm Hà Nam tấn phát. Kế đó Đào Cam Mộc dẫn anh em Công Uẩn và Bạch Phùng Hưng kéo năm ngàn quân đi sau tiếp ứng.

Xe lăn ngựa chạy, tướng đốc quân đi, bụi bay gió cuốn, cờ phất trống rung, ba ngày tới quận Thạch Thành, quan Thái thú Trần Nhựt Vinh ra tam kỳ lộ tiếp rước tiên phuông Trịnh Hồng, Bàng Thiết Hổ vào dinh bày tiệc đãi đằng.

Bàng Thiết Hổ là người có tính xấc xược, bèn nhảy lên ghế cao ngồi rồi thị oai nói rằng: “Ta lãnh ấn tiên phuông đi trừ cường tặc; vậy thì tặc thế dường bao quan Thái thú hãy nói ta nghe.”

Trần Nhựt Vinh là người nhu nhược hiền lành, nên không để ý về việc Thiết Hổ xấc xược, cứ êm ái trả lời rằng: “Thưa ngài, bọn Nùng xâm loạn gần ải Cẩm san lung lắm, nhưng vậy mà cũng còn xa, ngặt có Lỗ Trí Viễn ở núi Phong Vân; hắn đủ binh rồng tướng mạnh, bộ hạ nhiều người hào kiệt như Trần Bình và Nùng Du Kha, hai gã nầy võ nghệ cao cường, sức lực ít ai bì kịp. Bây giờ hắn đánh https://thuviensach.vn

phá lối miền Phủ Lý cách đây không bao xa, tôi cho người thám dọ

kỹ càng, nên mới viết sớ về tâu cùng Thiên tử đó.”

Trịnh Hồng nghe Trần Nhựt Vinh nói thì cười rồi hỏi: “Quan Thái thú? Ông biết giặc hung hăng dường ấy sao ông không đề

binh xuất trận, đánh đuổi kẻ giặc đi, ông lại trốn tránh ở huyện mà chờ lãnh lương nhà nước, là nghĩa lý gì vậy hử?”

Trần Nhựt Vinh lắc đầu mà nói: “Ngài nói vậy, tôi e ngài chưa nghĩ kỹ, nếu ngài nghĩ kỹ thì ngài biết là bực văn quan trấn đây để

dạy dân về lễ nghi phong hóa, không phải để đánh giặc giao phuông, đã vậy binh cô lương thiểu thì làm sao mà đánh cho lại kẻ nghịch.

Hai đàng còn đương luận biện thì đại binh của vua Đại Hành đã kéo tới! Quân vào báo, Trần Nhựt Vinh và cha con Trịnh Hồng lật đật nghinh tiếp.

Vua Đại Hành hỏi công cuộc giặc giã thời Trần Nhựt Vinh tâu hết mọi việc cho vua nghe.

Vua Đại Hành nổi giận sai cha con Trịnh Hồng lập tức dẫn binh đi sào diệt; còn vua lục thục190 theo sau, rồi kế đạo binh Đào Cam Mộc nối gót.

Cha con Trịnh Hồng đi vừa khỏi Phủ Lý thì gặp bá tánh già trẻ gái trai kéo nhau chạy đến rất đông. Người nào người nấy xem ra tuồng kinh hãi sợ sệt. Thiết Hổ biểu quân bắt lại hỏi, bọn thổ dân nói rằng: “Giặc Đại vương Lỗ Trí Viễn cướp giết thiên hạ rất dữ.”

Bọn thổ dân nói vừa dứt thì nghe chiêng trống vang rền quân gia hét dậy, bọn dân hoảng hồn hè nhau chạy hết, Bàng Thiết Hổ

thấy vậy thì đốc quân giục ngựa xốc tới để cự địch. Qua khỏi nổng, tới đồng trống, thì thấy đàng trước binh gia rần rộ không biết https://thuviensach.vn

bao nhiêu mà kể; Bàng Thiết Hổ là đứa háo thắng, ít hay dè dặt nên cỡi ngựa đương tiên kéo quân xốc tới.

Bên kia Lỗ Trí Viễn xem thấy thì sai Nùng Du Kha và Trần Bình dẫn ba ngàn binh xuất chiến. Hai tướng vâng lịnh dẫn quân xốc tới, Nùng Du Kha thấy Thiết Hổ thì hét lên một tiếng rồi huơi mác giao chiến.

Thiết Hổ lẹ tay lấy thương đỡ mác rồi đánh với Nùng Du Kha rất kịch liệt. Trần Bình thấy Nùng Du Kha đánh với Thiết Hổ đã lâu mà chưa thắng nổi thì cả giận hét lớn lên rồi huơi song chùy áp vô trợ lực với Nùng Du Kha.

Bàng Thiết Hổ tuy là võ nghệ cao cường, nhưng không thể địch nổi cùng hai tên dõng tướng ấy; nên lần lần mồ hôi ướt giáp, đâu đặng giây phút nữa, thì quày ngựa chạy dong.

Trịnh Hồng thấy Bàng Thiết Hổ bại trận, thì kinh hồn kéo binh chạy thối hậu rất mau, dường như bầy chồn gặp cọp rượt.

Nùng Du Kha và Trần Bình thấy vậy thừa thế dẫn quân rượt theo sát hại binh của Trịnh Hồng hết ba bốn trăm mạng. May đâu đại binh Thiên tử kéo đến đánh thối bọn nghịch, nếu không thì cha con Trịnh Hồng cũng khó bề thoát nạn.

Lỗ Trí Viễn thấy binh trào đến tiếp, thì truyền quân bắn xả

qua, tên bay như mưa bất191. Bên trào cũng bắn trả lại rồi hai đàng đình binh lập trại. Vua Đại Hành kêu cha con Trịnh Hồng đến quở

thì Trịnh Hồng tâu dối rằng: “Chúng tôi muốn dụ địch chớ

không phải bại trận, nếu Bệ hạ không đến kịp thì trong giây phút cha con tôi giết chúng nó hết.”

Vua Đại Hành nghe tâu thì ngỡ là thiệt nên tha tội, còn các quan hộ vệ thì cười thầm, biết cha con Trịnh Hồng tâu dối.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI LĂM

Binh triều bị Tri Viễn thất bại,

Tướng giặc gặp Công Uẩn vong thân

Vua tôi tề chỉnh, khôi giáp đàng hoàng, gươm giáo hai hàng quân gia bốn mặt, Đại Hành phán cùng chư tướng rằng: “Trẫm nghe Lỗ

Trí Viễn võ nghệ cao cường, lại thuộc binh thơ chiến pháp; trẫm muốn xem tài lực hắn dường bao, vậy thì cả thảy chư tướng theo trẫm ra trận, để thử tài cùng hắn một phen cho biết.” Vua Đại Hành phân phán vậy rồi truyền quân đốt ba tiếng pháo, kéo chư tướng xuất dinh khiêu chiến.

Lỗ Trí Viễn nghe quân báo bèn dẫn Nùng Du Kha, Trần Bình và năm tên biên tướng xuất chiến.

Vua Đại Hành đứng trên gò đất cao xem thấy, bèn bảo Ngô Sĩ

Thành ra oai đối lũy. Ngô Sĩ Thành đặng lịnh đề thương xuất trận, bên kia Lỗ Trí Viễn sai Trần Bình đối địch. Hai tướng đánh nhau rất hăng hái, thương qua giáo lại, lui tới vào ra, có mười lăm phút thì Trần Bình bại trận.

Ngô Sĩ Thành rất mừng bèn giục ngựa đuổi theo, Nùng Du Kha hét lên một tiếng như trời sét rồi huơi hai mác cản Ngô Sĩ Thành mà đánh.

Ngô Sĩ Thành thấy tướng mạo Nùng Du Kha dữ tợn, và nghe tiếng hét rất lớn, thì có ý nể oai nên đánh chưa đặng mấy hiệp đã bại tẩu trở về, Nùng Du Kha giục ngựa đuổi theo, vua Đại Hành thấy thế bèn sai Phạm Tử Trọng tiếp chiến.

https://thuviensach.vn

Phạm Tử Trọng đánh với Nùng Du Kha có dư trăm hiệp. Nùng Du Kha càng đánh càng hăng, làm cho Phạm Tử Trọng mồ hôi nhỏ giọt coi mòi sút sức. Vua Đại Hành thấy thế sợ Tử Trọng ngộ hại, bèn sai Bàng Thiết Hổ trợ chiến. Bàng Thiết Hổ vâng lịnh giục ngựa xông ra, bên kia Lỗ Trí Viễn xem thấy bèn kéo chư tướng áp tới cản đánh, Bàng Thiết Hổ giao đấu ngựa với Trí Viễn trong giây phút, thì bị Trí Viễn đâm một giáo vô vai, Bàng Thiết Hổ cúi đầu ôm ngựa chạy dông.

Vua Đại Hành thấy vậy biết trận không hiền bèn kéo hết chư

tướng ra đại chiến; bây giờ hai bên đánh nhau long trời động đất, cỏ nát cây rung, Lỗ Trí Viễn thật là một tay kiện tướng, bèn đông xung tây đột, giây phút thì sát tử hết bốn tên biên tướng của vua Đại Hành rồi tiếp chiến với vua Đại Hành rất kịch liệt.

Vua Đại Hành là tay chinh chiến, võ nghệ ít người bì kịp, nhưng đánh với Lỗ Trí Viễn thì cũng không thể đánh lại; nên lày quày rồi cũng hồi mã bại tẩu; bây giờ bên quân triều đã tán loạn, Phạm Tử

Trọng cự không lại Nùng Du Kha cũng quày ngựa chạy dông.

Lỗ Trí Viễn thừa thế xua binh đuổi theo sát hại quân triều vô số. Lúc nguy cấp ấy một tướng bạch khôi bạch giáp, cỡi ngựa bạch tay cầm siêu xông vào sát tử quân Lỗ Trí Viễn rất dữ, bảy tên biên tướng của Lỗ Trí Viễn vây tướng ấy mà đánh xong đánh không lại giây phút bị tướng ấy sát tử hết năm mạng. Nùng Du Kha thấy vậy bèn áp ra cản đánh, giây phút thì Trần Bình xông vào trợ lực. Trần Bình lày quày bị tướng ấy chém một siêu đầu rơi xuống ngựa, Lỗ

Trí Viễn thấy vậy nổi giận bèn lướt tới cự địch, đánh đặng vài trăm hiệp bị tướng ấy huơi siêu nhắm cần cổ chém sả xuống, Lỗ Trí Viễn lẹ mắt cúi đầu thì lưỡi siêu vớt nhằm kim khôi văng dưới đất nát tan, Lỗ Trí Viễn kinh hồn giục ngựa chạy dông.

https://thuviensach.vn

Vua Đại Hành xem thấy bèn xua binh trở lại chém giết bọn quân của Lỗ Trí Viễn không biết bao nhiêu mà kể.

Lỗ Trí Viễn chạy một đỗi rồi truyền quân bắn xả trở lại, quân triều thấy tên như mưa thì đình bộ không dám xốc tới, vua Đại Hành thấy vậy truyền lịnh đồn binh lập trại; rồi hội các quan hộ

giá và chư tướng lại mà nói rằng: “Ta không dè Lỗ Trí Viễn tài lực dường ấy, môn hạ lại có nhiều kẻ anh hùng; nếu không có tướng bạch khôi bạch giáp ra tay thì chắc phải bại binh chết tướng chớ

chẳng không. Vậy chớ hàng chư tướng có ai biết tướng ấy thuộc về

đội nào, hay là ở đâu đến cứu chăng?”

Hàng chư tướng nghe Thiên tử hỏi, cả thảy đều lắc đầu không biết đâu mà tâu. Vua Đại Hành thấy chư tướng ngơ ngẩn thì hỏi một lần nữa rằng: “Sao các ngươi làm thinh không trả lời cho trẫm biết?”

Chư tướng nghe quở cả thảy đều quỳ xuống tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ, trong đội ngũ của thần không có người ấy, mà bấy lâu chúng tôi không thấy ở đâu nữa.”

Vua Đại Hành nghe vậy lấy làm lạ, rồi cúi đầu thầm nghĩ: Không biết gã nầy ở đâu mà xem tướng mạo phi thường, tài lực chẳng khác tướng trời giáng thế. Vua Đại Hành đương suy nghĩ thì có quan hậu quân Đào Cam Mộc bước vào, vua Đại Hành không để

Đào Cam Mộc làm lễ, vội vàng cho ngồi rồi hỏi: “Trẫm hỏi quan Binh bộ hãy nói thiệt cho biết! Vậy chớ đội ngũ của khanh có người nào bạch khôi bạch giáp không?”

Đào Cam Mộc nghe Thiên tử hỏi thì ngẫm nghĩ rồi quỳ xuống tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ thần thường thấy Bạch Phùng Hưng mặc bạch khôi bạch giáp; còn bao nhiêu chư tướng thần mới tuyển vào không biết có mặc bạch khôi bạch giáp chăng thần chưa rõ...”

https://thuviensach.vn

Vua Đại Hành ngẫm nghĩ biết Bạch Phùng Hưng không có tài lực dường ấy nên mới phán rằng: “Vậy thì khanh hãy về trại biểu chư

tướng của khanh mặc khôi giáp đến đây cho trẫm xem.”

Đào Cam Mộc vâng lịnh về trại truyền chư tướng mặc khôi giáp hẳn hòi cho ông xem. Bảy người anh em của Công Uẩn không ai có khôi giáp, chỉ một mình Công Uẩn mặc bạch khôi bạch giáp đó thôi.

Đào Cam Mộc xem tướng mạo Công Uẩn có mặc khôi giáp vào thì lấy làm khen rằng: Người nầy không phải tầm thường; nếu Thiên tử trọng dụng, chắc sau bờ cõi cũng đặng an, dân gian đều lạc nghiệp. Ông Đào Cam Mộc khen thầm vậy rồi dẫn hai người đi chầu Thiên tử.

Bây giờ vua Đại Hành còn ngồi nơi trướng mà nghĩ suy về việc đánh Lỗ Trí Viễn, thì Đào Cam Mộc dắt Lý Công Uẩn và Bạch Phùng Hưng vào quỳ dưới trướng rồi Đào Cam Mộc tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ, đội ngũ của thần chỉ có Bạch Tướng quân đây và Lý Công Uẩn là người mới nhập đội của thần, mặc bạch khôi bạch giáp đó thôi.”

Vua Đại Hành biểu Đào Cam Mộc ngồi nơi ghế còn hai người kia thì đứng cho vua xem. Đại Hành xem tướng mạo và cách ăn mặc của hai người thì giống nhau, nên ngẩn ngơ suy nghĩ rồi hỏi rằng:

“Nhị khanh? Ngày hôm qua ai đã cứu giá, đánh thối bọn Lỗ Trí Viễn đó hãy nói cho trẫm nghe rồi trẫm trọng thưởng?”

Bạch Phùng Hưng là người giả dối xảo trá nghe Thiên tử hỏi vậy thì lật đật quỳ xuống tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ; hôm qua thần vừa đến thấy bọn Lỗ Trí Viễn hành hung thần mới nổi giận ra oai tận sát chúng nó một phen cho chúng nó kinh tâm táng đởm, đặng để

cho Thánh hoàng ra tay trừ diệt.”

Vua Đại Hành thường đã biết tài Bạch Phùng Hưng nghe tâu vậy thì không lấy gì là tin; nhưng thấy Công Uẩn đứng làm thinh, https://thuviensach.vn

không có lấy một lời biện bạch, thì ngài không hạch hỏi chi, rồi bãi chầu cho ba người về trại.

Anh em Công Uẩn thấy Công Uẩn chầu vua về thì xúm lại hỏi thăm; Công Uẩn vừa cười vừa đem câu chuyện của Bạch Phùng Hưng tâu với Thiên tử nói lại cho anh em nghe.

Đào Quỳ có tánh lỗ mãng nóng nảy nghe Công Uẩn nói thì nổi giận bèn hự lên một tiếng rồi trợn mắt mà nói lớn rằng: “Sao anh nhịn thua nó mà làm thinh đi không tâu lại cho Thiên tử nghe. Tôi coi thằng đó có tánh xấc xược, chớ không có tài lực gì; nếu ai cầm đầu cho tôi tỉ thí với nó thì tôi giựt đầu nó như chơi.”

Đào Quỳ nói vừa dứt thì quan Binh bộ bước vào vừa cười vừa nói:

“Nãy giờ lão nghe chư vị nói rồi, vậy thì Lý đội trưởng hãy thuật hết việc cứu giá lại lão nghe.”

Lý Công Uẩn thưa rằng: “Khi ngài vừa đình binh lập trại thì tôi có nghe đàng trước Thiên tử dẫn chư tướng xuất chiến với Lỗ Trí Viễn, tôi muốn xem tài Lỗ Trí Viễn dường bao nên tôi lén ngài để đi dọ

thám. Ai ngờ vừa đến thì thấy Thiên tử đã bại binh, tôi mới ra sức đánh thối bọn ấy. Thưa ngài đó là một điều tôi phạm phép không thưa trước mà trốn đi xin ngài dung thứ.”

Đào Cam Mộc nghe Công Uẩn nói thì phới phở lòng mừng mà nói rằng: “Lý đội trưởng, có tội gì mà xin tội, đó là một cái công lớn của đội trưởng, rồi đây lão sẽ tâu cho Thiên tử hay.”

Lý Công Uẩn nghe Đào Cam Mộc nói, để thưa lại với Thiên tử thì không bằng lòng, thì vội vã thưa rằng: “Xin quan lớn đừng tâu đi tâu lại với Thiên tử làm chi mà sanh ra thù oán; Bạch Tướng quân muốn mạo công, thì để người mạo công, việc chinh chiến còn nhiều ngày không phải trong một trận mà thành công đặng. Rồi https://thuviensach.vn

đây Bạch Tướng quân có tài hay không thì có lẽ Thiên tử cũng biết cần gì quan lớn phải biện bạch làm chi.”

Đào Cam Mộc nghe những lời trượng phu quân tử của Lý Công Uẩn thì khen thầm là người có cái thái độ rộng dung; nên cười rồi nói rằng: “Đội trưởng nói vậy thì lão rất khen, nhưng rồi đây lão sẽ

làm cho ra cái mặt những đứa khi quân dối chúa, mạo nhận công người, để cầu ban thọ thưởng”. Đào Cam Mộc nói rồi từ giã anh em Công Uẩn mà trở về tư trại.

Quân gia tuần phòng nghiêm nhặt, trại sách sấp đặt đàng hoàng, trên hổ trướng một người ngồi dựa ghế, đầu đội anh ngoan có giắt lông trĩ, mình mặc chiến bào, nước da hồng hồng, mày to mắt lớn; ngồi chống tay lên hàm, đôi mày khi nhướng như chau xem ra vẻ mặt đầy tràn muôn ngàn tư tưởng nghĩ suy. Đây là Lỗ Trí Viễn, ngày hôm qua thất trận rồi lui lại đồn binh lập trại, thì nghĩ

tới người bạch khôi bạch giáp làm chàng bại binh thất trận, thì chàng nổi giận trợn mắt cắn răng. Nghĩ tới Trần Bình tử trận thì chàng thở ra chắc lưỡi mày mặt buồn xo. Chàng nghĩ suy buồn bực một hồi nói với Nùng Du Kha rằng: “Ta nhắm thế binh trào rất mạnh; lại có tướng bạch khôi bạch giáp lợi hại vô cùng, không biết tướng ấy tên họ là chi mà võ nghệ cao cường chúng ta chưa có người nào địch nổi.” Lỗ Trí Viễn nói đến đây thì thở dài gương mặt lộ ra vẻ

buồn thảm.

Nùng Du Kha thấy vậy thì nói rằng: “Đại vương chớ lo! Vả ngày hôm qua chúng ta thất trận đó là tại chúng ta vì thắng mà đánh càn tới, không đề phòng, nên mới bị tướng ấy mà phải thất trận vậy; chớ từ đây hễ có xuất chiến thì mình phải đề phòng trước, tôi tưởng không lẽ bị tướng ấy nữa. Nói cùng mà nghe, việc giao phuông đấu nhẩn, thắng bại là lẽ thường, hơi đâu mà Đại vương buồn rầu lo liệu.”

https://thuviensach.vn

Lỗ Trí Viễn lắc đầu mà nói: “Ta cũng biết hai bên đánh nhau thắng bại là sự thường; nhưng ta buồn là buồn ta với Trần Bình kết nghĩa giao tình, thệ có đồng sanh đồng tử. Từ ấy đến nay đã bảy tám năm, cùng nhau cọng sự, nay Trần Bình sa cơ tử trận, thì ta hồi tưởng lại cái bức tranh hội ngộ, những khi chung trà, những lúc đàm văn luận võ thì ta động lòng thương xót; ta tính thế nào ta trả

thù báo oán cho bạn ta thì ta mới yên lòng thỏa dạ đặng. Còn ta lo là lo ta có giao chiến với tướng bạch giáp ấy, ta biết sức hắn rồi; nếu dụng lực mà đánh với hắn thì không thể nào đánh lại, cho nên ta lo tìm phương chi kế chi mà trừ hắn mới đặng.”

Lỗ Trí Viễn nói đến đây thì ngẫm nghĩ giây phút rồi nói rằng:

“Bây giờ Tướng quân hãy lựa cho ta vài tên quân lanh lợi mau mắn, đặng ta sai đem thơ lên Mộc Giác trại cho Phu nhân ta là Tiết Phi Hồng mà thỉnh nàng xuống đây, đặng nàng hiệp lực với ta mà diệt trừ binh trào mới đặng. Bởi nàng có vài ngàn lâu la vừa nam vừa nữ, lại còn năm tên kiện tướng, người nào cũng giỏi. Nàng có nuôi một bầy chó săn bảy tám chục con, khi nàng có đối địch với ai thì nàng thả bầy chó ấy ra, nó cắn quân nghịch phải chết.”

Lỗ Trí Viễn nói rồi viết thơ thì hai tên quân đã đến. Lỗ Trí Viễn đưa thơ cho hai tên quân, biểu phải đi lập tức.

Hai tên quân lãnh thơ rồi bái từ, nhắm Mộc Giác trại bôn ba trực chỉ.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI SÁU

Đặng thơ chồng, Tiết Phi Hồng đề binh, Mưu cướp trại, Lỗ Trí Viễn bại binh

Nắng hanh liễu úa hoa xào, gió đánh ong rời bướm rã; chim rẽ

bạn chơn trời dật dã, gối chích người trong trướng ngẩn ngơ. Từ khi Lỗ Trí Viễn hành binh xâm loạn Lê triều tới giờ, thì cái hương phòng của nàng Tiết Phi Hồng đã vắng giọng anh tiếng yến trò chuyện, đã bặt dạng người bóng bạn tới lui; cho nên nàng Tiết Phi Hồng có ý ngày trông đêm đợi cho chàng thắng trận thành công, đặng cùng nhau chung cùng hiệp mặt.

Nàng Tiết Phi Hồng vì trông tin chồng, nên buồn bực cứ ở

trong tư phòng, không hay ra ngoài mà tập luyện binh gia; mỗi việc gì thì nàng giao cho mấy tay biên tướng điều đình sắp đặt.

Tiết Phi Hồng còn đương ngơ ngẩn trong cái cảnh buồn bực đợi trông, thì có con thị tì chạy vào thưa rằng: “Có hai tên quân của Đại vương sai về, xin vào bái kiến nương nương.”

Tiết Phi Hồng nghe thị tì thưa thì nàng rất mừng, liền vội vàng thay xiêm đổi áo, rồi lật đật bước ra han hỏi.

Hai tên quân thấy Tiết Phi Hồng thì quỳ xuống, dưng thơ lên mà thưa rằng: “Đại vương sai hai tôi đem thơ cho nương nương, xin nương nương khai khán.”

Tiết Phi Hồng bảo quân đứng dậy, rồi lấy thơ giở ra xem, thấy thơ ấy như vầy:

Lỗ Trí Viễn ký thơ ư hiền thê Tiết Phi Hồng tường lãm: https://thuviensach.vn

“Từ ngày rẽ yến chia anh cử binh xâm loạn, tôi quyết ra tay tóm thâu thổ võ, mà làm một người cho xứng đáng với cái phẩm giá của Phu nhân. Nhưng, bước đường hành động nhiều nỗi gay go, nhọc sức lao công mà chưa có cái mảy may nào toại chí. Vì vậy nên cô nhạn hãy còn ngẩn ngơ nơi đầu gành cuối bãi chưa về đặng mà dựa kề bên vẻ ngọc gót sen.

Phu nhân ôi! Cái cảnh ngộ của tôi nó còn trắc trở như vậy, mà bây giờ nó lại càng nguy hiểm hơn nữa! Bị binh triều đánh tại Mã Gia cang, trước binh ta thắng đặng một trận, rồi kế thất liền nơi đó, đến đỗi phải chết một người bạn yêu là Trần Bình, còn quân thì tử

trận rất nhiều; xem thế nguy cấp lắm. Vậy thì xin Phu nhân niệm tình tơ tóc, tưởng nghĩa gối chăn, hễ xem thơ nầy thì mau mau đề binh cứu cấp, nếu chậm trễ thì họa kia chẳng nhỏ đó Phu nhân!”

Tiết Phi Hồng xem thơ rồi thì cái mặt đào hoa tươi tốt kia bỗng nhiên có vẻ hãi hùng kinh sợ; nàng lật đật ra Tựu Nghĩa đường đánh ba hồi trống thì thấy Đỗ Mậu Xa, Lâm Tái Tái, và mấy người cai quân kéo tới rất đông. Tiết Phi Hồng đem việc chồng thất trận thuật lại cho chư tướng nghe, rồi nàng bảo chư tướng lập tức kiểm điểm xuất binh đi giải cứu.

Cờ phất trống rung lừng lẫy lòng trời núi dội. Voi đi ngựa chạy vày vò cỏ nát bụi bay; bây giờ con đường Mộc Giác Lâm đương yêm ái thanh tịnh hóa ra ồn ào náo nhiệt phi thường, nàng Tiết Phi Hồng mình mặc chiến bào rực rỡ, đội mão bạch điệp sáng ngời, có giắt lông trĩ lòng thòng, tay cầm trường thương, diện mạo nghiêm trang, oai phong tráng lệ, nhan sắc tuy chẳng tuyệt trần chớ cũng mặn mà xinh đẹp.

Tiết Phi Hồng ngồi trên lưng voi đốc sức tam quân tướng sĩ, bôn ba lướt dậm sơn xuyên, chăm chỉ Thạch Thành tấn phát. Mặt https://thuviensach.vn

trời xế bóng thì đã tới nơi, Lỗ Trí Viễn và Nùng Du Kha dắt chư

tướng ra đường nghinh tiếp. Vào trại Tiết Phi Hồng hỏi tình hình binh Lê. Lỗ Trí Viễn đem công cuộc chinh chiến từ đầu tới đuôi thuật cho nàng nghe; nàng nghe rồi liền mỉm cười mà nói: “Nếu chúng nó là người trên trời rớt xuống thì sợ, chớ như kẻ phàm phu thì tôi cho chó ăn chúng nó cũng chết cần gì tôi phải ra tay.”

Lỗ Trí Viễn nghe vợ nói những lời khí phái vậy thì mừng thầm; nhưng còn e một tướng bạch giáp nên vừa cười vừa nói rằng: “Phu nhân nói vậy tôi nghe có cái khí phách anh thư, nhưng việc hành binh xuất trận Phu nhân phải đề phòng cẩn thận mới đặng. Bởi trong đạo binh nhà Lê có một tướng thanh niên võ dõng cao cường, lúc ta đương thắng trận bị hắn xông vào giết quân sát tướng, chẳng khác như cọp vào bầy chồn, ta hết sức căn ngăn mà căn ngăn không lại phải bại trận lui binh như vầy đó Phu nhân.”

Tiết Phi Hồng nghe chồng nói vậy nàng không lấy gì tin, nàng ngồi ngẫm nghĩ giây phút rồi gục gặc đầu mà nói nhỏ rằng: “Tôi tưởng binh Lê ỷ thắng trận không hay đề phòng, tối đêm nay phu quân dẫn đạo binh chờ tới canh ba lén kéo qua tay trái rồi nghe pháo nổ, thì xông vào cướp trại chúng nó; còn Nùng Tướng quân cũng dẫn một đạo binh nhắm bên tay mặt hễ nghe pháo nổ thì xông vào cướp trại, làm vậy chắc sao cũng đặng thành công chớ chẳng không?”

Lỗ Trí Viễn và Nùng Du Kha nghe Tiết Phi Hồng nói thì cả hai đều mừng thầm mà nói rằng: “Phu nhân bày kế ấy thật hay, đêm nay chúng ta nỗ lực một trận cho bọn nó biết mặt.” Hai người nói rồi đi tuyển binh chờ đến canh ba hành sự.

Trời xanh lồng lộng, mây bạc lơ thơ, bầy chim kêu bạn bơ vơ, luồng gió rung cây tê tái; trước trại hậu quân, anh em Công Uẩn ngồi đàm đạo việc binh cơ chiến sách, bỗng nhiên Công Uẩn ngó lên trời, thấy một vừng mây đen thấp thoáng trên trại binh Thiên https://thuviensach.vn

tử. Công Uẩn giựt mình rồi đánh tay192 coi. Coi xong day lại nói với anh em rằng: “Tối đêm nay nay có giặc đến cướp trại Thiên tử; vậy thì anh em ta hãy vào thưa cho quan Hậu quân hay, coi ngài liệu lẽ

nào.”

Công Uẩn nói rồi dắt anh em thẳng vào trại chánh của Đào Cam Mộc. Lúc ấy Đào Cam Mộc đương ngồi nghĩ nghị một mình về

công cuộc Bạch Phùng Hưng gian trá; thì thấy anh em Công Uẩn đi vào, ông đứng dậy tiếp rồi biểu anh em Công Uẩn đồng nhau an vị. Ông ngó diện mạo Công Uẩn thì biết muốn nói điều gì nên ông vội vã hỏi rằng: “Đội trưởng vào đây có điều chi chỉ vẽ cho lão chăng?”

Công Uẩn thưa rằng: “Vì có điều quan hệ cho tánh mạng tam quân, nên tôi mới vào thưa cho quan lớn biết.”

Ông Đào Cam Mộc nghe nói kinh hoàng, không biết việc gì, lật đật hỏi rằng: “Việc chi mà quan hệ, đội trưởng hãy nói cho lão nghe.”

Công Uẩn thưa rằng: “Xin quan lớn hãy bước ra trước đây, ngu hạ

chỉ cho quan lớn xem rồi ngu hạ sẽ thưa cho quan lớn rõ.”

Ông Đào Cam Mộc nghe Công Uẩn nói, liền vội vàng đứng dậy bảo Công Uẩn đi. Ra trước trại, Công Uẩn lấy tay chỉ vừng mây đen thấp thoáng trên trại vua Đại Hành mà nói rằng: “Quan lớn xem vừng mây đen đây thì rõ.”

Ông ngó lên thấy vậy hay vậy, chớ không biết trong đó có điều gì quan hệ, nên hỏi Công Uẩn rằng: “Vừng mây đen lão thấy đó mà lão không biết làm sao nó quan hệ tới tánh mạng tam quân, xin đội trưởng hãy giải phân cho lão biết.”

Ông ngó lên thấy vậy hay vậy, chớ không biết trong đó có điều gì quan hệ, nên hỏi Công Uẩn rằng: “Vừng mây đen lão thấy đó mà https://thuviensach.vn

lão không biết làm sao nó quan hệ tới tánh mạng tam quân, xin đội trưởng hãy giải phân cho lão biết.”

Công Uẩn gặc đầu mà nói: “Quan lớn coi cái vừng mây đó thì hiểu! Hai vòi đen, một cái từ Nam kéo đến, một cái từ Tây kéo qua, rồi hiệp lại một vừng u ám che lấp một khoảnh trời xanh. Trong vừng mây đen (hắc khí) cuộn cuộn ấy là tặc; còn thanh thiên bị ám ấy là Thiên tử bại binh, hai cái vòi mây ấy là hai đạo binh hướng Nam hướng Tây xâm nhập, thế thì đêm nay có bọn giặc đến cướp trại Thiên tử, vậy thời quan lớn đi chầu Bệ hạ coi Bệ hạ có rõ thấu cơ gian của bọn giặc chăng? Như Bệ hạ không rõ thì quan lớn hãy tâu cho Bệ hạ hay đặng Bệ hạ điều binh ngăn cản.”

Đào Cam Mộc nghe Công Uẩn nói, ông hoảng hồn từ giã anh em Công Uẩn mà đi thẳng qua trại vua Đại Hành.

Bây giờ ngoài trại đèn đuốc sáng giăng, quân canh nghiêm nhặt, trong trướng quan quân chầu chực, thánh chúa luận bàn, thì có ngự

lâm quân vào tâu rằng: “Quan Hậu quân Binh bộ xin vào diện thánh”. Vua Đại Hành truyền lịnh thỉnh vào; quan Binh bộ Đào Cam Mộc bước vô quỳ trước mặt Đại Hành mà tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ!

Bệ hạ có để ý nghĩ đến đêm nay ra sao không?”

Vua Đại Hành nghe ông Đào Cam Mộc tâu thì lấy làm lạ, suy nghĩ giây phút rồi ngó trân Đào Cam Mộc mà hỏi rằng: “Quan Binh bộ hỏi trẫm vậy, trẫm không biết đâu mà trả lời, vì trẫm thấy dinh trại đàng hoàng, quân canh nghiêm nhặt, bọn giặc bại binh, tưởng không dám đến, thế thì đêm nay trẫm không để ý gì lo ngại cả.”

Đào Cam Mộc nghe vua Đại Hành nói vậy thì ông lấy làm lo sợ, không biết những lời Công Uẩn nói đó có quả thiệt vậy chăng? Nếu quả thì mình hữu công mà cũng là một dịp tiến cử Công Uẩn; bằng lời Công Uẩn nói không đúng thì mình bị tội khi quân. Vì nghi ngại https://thuviensach.vn

ấy mà ông lưỡng lự nửa muốn tâu mà nửa muốn không, làm cho cái bộ tướng của ông Thiên tử dòm thấy lấy làm lạ mà hỏi rằng:

“Quan Binh bộ hỏi trẫm nhưng trẫm không biết, vậy chớ quan Binh bộ có biết điều chi thì tâu cho trẫm nghe.”

Ông Đào Cam Mộc nghe vua hỏi vậy thì không dám làm thinh, ông phải tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ, có tên đội trưởng của thần là Lý Công Uẩn xem thiên văn, biết đêm nay có bọn giặc đến cướp trại Bệ hạ, cho nên thần diện thánh là để tâu cho Bệ hạ hay đặng lập mưu khử trừ bọn nó.”

Vua Đại Hành là người đã từng đối lũy xông phuông, có đọc binh thơ chiến pháp, nên ngài nghe Đào Cam Mộc tâu thì trầm ngâm nghĩ nghị, rồi tỉnh ngộ lại mà cho là thật; ngài biểu Đào Cam Mộc ngồi rồi ngài nói rằng: “Lời khanh tâu đó trẫm tưởng có khi đúng, vậy thì phải tương kế tựu kế mà giết chúng nó một trận nữa mới xong.”

Vua Đại Hành nói rồi truyền quân đòi Ngô Sĩ Thành, Phạm Tử

Trọng, Bàng Thiết Hổ, Bạch Phùng Hưng.

Bốn tướng vâng lịnh đến nơi quỳ trước vua mà chờ lịnh. Vua Đại Hành phán rằng: “Bàng Tướng quân hãy dẫn một ngàn binh ra khỏi trại chừng vài trăm thước rồi mai phục bên tả trại, hễ nghe tiếng pháo thì kéo binh vô trợ chiến, phải đi trong lúc canh hai không nên để trễ.”

Bàng Thiết Hổ lãnh mạng rồi lo điểm binh mai phục, vua Đại Hành lại kêu Bạch Phùng Hưng mà nói rằng: “Khanh hãy dẫn một ngàn binh kéo ra khỏi trại, cũng chừng vài trăm thước rồi mai phục bên phía hữu, nghe pháo nổ thì kéo binh vô trại tiếp ứng.”

Bạch Phùng Hưng vâng lịnh rồi lo điểm binh ra đi; vua Đại Hành lại sai Phạm Tử Trọng và Ngô Sĩ Thành, mỗi người năm trăm quân ẩn https://thuviensach.vn

hai bên trong trại, chờ bọn giặc xông vào thì nhảy ra ngăn đánh.

Hai tướng vâng lịnh đi lo sắp đặt, vua Đại Hành lại truyền quân nai nịt hẳn hòi, rồi nằm hai bên giả đò ngủ để chờ bọn giặc vào sẽ

dậy mà tận sát chúng nó. Vua Đại Hành sắp đặt xong xả rồi biểu Đào Cam Mộc về trại chờ khi tiếp ứng.

Ông Đào Cam Mộc về trại thuật công cuộc lại cho Công Uẩn nghe, Công Uẩn suy nghĩ giây phút rồi nói rằng: “Bệ hạ bày trí vậy thì cũng hay, nhưng Lỗ Trí Viễn là người túc trí đa mưu, nó đi cướp trại thế nào cũng phân ra bốn đạo, hai đạo xông vào trước, như thất thời còn hai đạo ở ngoài kéo vô giải cứu; cớ ấy nên sợ Bệ hạ chưa thắng đặng nó.”

Ông Đào Cam Mộc nghe nói thì có ý lo liền hỏi Công Uẩn rằng:

“Thế thì bây giờ đội trưởng tính cách nào mà trừ khử chúng nó?”

Công Uẩn thưa rằng: “Tuy chúng nó đa mưu túc trí mặc dầu, mà tôi cũng có thể đánh tan chúng nó đặng. Bây giờ quan lớn cấp cho tôi vài ngàn binh để tôi sắp đặt mà giết chúng nó một trận nữa.”

Đào Cam Mộc nghe nói rất mừng, vội vàng truyền lịnh cấp cho Công Uẩn hai ngàn binh, Công Uẩn kêu Tiền Thanh và Trần Vân Mộng mà nói rằng: “Hai em hãy dẫn một ngàn binh kéo qua hướng Đông cách trại Bệ hạ chừng năm trăm thước mà mai phục, nhưng phải dọ thám cho kỹ cang, thấy đạo binh thứ nhứt của chúng giặc xông vào, thì cứ việc đứng im đến chừng đạo binh thứ nhì của chúng giặc xông vào thì chừng ấy mới kéo ra cản đường mà đánh.”

Tiền Thanh, Vân Mộng, hai người vâng lịnh kéo binh đi. Công Uẩn lại biểu Tần Mạnh Duy, Châu Phước Nghĩa rằng: “Hai em hãy dẫn một ngàn binh qua hướng Tây cách trại Bệ hạ cũng chừng lối năm trăm thước mà mai phục. Việc hành động cũng như trước vậy, cũng chờ đạo binh thứ nhì của giặc đến thì ra cản đánh.”

https://thuviensach.vn

Phơi phới sương bay, hiu hiu gió thổi; lúc ấy độ lối canh ba, Lỗ

Trí Viễn với vợ là Tiết Phi Hồng hội chư tướng để sắp đặt đi cướp trại. Lỗ Trí Viễn nói rằng: “Kế cướp trại của Phu nhân tính thật là hay; nhưng bây giờ phải làm như vầy thì mới lưỡng toàn kỳ mỹ. Hồ

Sanh, Hồ Lượng, nhị vị dẫn một ngàn binh nhắm tả trại vua Đại Hành xông vào mà đánh phá; Ma Kha, Tất Đạt, nhị vị dẫn một ngàn binh nhắm hữu trại vua Đại Hành lướt tới giao phuông.”

Bốn tướng vâng lịnh kéo binh đi rất êm ái nhẹ nhàng; Lỗ Trí Viễn nói với Nùng Du Kha rằng: “Tướng quân hãy dẫn một ngàn binh để tùy thời tiếp ứng tả biên, còn bên hữu dực193 thì có tôi trợ

lực.”

Lỗ Trí Viễn nói rồi, bèn với Nùng Du Kha phân ra mỗi người mỗi ngã kéo binh đi tiếp ứng.

Im lìm lạc ngựa chẳng khua, lặng lẽ tiếng người không nói; Hồ

Sanh, Hồ Lượng, lén kéo một ngàn binh nhắm tả trại vua Đại Hành xông tới, bên kia Ma Kha, Tất Đạt, cũng âm thầm dẫn một ngàn binh xốc vào hữu trại vua Đại Hành. Bốn tướng thấy trong trại đèn đuốc lờ mờ, quân canh vắng bặt, thì lấy làm hồ nghi, muốn kéo binh trở ra, bỗng nhiên nghe một tiếng pháo, đen đuốc bây giờ trở

nên sáng giới. Phạm Tử Trọng và Ngô Sĩ Thành kéo binh xông ra chận đầu Hồ Sanh, Hồ Lượng, Ma Kha, Tất Đạt mà đánh.

Bốn tướng biết mình trúng kế, nên hô lớn lên rằng: “Chúng ta đã mắc kế rồi, phải rán sức tử chiến mà đánh với quân nghịch mới đặng.”

Chúng quân nghe vậy, cả thảy đều liều thân thí mạng mà đánh với binh trào rất dữ. Nhưng bị quân giả ngủ trỗi dậy có trót ngàn người, kẻ đại đao người song kiếm áp vô trợ lực với đạo quân Phạm Tử Trọng và Ngô Sĩ Thành.

https://thuviensach.vn

Hồ Sanh, Hồ Lượng và Ma Kha, Tất Đạt thấy vậy biết không thế cự lại, bốn người chia ra hai ngả dẫn binh lui ra mà chạy; ai ngờ

vừa khỏi trại thì Hồ Sanh, Hồ Lượng gặp Bàng Thiết Hổ dẫn một ngàn quân xông ra cản đầu mà đánh. Hồ Sanh, Hồ Lượng nỗ lực cự với Bàng Thiết Hổ vừa đặng năm mươi hiệp thì Hồ Lượng bị

Bàng Thiết Hổ đâm nhào xuống ngựa. Hồ Sanh thấy vậy hoảng hồn bèn giục ngựa chạy giong194, bỏ bọn quân bị binh triều giết thôi vô số.

Bàng Thiết Hổ đắc thế rượt Hồ Sanh và sát tử binh bại rất nhiều, xảy đâu Lỗ Trí Viễn kéo binh xông vào thấy Bàng Thiết Hổ

tung hoành vậy thì nổi giận hét lên một tiếng, huơi thương giao chiến với Bàng Thiết Hổ rất hăng hái.

Bàng Thiết Hổ tuy võ nghệ cao cường nhưng không thế địch nổi với Lỗ Trí Viễn, nên lày quày chưa đặng một hồi bị Lỗ Trí Viễn đâm một thương nhằm vai thì kinh hồn quày ngựa bại tẩu. Lỗ Trí Viễn không dung, rượt theo rất gấp. Bây giờ binh triều lại bị quân của Lỗ Trí Viễn sát hại rất nhiều. May đâu Tiền Thanh và Vân Mộng nghe tiếng pháo liền kéo binh vào giải cứu, Tiền Thanh thấy Lỗ

Trí Viễn rượt Bàng Thiết Hổ, thì xông vào cản Lỗ Trí Viễn mà đánh; còn Vân Mộng thời loạn sát bọn quân của Lỗ Trí Viễn.

Binh của Lỗ Trí Viễn không thể cự đương, vỡ chạy tưng bừng, dường như chim sẻ bị bù195 cắt, cá nhỏ bị ngạt ngư196, Trần Vân Mộng thấy Tiền Thanh đánh không xuể Lỗ Trí Viễn thì nổi giận, bèn bỏ bọn quân, áp lại trợ lực với Tiền Thanh mà đánh cùng Lỗ Trí Viễn.

Lỗ Trí Viễn đánh với hai tướng mà không hề nao núng, nhưng thấy bọn quân bị tử trận và thọ thương rất nhiều thì động lòng, không muốn đánh nữa, nên quày ngựa dẫn bổn bộ băng rừng mà chạy. Tiền Thanh và Vân Mộng hiệp lực rượt một đỗi rồi trở lại.

https://thuviensach.vn

Bây giờ bên hữu trại, Ma Kha với Tất Đạt kéo binh ra vừa khỏi trại thì gặp Bạch Phùng Hưng chặn đánh. Ma Kha, Tất Đạt nỗ lực cự

với Bạch Phùng Hưng, đặng ba mươi hiệp thì Nùng Du Kha kéo binh vào, thấy hai tướng đánh với Bạch Phùng Hưng không xuể thì phừng gan, hét lên một tiếng rất lớn, huơi búa xông vào nhắm ngay đầu Bạch Phùng Hưng chém xuống.

Bạch Phùng Hưng bị Nùng Du Kha hét lớn thì giựt mình, lại thấy diện mạo dữ dằn thì thêm kinh sợ, nên lụi đụi một hồi rồi quày ngựa mà chạy. Nùng Du Kha không dung, bèn rượt theo thậm cấp, xảy gặp Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy đón đánh, Nùng Du Kha không hề sợ sệt, tả xông hữu đột với hai tướng một hồi rất nên kịch liệt.

Nùng Du Kha càng đánh càng hăng, càng hăng càng đánh tới, làm cho Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy không thể cự lại, phải kéo binh rút lui.

Nùng Du Kha thấy thế rất mừng, bèn nỗ lực rượt theo bén gót.

Ra tới tam xa lộ, Công Uẩn thấy Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy bại tẩu, thấy Nùng Du Kha diệu võ dương oai rượt theo thì nộ

khí xung thiên, bèn để cho Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy chạy qua rồi, liền giục ngựa xông ra chận Nùng Du Kha mà đánh.

Nùng Du Kha không phải là tay đối thủ với Công Uẩn nên rán sức đánh với Công Uẩn chưa đặng một chặp thì bị Công Uẩn vớt một siêu ngang hông, đứt hai thân mình, thây rơi xuống ngựa. Đào Quỳ xem thấy chạy lại cắt đầu đưa lên, vừa cười vừa nói: “Nguyên soái coi sướng không! Tôi cắt đầu nó mà nó làm thinh, không dám cự lại”.

Nói rồi liền lấy tay dọi vô sọ Nùng Du Kha một cái cốc, rồi cười lớn lên.

https://thuviensach.vn

Công Uẩn thấy Đào Quỳ tàn nhẫn như vậy thì không bằng lòng, bèn quở Đào Quỳ rằng: “Đào đệ! Em không nên nhẫn tâm như vậy!

Đã biết việc giao phuông đấu sức, mình không giết hắn thì hắn giết lại mình, nên buộc mình phải giết hắn đó thôi. Song giết người ta rồi, mình không nên đánh đá cái thây hài người ta nữa; ấy là một điều anh răn em từ đây phải bỏ cái tánh đó đi, nếu còn như

vậy thì anh sẽ làm tội”. Công Uẩn nói rồi truyền quân đánh thanh la thâu binh hồi trại, đem dưng thủ cấp của Nùng Du Kha cho quan Binh bộ.

Đào Cam Mộc thấy Công Uẩn đã đắc thắng, giết đặng Nùng Du Kha thì rất mừng, xem lại trời đã sáng, nên vội vã xách đầu Nùng Du Kha nạp cho Thiên tử mà tiến cử Công Uẩn.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI BẢY

Biết hiền tài, Lý Công Uẩn được phong Soái, Lầm quỷ kế, Tiết Phi Hồng bị thất binh Vừng đông rạng tỏ, cây cỏ khoe màu, gió bắc lao rao, sương mây tan vẹt. Vua Đại Hành đang ngồi trong trướng, chư tướng lục thục kéo về, Bàng Thiết Hổ bị thương nơi vai, còn Bạch Phùng Hưng thì mất khôi, xem ra tuồng vất vả lắm.

Vua Đại Hành nghe Phạm Tử Trọng tâu, thì trầm ngâm mà nghĩ

thầm rằng: “Nếu vậy Công Uẩn đáng mặt anh hùng cái thế; đã tinh thông thao lược, diệu toán thần cơ, mà lại văn võ toàn tài, thật là một người thế gian hi hữu. Nếu ta đặng người nầy thì lo gì bốn biển chẳng đặng an, muôn dân không lạc nghiệp.”

Vua Đại Hành đương suy nghĩ đến đó thì Đào Cam Mộc bước vào quỳ xuống, dâng đầu Nùng Du Kha mà tâu rằng: “Muôn tâu Bệ

hạ! Công Uẩn đã chiến thắng bọn Lỗ Trí Viễn lại trảm thủ Nùng Du Kha. Xin Bệ hạ xem xét.”

Vua Đại Hành thấy thủ cấp Nùng Du Kha thì rất mừng, liền truyền lịnh đòi anh em Công Uẩn vào chầu, đặng gia phong quyền tước. Giây phút Công Uẩn dắt anh em vào, đồng quỳ bái mạng tung hô Thiên tử. Vua Đại Hành cho ngồi hết thảy, rồi ngài xem tướng mạo từ người197. Ngài thấy cả thảy đều oai phong lẫm liệt, ra dáng người võ nghệ cao cường, thì mừng thầm, rồi hỏi Công Uẩn rằng:

“Khanh là người quê quán ở đâu, cha mẹ còn hay mất, hãy tâu trẫm biết?”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn vâng lịnh đem hết gốc gác ngọn nguồn tâu hết cho Thiên tử nghe.

Vua Đại Hành nghe tâu thì chạnh lòng thương, liền hỏi rằng:

“Bề văn võ của khanh, và binh thơ chiến pháp, xuất trận hành binh cách nào, hãy luận cho trẫm nghe?”

Công Uẩn hưỡn đãi tâu rằng: “Bề văn võ của hạ thần tầm thường, còn việc binh thơ chiến sách thì lúc ra trận tùy cơ ứng biến, quan sát phong cảnh tình hình mà độ lượng bày binh xuất trận.

Cách hành binh có nhiều việc biến xảo lạ thường, có khi để thất rồi mới thủ thắng, có khi thắng mà phải giả thất; hoặc là ám hành mai phục, tả dực hữu chi, công thành phá lũy, hễ làm tướng nhứt nhứt việc gì phải cho tinh tế mới đặng, ấy là sự học của hạ

thần, xin Bệ hạ minh xét.”

Vua Đại Hành nghe Công Uẩn tâu cách hành binh xuất trận, thì biết Công Uẩn là người tài cao học rộng, thao lược tinh thông, nên long nhan đại hỉ rồi phán rằng: “Theo sự học của khanh như vậy trẫm rất khen; vậy trẫm sắc phong cho khanh làm Bình Nam Nguyên soái, cấp mười ngàn binh và cả thảy chư tướng mặc tình khanh điều dụng để trừ tặc, còn các người anh em của khanh thì trẫm đều phong là hổ tướng.”

Vua Đại Hành phán rồi kích cổ đăng văn198, hội bá quan chư

tướng lại mà phán rằng: “Lý Công Uẩn là người tài trí song toàn, lại có công cứu giá đôi phen; nên nay trẫm giao binh quyền và soái ấn, chư tướng phải thính lịnh Nguyên nhung, bằng phạm phép thì chiếu theo quân pháp”. Vua Đại Hành phán rồi trao ấn kiếm và sắc chỉ cho Công Uẩn mà phán rằng: “Khanh hãy lãnh sắc và ấn kiếm nầy mà chỉ huy tam quân tướng sĩ; nếu ai bất tuân phép luật thì khanh được phép chém trước rồi tâu sau.”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn lãnh ấn kiếm và sắc chỉ rồi bái mạng tạ ơn, vua Đại Hành bãi chầu, bá quan và chư tướng về trại. Kẻ gian thần siểm nịnh thấy vua trọng dụng Công Uẩn thì ghen ghét, mà cái bọn gian thần ấy không ai khác hơn là cha con Trịnh Hồng và Bạch Phùng Hưng. Còn những người trung thần chánh trực thấy vua biết dụng người tài sĩ thì phới phở lòng mừng, nhứt là Đào Cam Mộc, Phạm Tử

Trọng, Ngô Sĩ Thành.

Công Uẩn về trại yết sáu điều quân pháp lên bảng, rồi hội tam quân tướng sĩ mà nói rằng: “Nay Bổn soái đã lãnh cái trách nhậm lớn lao của Bệ hạ, vậy anh em phải hết lòng giúp sức với ta để diệt trừ

tặc đảng, đền ơn tri ngộ cho thánh quân. Điều cần nhứt nầy anh nói trước với các em, xin các em chớ nên nghĩ hẹp mà trách anh rằng: ỷ quyền phụ bạn. Đã biết chúng ta là bạn thâm giao, thệ có đồng sanh đồng tử, thì phải yêu nhau, mến nhau, dung nhau, dưỡng nhau; nhưng cái điều ấy ở tư dinh, hay là nhà riêng, chớ ra giữa công đường pháp luật thì phải theo đúng sáu điều luật pháp đó mà làm, bằng ai bất tuân quân lệnh thì Bổn soái cứ luật mà hành không tư vị ai hết. Các em hãy đọc sáu điều quân pháp cho nằm lòng mà giữ gìn bổn phận để làm gương cho tam quân tướng sĩ.”

Đào Quỳ nghe Lý Nguyên soái phân vậy thì vừa cười vừa bước xuống chấp xá Nguyên soái một cái rồi nói rằng: “Sáu điều của Nguyên nhung ra đó để trị mấy anh, còn tôi thì xin Nguyên nhung dung thứ; bởi tôi ngó vào cũng như rừng rậm, có biết gì đâu mà đọc cho thuộc lòng. Nếu mấy anh có nghĩ tình thương tôi, tôi có phạm phép điều gì thì mấy anh kia chia nhau chịu giùm cho tôi, vì mấy ảnh hay chữ, còn tôi dốt.”

Tần Mạnh Duy thấy Đào Quỳ nói năng không tề chỉnh thì quở

rằng: “Đào đệ không nên thô lỗ trước mặt Nguyên nhung mà có tội; em dốt em không biết chữ thì anh sẽ đọc cho em nghe, rồi nhớ

lấy mà gìn giữ đừng để phạm phép, nếu phạm phép thì một mình https://thuviensach.vn

chịu lấy không ai chịu thế đặng; bởi những điều tội lỗi là việc vô hình không phải như khiêng gánh nặng nề gì mà chia nhau đặng.”

Đào Quỳ nghe nói thì lắc đầu mà rằng: “Nếu vậy anh làm ơn đọc hết cho tôi nghe đặng tôi rán mà nhớ, bằng không thì tôi chắc chết trước hơn mấy anh rồi.”

Công Uẩn thấy Đào Quỳ có ý sợ thì biểu Trần Vân Mộng đọc sáu điều quân pháp lại cho Đào Quỳ nghe. Vân Mộng vâng lời rồi đọc lên sáu điều như vầy:

– Điều thứ nhứt, chẳng đặng giao đầu tiếp nhĩ199 bài bán200

nhau, làm cho thù nghịch rồi sanh ra khẩu ó; ai phạm tội ấy thì đánh một trăm côn.

– Điều thứ hai, không đặng rượu trà say sưa vô độ làm cho giải

đãi201 quân tâm, mất điều trật tự; ai phạm tội ấy thì đánh đòn hai trăm côn.

– Điều thứ ba, không đặng lường gạt của dân, hiếp đáp gái người, làm cho thiên hạ oán trách chủ soái bất nghiêm; ai phạm tội ấy thì chém đầu không dung.

– Điều thứ tư, lâm trận phải can đãm đương tiên, không đặng nhút nhát sụt lùi, làm cho suy nhược quân tâm rồi phải bại binh thất trận; ai phạm tội ấy thì cũng chém đầu không dung.

– Điều thứ năm, lâm trận phải xem cờ nghe la hoặc là công tả

kích hữu, tấn thối xông phuông nhứt nhứt phải nghe chủ soái; nếu không vâng lịnh thì tội ấy trảm thủ không dung.

– Điều thứ sáu, ngủ phải xãy thức, nghe lịnh thì nai nịt cho lẹ

làng, tựu đến cho mau không đặng trễ nải; ai phạm tội ấy thì chém đầu không dung.

https://thuviensach.vn

Trần Vân Mộng đọc dứt sáu điều rồi thì hàng chư tướng và tam quân thảy đều chiêm nghiệm để lòng mà giữ gìn bổn phận, nhứt là Đào Quỳ cứ lầm thầm đọc đi đọc lại hoài.

Anh em tướng sĩ còn đương đàm luận về việc hành binh xuất trận, thì nghe trống đánh báo tin Thiên tử hội bá quan chư tướng.

Công Uẩn nghe lịnh, bèn chỉnh tề khôi giáp đi chầu vua.

Bây giờ các quan và chư tướng tựu đến ngự trại rất đông; cùng nhau lần lượt tung hô, rồi an vị. Vua Đại Hành phán rằng: “Việc binh cơ có gì quan hệ chăng, bá quan hãy tâu cho trẫm biết.”

Các quan nghe vua phán thì không biết có điều gì quan hệ, nên cả thảy đều làm thinh, duy có quan Quản lương quỳ xuống tâu:

“Muôn tâu Bệ hạ! Lương thảo còn độ chừng nửa tháng thì hết, xin lịnh trên định đạt.”

Vua Đại Hành nghe Quản lương quan tâu thì ngài ngẫm nghĩ giây phút rồi kêu Trịnh Hồng và Bạch Phùng Hưng mà nói rằng: “Nhị

khanh phải lập tức về trào vận lương ra đây giao cho Nguyên soái, kỳ

trong mười ngày không đặng trễ nải, còn Bàng Thiết Hổ bị thương chưa lành thì hãy theo về trào mà điều trị.”

Trịnh Hồng và Bạch Phùng Hưng đã sẵn ý muốn về trào nhưng không gặp dịp, nên hay nghe Thiên tử dạy về trào vận lương thì rất mừng; cả hai đều bái biệt Thiên tử rồi sửa soạn về trào nội trong giờ đó.

Vua Đại Hành day qua nói với Công Uẩn rằng: “Trẫm phú cho khanh cả thảy binh quyền để trừ loàn202 dẹp giặc. Khanh hãy ra sức với quốc gia rồi trẫm sẽ gia ban trọng tước. Bây giờ khanh cứ việc tấn binh, còn trẫm thì trở lại Diễn Châu đồn binh tại đó mà chờ tin lành của khanh.”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn bái mạng tạ ơn; vua Đại Hành truyền lịnh quan Binh bộ Đào Cam Mộc và các quan hộ giá trở lại Diễn Châu lập tức.

Bóng ác vừa chinh, trời còn hanh nắng; Công Uẩn vì chưng203 lo lắng diệt tặc cứu dân, cho nên mỗi việc ân cần; bèn hội chư tướng luận bàn lo mưu trừ giặc. Bàn bạc một hồi, Công Uẩn kêu Võ Tấn mà bảo rằng: “Võ đệ! Em hãy thay xiêm đổi áo đi thám thính coi Lỗ

Trí Viễn hành động cách nào, rồi về cho Bổn soái hay, đặng Bổn soái định bề công phá.”

Võ Tấn vâng lịnh thay đổi áo khăn rồi một mình một ngựa nhắm trại giặc đi thám dọ. Võ Tấn đi đặng một hồi, hết đám rừng tới một cái trảng lớn, bỗng nghe chiêng trống vang dầy, quân gia hét dậy, chàng mới dắt ngựa đem giấu vô bụi rồi leo lên cây để

núp mà thám dọ. Giây phút thấy một viên nữ tướng cỡi ngựa đi trước diệu võ dương oai, tinh thần hăm hở, kéo một đạo binh ước năm ngàn người, trong đó có chở theo hai ba chục cái cũi để nhốt chó, đàng trước có cây cờ lớn đề chữ: “Nữ sơn vương Tiết Phi Hồng”.

Võ Tấn xem kỹ càng rồi lén leo xuống giục ngựa trở về phi báo.

Nàng Tiết Phi Hồng cử binh hăm hở vậy, là vì nàng nghe chồng là Lỗ Trí Viễn bại trận về nói Nùng Du Kha vong mạng, nên nàng nổi giận cử binh đi báo thù vậy.

Võ Tấn lật đật về thưa lại cho Công Uẩn nghe. Công Uẩn liền sai Võ Tấn, Võ Kỷ đi tiên phuông lãnh hai ngàn binh giáp chiến.

Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy lãnh hai ngàn binh hậu tập tiếp ứng.

Bốn tướng vâng lịnh phân binh kéo đi tức tốc. Võ Tấn, Võ Kỷ đi vừa tới trảng táo thì gặp Tiết Phi Hồng xua binh đến, Võ Tấn thấy vậy giục ngựa xốc tới hét lớn lên rằng: “Nữ tặc kia! Mi tài cán https://thuviensach.vn

gì mà dám đề binh ra trận; rất đỗi là Lỗ Trí Viễn còn chạy trối chết, Nùng Du Kha còn phải rơi đầu thay, hà huống chi mi là bực quần vận yếm mang, sức lực bao nhiêu dám múa men đương cự với thiên binh”. Võ Tấn nói rồi huơi thương nhắm ngực Tiết Phi Hồng đâm tới.

Tiết Phi Hồng không thèm trả lời, nàng lấy đại đao đỡ thương rồi giao chiến. Đánh đặng ba mươi hiệp, Tiết Phi Hồng hồi mã trá bại, Võ Tấn tưởng nàng thua nên giục ngựa đuổi theo; ai ngời bị

một viên đá trúng nhằm cánh tay té nhào xuống ngựa, may nhờ Võ Kỷ cứu khỏi, nếu không, thì bị một đao của Phi Hồng ắt hết trông sống đặng.

Tiết Phi Hồng dụng miếng lưu tinh thạch đánh Võ Tấn bị

thương, song thấy Võ Kỷ cứu khỏi thì nổi giận, nàng giục ngựa xốc tới chém Võ Kỷ, Châu Phước Nghĩa bỗng có tới kịp đỡ đao rồi chiến với Tiết Phi Hồng rất kịch liệt.

Tần Mạnh Duy thấy Châu Phước Nghĩa đánh không xuể Tiết Phi Hồng thì nổi giận giục ngựa xông vào phụ lực với Châu Phước Nghĩa mà đánh với Tiết Phi Hồng.

Tiết Phi Hồng bị hai tướng vây đánh không hở tay đặng mà dùng miếng lưu tinh thạch, nàng liền hút gió204 lên một tiếng, bỗng có nhị vị nữ tướng của nàng là Lâm Tái Tái và Đỗ Mậu Xa biết ý xúm nhau hò quân mở mấy cũi chó ra rồi lùa tới trước.

Bầy chó ấy rất khôn, bảy tám con áp tới cắn cẳng ngựa của Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy; còn bao nhiêu thì rượt quân Lê mà cắn.

Quân Lê bị bầy chó dữ cắn, hoảng hồn vỡ chạy tưng bừng, còn Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy tuy sức lực còn hăng, nhưng ngựa bị chó cắn nhảy lên vồng xuống làm cho hai người đao pháp https://thuviensach.vn

tán loạn, nên mỗi người bị một viên phi thạch, Châu Phước Nghĩa thì trúng nhằm vai; còn Tần Mạnh Duy thì nát cánh tay cả ba đều quày ngựa bại tẩu.

Tiết Phi Hồng thấy thế rất mừng, nàng xua binh đuổi theo sát tử quân Lê hơn vài ba trăm mạng. Quân Lê nổi giận hè nhau trở lại bắn xả qua binh Tiết Phi Hồng, quân Tiết Phi Hồng không kịp đề phòng nên chết và bị thương rất nhiều. Tiết Phi Hồng xem thế biết khó nổi đuổi theo, nàng mới gióng chiêng thâu quân về

trại.

Võ Tấn, Võ Kỷ và Châu Phước Nghĩa, Tần Mạnh Duy bốn tướng bại binh chạy về phi báo với Công Uẩn; Công Uẩn hỏi duyên do thì bốn tướng thuật công cuộc bị chó và phi thạch lại cho Công Uẩn nghe, rồi cả thảy quỳ xuống thọ tội.

Công Uẩn nghe qua liền suy nghĩ giây phút rồi tha tội cho bốn tướng mà nói rằng: “Thất trận đây là tại ta không dò xét kỹ cang, chớ không phải tại các em, mà các em phòng xưng tội. Thôi để Bổn soái lo mưu mà diệt trừ chúng nó, rửa hận cho các em. Tối đêm nay Trần Vân Mộng và Võ Kỷ hai em hãy dẫn một ngàn quân lén ra trảng táo mà đào một cái mương dài chừng hai trăm thước, sâu độ

năm sáu thước, trên miệng mương thì gác chà cây205 rồi rải cỏ lên trên, dài theo miệng mương phải rải lá cây khô cho quân biết mà nhảy qua kẻo lọt xuống mương. Công việc hai em phải làm tới canh năm cho rồi, đặng Bổn soái ra binh phá tặc.”

Trần Vân Mộng và Võ Kỷ vâng lịnh lập tức kéo quân đi hành sự.

Lúc bấy giờ bóng thỏ vắng tanh, ánh sao lờ mờ, dựa trảng táo, gần mé truông tràm, không nghe tiếng chi khác hơn là tiếng nói lào xào, cuốc khua rột rạc, đất lở cỏ bay, nối đuôi trọn bốn canh chầy, đã thành một cái mương dài đậm đuột.

https://thuviensach.vn

Trần Vân Mộng và Võ Kỷ truyền quản gác chà rải cỏ thì đã đúng canh năm, công cuộc hoàn toàn rồi về thưa lại cho Nguyên soái hay.

Công Uẩn thấy trời đã rựng sáng liền kêu Đào Quỳ và Võ Kỷ mà nói rằng: “Hai em hãy dẫn hai ngàn binh đi dụ địch, hễ giao chiến với chúng nó chừng ít hiệp thì phải trá bại, để dụ bầy chó rượt theo cho bị sa xuống mương ấy. Bầy chó sa rồi thì có Bổn soái trừ nữ

tặc ấy cho.”

Đào Quỳ và Võ Kỷ vâng lịnh hăm hở kéo binh đi, còn Công Uẩn nai nịt khôi giáp hẳn hòi, cầm siêu lên ngựa, dẫn một ngàn binh theo sau tiếp ứng.

Rượu ngon thịt béo, chén cạn chung đầy, vợ chồng Trí Viễn vui vầy, về việc hôm nay được thắng trận. Tiết Phi Hồng diện mạo lộ ra vẻ hiu hiu tự đắc tươi cười mà nói với chồng rằng: “Thiếp có nói trước với Lang quân, ngày nay Lang quân có tin thiếp chưa?

Thiếp nói thiếp ra trận thì thiếp cho chó cắn chúng nó cũng chết, không cần phải nhọc sức tam quân; bây giờ đã y lời, vậy Lang quân có nên thưởng thiếp hay chăng?”

Lỗ Trí Viễn nghe vợ khoe tài và đòi thưởng, thì rót một ly rượu đầy đưa cho vợ mà nói rằng: “Tôi rất khen ngợi phu nhơn là người kiêu dõng, mà lại có tài phép, tưởng trong bọn quần xoa, phu nhơn cũng chen vai đứng trước. Thôi thì, tôi đong tài lượng sức của phu nhơn một ly rượu nầy mà thưởng phu nhơn, xin phu nhơn hãy uống cạn.”

Tiết Phi Hồng thấy chồng kính tặng thì mặt hoa hớn hở vui mừng, với tay bưng ly rượu uống một hơi cạn rồi nói rằng: “Nếu Lang quân biết thiếp có công mà thưởng như vầy thì thiếp sẽ ra tay tận sát chúng nó, để lập nhiều công cho Lang quân thưởng nữa”.

Tiết Phi Hồng nói vừa dứt lời bỗng có quân thám tử chạy vào báo https://thuviensach.vn

rằng: “Thưa đại vương và phu nhơn, có binh nhà Lê đến khiêu chiến, xin đại vương định đoạt.”

Tiết Phi Hồng nghe quân báo thì nàng mỉm cười rồi đứng dậy nói rằng: “Lang quân hãy giữ gìn trại sách, để thiếp ra cho chó cắn chúng nó một phen nữa”. Nàng nói rồi thay xiêm đổi giáp, dẫn hai ngàn binh, đẩy mấy cũi chó rần rần xuất trận.

Ra vừa tới đồng Bạch Sa thì gặp đạo binh Đào Quỳ kéo đến, Đào Quỳ thấy Tiết Phi Hồng cỡi ngựa xốc ra; bèn xem kỹ thấy áo mão tốt tươi, mặt mày xinh lịch, thì gò ngựa nghiềm thương rồi cười lớn lên mà nói rằng: “Dữ không! Tôi có ý muốn gặp chị nó một lần cho rõ mặt anh hùng liệt nữ; bây giờ hai đứa gặp đây thật là trời kia đã khiến, vậy thì chị nó hãy bỏ thằng Lỗ Trí Viễn là thằng mặt mày xấu xa, rồi về đầu Lý Nguyên soái tôi, thì chắc Lý Nguyên soái đãi chị nó cũng như em dâu thiệt vậy.”

Tiết Phi Hồng thấy diện mạo Đào Quỳ thì nực cười, nước da đen trạy206, con mắt có khoen, lồi ra như ốc bươu, râu rìa lún phún, áo mặc trật ngực, lông lá xồm xàm, xem chẳng khác như xà niên207 quỷ sứ, mà lại chê chồng nàng xấu xa, thì lấy làm lạ mà hỏi rằng: “Ngươi tên họ chi, có vợ con gì chưa mà hão ngọt dữ vậy? Khá nói cho ta nghe rồi ta sẽ liệu lượng.”

Đào Quỳ nghe Tiết Phi Hồng hỏi hơi êm dịu, và thấy nàng cười thì trong bụng tưởng nàng đã phải ý mình, nên ngó chăm chỉ, gục gặc đầu mà nói rằng: “Chị nó không hỏi tên tôi thì thôi, chớ hỏi tên tôi, tôi nói ra chắc sao cũng động lòng thục nữ, thương kẻ anh hùng chớ

chẳng không! Bởi tên tôi lịch sự vô cùng, trên thế gian nầy chưa ai từng có, chị nó hãy lóng tai mà nghe tôi xưng cho rõ: Tôi đây họ Đào tên Quỳ, con nhà phú hộ trâm anh, bấy lâu ăn ở hiền lành, bị bạo bịnh mẹ cha chết hết; còn một mình tôi la lết nương dựa với anh em, nhiều nơi gái xấu không thèm, còn đồng trinh vợ con chưa có, https://thuviensach.vn

đây là lời thiệt tôi bày tỏ, xin chị nó nghĩ tình, như mà biết thương tới nhan sắc đẹp xinh, thì xuống ngựa thuận tình quy hạ.”

Tiết Phi Hồng nghe Đào Quỳ nói có dây có nhợ mà toàn là lời khùng tiếng ngộ, nên phát ghét mà nói rằng: “Đào Quỳ! Mi khoe khoang cái nhan sắc của mi là tốt đẹp để dụ dỗ ta thì ta lấy làm nực cười cho mi là đứa hữu nhãn vô châu208. Ta tưởng lại diện mạo của mi đó đem mà cầu khẩn lạy lục mấy con nữ dạ xa209, hay là mấy con Chằn cái ở trong động thì nó cũng không thèm. Thôi, ta không cần nói dông dài với mi là đứa điên làm gì, ta sẽ gả cây thương cho mi đây.”

Tiết Phi Hồng nói rồi huơi thương đâm càn, Đào Quỳ lật đật lấy giáo đỡ ra rồi đánh với Tiết Phi Hồng rất dữ. Đánh đặng một hồi, Tiết Phi Hồng gạt thương Đào Quỳ ra rồi nói rằng: “Mi muốn chó cắn hay là muốn lỗ đầu thì nói trước đi rồi ta tính cho”. Đào Quỳ nghe Tiết Phi Hồng vừa nói vừa thò tay vô túi thì nhớ lại liền kinh hoàng la lên rằng: “Trời ơi! Nếu chị nó không thương tôi thì để cho tôi giong, chớ đừng chơi bất tử lấy đá liệng tôi thì tội nghiệp lắm.”

Đào Quỳ nói rồi mắt ngó Tiết Phi Hồng chăm chỉ, thấy nàng lấy ra một cục đá đen thui thì kinh hồn quày ngựa chạy giong. Tiết Phi Hồng thấy vậy nực cười, bỏ đá vào túi, ý không muốn đuổi theo Đào Quỳ, thì thoạt nhiên Võ Kỷ xua binh huơi chùy xốc tới loạn đả Tiết Phi Hồng. Tiết Phi Hồng nổi giận lấy thương gạt chùy rồi rụng kiểng lên. Lâm Tái Tái và Đỗ Mậu Xa nghe tiếng kiểng liền thả bầy chó ra rồi hai nàng xách trành bầm lùa chó xốc tới rất hung hăng.

Võ Kỷ thấy vậy liền quày ngựa chạy lui. Tiết Phi Hồng xua binh đuổi theo rần rần rộ rộ dường như địa hãm sơn băng; hai nàng https://thuviensach.vn

Đỗ Mậu Xa và Lâm Tái Tái xua bầy chó đuổi theo Võ Kỷ rất hăng hái.

Võ Kỷ vừa chạy vừa ngó chừng, thấy giặc lùa bầy chó theo rất cận, thì dẫn quân chạy càn rồi hè nhau nhảy qua mương; Đỗ Mậu Xa và Lâm Tái Tái lùa chó xốc tới không biết chỗ hiểm địa nên và người và chó đều sa xuống mương hết.

Thương thay cho Đỗ Mậu Xa và Lâm Tái Tái, vì muốn lập công mà phải bị sa xuống hang sâu mương thẳm với một bầy chó vô tình.

Bầy chó bị rơi xuống hầm thì lúng túng chạy tới càn lui, nhảy lên rớt xuống, làm cho hai nàng ở nơi chỗ hẹp thất thế phải bị bầy chó vày bừa mà chết. Đó là họa kia gây tại bởi mình, hại người người hại thế tình đổi thay!

Bây giờ Tiết Phi Hồng xua binh đuổi đến thì Công Uẩn kéo quân xông ra cản đường, rồi chỉ ngay mặt Tiết Phi Hồng mà nói lớn lên rằng: “Nữ sơn tặc! Sao mi không biết thời vụ gì hết, để làm những điều phản nghịch như vậy! Vợ chồng mi là bọn không tự xét, ở đất vua, ăn gạo nước, mà sao lại phản vua bội nước cho đành, có phải vợ chồng mi là lũ mặt người lòng thú chăng? Ngày nay ta kéo binh đến đây, đáng lẽ mi xếp giáp đầu hàng mà chịu tội phản quốc, ngu gì dám đương cự với ta, để chịu thây phơi trận thượng.”

Công Uẩn nói vừa tới đó, Tiết Phi Hồng nổi giận huơ thương đâm đại, Công Uẩn lấy siêu gạt ra rồi cùng nhau giao chiến. Tiết Phi Hồng rán sức cự đương đâu đặng vài mươi hiệp thì mặt hoa thất sắc, nhỏ giọt mồ hôi, nàng quay ngựa bại tẩu.

Công Uẩn không dung, giục ngựa đuổi theo bén gót. Tiết Phi Hồng xem thấy Công Uẩn rượt theo, nàng rất mừng, vội vàng lấy lưu tinh thạch ra rồi quày ngựa lại nhắm đầu Công Uẩn liệng lại; ai ngờ trên đầu Công Uẩn hiện ra một con rồng vàng trương vi há https://thuviensach.vn

miệng vồ cục lưu tinh thạch của Tiết Phi Hồng rơi xuống đất.

Tiết Phi Hồng thấy vậy hoảng hồn giục ngựa bôn đào, Công Uẩn thừa thế đốc quân áp theo vùa210 giết binh của Tiết Phi Hồng có dư ba trăm mạng, rồi kéo binh trở về thưởng công chư tướng.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI TÁM

Tiết Phi Hồng thất cơ cầu cứu,

Chàm Đàng Hoa ỷ sức vong thân

Ngựa què cờ rã một đoàn vất vả bại binh. Mặt ủ mày châu muôn đoạn thảm sầu về trại. Lỗ Trí Viễn thấy quân bái xái211, thấy vợ

dật dờ; thì biết là họa kia chẳng nhỏ, nên truyền lịnh biên tướng canh giờ trại sách, rồi đem vợ vào trướng để cho tịnh dưỡng giây lâu, mới hỏi thăm tới việc chinh chiến.

Tiết Phi Hồng châu mày thở ra mà nói rằng: “Lang quân ôi!

Thiếp không dè ngày nay phải bại binh chiết tướng về tay Lý Công Uẩn như vầy”. Tiết Phi Hồng nói rồi thuật hết công cuộc lại cho chồng nghe.

Lỗ Trí Viễn nghe vợ nói thì than rằng: “Phu nhơn ôi! Nếu vậy cái hi vọng của vợ chồng ta bấy lâu nay đã đành trôi theo dòng nước; còn mong gì hiển đạt thành danh nữa phu nhơn. Thôi thì đôi ta hãy giải tán tam quân rồi dắt nhau về núi mà mai danh ẩn tánh, cho đành cái số phận vô duyên đó phu nhơn.”

Lỗ Trí Viễn nói rồi ngó trân ra ngoài, mày mặt đầy vẻ sầu thảm; Tiết Phi Hồng nghe chồng nói và thấy tướng mạo như vậy thì nàng gượng cười mà nói: “Lang quân chớ nên làm tuồng thối chí, ra vẻ ngả lòng mà giảm cái nhuệ khí anh hùng, mà phai cái huyết liệt thuyền quyên. Thiếp nói cho Lang quân biết! Tuy bây giờ thất trận chớ rồi đây thiếp sẽ thành công; thiếp thệ ra tay vùng vẫy với non sông cho rõ mặt nữ trung hào kiệt. Bây giờ Lang quân hãy lựa một người tâm phúc, để thiếp viết thơ rồi đem lên Thiên Cang lãnh cho Đàng Hoa nữ tướng, là chị em bạn với thiếp.

https://thuviensach.vn

Nàng nầy võ dõng song toàn lại có phép màu diệu thuật, tưởng trăm ngàn quân mã của Lý Công Uẩn, gặp nàng ra tay trong giây phút thì sẽ hóa thành tro bụi chớ chẳng không!”

Tiết Phi Hồng vội vã viết thơ rồi trao cho Lỗ Trí Viễn xem; Lỗ

Trí Viễn gục gặc đầu mà nói: “Bức thơ của phu nhơn như vầy, chắc sao Đàng Hoa nữ tướng cũng động lòng mà giúp vợ chồng ta chớ

chẳng không!” Lỗ Trí Viễn nói rồi kêu Bùi Vĩ đưa thơ mà dặn rằng:

“Ngươi hãy bắt ngựa cho giỏi mà đem thơ nầy lên Thiên Cang lãnh trao cho Đàng Hoa nữ tướng, nội ngày mai phải về cho đến, bằng trễ nải thì tội kia chẳng thứ.”

Bùi Vĩ vâng lịnh lãnh thơ bước ra mà sắc mặt không đặng vui, nói lầm thầm rằng: “Đường đây lên Thiên Cang lãnh rất xa mà bảo nay đi mai về thì làm sao cho kịp, thật là khó quá, phần thì mình cỡi ngựa không đặng lanh, nếu lật đật chi cho khỏi gãy tay quẹo giò chớ chẳng không!” Bùi Vĩ nói thì nói vậy nhưng không dám trù trì, phải bắt ngựa mà đi lập tức.

Lạc khua rổn rảng, ngựa chạy lom xom, Bùi Vĩ trông mong đường chim dấu thỏ, từ mai đến xế tới núi đăng sơn; bỗng nghe gần bên triền, trong đám rừng cao, có tiếng ồ ào dường như voi đi ngựa chạy, thì hoảng hồn giục ngựa đứng nép bên đàng để ẩn mình lánh dạng.

Giây phút thấy một nàng nữ tướng mặc võ phục ngồi trên lửng

voi212, tay cầm cung, lưng đai đoản kiếm, mặt mày đen đúa, tướng mạo cộc cằn; trước đầu voi, một bọn nữ tì toàn là người Chàm, ăn mặc gọn gàng, kẻ xách trành bầm người cầm rựa quéo.

Bọn nữ tì đi vừa tới chỗ Bùi Vĩ đứng, thì con ngựa của Bùi Vĩ giựt mình nhảy ra, rồi vổng lên quăng Bùi Vĩ xuống đất gần bên con nữ tì đi trước.

https://thuviensach.vn

Con nữ tì ấy rất can đởm mạnh dạn, thấy Bùi Vĩ rớt bên nó thì nó nắm đầu xách lên mà hét lớn rằng: “Mi là ai ở đâu mà dám cả

gan chạy càn vô chỗ nữ tướng đi chơi vậy?”

Bùi Vĩ chưa kịp trả lời thì Đàng Hoa nữ tướng đã xem thấy, liền biểu nữ tì dẫn lại để hỏi han. Bùi Vĩ run lập cập mà thưa dối rằng:

“Thưa bà! Tôi là đứa đi tìm vợ, vợ tôi cờ bạc quá, tôi năn nỉ nó, nó giận bỏ tôi nó đi, tôi nhớ quá đi kiếm mấy bữa rày, nhịn đói nhịn khát, không cơm nước gì hết; con ngựa của tôi nó cũng đói bụng nên chạy bậy vào đây chớ không phải tôi chận ngõ đón truông gì bà đâu, xin bà thứ tội.”

Đàng Hoa thấy bộ mặt Bùi Vĩ thì nực cười mà nói rằng: “Ta nói cho ngươi biết, ta đây là chủ trại Thiên Cang lãnh tự xưng Đàng Hoa nữ tướng; những lời ngươi nói đó có thật không? Như thật thì ta cho ăn rồi đuổi ngươi đi, bằng dối trá thì ta sẽ chém đầu để làm gương cho kẻ khác. Ngươi hãy suy nghĩ đi, ta cho phép ngươi trong giây phút, nếu lôi thôi thì ta biểu nữ tì xúm lại xẻ thây ngươi, nói cho ngươi biết.”

Bùi Vĩ nghe Đàng Hoa xưng tên thì hoảng hồn, vì mình nói láo lỡ

rồi; bây giờ nếu nhận quyết rằng đi tìm vợ thì bị đuổi, còn nói đem thơ sợ e người cho mình xảo mà chém đi, thật là khó! Thấy bộ

tịch lính quýnh như vậy, Đàng Hoa nổi giận hét lớn lên rằng: “Sao ngươi không nói, làm bộ gì lạ vậy? Nữ tì dẫn nó ra lột áo nó rồi phân thây nó cho ta xem.”

Bùi Vĩ kinh hoàng vừa khóc vừa la lớn lên rằng: “Tôi là đứa đem thơ chớ không phải kiếm vợ.”

Bùi Vĩ la thì mặc la, nữ tì cũng lột áo ra, làm rớt cái nang thơ

xuống đất, Đàng Hoa xem thấy biểu lấy thơ đưa lên còn Bùi Vĩ

thì khoan giết đã.

https://thuviensach.vn

Nữ tì dưng thơ lên cho Đàng Hoa, nàng mở ra xem, nàng châu mày mà nói rằng: “Nếu vậy chị Tiết Phi Hồng đã bại binh rồi đây! Thế thì ta phải ra tay trợ chiến mới đặng.” Nàng nói rồi biểu nữ tì trả áo cho Bùi Vĩ, mà nói cùng Bùi Vĩ rằng: “Ngươi hãy đi trước dẫn đường, ta sẽ theo sau lập tức mà cứu Nữ sơn vương, kẻo để người nhọc lòng trông đợi.”

Bùi Vĩ rất mừng hớn hở, liếc mấy con nữ tì mà chúm chiếm cười rồi thót lên lưng ngựa bôn ba chạy trước. Đàng Hoa dẫn mười con nữ tì rong ruổi theo sau.

Mây đón trăng đưa, giờ qua khắc lại, trải mấy rừng hoang núi vắng, xông pha đồng trống trảng dài, bước đầu canh ba mới về

tới trại.

Vợ chồng Lỗ Trí Viễn vì lo lắng đa đoan nên giờ đó mà hãy còn thức ngồi bàn luận. Bùi Vĩ vào thưa thì vợ chồng rất mừng vội vàng dắt nhau ra tiếp.

Tiết Phi Hồng và Đàng Hoa hai nàng gặp nhau chào hỏi vui mừng một cách rất thân mến. Vào trại, Đàng Hoa hỏi công cuộc chinh chiến thì Phi Hồng thuật hết cách hành binh lợi hại của Công Uẩn lại cho nàng nghe.

Đàng Hoa nữ tướng nghe Phi Hồng khen tặng Công Uẩn thì cười mà rằng: “Để mai tôi đánh với bọn nó một trận coi tài cán chúng nó dường bao cho biết.”

Lỗ Trí Viễn xem tướng mạo Đàng Hoa và nghe nàng nói thì định chắc là người có tài; thì rất mừng thầm rồi truyền quân bày tiệc giải lao. Chén thù chén tạc, đàm đạo luận bàn, tới sáng Đàng Hoa đề

binh xuất trận.

https://thuviensach.vn

Quân Lê thám thính thấy vậy vội vã chạy về phi báo với Công Uẩn. Công Uẩn hỏi kỹ thì nó thưa rành rẽ hình thù đạo binh của Đàng Hoa lại không sót chỗ nào. Công Uẩn nghe nói, biết đạo binh đó không hiền, bèn hội chư tướng để đề binh xuất chiến. Anh em Võ Tấn Võ Kỷ xin đi tiên phuông xuất trận, Công Uẩn không muốn cho, hai anh em năn nỉ yêu cầu hết tiếng, Công Uẩn phải cho đi, nhưng Công Uẩn căn dặn đôi ba phen rằng: “Bổn soái cấp cho hai em ba ngàn binh, hai em hãy rán cẩn thận điều đình; như thắng thì chớ khá khinh địch đuổi theo, như liệu không thắng thì mau mau lui binh trở lại.”

Võ Tấn, Võ Kỷ lãnh binh kéo đi, Công Uẩn kêu Châu Phước Nghĩa và Phạm Tử Trọng mà biểu rằng: “Nhị vị Tướng quân hãy dẫn hai ngàn binh tiếp ứng cho anh em họ Võ; nhưng phải cẩn thận đề

phòng, không nên khinh địch.”

Châu Phước Nghĩa và Phạm Tử Trọng vâng lịnh kéo quân ra đi, Công Uẩn còn sợ e bất lợi, nên dẫn Đào Quỳ và năm trăm quân theo sau khán trận, còn bao nhiêu thì giữ gìn trại sách.

Anh em Võ Tấn, Võ Kỷ kéo binh tới đồng cỏ thì gặp Đàng Hoa cỡi voi xốc tới. Võ Tấn cầm thương chỉ ngay mặt Đàng Hoa mà hét lớn lên rằng: “Con mọi cái nầy mi ở đâu, tài cán dường nào mà dám xôn xao ra trận vậy?”

Đàng Hoa nghe Võ Tấn hỏi, thì không thèm trả lời, miệng sẵn nhai ngải, nàng nhắm ngay mặt Võ Tấn phun một cái thì khói bay mù mịt, hơi độc xông lên. Võ Tấn choáng váng mặt mày, nhào ngay xuống ngựa. Quân của Đàng Hoa áp tới bằm nát như tương.

Võ Kỷ thấy anh chết một cách rất thảm thiết như vậy thì nổi giận hét lớn một tiếng, xốc vô liều mạng tử chiến với Đàng Hoa; lại cũng bị Đàng Hoa phun một cái nữa, chàng cũng choáng váng mặt https://thuviensach.vn

mày, may nhờ Châu Phước Nghĩa và Phạm Tử Trọng tới kịp cứu khỏi, nếu không thì cũng táng mạng.

Đàng Hoa thấy binh tới tiếp cứu Võ Kỷ thì nổi giận bèn lấy kiểng ra rung; mười con nữ tì áp tới phun ngải mịt mù làm cho quân Lê xây xẩm mặt mày không biết đâu mà chạy, bị mười con nữ tì giết có mấy trăm mạng, Châu Phước Nghĩa bị Đàng Hoa bắn một mũi tên nhằm vai bị thương rất nặng, nhờ Phạm Tử Trọng rán sức ngăn cản mới chạy khỏi.

Đàng Hoa rượt bọn Võ Kỷ vừa tới mé rừng thì Công Uẩn kéo binh ra cản bọn nữ tì và quân nghịch mà đánh. Bọn nữ tì phun ngải tưng bừng, Đào Quỳ và năm trăm quân đều tối tăm mày mặt; duy có một mình Công Uẩn thì không hề nao núng, cứ việc giục ngựa xốc tới chém hết ba con nữ tì bay đầu, còn mấy con kia hoảng hồn chạy lui lại hết.

Đàng Hoa xem thấy nổi giận, phun ra một miệng ngải rất hung, khói bay mù mịt, trên đầu Công Uẩn xẹt ra một ánh hào quang, làm cho ngải độc không thể xông vào. Công Uẩn lừa thế huơi đao chém tới. Đàng Hoa thấy ngải độc không làm gì Công Uẩn đặng thì nàng lấy làm lạ, liền dụng cái miếng bá tiễn độc, nàng quày voi lui lại rồi rút cái ống tên độc ra nhắm ngay Công Uẩn vụt qua một cái, thấy trăm lằn sáng giới xẹt xuống lợi hại vô cùng.

Bọn quân bị tên độc chết hết sáu bảy chục người. Đào Quỳ bị

một mũi nhằm vai, nhưng nhờ trúng phớt trầy da không sâu lắm, nhưng vậy mà cũng nhức nhối vô cùng.

Công Uẩn cũng bị một mũi vô cánh tay, nhưng nhờ giáp dày không thấu đến thịt đặng; song cũng giựt mình và thấy Đào Quỳ

bị thương với bọn quân thì thương tâm bèn quày ngựa lui binh để bảo hộ Đào Quỳ với bọn quân.

https://thuviensach.vn

Đàng Hoa thấy Công Uẩn bại trận thì rất mừng, nàng xua binh đuổi theo, chẳng khác như đá lăn nước đổ; Công Uẩn ra sức cản ngăn, nhưng mà cũng bị hao binh hết bộn.

Lúc nguy cấp ấy, may đâu một nàng diện mạo đoan trang ăn mặc theo cách đạo cô, cỡi ngựa hồng hoa, tay cầm độc kiếm xông vào cản đầu binh của Đàng Hoa rồi hét lớn lên rằng: “Đàng Hoa!

Mi chớ khá lung lăng213, có ta trừ diệt mi đây.”

Đàng Hoa xem thấy thì giựt mình, liền giả cách tình nghĩa mà nói nhỏ nhẹ rằng: “Chào chị Diệu Quang Ngọc Anh! Chị đi đâu và vào đây làm gì? Chị quên em sao mà nói kỳ quái vậy? Tôi với chị là tình nghĩa thâm giao, sao chị đòi đối địch với tôi?”

Diệu Quang Ngọc Anh cười rồi nói rằng: “Đàng Hoa! Ta với mi là chị em quen lớn, nhưng việc ấy là việc riêng, còn bây giờ đây là việc công; ta không thể lấy cái tình quen biết sơ sài mà quên bổn phận mình đối với dân với nước đâu. Bây giờ ta không cần nói dông dài với mi, ta chỉ muốn mi xếp giáp lui binh về núi mai danh ẩn tánh thì mới bảo tồn tánh mạng, bằng không thì trong giây phút đây mi sẽ làm ma thiên cổ.”

Đàng Hoa nghe Ngọc Anh nói thì nổi giận hét lớn lên rằng: “Ngọc Anh! Ta tưởng mi với ta là tình chị em, ta lấy lễ đãi mi, sao mi dám buông lời kiêu hãnh mà nói với ta, mi tài cán dường bao mà dám vô lễ

hử?”

Đàng Hoa nói rồi lấy ống bá tiễn độc nhắm ngay Ngọc Anh mà vụt qua. Ngọc Anh thấy vậy lật đật lấy ra một cái túi đựng hai trăm viên ngũ sắc thạch quăng lên; đá ấy bay ra tứ tung đánh một trăm mũi tên độc gãy làm hai rớt xuống đất, còn một trăm viên đá nữa đánh bọn quân của Đàng Hoa kẻ gãy tay, người nát óc, lớp thì tuyệt mạng; trong số chết có ba con nữ tì.

https://thuviensach.vn

Đàng Hoa thấy Ngọc Anh dùng cái ngũ quang thạch đánh rớt tên độc của nàng và sát hại nữ tì của nàng, thì nổi giận bèn phun ngải ra tưng bừng. Ngọc Anh thấy vậy nực cười, lấy ra một ống nước rảy qua bên Đàng Hoa một cái, Đàng Hoa tối tăm mày mặt nhào ngửa xuống voi, bị quân Công Uẩn trở lại kẻ chém người đâm tan tành xác thịt.

Bọn quân của Đàng Hoa bây giờ như gà mất mẹ, như rắn không đầu, chạy bậy bạ bị quân nhà Lê giết thôi vô số. Công Uẩn thấy vậy lấy làm thương tâm, truyền quân hô lớn lên rằng: “Quân nghịch muốn đầu hàng thì khỏi chết.”

Tàn quân của Đàng Hoa đương lúng túng không biết chạy đàng nào cho khỏi chết, bỗng nghe cho hàng thì rất mừng, cả thảy quăng gươm liệng giáo quỳ xuống đầu hàng không còn người nào nghịch ý.

Công Uẩn xem thấy rất mừng, bèn khuyến dụ quân hàng hơn bảy trăm, rồi truyền lịnh thâu binh, và mời Diệu Quang đạo cô Ngọc Anh về trại. Chư tướng nghe Nguyên soái thắng trận thì rất mừng, dắt nhau ra rước vào trại. Công Uẩn thượng trướng, mời đạo cô ngồi nơi khách vị, rồi biểu quân đem trà ra đãi.

Đạo cô uống vừa cạn chén trà thì nghe sau trướng có tiếng người rên như sấm; Ngọc Anh đoán chắc có kẻ bị ngải hay là bị tên thuốc, nên để chén xuống rồi hỏi Công Uẩn rằng: “Thưa Nguyên soái! Chẳng hay ai đau bịnh chi mà la rên dữ dội vậy?”

Công Uẩn thở ra mà nói rằng: “Thưa đạo cô! Tôi có một người em kết nghĩa, bị tên độc của Đàng Hoa nên mới rên la dường ấy.”

Đạo cô nghe vậy thì động lòng tế độ mới nói rằng: “Nguyên soái hãy cho đem tướng ấy ra cho tôi xem rồi tôi sẽ cứu cấp cho.”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn nghe nói rất mừng, vội vã biểu Trần Vân Mộng vào dắt Đào Quỳ ra. Đào Quỳ ngồi bẹp dưới đất vừa khóc vừa nói rằng: “Trời ơi! Nó nhức quá trời ơi! Thôi soái huynh biểu dọn cho tôi một tiệc rượu uống chơi rồi tôi chết cho mát thân, chắc bận nầy tôi chết bỏ mấy anh ở lại ăn uống cho sướng, và làm quan cho to, cưới vợ cho nhiều, còn tôi thì chắc cưới ma, trông gì cưới người ta nữa”. Đào Quỳ nói rồi khóc mướt.

Anh em chư tướng đứng chung quanh thấy bộ tịch Đào Quỳ như

vậy thì nực cười, nhưng trước mặt Nguyên soái nên không dám tháo thứ, phải đứng yên để coi đạo cô dùng phương chi giải cứu.

Công Uẩn thấy Đào Quỳ rên siết vật vã thì xót thương, bèn nói với đạo cô rằng: “Xin đạo cô có thuốc chi cứu giùm, kẻo hắn nhức nhối tội nghiệp.”

Đạo cô biểu vạch chỗ bị thương ra xem, thì thấy sưng vù mà đỏ

rần hết. Đạo cô lấy ra một hườn thuốc, biểu quân lấy nước hòa ra rồi cho Đào Quỳ uống, còn xác thuốc thì đắp lên chỗ ấy.

Đào Quỳ uống thuốc xong rồi, đạo cô biểu người dắt Đào Quỳ

đi nghỉ. Bây giờ Đào Quỳ dường như người say rượu, hết rên hết la như hồi nãy nữa.

Công Uẩn thấy thuốc tiên linh nghiệm như vậy thì rất mừng mà nói rằng: “Bổn soái rất đội ơn đạo cô có lòng tế độ, nếu không thì chắc tánh mạng ngu đệ của Bổn soái cũng nan tồn. Thưa đạo cô!

Chẳng hay đạo cô quý hiệu là chi, xin đạo cô cho Bổn soái biết mà đền đáp thâm ơn.”

Đạo cô nghe hỏi thì suy nghĩ giây phút rồi nói rằng: “Tôi là người ở Sơn La, mồ côi cha mẹ, còn có ba anh em mà thôi; anh tôi tên là Lương Văn Vịnh, còn tôi là Lương Ngọc Anh, em út tôi tên là Lương Văn Tấn. Ba anh em tôi dắt nhau đi thăm bà con ở chợ Bắc https://thuviensach.vn

Giang, rủi bị Bùi Ân con huyện quan thấy tôi, hắn động lòng tà dục, ép liễu nài hoa; tôi không bằng lòng, hắn ỷ quyền con quan, nên bắt tôi đi. May nhờ thầy tôi là Diệu Võ ni cô cứu đem về Bạch Thạch động mà dạy dỗ võ nghệ phép màu, đặt tên tôi là Diệu Quang đạo cô. Ngày hôm qua thầy tôi đánh tay biết Nguyên soái bị con chàm Đàng Hoa dùng tên độc ngải dữ mà cản trở thiên binh, nên thầy tôi sai tôi xuống để giúp Nguyên soái, xong rồi thì trở về, ngày sau sẽ có em tôi đến giúp Nguyên soái.”

Diệu Quang đạo cô nói rồi đứng dậy kiếu Công Uẩn và chư tướng mà về.

Công Uẩn cầm cộng đôi ba phen không đặng, phải dẫn chư tướng đưa ra khỏi trại một đỗi rất xa, rồi mới trở lại. Công Uẩn nhớ tới Võ Tấn tử trận thì buồn bực cảm thương, nên nói với chư tướng rằng:

“Bổn soái lấy làm xót thương cho hiền đệ Võ Tấn, vì ra công với nước mà phải mạng vong; thật là ta lấy làm đau lòng thương xót. Bây giờ anh em phải tậm tâm với Bổn soái mà bắt cho đặng vợ chồng thằng Lỗ Trí Viễn để bằm gan mổ bụng chúng nó mà trả thù cho Võ đệ thì Bổn soái mới vui lòng.”

Anh em chư tướng thấy Nguyên soái hữu tình hữu nghĩa như vậy thì cả thảy đều khâm phục vui mừng, đồng nhau nói rằng:

“Nguyên soái có lòng bác ái, tưởng nghĩa đệ huynh, thì anh em tôi rất vui mừng mà phục tùng Nguyên soái, xin Nguyên soái chớ ngại.

Nguyên soái muốn cần dùng anh em tôi điều chi thì anh em tôi sẽ

tận tâm kiệt lực mà làm cho Nguyên soái vui lòng.”

Công Uẩn nghe anh em nói thì gặc đầu, suy nghĩ giây phút rồi nói rằng: “Đêm nay là đêm chúng ta bắt vợ chồng thằng Lỗ Trí Viễn, vậy thì anh em phải ra sức với Bổn soái. Canh hai nầy, Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy, hai em dẫn hai ngàn binh, nhắm tả

trại của Lỗ Trí Viễn xông vào, đốt hỏa lôi hỏa hổ quăng vô trại hắn, https://thuviensach.vn

rồi kéo quân ra phía sau đánh càn tới cho dữ; ấy là bổn phận của hai em. Còn Trần Vân Mộng và Ngô Sĩ Thành, hai em hãy dẫn hai ngàn binh, nhắm hữu trại của Lỗ Trí Viễn mà xông vào, rồi cũng đốt hỏa lôi hỏa hổ quăng vô, và kéo quân bọc hậu đánh tới; hễ gặp lương thảo và khí giái214 thì thâu hết đem về; đó là bổn phận hai em. Còn Tiền Thanh và Phạm Tử Trọng, hai em dẫn năm mươi quân vô truông Loạn Mộc, do khúc đường quẹo, lựa một cây đại thọ215 nào

đó rồi lấy vôi bôi vỏ da cây một khoảnh, viết sáu chữ “Tại thử216

tróc Lỗ Trí Viễn”. Viết xong, đốt một ngọn đèn để đó, rồi kéo binh qua phía hữu, có một cái đường lên Trước sơn, hai em đào hầm dài theo đó, lấy cỏ rải lên, núp vào nơi tối để hờm217 bắt Lỗ Trí Viễn.

Ta đoán chắc thế nào Lỗ Trí Viễn cũng chạy về hướng đó, chừng vô truông, hắn thấy chữ viết nơi gốc cây, thì làm gì hắn cũng nghi có phục binh; chắc phải chạy lên Trước sơn để cầu cứu với Nùng Viên Nạt Hòa. Đó là cái cơ hội của hai em thành công vậy.”

Tiền Thanh và Phạm Tử Trọng nghe nói thì bán tín bán nghi, nhưng không dám trái lịnh, phải lo kiểm điểm rồi dẫn năm mươi quân ra đi.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ MƯỜI CHÍN

Thất máy binh, Tiết Phi Hồng vong mạng,

Sa hầm sâu, Lỗ Trí Viễn bị cầm

Quân tùy vận bĩ, canh gát218 lơ thơ, ngẩn ngơ quanh trại, cảnh ngộ

thời xui đèn đuốc dật dờ, mập mờ trong trướng. Vợ chồng Lỗ Trí Viễn nghe quân về báo Đàng Hoa nữ tướng trận vong thì kinh hoàng, nên đêm ấy vợ chồng chia tay nhau đi tuần. Những ngỡ

dầm sương chải gió cực khổ quan phòng đặng sáng kéo binh trở về

san trại mà chờ ngày báo oán rửa hờn; nào hay vừa hết canh hai, bên tả trại nghe tiếng chiêng trống vang dầy, quân gia hét dậy. Vợ

chồng Lỗ Trí Viễn hoảng hồn kéo quân qua đó để ngăn ngừa, thì thấy hỏa lôi hỏa hổ quăng vào, lửa cháy khói bay mù mịt. Vợ chồng Lỗ Trí Viễn đang đốc quân chữa lửa, bỗng nghe bên hữu trống gióng om sòm cũng thấy hỏa lôi hỏa hổ quăng vào cháy bừng trại sách. Bấy giờ vợ chồng càng thêm kinh hải không biết cách nào chữa đặng, lại thấy Châu Phước Nghĩa và Tần Mạnh Duy dẫn quân xông vào rất hung hăng.

Vợ chồng Lỗ Trí Viễn ra sức cản ngăn; nhưng phần thì bị lửa, phần quân náo loạn, nên phải ngả lòng vừa đánh vừa chạy, Tiết Phi Hồng bị Châu Phước Nghĩa đâm chết, còn Lỗ Trí Viễn thoát thân chạy khỏi.

Thương hại hai ngàn quân của Lỗ Trí Viễn bị lửa bị giết chết hết phân nửa, còn bao nhiêu bị Tần Mạnh Duy biểu quân bắt sống rồi hiệp với Trần Vân Mộng và Ngô Sĩ Thành tóm thâu khí giái lương thảo xe cộ về lập công.

https://thuviensach.vn

Mây mờ che ánh nguyệt, sương lạnh đượm nhành cây, đêm lụn canh chầy, rừng hoang cảnh vắng; Lỗ Trí Viễn một người một ngựa một thương, ngó quanh quẩn chẳng thấy ai bậu bạn219, hắn tự nghĩ

những việc đã làm thì ăn năn mà than rằng: “Ta những ngỡ ra chí nam nhi mà làm thành sự nghiệp lớn lao; nào hay vận suy thời bĩ, khiến nên số mạng đảo điên, đến đỗi mấy ngàn binh vì ta mà phải tử ư chiến địa, ấy là cái tội lớn của ta, rồi đây chắc ta sẽ bị cái hình phạt của tạo hóa chớ

chẳng không.”

Lỗ Trí Viễn nói đến đây dòng châu rỉ rả, nhớ tới cảnh ngọc nát vàng rơi, hoa tàn nhạn lạc, cái bức tranh hội hiệp những ngày với nàng Tiết Phi Hồng đã hiện ra trước mắt, làm cho chàng ruột càng đau gan càng héo, chàng than rằng: “Tiết Phi Hồng em ôi! Anh những tưởng trăm năm hương lửa, một kiếp tóc tơ, dẫu cho biển cạn non mòn, đất nghiêng trời sập đi nữa thì cũng buộc chặt giải đồng, tử sanh trọn đạo; nào hay mạng vận đảo điên, khiến nỗi trâm rơi bình bể, kẻ thác xương văng thịt đổ, bơ vơ một kiếp u hồn, người sống xông bờ lướt bụi bôn ba ngàn dậm thâm canh, thật là cái thảm kịch nầy cũng tại anh làm chánh vở tuồng mới gây ra nông nỗi đó em.”

Lỗ Trí Viễn mảng dò lần đường quẹo nẻo quanh buông cương giục vó, mảng suy đi nghĩ lại, thở vắn than dài buồn duyên tủi phận; thì đã tới truông Loạn Mộc, hắn dừng ngựa lại rồi ngắm xem phong cảnh chung quanh. Bây giờ mây ven trăng rạng, gió tạnh trời trong. Lỗ Trí Viễn nghĩ ngợi giây phút rồi giục ngựa vô truông thì ngựa hí lên một tiếng, vùng vằng không muốn, thì lấy làm lạ

nghĩ rằng: “Hay là con ngựa nầy nhát chăng? Hay là trong truông có điều gì cản trở nên nó ra điềm cho ta biết chăng? Thế mà! Nó nhát hay là có điều gì cản trở cũng mặc, ta cũng phải đi; nếu không đi đường nầy thì làm sao về núi, mà làm sao lên Trước sơn cầu cứu https://thuviensach.vn

với Nùng Viên Nạt Hòa. Nghĩ lại, ta là người anh hùng đã từng giáp chiến giao phuông, xông pha vạn nhẫn còn không sợ thay hà huống tây, voi, beo, cọp”. Nghĩ rồi bèn quất ngựa một roi nhắm truông sâu trực chỉ.

Vô tới nửa truông, đến khúc quẹo, thoạt thấy ngọn đèn leo lét ở

dựa bên đàng, thì lấy làm lạ không biết đèn gì nơi đó, mới nghiềm thương giục ngựa đến xem, thấy nơi gốc cây có sáu chữ “Tại thử

tróc Lỗ Trí Viễn”.

Chàng xem rồi nghĩ rằng: “Nếu vậy chỗ nầy có lẽ chúng nó phục binh tại đây, nếu ta xông tới thì chắc sẽ bị cầm.” Nghĩ vậy liền quày ngựa trở lại, nhắm đường chẹt quyết lên Trước sơn cầu cứu.

Thời suy vận bĩ, mạng tới số cùng, Lỗ Trí Viễn đi vừa đặng trăm thước, thình lình nghe một cái đụi, cả người lẫn ngựa lọt tuốt xuống hầm, thôi rồi hết mong vùng vẫy.

Tiền Thanh và Phạm Tử Trọng dẫn năm mươi quân áp ra bắt sống Lỗ Trí Viễn rồi trói ké dắt về trại báo công.

Công Uẩn thấy bắt đặng Lỗ Trí Viễn thì rất mừng bèn truyền quân nhốt vào tù xa, rồi một mặt sai Trần Vân Mộng đi chiêu an bá tánh, một mặt truyền lịnh bạt trại lui binh, dẫn Lỗ Trí Viễn về

Diễn Châu cho Thiên tử phát lạc.

Gió đưa cờ phất, ngựa xe chậm rãi khải huờn220, chiêng lặng trống im, binh tướng vui vầy thắng trận; Công Uẩn cỡi ngựa đi trước, kế đó thì mấy anh em rồi tới đại binh, sau hết Tiền Thanh và Ngô Sĩ Thành hộ tống tù xa; đi trọn ngày trời mới tới Diễn Châu.

Lê Đại Hành nghe Nguyên soái thắng trận thì rất mừng, vội vàng dắt các quan ra tam kỳ lộ tiếp rước. Lý Công Uẩn xem thấy https://thuviensach.vn

Thiên tử thì lật đật xuống ngựa bước lại quỳ trước mặt tung hô bái kiến.

Lê Đại Hành lấy tay đỡ dậy mà nói rằng: “Khanh hết lòng vì nước vì dân ra tay dẹp giặc trừ loàn, thật là công khanh rất lớn, rồi đây trẫm sẽ gia ban trọng tước cho.”

Công Uẩn cúi đầu bái tạ Thiên nhan rồi truyền chư tướng kéo quân theo Thiên tử và các quan nhập thành Diễn Châu.

Lê Đại Hành truyền lịnh bày tiệc đãi đằng thưởng công tam quân tướng sĩ, rồi truyền dẫn Lỗ Trí Viễn ra chỉ mặt mà hỏi rằng:

“Lỗ Trí Viễn! Trẫm hỏi ngươi, từ ngày trẫm lên chấp chánh trị vì, trẫm có làm điều gì bất nhơn thất đức, hay là khổ khắc lê dân chăng? Vậy thì những điều ngươi nghe, những việc ngươi thấy, trẫm có chỗ nào không phải thì ngươi hãy nói cho trẫm nghe, đặng trẫm sửa mình để chăn dân trị nước, rồi trẫm thứ tha; bằng ngươi tìm kiếm không ra chỗ nào trẫm quấy, thì ngươi là đứa cường sơn cướp đảng khuấy nước hại dân, trẫm sẽ phân thây xẻ thịt ngươi để làm gương mà răn kẻ khác.”

Lê Đại Hành hỏi vậy, Lỗ Trí Viễn không biết đâu trả lời, cứ cúi đầu và lạy và khóc mà thú thiệt tội mình đã làm cho vua nghe.

Lê Đại Hành nghe Lỗ Trí Viễn ăn năn thú tội mình thì ngài mở

lòng bác ái, tha chém nhưng còn giam để dẫn về trào rồi sẽ định liệu.

Rạng ngày Lê Đại Hành hội bá quan rồi phán cùng Công Uẩn rằng: “Khanh hãy ở lại trấn Diễn Châu nầy trong sáu tháng để

phòng thủ những quân cường sơn cướp đảng rồi trẫm sẽ triệu khanh hồi trào. Hiện giờ trẫm gia phong cho khanh chức Đại Nguyên soái tổng thống toàn quốc binh mã, khanh hãy rán ra công với nước, chừng hồi trào trẫm sẽ gia thêm tước lộc.”

https://thuviensach.vn

Lý Công Uẩn bái tạ ấn ban rồi Lê Đại Hành lại phong cho mấy anh em của Công Uẩn và Ngô Sĩ Thành, Phạm Tử Trọng cả thảy chức Bình Man hổ tướng; còn Võ Tấn vì nước mạng vong thì phong Bình Man trung liệt Tướng quân và sẽ liệt tên vô miếu trung thần tử trận để bốn mùa hương hỏa phụng thờ.

Chư tướng thấy Thiên tử khoan hồng đại độ như vậy thì cả thảy đều vui mừng quỳ xuống bái tạ thánh ân, trong trí mỗi người đều quyết từ đây sẽ hết lòng vì nước.

Lê Đại Hành phong thưởng chư tướng xong rồi, xế lại truyền lịnh phản giá hồi trào.

Công Uẩn dắt anh em và chư tướng đến bái tạ thâm ơn quan Binh bộ Đào Cam Mộc, rồi tiễn hành Thiên tử cùng các quan một đỗi rất xa mới trở lại Diễn Châu thành.

Cỏ hoa tiếp giá một đường hớn hở tươi màu, non nước chào vua ngàn cụm đua chen khoe sắc. Ngày đi đêm nghỉ đến đâu các quan tiếp giá đến đó trọn năm bữa trường mới tới La thành; bá quan văn võ kéo ra tam kỳ lộ nghinh tiếp thánh giá.

Ba ngày sau Lê Đại Hành lâm triều hội bá quan để bàn bạc việc nước. Lê Đại Hành hỏi ý kiến các quan rằng: “Lỗ Trí Viễn là một tên dân làm loạn, nay bắt đặng hắn rồi chư khanh tính xử hắn cách nào khá tâu cho trẫm nghe thử.”

Quan Hàn lâm học sĩ quỳ xuống tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ! Tội của Lỗ Trí Viễn lớn lắm, không thể dung đặng, đã làm bá tánh đảo huyền221 muôn dân đồ thán, lại làm cho trào đình tổn tướng hao binh, nhọc lao thánh giá. Bây giờ bắt đặng hắn rồi, thần tưởng nên phân thây hắn để răn kẻ khác.”

https://thuviensach.vn

Lê Đại Hành nghe học sĩ Trần Nhu tâu thì ngẫm nghĩ rồi ngó hai bên văn võ mà hỏi rằng: “Lời của quan học sĩ tâu như vậy, chư

khanh liệu thế nào, hãy tâu cho trẫm nghe.”

Trịnh Hồng nghe Thiên tử hỏi thì biết ý Thiên tử còn dụ dự chưa muốn chém Lỗ Trí Viễn, nên vội vã quỳ xuống tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ! Thần thường xem lịch sử chư hầu, thấy từ xưa đến nay những hàng nhơn quân minh chúa trị quốc chăn dân, thường lấy chữ bác ái làm đầu, lấy câu nhơn hiền làm gốc; chớ chưa từng thấy ai dụng những điều sát sanh trị quốc, những việc tàn nhẫn chăn dân. Nước đặng thạnh là nhờ Thiên tử chi nhơn, dân đặng yên là cảm Thiên tử chi đức; bây giờ Bệ hạ muốn cho quốc thạnh dân cường, thần tưởng nên dùng cái lòng nhơn làm gốc, cái oai đức làm đầu, thì chắc sao bốn biển cũng đặt an, muôn dân cũng lạc nghiệp.”

Trịnh Hồng tâu dứt vua Lê Đại Hành chưa kịp phán điều chi thì có quan Ngự sử Tôn Đình Lượng quỳ xuống tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ! Lời của quan Tuần phủ tâu đó là phải lắm, xin Bệ hạ nhậm ngôn mà xá tội cho Lỗ Trí Viễn. Thần xét kỹ cái nguyên nhơn của Lỗ

Trí Viễn làm loạn đây, là bởi hắn chưa rõ cái lòng dạ nhơn từ của Bệ

hạ, chưa thấy hành động bác ái của Bệ hạ; và hắn tưởng chỉ có hắn là người văn võ toàn tài, trí mưu gồm đủ, mà không thấy triều đình mở hội cầu hiền chọn người tài sĩ, cho nên hắn uất ức trong lòng mà sanh tâm phản loạn đó thôi. Thần tưởng, nếu hắn thấy đặng cái lòng thí nhơn, cái việc bố đức của Bệ hạ, và hắn nghe có mở hội long vân cầu hiền chọn sĩ, thì làm gì hắn cũng phò vua, giúp nước, không còn chí nào dám phản quốc hại dân. Muôn tâu Bệ

hạ! Thần tâu đây là không phải thần xu hướng theo quan Tuần phủ, hay là thần binh vực chi Lỗ Trí Viễn, nhưng thần tâu đây là thần lấy cái lòng trung trực, dạ ái hiền mà tâu, xin Bệ hạ hãy nhậm ngôn.”

https://thuviensach.vn

Quan Bố chánh Phạm Cự Lượng vừa muốn cãi lẽ với Tôn Đình Lượng, bỗng nghe vua Lê Đại Hành phán rằng: “Lời của hai khanh tâu đó rất hạp ý quả nhơn.” Lê Đại Hành phán rồi truyền lịnh dẫn Lỗ Trí Viễn ra rồi hỏi rằng: “Ngươi có biết cái tội ngươi là bao lớn không?”

Lỗ Trí Viễn quỳ trước sân chầu, cúi đầu xuống đất mà tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ, tội của thần đã chất như non cao, đã chứa bằng biển rộng. Bây giờ Bệ hạ có phân thây xẻ thịt, thì thần cũng cam tâm, không dám riêng lòng oán trách. Thần chỉ mong có một điều Bệ hạ dung mạng cho thần một phen, từ đây thần sẽ ra thân khuyển mã mà trả ơn cho Bệ hạ đó thôi.”

Lê Đại Hành nghe Lỗ Trí Viễn tâu thì gặc đầu mà phán rằng:

“Tội ngươi đáng phân thây muôn đoạn, nhưng ta lấy lòng nhơn đức mà tha thứ cho ngươi, như ngươi là người biết ăn năn cải quá222, đem lòng mến nước thương dân thì ngươi về chiêu an những dư

đảng phản tặc của ngươi cải tà quy chánh thì trẫm sẽ phong quan cho ngươi, bằng ngươi còn dụm ba tụ bảy, khuấy nước hại dân, thì trẫm sẽ không dung thứ.”

Lê Đại Hành phán xong, truyền lịnh đuổi Lỗ Trí Viễn đi rồi bãi trào, các quan ra về. Phe trung thì vẫn nghi nghi ngại ngại, e rồi đây không khỏi Lỗ Trí Viễn làm phản nữa; còn phe nịnh thì vui vui mừng mừng, rồi đây sẽ đặng sắp đặt mưu sâu kế độc.

Lỗ Trí Viễn biết ý Trịnh Hồng và Tôn Đình Lượng là bọn gian thần, nên ẩn lại, để tối đến dinh, trước tạ ơn cứu mạng, sau dò la hành động hai người.

Nhựt lạc tây đoài, nguyệt thăng đông hải; trong dinh quan Tuần phủ Trịnh Hồng đèn đuốc huy hoàng, oai nghi tề chỉnh. Trịnh Hồng ngồi giữa, Bàng Thiết Hổ và Bạch Phùng Hưng ngồi hai https://thuviensach.vn

bên, cùng nhau chén tạc chén thù, chuyện trò đàm luận. Cả ba nhớ

đến vua trọng phong Công Uẩn thì nổi giận. Trịnh Hồng để ly rượu xuống, châu mày mà nói rằng: “Ta lấy làm hận cho Bệ hạ phán đoán không đặng minh chánh! Chúng ta đã thọ tước lâu rồi, có công nhiều với chúa mà không đặng trọng dụng, lại trọng dụng Lý Công Uẩn là đứa đối đầu với chúng ta; phong cho hắn tới chức Đại Nguyên soái, thống lãnh toàn quốc binh mã. Quyền thế của Công Uẩn bây giờ đã to tát, có lẽ rồi đây chúng ta sẽ bị hắn mà thành ra tro bụi chớ chẳng không!”

Trịnh Hồng nói đến đây, bỗng có quân vào thưa rằng: “Có người tự xưng Lỗ Trí Viễn, xin vào bái yết.”

Trịnh Hồng nghe báo rất mừng, bèn nói nhỏ với Bàng Thiết Hổ

và Bạch Phùng Hưng ít câu rồi biểu quân ra mời Lỗ Trí Viễn vào.

Lỗ Trí Viễn bước vào vòng tay bái Trịnh Hồng một cái rồi nói rằng: “Ngu hạ lấy làm đội ơn đại quan có lòng chiếu cố; nếu không có đại quan hảo tấu, thì tánh mạng của ngu hạ phải theo luật nước mà về địa phủ chớ chẳng không? Ơn của đại quan rất nặng, ngu hạ không biết lấy chi đền bồi, nên đấy đây để bái tạ thâm ơn rồi ngu hạ sẽ trở về sằn dã223.”

Trịnh Hồng chỉ ghế biểu Lỗ Trí Viễn ngồi rồi nói rằng: “Túc hạ chớ khá tự khiêm mà lão phu thêm bận; lão phu tâu với Bệ hạ đó chẳng qua là việc công, và lão phu tiếc túc hạ là người anh hùng; nếu túc hạ thoát thân đặng thì ngày sau túc hạ sẽ là một người kinh thiên động địa. Bây giờ lão nói thiệt với túc hạ như túc hạ rõ thấu tấm lòng của lão đặng thì lão sẽ đưa tay mà giúp túc hạ thành nên nghiệp cả.”

Lỗ Trí Viễn nghe Trịnh Hồng nói thì biết là lão nầy muốn phản quốc bội quân, nên có ý mừng, liền kiếm lời nói xa nói gần https://thuviensach.vn

để cho Trịnh Hồng biết mình cũng là người không chịu phục quyền luật nước phép vua.

Chuyện trò đàm đạo nhau một hồi, bốn người đều hạp ý, Trịnh Hồng truyền quân bày tiệc ăn uống. Tiệc dọn vừa xong, thoạt đầu Tôn Đình Lượng đến, xúm nhau chào hỏi vui mừng rồi nhập tiệc.

Đang ăn uống, năm người đều đem tâm sự của mình mà nói với nhau, thì ra cả thảy một lòng gian ác, một dạ phản vua, cho nên hớn hở vui mừng lắm.

Tôn Đình Lượng suy nghĩ một hồi rồi nói rằng: “Tôi tính kế

nầy thì hay lắm! Ngày mai nầy là ngày rầm, Hoàng muội Liên Hoa Công chúa đi hành hương trên miếu bà Triệu Ẩu; vậy túc hạ và nhị vị Tướng quân hãy giả ra thường nhơn đón đường mà bắt Công chúa rồi đem dưng cho động chủ Thiên Oai mà cầu hắn tương trợ; nếu hắn thấy sắc thì động lòng làm gì hắn cũng chịu ra tay giúp đỡ, hễ hắn giúp đỡ thì nên việc, vì hắn có bốn mươi chín cái động ở dưới quyền hắn cai quản. Kế ấy chư vị nghĩ coi có đặng chăng?”

Cả bọn nghe qua rất mừng, đồng chịu làm theo kế ấy.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI

Công chúa Liên Hoa đi hành hương bị bắt,

Diệu Tịnh ni cô truyền bùa chú cứu người

Nhạn dệt màn trời phưởng phất vừng mây qua lại, hoa đơm mù đất dật dờ con bướm tới lui; bóng vàng vừa khỏi đầu non, sương bạc mới tan ngọn cỏ. Một cái kiệu sơn son phết vàng224, màn che trướng phủ, mười con Thể nữ phục dịch tùy tùng, thung dung rảo bước trên con đường Bồ Điền, ấy là Công chúa Liên Hoa đi hành hương yết miếu.

Công chúa Liên Hoa nầy là em vua Lê Đại Hành, nàng sinh ra dung nhan tuyệt thế, diện mạo phi phàm; nếu nói: nhạn thấy nhạn sa, cá trông cá lụy, thì cũng phưởng phất tương đương, còn dùng câu: hoa xem hoa thẹn, liễu ngó liễu buồn, thì cũng cập kè đồng đẳng. Còn tả cho rõ ràng cái sắc đẹp nàng ra thì da trắng như

phấn, môi đỏ như son, mày dài mắt sáng, cốt cách dịu dàng; nếu sánh với tiên thì không biết sao mà nói, chớ đọ với bức tượng mỹ

nhơn thì nàng chen vai đứng trước.

Nhan sắc Công chúa nội trào, các vị Tiểu thơ không ai sánh kịp, mà tánh tình lại hiền hậu, trong cung lớn nhỏ đều nhường; cho tới lời nói bữa ăn, nét đi nét đứng, thảy đều hòa nhã khiêm cung, thật là một người đáng đúc nhà vàng mà để.

Công chúa Liên Hoa ngồi trầm tịnh trong kiệu đang nghĩ nghị

việc mình, cái thân ngà ngọc sau nầy ra sao, thì nét hoa tươi tốt bỗng nhiên buồn bực héo xàu. Nàng thở ra một cái rồi ngó chăm chỉ nơi đầu rừng chót núi mà không nhích mép hở môi.

https://thuviensach.vn

Tâm sự Công chúa thế nào? Không biết phải Công chúa nghĩ

mình là kim chi ngọc diệp, sanh trong chốn hoàng cung mật điện, ung đúc ra người tài sắc song toàn, mà rồi đây có may mắn cát đằng gặp bóng tùng quân; hay là hoa xinh liễu thắm tùy theo định luật buộc ràng phải bị tay ngu xuẩn võ phu vày đạp mà buồn. Không biết phải Công chúa thấy non xanh nước bích dị thảo kỳ hoa, rồi bị

mây che bụi đóng, làm cho mất vẻ thanh tươi tốt đẹp, hay là do mình phận mỏng cánh chuồn, lơ thơ với năm mười con Thể nữ, bôn ba giữa chốn truông sâu rừng rậm, chẳng biết có rủi ro xảy đến việc gì hay không mà buồn. Đây là lấy lý thuyết mà nói chớ nào ai rõ thấu tấm lòng son sắt kín đáo của Công chúa như để trong tủ

kín, hay là rương khóa kia.

Ôi!... Ngổn ngang trăm mối bên lòng, đường kia nỗi nọ sau nầy mà ghê! Công chúa nghĩ nghĩ suy suy, bàn bàn luận luận thì đi đã tới một khoảng đường vắng. Hai bên cây cỏ là đà, trước mặt chẳng thấy kẻ qua người lại, thình lình trong bụi xông ra ba người mặt mày bôi lọ

đen thui đen thít, kẻ cầm dao người cầm côn, cản đầu kiệu mà hét lên rằng: “Mấy con khốn kiếp nầy hãy để kiệu đó mà chạy đi, bằng chậm trễ thì mạng vong lập tức.”

Mười con Thể nữ thấy diện mạo như ma vương quỷ sứ, nghe tiếng hét như sét nổ trời gầm, thời tấm lòng trung thành tan mất, lòng sợ hãi dấy lên, lật đật để kiệu xuống rồi hè nhau chạy hết, bỏ

Công chúa ngồi trong kiệu chết điếng không biết chi là chi nữa.

Ba gã dặm mày bôi mặt gian trá cướp người đây là Lỗ Trí Viễn, Bàng Thiết Hổ và Bạch Phùng Hưng chớ không ai lạ. Ba gã thấy bọn Thể nữ chạy hết thì rất mừng, xúm nhau lại bắt Công chúa bỏ

lên võng che bít bùng, rồi hai người giả ra dân phu khiêng đi, còn một người thì đi bên võng để làm kẻ tùy tùng và giữ gìn Công chúa, sợ

Công chúa la lên; còn kiệu thì bỏ lại nơi đó.

https://thuviensach.vn

Bọn đánh lận con đen đi một hồi rất lâu thì mười con Thể nữ

mới trở lại chỗ để kiệu khi nãy mà xem Công chúa thể nào. Đến nơi thấy kiệu còn đó thì cùng nhau phập phồng lo sợ, không biết Công chúa bị bọn cướp bắt đi hay là giết chết rồi mà không nghe kêu la gì hết. Kẻ bàn qua người nói lại, một hồi trong bọn có một đứa dạn gan chạy lại vén màn mà xem. Ối thôi! Mây ngàn hạc nội, người đi đâu mất chỗ ngồi còn đây. Con Thể nữ kinh hoảng la lên, bọn kia chạy lại dòm vô kiệu thì cũng thôi rồi mất ngọc rơi kim, nước non mù mịt biết tìm nơi đâu.

Bọn Thể nữ ngẩn ngơ còn đang lo sợ, thì con vén kiệu khi nãy châu mày suy nghĩ rồi nói với bọn kia rằng: “Bây giờ tôi tính như vầy, chị em mình mới khỏi chết chém, không biết chị em có bằng lòng không?”

Bọn kia nghe nói rất mừng mà hỏi rằng: “Chị tính mưu chi hay, kế gì giỏi thì bày biểu cho chị em tôi, chớ bây giờ chị em tôi lúng túng như chim lồng cá chậu, biết gì mà chịu cùng không chịu.”

Con Thể nữ kia nghe vậy thì nói rằng: “Tôi tính bây giờ chị em mình khiêng cái kiệu nầy đem vô rừng mà bỏ rồi dắt nhau trốn đi thời xong, chớ chị em ta trở về đây chắc sao vua bắt tội cũng chém hết chớ chẳng không?”

Trong bọn có hai đứa không bằng lòng, nhưng cũng xúm lại khiêng kiệu đi giấu rồi trở về phi báo.

Tiệc quỳnh sắp đặt, nữ nhạc ca xang, chén ngọc ve vàng trà thung rượu cúc; Lê Đại Hành đương yến ẩm với hoàng hậu ở Quế cung thì hai con Thể nữ chạy vào phi báo.

Vua cùng hoàng hậu nghe báo thì kinh tâm, hỏi duyên do tự sự, hai con Thể nữ thuật hết đầu đuôi lại cho vua và hoàng hậu nghe; Lê Đại Hành tức tốc truyền đòi Bàng Thiết Hổ và Bạch Phùng https://thuviensach.vn

Hưng đến lập tức, nhưng hai gã như chim trời cá nước biệt dạng mất hình. Lê Đại Hành phải sai Bảo giá Tướng quân là Huỳnh Bửu dẫn năm trăm quân đi truy tầm Công chúa.

Huỳnh Bửu đắc lệnh điểm binh rồi bái từ Thiên tử kéo đi lập tức.

Vua Lê Đại Hành vì thương em nên căn dặn Huỳnh Bửu lắm điều, và hứa sẽ gia phong trọng thưởng. Huỳnh Bửu đi rồi Lê Đại Hành buồn bực không vui, trở lại hoàng cung để ngóng trông tin tức.

Gió chiều như gợi cơn sầu, bóng tối dường ngăn nét bước; trên võng hoa xào liễu úa225, nỉ non giọng khóc câu than, dưới đường kẻ

nói người cười, thung dung hớn hở dạ toại lòng vui, thì bọn Lỗ Trí Viễn đã đến một cái xóm hoang vu ở dựa triền núi. Xóm ấy độ lối vài chục cái nhà, người ta đã dọn đi hồi nào không biết; bỏ lại vách xiêu nhà sập, cột ngả kèo rơi, cây trái xơ rơ, cỏ hoa rời rạc, dường như

kình với lão càn khôn, để mặc tình sương thay nắng đổi.

Bọn Lỗ Trí Viễn thấy trời đã tối, phần thì trong bụng đói khô, nên khiêng Công chúa Liên Hoa vào một cái nhà còn kha khá mà nghỉ chơn tạm trú. Đến nơi, chúng nó để Công chúa trong nhà ấy rồi dắt nhau ra khiêng cây khiêng cột mà tấn226 cửa lại, mới hè nhau đi kiếm ăn; đành gởi Công chúa cho nhà hoang vô chủ, mặc tình đói khát nài bao.

Ôi! Sanh chi những kẻ sắc tài, mà sau vất vả đọa đầy tấm thân. Công chúa Liên Hoa trọn ngày không cơm không nước mà nàng chẳng đói chẳng khát chi; vì chưng ruột sầu dồn dập toan lo, giọt thảm chứa chan đau xót; tâm chí thần hồn ở trong vòng kinh sợ, thì lòng dạ nào mà biết đói biết khát nữa.

Bây giờ bọn khốn ấy cầm tù Công chúa trong cái nhà hoang vô chủ; trải qua thỏ lặn ác tà, sương thay nắng đổi, hết sức đỡm đương chống chọi rồi phải cột xiên mái lủng, cỏ lấp bìm leo, nhưng bốn https://thuviensach.vn

bên vách đất còn đứng trơ trơ như kình với ông xanh, để làm sao tan tành cho biết.

Công chúa Liên Hoa ngồi than khóc một hồi, rồi đi lại cửa ý muốn thoát thân; nhưng thấy bọn khốn rấp cây rấp cột kín bít chập chồng, tưởng sức lực ngàn cân, cũng không thể thoát thân ra đặng. Công chúa thấy cái cảnh ngộ khốn cùng như vậy, thì giọt sầu lai láng, vẻ thảm tràn trề rồi dậm chơn trách đất, ngước cổ than trời, nhưng trời cao lồng lộng khó nổi giải nguy, đất rộng minh mông khốn cùng cầu cứu. Bây giờ đèn trăng tỏ rạng, quạt gió não nồng, làm cho Công chúa sầu đông càng gạt càng đầy, mạch thảm càng lau càng xối; nàng ngồi xề xuống đất, ngó cảnh trạng cái nhà, vách không cao mà không thể leo ra đặng, nóc tuy lủng mà không thể chun ra khỏi. Nàng lại thấy dây bìm bìm trà trộn với dây tóc tiên, leo lên vách đất rồi bỏ ngọn xuống, gió đánh lơ thơ dường như sầu, như thảm, như dại, như điên, như trái phận lỡ duyên mà tả

tơi mái tóc vậy! Nàng lại thấy vách đất mưa chan rong đóng nhỏ

giọt, dường như khóc như than, như tràn hột lụy, như ngày lụn tháng qua mà ra nông nỗi vậy!

Than ôi! Cái cảnh tiều tụy dường ấy! Người sầu thảm dường này! Hai đàng đối nhau, tưởng cho người gan đồng dạ sắt cũng phải lúc lắc than dài, huống chi Công chúa Liên Hoa là người sanh ra ở chốn hoàng cung mật điện, trướng phủ màn che, kẻ hầu người hạ, chưa từng ngậm đắng nuốt cay, chưa từng đọa đày vất vả, thì làm gì mà không xúc cảnh thương tâm, làm gì mà không ruột tằm đứt đoạn; cho nên nàng phải cất tiếng than rằng: “Hoàng huynh ôi! Có hay nông nỗi thân em như vầy chăng? Giờ nầy tưởng khi hoàng huynh ăn sung mặc sướng, ngủ ấm nằm êm; còn thân em bây giờ đây lại bị sương lồng gió lạnh, khát nước đói cơm ở trong cái cảnh hoang vu thảm đạm, giam cầm nơi chốn thành sầu này; giây phút đây, ngọc nát hương tan, thịt rơi máu đổ, không còn sống nữa https://thuviensach.vn

đâu Hoàng huynh ôi!... Em nghĩ cho em từ nhỏ đến giờ, hằng giữ

một lòng nhơn đức, chẳng luận việc gì em cũng lấy lòng bác ái làm đầu, lấy câu khoan hồng làm trước. Trong cung viện, ngoài thần dân, em không hề làm chinh lòng ai hết. Hoàng huynh ôi!... Em tưởng em vun bồi cây nhân giống đức cho kết quả đơm bông mà nương nhờ tàn che bóng mát; nào hay cây nhân giống đức bây giờ lại trổ ra trái họa bông tai, để ban thưởng cho em như vầy đây, thật là một việc em lấy làm căm hận cho ông xanh lắm đó.”

Công chúa Liên Hoa than đến đây, thì ruột tằm đứt đoạn lụy ngọc nhỏ tuôn; nàng lấy khăn lau nước mắt chừng nào thì nó tràn ra chừng nấy, làm cho cái vẻ hoa tươi tốt kia hóa ra ủ dột héo xào, dường như đem dầm dưới nguồn sầu bể thảm. Tưởng cỏ cây lúc ấy có tri giác như người, mà thấy tình trạng một trang tuyệt sắc giai nhơn, kim chi ngọc diệp, có vẻ vất vả dường ấy thì cũng thương tâm thảm mục chớ chẳng không!

Thương ôi!... Người lâm cảnh khổ âu sầu, nước non khéo khuấy ra màu khơi trêu. Liên Hoa đã sầu, đã thảm, đã khóc, đã than; mà lại nghe con dế kêu sương dưới cỏ, con lằn chắt lưỡi trên rường, dường như nó đồng bịnh với nàng, cũng bị dày gió dạn sương, cũng bị đói cơm khát nước, cũng bị xa hang lìa ổ, cũng bị rẽ bạn chia bầy, cũng lâm hoạn nạn chốn nầy như nàng vậy!

Cảnh ấy tình nầy khó nỗi phui pha227, tiếng dế ngâm nga ảo não, giọng lằn chắt lưỡi âu sầu, khiến Công chúa Liên Hoa nghe ra như khêu như chọc, như gợi lòng sầu. Nàng nghĩ lại hôm qua còn xuống kiệu lên xe, kẻ hầu người hạ, ăn thì hải vị sơn trân, ngủ thì gối thêu mền gấm, cái sự sung sướng nói ra không hết; mà bây giờ đây mới có qua một ngày, lại bị đày bị đọa, vất vả tấm thân, đói cơm khát nước, ăn thảm uống sầu, thì cái sự đau đớn kia nó lừng lẫy lên, làm cho trong trí Công chúa hiện ra cái bức tranh sum hiệp ở

trào phưởng phất trước mặt nàng. Nàng càng tưởng càng đau, càng https://thuviensach.vn

trông càng xót, rồi cất tiếng than rằng: “Hoàng huynh ôi!... Em tưởng, em ở chốn mật điện hoàng cung, thung dung ngày tháng, không đến đỗi phải gian nan cực khổ, nào hay cái sự ước mơ vọng tưởng của em thành ra khói rả mây tan, nước chan đầu vịt. Hoàng huynh ôi!... Bây giờ em lâm cái cảnh khốn nạn nầy, không biết rồi đây bọn cướp xử trí em cách nào! Một là nó đem em bán mọi cho kẻ bất lương; hai là nó làm thói nài hoa ép liễu, nếu em không chịu thì nó sẽ giết đi.”

Công chúa Liên Hoa nghĩ đến đó thì cái sắc buồn kia đổi ra sắc sợ, mặt mày tái lét, lụy nhỏ dầm dề; ngồi nín thinh một hồi, rồi chắp tay về hướng hoàng cung lạy ba lạy mà nói rằng: “Hoàng huynh ôi! Gặp cái cảnh nầy là cảnh lâm chung tuyệt mạng của em; em vào cái nhà nầy là nhà em gởi phách quế hồn hoa của em; cái đời của em đến đây là cùng, cái số của em đến đây là tuyệt. Hoàng huynh ôi! Em nghĩ em phải chết mới đặng trọn trinh trọn tiết, e sống đây phải bị lấm bị nhơ về tay dã man cướp đảng chớ chẳng không! Hoàng huynh ôi! Hoàng huynh hãy ở lại cõi trần nầy mà trị

nước chăn dân, hưởng vinh hoa phú quý; để em liều mình tự tận xuống chốn tuyền đài cho rồi cái số bạc phận vô duyên của em đi.”

Công chúa nói rồi đứng dậy ngó chung quanh mà kiếm nơi tự

tận. Nàng thấy dựa vách có một viên đá rất lớn, nàng gặc đầu mà nói với viên đá ấy rằng: “Cục đá kia ôi!... Ta cùng mi tiền căn có duyên gì, nợ gì, mà ngày nay gặp gỡ nhau đây? Vậy thì ta đem cái nhành vàng lá ngọc nầy mà gởi cho mi; mi có thương ta thì mi hãy lấy cái sức cứng cỏi mà làm cho ngọc nát ngà tan, ta đặng yên giấc rồi thì ta mang ơn mi lắm.”

Công chúa nói dứt lời và dợm228 đập đầu vô đá, bỗng nghe ngoài cửa có tiếng kêu rằng: “Công nương chớ khá liều mình tự tử mà lỗi https://thuviensach.vn

đạo quân thần huynh đệ! Có lão ni đây, để lão ni giải nguy cứu nạn cho, không sao đâu mà sợ.”

Công chúa Liên Hoa nghe nói, day mặt ngó ra. Thấy một bà ăn mặc đồ dà229, đầu đội mũ dà, dở cây lấp cửa bước vô. Công chúa nhìn kỹ thì lấy làm lạ, vì bà hình dung ốm yếu, tuổi lối sáu mươi, mà sao sức lực mạnh bạo, dỡ nổi cây cột của chúng nó lấp đó. Nàng cho bà đó là bực dị nhơn, nên cúi đầu chào mà hỏi rằng: “Thưa bà, chẳng hay bà ở đâu đến cứu tôi, và bà có dạy bảo điều chi chăng?”

Lão ni mỉm cười, rồi nói rằng: “Bần ni ở trên núi nầy tu hành đã hai mươi năm nay, có luyện đặng vài thứ bùa hay thuốc giỏi, để

cứu người lâm nguy ngộ nạn. Bần ni tên là Diệu Tịnh, thường ngày luyện phép vị bốc tiên tri, hằng bữa đoán âm dương số mạng.

Hôm nay bần ni biết rõ Công chúa bị quân gian tặc bắt nhốt trong nhà nầy, và chúng nó sẽ đem Công chúa dưng cho động chủ

Thiên Oai, để cầu người cử binh đánh phá Lê triều, nếu sự thành thì chúng nó chia hai thiên hạ. Nhưng cái mưu sâu kế độc của chúng nó không qua lẽ trời đã định; vận số nhà Lê còn dài, nên có anh hùng phò tá, dẫu cho chúng nó có trăm ngàn binh mã đi nữa, rốt cuộc rồi cũng hóa ra tro bụi. Đây là bần ni nói việc hành động của bọn gian thần ấy; còn nói qua vận mạng của Công chúa thì cũng còn dài, không phải tự ái mà chết đặng. Tuy ngày nay cực khổ gian nan, chớ sau nầy sẽ làm một bà mẫu nghi thiên hạ. Bần ni đã đoán số mạng âm dương, rõ thấu trăm đường, mới đến đây mà giúp cho Công chúa vài phương diệu thuật để trừ kẻ ép liễu nài hoa.”

Diệu Tịnh ni cô nói đến đây, thò tay vô túi lấy một cái hộp mở ra đưa cho Công chúa Liên Hoa hai hườn thuốc mà nói rằng: “Công chúa hãy cầm hai huờn thuốc này, huờn trắng làm bằng các thứ

sơn sâm và nhiều vị thuốc bổ, uống vào một huờn thì năm năm trở lại không bịnh hoạn gì hết. Bây giờ Công chúa hãy ngậm huờn thuốc trắng nầy vào miệng, hễ ra nước miếng thì nuốt đi, còn https://thuviensach.vn

huờn thuốc đen đây, bần ni luyện bằng các thứ cây có chất độc, hễ ai nếm vào thì mê man bất tỉnh. Huờn thuốc nầy Công chúa phải giấu cho kỹ, để lúc nào Thiên Oai muốn ép liễu nài hoa, thì Công chúa hãy bày ra một tiệc, rồi thò tay vô túi cạo một chút trong móng tay, bỏ vào ly rượu cho nó uống. Trong giây phút thì nó ngủ

mê không biết gì nữa. Đó là một huờn tiên đơn để bảo tồn tiết trong giá sạch cho Công chúa, mà cũng là một món thuốc có công với trào đình vậy! Bởi động chủ Thiên Oai là một tên lợi hại, mà cái chỗ nó ở rất hiểm nguy, đường lên đã khó, mà lại dò bẫy cũng nhiều, còn trong động thì hang ngách khắp nơi, chỗ nào nó cũng có gài máy hết. Hễ nó đem binh xuống đánh, thắng thì thôi, bằng thất thì nó kéo binh về động, chừng ấy dẫu có cánh có vi cũng không thế gì lên đặng. Cách bài trí của nó lợi hại dường ấy, mà nó còn luyện các thứ thuốc độc, dùng nào rắn, rít, chim chuột, thú dữ, chế ra như tro bụi, hễ ra trận thì nó đổ vô bùi nhùi rồi đốt lên quăng qua bên nghịch, nếu binh tướng hít vào thì tâm thần tán loạn, phải nhào xuống ngựa tức thời. Các việc nguy hiểm lợi hại ấy nếu không trừ đặng thì cái họa kia chẳng nhỏ; cho nên Công chúa cần phải nhẫn nại, mà giả ý thuận tùng với nó, đặng dọ cho hết các chỗ hiểm yếu nơi đó, sau nầy sẽ có người đến cứu Công chúa, thì Công chúa hãy dắt người ấy mà chỉ cách thế cho người phá các máy móc đó đi, và Công chúa hãy lén mở cái túi thuốc độc trong lưng nó mà giấu đi, rồi đưa cho người giải cứu Công chúa đặng ngày sau dùng thuốc ấy mà trị các động khác. Công chúa hãy ghi lòng mà nhớ, người mạo hiểm đến cứu Công chúa đó có nợ duyên với Công chúa.”

Diệu Tịnh ni cô nói rồi đứng dậy từ giã Công chúa mà đi. Công chúa bái tạ thâm ơn rồi đưa bà ra khỏi cửa, bà đi khuất bóng nàng mới trở vào, mừng mừng sợ sợ, tính tính toan toan, không biết rồi đây có quả như lời bà nói hay chăng.

https://thuviensach.vn

Công chúa vì nghe lời ni cô có căn dặn hồi nãy, nên cũng chiều lòng chúng nó mà lấy gói xôi rồi lên võng để chúng nó khiêng đi.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI MỐT

Lưỡi thuyền quyên xiêu lòng bạo ngược,

Gươm tàn nhẫn giết bọn gian manh

Trời thanh mây lặng, lơ thơ nhạn nọ chơi đêm, gió mát trăng trong, chộn rộn thỏ kia giỡn cảnh. Bây giờ cái bản đồ sơn xuyên lâm tuyền của tạo hóa nhờ bóng ả Hằng soi tỏ, nào rừng nào núi, nào trảng nào truông, chỗ chỗ nơi nơi đều thấy hết, dường như bà nguyệt ông xanh có tình với bọn Lỗ Trí Viễn, để giúp cho chúng nó thấy đường thấy nẻo mà đi vậy.

Bọn Lỗ Trí Viễn nhờ trăng rạng trời thanh, gió đưa chim rước, cho nên càng đi càng khoái, càng khoái càng vui, thay phiên nhau khiêng không hề biết mệt.

Nhờ đồng tâm đồng chí, một ý một tình mà vui vẻ nhau, băng rừng xẻ núi, đi ba ngày trường mới tới Đại La động. Đại La động ở

trên một hòn núi đất rất lớn, chung quanh cây cối um tùm, chính giữa xây một cái nhà đá ước trăm thước vuông, nhưng cái kiểu nhà không phải nhà, mà lầu cũng không phải lầu, xem qua như đống đá chất chồng, tương tợ như hòn non bộ. Cái vẻ tráng lệ nguy nga thì không có, chớ cách kiên cố tưởng ít ai phá nổi.

Lỗ Trí Viễn đứng ngó cảnh vật một hồi, rồi nói với Bàng Thiết Hổ và Bạch Phùng Hưng rằng: “Nhị vị Tướng quân hãy ở tạm ở đây với công nương, để tôi lên thưa cho động chủ hay, sẽ có người xuống rước; chớ bây giờ chúng ta lên càn e có sự bất tiện. Một là sợ quân tuần bắn tên thuốc, hai là e bẫy dò làm hại.” Lỗ Trí Viễn nói rồi vội vã lên động, đi vừa khỏi chòm tre lúp xúp, tới hàng cây rậm rạp thì https://thuviensach.vn

gặp bốn tên quân đi tuần đón hỏi. Lỗ Trí Viễn nói sơ ít câu rồi một tên dắt Lỗ Trí Viễn đi, còn ba tên kia cứ việc đi tuần.

Tên quân tuần dắt Lỗ Trí Viễn đến trước cửa động bảo Lỗ Trí Viễn đứng ngoài để nó vào phi báo. Giây phút tên quân trở ra dẫn Lỗ

Trí Viễn vào.

Lỗ Trí Viễn đã từng quen biết với Thiên Oai nhưng chưa có lần nào vào động; bây giờ mới bước chơn vô cửa thấy cách bài trí trong động thì lấy làm nép oai nể mặt. Hai bên quân hầu gươm trần sáng rỡ, người nào người nấy da đen mắt lộ, lông ngực râu rìa, áo da chồn mặc có một tay, còn một tay nữa giắt vô lưng xem rất lạ

lùng kỳ dị. Dưới mặc quần da cọp da beo lòi hai ống cẳng lông lá xồm xàm chẳng khác như xà niên đứng đó. Đi lần vô trong ngước mặt ngó lên, thấy Thiên Oai ngồi trên ghế xây bằng đá cao vọi, màn trướng vén lên, rất oai nghi tề chỉnh. Trước mặt có cái bàn dài, giắt năm lưỡi gươm sáng rỡ và mấy cây lịnh tiễn, lại có nhiều cái sọ khô của người ta nữa. Tướng mạo Thiên Oai cao lớn da mặt xam xám, gân cốt nổi vồng, râu đỏ như râu bắp, mắt lớn bằng trứng gà, mũi to miệng rộng, đầu đội kim khôi, mình mặc thiết giáp, hắn là người Tàu lai Chàm nên ăn mặc theo lối Tàu. Từng dưới hai bên ngồi sáu người, người nào người nấy tướng mạo cũng như yêu, như

quỷ. Lỗ Trí Viễn thấy vậy càng khiếp sợ, bèn quỳ trước mặt Thiên Oai mà thưa rằng: “Thưa động chủ! Từ khi quen biết với động chủ, chưa có lần nào đến thăm, nay vì thất cơ bại trận mới rảnh đặng lên thăm và dưng cho động chủ một vị Công chúa tuyệt sắc của triều Lê, đề phòng khi dưng trà châm rượu cho động chủ giải lao.”

Thiên Oai là người háo sắc, nghe Lỗ Trí Viễn nói thì mừng quýnh, lật đật đứng dậy cười rồi nói rằng: “Tướng quân hãy ngồi nơi ghế

đó mà đàm đạo; ta với Tướng quân là bằng hữu chi giao, có việc chi cứ đến nói, cần gì phải hành đại lễ. Ờ! Tướng quân nói Tướng quân đem dưng Công chúa Lê triều cho ta, ta lấy làm lạ lắm! Bởi làm https://thuviensach.vn

sao mà Tướng quân bắt đặng Công chúa, còn bây giờ Công chúa ở

đâu ta không thấy, hay là Tướng quân lâu ngày, đến thăm nhau chơi, không biết điều gì cho vui phải kiếm chuyện nói gạt để cười chơi, có quả vậy chăng?”

Lỗ Trí Viễn thấy Thiên Oai vừa nghe nói dưng Công chúa thì lửa dục lừng lẫy, máu háo sắc nổi lên, diện mạo tươi cười, nói năng vui vẻ; nhưng chưa thấy mặt Công chúa nên còn nghi ngại mới hỏi cạn lẽ

như vậy, thì chúm chím cười rồi thưa rằng: “Tôi đâu dám pha lửng230 với động chủ; nếu động chủ hồ nghi thì tôi thuật hết lại cho động chủ nghe.”

Lỗ Trí Viễn nói rồi đem công chuyện những lúc bị bắt, về trào vua tha, và Trịnh Hồng thiết kế để bắt Công chúa, nhứt nhứt đều thưa hết lại cho Thiên Oai nghe. Thiên Oai nghe nói bèn lấy làm mừng, bèn hối Lỗ Trí Viễn đem Công chúa và hai tướng Thiết Hổ, Phùng Hưng lên. Lỗ Trí Viễn đi trong giây phút thì dắt ba người đến nơi, đã thấy Thiên Oai và chư tướng đứng trước cửa động để

nghinh tiếp.

Thiên Oai thấy Công chúa xuống võng xâm xâm đi lại, bèn nhìn kỹ diện mạo và cốt cách Công chúa, thì cái khí phách anh hùng oanh liệt bấy lâu bị nhan sắc tuyệt trần của thuyền quyên mà bay mất, để cái xác tục đê hèn ở lại. Hắn bước tới vòng tay chào Công chúa mà nói rằng: “Tôi lấy làm cung kính ra nghinh tiếp Công chúa, xin mời Công chúa đi ngay vô động.”

Công chúa Liên Hoa liếc ngó Thiên Oai, thấy mặt mày như quỷ, tướng tá dị kỳ thì lấy làm kinh sợ, nhưng nhớ lời ni cô căn dặn, nên phải gắng gượng nói một tiếng cám ơn, rồi theo chơn vào động.

Vào tới trong, Công chúa thấy cách bài trí thì càng thêm sợ hơn nữa.

https://thuviensach.vn

Thiên Oai thấy khi không mà đặng người tiên thì rất mừng, bèn biểu Sa Gia Kỵ và Mộc Du Lâm thiết tiệc sau động để đãi đằng Công chúa và ba tướng.

Sa Gia Kỵ và Mộc Du Lâm vâng lịnh đi lo sắp đặt. Một hồi tiệc đã dọn xong, Sa Gia Kỵ ra thưa cho Thiên Oai hay. Thiên Oai liền mời Công chúa và ba vị ra hậu động ăn uống.

Công chúa tuy buồn rầu lo sợ mặc dầu mà cũng phải gắng gượng đi theo. Đến nơi Công chúa thấy chúng nó bày tiệc trong một cái nhà đá, bốn bên có chừa cửa để cho gió lòn trăng rọi. Ngoài ra cây cao bóng mát, cảnh vật tốt tươi, thật là một chỗ đáng để cho người có tâm sự giải khuây.

Thiên Oai mời Công chúa ngồi từng trên với hắn, còn Lỗ Trí Viễn, Bàng Thiết Hổ, Bạch Phùng Hưng và sáu tên đại tướng của hắn thì ngồi hai bên từng dưới. Tiệc bày cũng có nhiều sơn trân hải vị, rượu cúc trà thung, ve xinh chén tốt, chẳng khác tiệc của công hầu tể tướng. Thiên Oai lại truyền lịnh đòi mười con hầu đến ca xang cho vui tiệc. Mười con hầu nầy toàn là người Việt Nam bị

chúng nó bắt, nhưng chúng nó cũng cho ăn sung mặc sướng để hầu hạ trong lúc đêm khuya canh vắng.

Công chúa Liên Hoa thấy tình cảnh vậy thì nhớ tới hồi còn ở

trong hoàng cung mật điện mà nét mặt dàu dàu231, tròng đoanh hột lụy. Thiên Oai ép ăn ép uống mà Công chúa không thể ăn đặng, còn bọn Lỗ Trí Viễn thấy rượu thịt ê hề thì toại kỳ sở nguyện, mặc tình uống uống ăn ăn, chẳng cần ai mời thỉnh ép nài.

Bọn Lỗ Trí Viễn ăn uống một hồi, người nào người nấy đã say mèm, rồi đem công cuộc hành động của mình ở trào mà khoe với Thiên Oai.

https://thuviensach.vn

Công chúa ngồi trên nghe bọn múa mỏ khua môi, thì mới rõ là bị

bọn gian thần ám hại, nên càng thảm càng giận càng hờn, nét mặt buồn xo, lụy sầu lã chã, làm cho Thiên Oai xem thấy phải động lòng thương xót, bèn truyền lịnh bãi tiệc để kiếm lời khuyên lơn an ủi.

Công chúa thấy vậy sợ Thiên Oai làm điều ô nhục nên bảo để lại một cái bầu rượu và cái ly đặng phòng khi làm cho Thiên Oai mê muội.

Thiên Oai tuy là đứa háo sắc, nhưng biết Công chúa là bực kim chi ngọc diệp, không phải như gái thường nhơn, nên có ý kiêng nể

kính vì, chẳng nỡ làm điều dã man ép buộc, chỉ có lấy lời to nhỏ êm ái mà hỏi rằng: “Công nương vì xa cách hoàng cung mật điện, chia lìa huynh đệ quần thần mà âu sầu buồn bực chăng? Hay là công nương thấy tôi không đặng cung kính yêu vì mà buồn chăng? Hay là công nương bị bọn Lỗ Trí Viễn giữa đường ép bức mà buồn chăng?

Hay là trong mình công nương có bịnh hoạn điều chi mà buồn chăng? Những điều tôi hỏi công nương đây, như điều nào trúng ý thì xin công nương hãy nói thiệt rồi tôi sẽ làm cho công nương vừa ý.”

Công chúa Liên Hoa nghe Thiên Oai hỏi như vậy thì nàng ngẫm nghĩ giây phút rồi nói rằng: “Động chủ hỏi tôi mấy việc ấy không việc nào trúng cả! Tôi buồn đây là vì tôi tủi phận mỏng cánh chuồn, không biết làm sao mà giết ba đứa gian thần phản tặc nầy để rửa hờn cho Hoàng huynh tôi, và tôi biết làm sao mà thông tin cho Hoàng huynh tôi hay rằng tôi đã ở đây nhờ lòng động chủ yêu thương, để Hoàng huynh tôi khỏi sự lo ngại. Tôi buồn là buồn hai lẽ

đó, nếu động chủ ra tay giải giùm thì tôi vui lòng không có điều gì buồn nữa.”

https://thuviensach.vn

Thiên Oai đã lụy vì sắc, đã đắm vì người, đã hết trí dõng độ

lượng, đã hết suy trước nghĩ sau, nên nghe Công chúa nói thì cười mà rằng: “Tưởng điều chi khó, chớ hai việc ấy công nương muốn thì tôi sẽ làm liền.”

Công chúa Liên Hoa thấy Thiên Oai đã mắc kế thì rất mừng, vội vã hỏi rằng: “Nếu động chủ có lòng giúp tôi, bây giờ động chủ

tính cách nào, động chủ cho tôi biết thử.”

Thiên Oai vui vẻ cười và nói: “Có khó gì! Muốn chém thì kêu bọn nó ra mà chém rồi lấy muối ướp đầu chúng nó lại, và viết một nang thơ biểu quân đem đầu với thơ xuống dưng cho Bệ hạ thì xong việc chớ có gì mà lo.”

Công chúa nghe nói thì đốc thêm rằng: “Nếu động chủ khẳng khái như vậy thì tôi cám ơn lắm.”

Thiên Oai bị chót lưỡi thuyền quyên đưa đẩy, bị ngọn lửa tình hừng hực đốt nung; muốn làm sao cho vừa lòng đặng mong tay ấp mặt kề; nên không kể điều gì phải trái, bèn bước ra cửa biểu mấy con hầu dắt Công chúa vào tịnh thất an nghỉ, còn hắn thì ra trước động truyền lịnh đòi Sa Gia Kỵ và Mộc Du Lâm vào dặn nhỏ

mấy câu, hai gã đi liền. Giây phút thấy Sa Gia Kỵ và Mộc Du Lâm đã dẫn ba người đến.

Lỗ Trí Viễn, Bàng Thiết Hổ và Bạch Phùng Hưng không biết chuyện gì mà Thiên Oai thị nhục mình như thế; nên hỏi lớn rằng:

“Động chủ! Anh em tôi là người có công với động chủ; mà sao chưa thấy động chủ trả nghĩa đền ơn, lại còn thị nhục anh em tôi là cớ

làm sao vậy, động chủ hãy nói cho anh em tôi biết.”

Thiên Oai vừa cười vừa nói: “Bọn ngươi không có công gì với ta mà đòi ơn đòi nghĩa; ta có mang ơn là mang ơn tạo hóa đó thôi! Bởi tạo hóa biết ta với Công chúa tiền căn có duyên nợ, nên ngày nay mới https://thuviensach.vn

xui khiến cho các ngươi bắt nàng mà dưng cho ta; đó là do tay tạo hóa, chớ không phải tự tay các ngươi làm đặng việc nầy. Bây giờ ta bắt bọn ngươi, bởi bọn ngươi có tội lớn, chớ không phải ta vô cớ mà buộc tội bọn ngươi, bọn ngươi muốn biết thì ta kể cho mà nghe rồi chết cho mát ruột.”

Lỗ Trí Viễn nghe Thiên Oai nói những câu bạc tình bạc nghĩa như

vậy thì cười gằn mà hỏi rằng: “Tôi không biết có tội gì mà động chủ nói rằng có tội! Tưởng lại tôi với động chủ là bạn kết giao, đã từng giáp mặt trao lời, đã từng luận bàn đàm đạo, đã để dạ mến yêu cung kính, đã gây niềm đồng chí đồng tâm; nào hay, tôi lầm người vô liêm, vô sỉ, bạc nghĩa, bạc tình không chút thương tâm, chẳng nghĩ niềm bằng hữu, thật là đặng cá quên nơm, đặng chim bẻ

ná. Động chủ nghĩ coi! Tôi với động chủ bấy lâu chưa gây thù gây oán, chưa kết giận kết hờn, mà sao động chủ đãi tôi ra người cừu nhơn, coi tôi ra kẻ đại nghịch, thì lấy làm lạ cho động chủ lắm. Vậy chớ động chủ viện lẽ nào mà buộc tội anh em tôi, xin cho biết đặng anh em tôi rõ với.”

Thiên Oai nghe Lỗ Trí Viễn nói những lời hữu lý thì hồi tưởng lại những lúc bôi bàng lang tạ232, đàm đạo luận bàn, những hồi chén rượu chung trà, lời giao câu hứa với Lỗ Trí Viễn thời muốn bước lại mở trói cho Lỗ Trí Viễn, và hai gã kia rồi gia ban trọng thưởng. Ngờ

đâu hắn vừa dợm bước thì trong trí lại tưởng đến cái chơn dung của Công chúa Liên Hoa trước mặt, dường như cái vẻ hoa tươi tốt kia đang chúm chím cười và nghiêng tai ghé mắt để coi chàng xử trí làm sao, có nặng chữ tình mà nhẹ chữ nghĩa cùng chăng, hay là nặng chữ

nghĩa mà nhẹ chữ tình cho biết. Hắn tưởng tượng đến cái dung mạo Công chúa thì ngọn lửa dục tình bốc lên lừng lẫy, hắn liền quyết định giết bọn Lỗ Trí Viễn để làm cho Công chúa vừa lòng đặng dễ bề vày hoa bẻ liễu; nên hắn lấy tay chỉ bọn Lỗ Trí Viễn mà nói rằng: “Ngươi không biết tội à! Ngươi làm trai, ngươi không https://thuviensach.vn

biết thời vụ phải nương theo bên nào cho no thân ấm cật, cho vinh hiển thê nhi. Ngươi ỷ tài ỷ sức khi không dấy loạn hại dân; làm cho triều đình phải hao công tốn của, hại lây đến mấy ngàn binh tướng của ngươi, cho tới vợ ngươi cũng phải táng mạng sa trường.

Ngươi nghĩ coi! Có phải tại ngươi xúi giục mà chúng nó phải thành quỷ vô đầu, hồn phách dật dờ theo mây theo khói; như vậy ngươi có chịu ngươi là đứa phụ nghĩa bạc tình không? Thế thì cái tội ngươi làm đó, ngươi viện cớ gì mà cãi cho đặng! Còn một tội nữa! Ngươi là đứa diện thị bối phi233, lòng lang dạ thú, phản phúc vô thường.

Ngươi đã sa cơ bại trận, thọ phược234 bị cầm, ngươi kiếm lời yêu cầu quật lụy, khóc lóc thở than cho Thiên tử động lòng tha ngươi, rồi ngươi không biết ơn rộng nghĩa dày của Thiên tử, ngươi lại lấy ơn làm oán, lấy nghĩa làm thù, bày mưu thiết kế, bắt Công chúa làm cho trào đình lo sợ, Thiên tử buồn rầu; ấy vậy có phải ngươi thêm một cái tội khi quân phản chúa nữa chăng? Đó là hai tội! Còn tội sau nầy ta giết ngươi đáng lắm! Ngươi đã từng giao thiệp với ta, có lẽ ngươi biết ta là người thế nào rồi; sao dám mạ nhục ta ở trước mặt chư tướng, cũng bởi số ngươi đã hết, nên ngươi cả gan dường ấy. Đó là kể sơ tội ngươi, còn hai đứa nầy ta không cần nói đến; bởi tội nó đã bằng trời; là tội làm tôi không có dạ trung quân ái quốc, lại đem lòng siểm nịnh gian tà, khuấy nước hại vua, thật là một bọn phản phúc vô chừng, không thể nào dung đặng.”

Thiên Oai nói rồi biểu Sa Gia Kỵ và Mộc Du Lâm dẫn ba gã ra trảm thủ. Lỗ Trí Viễn thấy Thiên Oai phụ tình bạc nghĩa như vậy thì lấy làm hận, bèn mạ nhục Thiên Oai đến điều rồi mới chịu đầu rơi xuống đất.

Than ôi! Mây danh lợi nay hiệp mai tan, bóng phù du sớm còn tối mất; người ta sống thác như giấc mộng đêm khuya, thế cuộc đổi dời như thoi đưa điển chớp235; thế mà mấy ai suy cạn nghĩ

cùng, để gieo giống đức mà trông cậy lẫn nhau.

https://thuviensach.vn

Xét như cái bọn Lỗ Trí Viễn chết đây thì cũng thương mà cũng đáng. Thương là thương người đồng loại, thấy sống không đành thấy thác, đáng là đáng lòng gian dạ ác, muốn hại người nên người hại lại mình, đó là cái điều báo ứng hiển nhiên chớ khá phàn nàn than trách.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI HAI

Vì háo sắc, Thiên Oai trúng kế,

Đặng chiểu văn, Công Uẩn bày mưu

Nét hoa xào úa, muôn hàng sương nhỏ chứa chan, vẻ ngọc âu sầu, mấy thức sắc tươi mờ ám. Một người vóc liễu hình mai, ngàn vàng khó chuộc, đương nỉ non câu chuyện của mình, rỉ rả dòng châu với chúng. Đây là Công chúa Liên Hoa kể nỗi gian nan cực khổ cho mười con hầu của Thiên Oai nghe.

Mười con hầu nghe Công chúa nói thì thảy đều châu mày ứa lụy; rồi cũng đem việc mình bị bắt thuật lại cho Công chúa nghe, đặng Công chúa biết là bạn một hội một thuyền, là người đồng cay đồng đắng.

Công chúa với mấy con hầu đương có than thân trách phận, xót chua câu chuyện còn dài, thì Thiên Oai đã bước vào vừa cười vừa nói với Công chúa rằng: “Tôi đã vâng lịnh công nương mà hạ sát ba thằng phản tặc ấy rồi; bây giờ công nương còn muốn điều chi nữa thì tôi cũng làm cho công nương vừa lòng luôn.”

Công chúa nghe qua thì đổi buồn làm vui mà nói: “Đó là động chủ biết xử thế; vậy mới phải là hào kiệt trượng phu tôi lấy làm khen động chủ đó. Xin động chủ hãy mau mau viết thơ cho Hoàng huynh tôi biết tin, kẻo Hoàng huynh tôi thất công tìm kiếm.”

Thiên Oai thấy Công chúa vui vẻ, và nói nghe dịu ngọt thì ngỡ là Công chúa đã đành lòng trao tơ gởi chỉ, nên có ý mừng thầm, bèn vội vã bảo con hầu đi lấy giấy mực rồi viết thơ liền. Viết xong đưa cho Công chúa coi, rồi mới sai hai tên quân lấy ba cái đầu của bọn https://thuviensach.vn

Lỗ Trí Viễn bỏ vô thùng muối và phong thơ, đem xuống trào mà dâng cho Thiên tử.

Hai tên quân đi rồi, Thiên Oai mới truyền bày tiệc cho Công chúa ăn mừng vì đã trả được thù rửa được hận. Giây phút tiệc đã bày, Thiên Oai mời Công chúa đồng tạ yến ẩm. Công chúa biết Thiên Oai muốn ép liễu nài hoa nên đã đề phòng sẵn. Nàng rót một ly rượu đầy, bưng đưa cho Thiên Oai mà nói rằng: “Tôi rất cám ơn động chủ đã hết lòng với tôi, vậy động chủ hãy uống ly rượu nầy là ly rượu tôi cám ơn động chủ đó.”

Thiên Oai nghe Công chúa nói ngon nói ngọt thì phới phở lòng mừng, vội vã bưng ly rượu uống một hơi cạn ráo, rồi nói rằng:

“Công nương hạ cố đến tôi như vầy, thì là quý hóa cho tôi lắm, vậy công nương hãy rót cho tôi một ly nữa”. Nói đến đó thì tinh thần bải hoải, tâm trí mập mờ, hơi thuốc thắm vào gan ruột, mùi men mê muội phách hồn; bèn gục đầu xuống ghế ngủ ngáy pho pho, hết tưởng vày hoa giỡn mận, chẳng còn mê sắc đắm người như hồi nầy nữa.

Công chúa thấy vậy rất mừng, nàng biểu mấy con hầu khiêng vào tịnh trướng để cho Thiên Oai nghỉ; còn nàng với mười con hầu trở qua tịnh thất.

Gió sầu phưởng phất cung vi, bóng thảm ngẩn ngơ ngự điện; từ

ngày Công chúa Liên Hoa bị bắt đến nay, Lê Đại Hành buồn bực âu sầu, nhớ tới em chừng nào gan xàu ruột héo chừng nấy. Mỗi bữa ngài đều có hội quần thần, thương nghị bàn bạc rồi sai người nầy đi kiếm, kẻ nọ đi tìm, mà cũng chẳng ai kiếm đặng, cho tới Huỳnh Bửu dẫn quân tìm kiếm khắp cả đông tây, trọn đến mấy ngày cũng không thấy hình dạng Công chúa.

https://thuviensach.vn

Lê Đại Hành lấy làm buồn rầu, liền viết chiếu cho các trấn, dặn phải đi tìm kiếm, hễ ai kiếm đặng thì gia phong trọng tước. Ngài vừa viết chiếu thì có Huỳnh môn quan bước vào tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ! Có hai tên quân xưng là ở Đại La động, vâng lịnh Động chủ đem dâng thơ và vật báu cho Bệ hạ, xin Bệ hạ định đoạt.”

Lê Đại Hành truyền Thái giám thâu thơ rồi dở ra xem, thì thơ

ấy như vầy:

“Thần Thiên Oai trấn Đại La động ký thơ vua Lê Thiên tử Đại Hành.

Muôn tâu Bệ hạ! Công chúa Liên Hoa bị bọn Lỗ Trí Viễn, Bàng Thiết Hổ và Bạch Phùng Hưng, bắt đem nạp cho thần. Bình sanh thần không ưa những kẻ gian thần siểm nịnh nên thần đã giết chết ba gả đem đầu xuống dưng cho Bệ hạ, và xin Bệ hạ hãy an tâm, Công chúa ở trên động cũng như ở trào vậy. Như Bệ hạ có lòng hà hải, nghĩ thần có công giết giặc thì xin Bệ hạ gả Công chúa cho thần, thần rất đội ơn. Thần tưởng chắc sao Bệ hạ cũng rõ thế

lực của thần. Thần làm đầu bốn mươi chín cái động ở miền Hà Nam này; cả thảy mấy vạn binh ròng tướng mạnh đều dưới quyền thần. Hễ thần nhất hô thì sẽ bá ứng. Cái hành động của thần như vậy, nên thần quyết chắc Bệ hạ cũng vui lòng cho Công chúa vầy duyên với thần. Vậy thì, Bệ hạ có tưởng thần, hãy mau mau hồi âm cho thần biết, thần rất mong ơn Bệ hạ lắm.”

Lê Đại Hành xem thơ rồi nổi giận vỗ long án mà nói rằng:

“Trẫm tha thằng Lỗ Trí Viễn đây là do lời sàm tấu của gian quan là Trịnh Hồng và Tôn Đình Lượng. Trong thế hai gã cũng có đồ mưu thiết kế để bắt Hoàng muội trẫm chớ chẳng không!” Lê Đại Hành nói rồi truyền lịnh cho Đào Cam Mộc dẫn năm mươi Ngự lâm quân đi bắt Trịnh Hồng và Tôn Đình Lượng. Giây phút Đào Cam Mộc https://thuviensach.vn

dẫn hai gã gian thần đến. Lê Đại Hành chỉ mặt hai gã mà nói rằng:

“Hai ngươi làm tôi không biết trung quân ái quốc, lại kiếm lời sàm tấu mà bảo bọc kẻ gian là thằng Lỗ Trí Viễn khiến trẫm tha hắn rồi hai ngươi xúi Bàng Thiết Hổ và Bạch Phùng Hưng, đồng lo mưu thiết kế mà bắt Hoàng muội của trẫm đem dưng cho Thiên Oai. Chứng cớ đành rành đây, hai ngươi hãy xem cho rõ”. Lê Đại Hành nói rồi biểu Ngự lâm quân bưng cái thùng đựng đầu để trước mặt Trịnh Hồng và Tôn Đình Lượng.

Trịnh Hồng và Tôn Đình Lượng thấy ba cái đầu còn tươi rói, hai mắt trợn lên dường như giận hai gã; vì hai gã mà bọn nó tử ư phi mạng vậy!

Trịnh Hồng và Tôn Đình Lượng kinh hồn, tái mặt xanh mày, chết điếng một hồi, rồi cả hai quỳ xuống tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ! Bệ hạ phán vậy thì oan cho hai tôi lắm! Công cuộc chúng nó làm thì hai tôi không hay không biết. Còn những việc hai tôi bảo tấu cho Lỗ Trí Viễn đó là hai tôi muốn cho Bệ hạ lấy nhơn phục chúng, lấy đức trị dân, chớ không phải hai tôi thương tưởng chi thằng Lỗ Trí Viễn. Đó là lòng thiệt của hai tôi, xin Bệ hạ dung thứ.”

Lê Đại Hành nghe hai gã tâu thì càng nổi giận mà nói rằng: “Hai ngươi thật là xảo ngữ ngoa ngôn. Mưu gian đã bại lộ mà còn dám chối nữa à! Trẫm hỏi hai ngươi! Như hai ngươi nói Lỗ Trí Viễn gian ác, hai ngươi không rõ thì còn có chỗ dung, còn như Bàng Thiết Hổ

và Bạch Phùng Hưng ở trong nhà hai ngươi, lại là người của hai ngươi tiến cử, lẽ nào công cuộc chúng nó làm mà hai ngươi không biết.

Nếu nói chúng nó đi mà hai ngươi không hay thì làm sao đã mấy bữa rày mà hai ngươi không tâu cho trẫm hay. Như vậy có phải là hai ngươi đồng mưu ám hại Hoàng muội trẫm chăng? Tội của hai ngươi không thể nào trẫm dung thứ!” Lê Đại Hành nói rồi truyền lịnh cho Ngô Tử An làm giám sát, dẫn hai gã ra pháp tràng trảm thủ.

https://thuviensach.vn

Trịnh Hồng và Tôn Đình Lượng khóc lóc yêu cầu xin vua dung mạng, mà Lê Đại Hành cũng không thứ, cứ việc biểu Ngô Tử An dẫn ra hạ sát.

Lê Đại Hành chém Trịnh Hồng và Tôn Đình Lượng rồi truyền lịnh đuổi hai gia quyến trở về dân dã. Vua lại nghĩ tới cái bức thơ

của Thiên Oai thì nổi giận, liền viết chiếu sai sứ đem ra Thạch Thành, truyền lịnh cho Nguyên soái Lý Công Uẩn hưng binh đánh Đại La động đặng cứu Công chúa Liên Hoa.

Vừng hồng chinh bóng236, mây bạc rẽ luồng, màn treo gió cuốn, rượu rót chén nồng; bây giờ ở Thạch Thành anh em Lý Công Uẩn đương vầy tiệc ăn uống, đàm đạo việc binh cơ chiến pháp.

Rượu đang nồng, chén vừa cạn, thì quân vào thưa rằng: “Có sứ

triều sai đem chiếu ra cho Nguyên soái”. Lý Công Uẩn nghe báo truyền lịnh mở đại môn nghinh tiếp thiên sứ rồi đặt bàn hương án mà đọc chiếu. Đọc xong Nguyên soái đứng dậy chỉ về hướng Đại La động mà nói rằng: “Cha chả! Cái thằng mọi Thiên Oai nầy tài lực dường bao mà dám khi thị triều đình đến thế ấy?”

Lý Công Uẩn nói rồi thuật công chuyện lại cho anh em nghe. Ai nấy nghe nói thảy đều nổi giận, chờ Nguyên soái động binh đặng ra tay trừ tặc.

Lý Công Uẩn đãi đằng thiên sứ xong, bèn kích cổ đăng văn hội tam quân tướng sĩ mà hỏi rằng: “Nay Thiên Oai binh cường tướng mạnh nên khi thị triều đình, các em có kế gì hay mà trừ hắn để

cứu Công chúa chăng?”

Lý Công Uẩn nghe những lời nóng nảy táo bạo của mấy anh em thì cười gằn mà nói: “Các em nói như vậy là các em chỉ biết cái máu nóng của các em; chớ việc lợi hại của triều đình và Bổn soái thì các em đâu có biết. Các em tưởng đem binh đi đánh Thiên Oai đó là cứu https://thuviensach.vn

được Công chúa sao? Làm vậy là hại Công chúa mau chết chớ không cứu được gì cả. Các em không rõ để Bổn soái cắt nghĩa cho mà nghe!

Nếu mình nóng nảy cử binh đi đánh Thiên Oai thì chi cho khỏi Thiên Oai biết triều đình không bằng lòng gả Công chúa cho hắn, làm gì hắn cũng dập liễu vùi hoa, nếu Công chúa giữ lòng trinh tiết thì hắn sẽ hành hình xử tử chớ không dung; ấy có phải là một điều hại cho triều đình chăng? Còn một điều nữa các em tưởng Thiên Oai cũng như Lỗ Trí Viễn vậy sao? Thiên Oai lợi hại bằng mười Lỗ Trí Viễn. Hắn trấn Đại La động làm đầu các động nhỏ ở miền Hà Nam, toàn là bọn dị hình quái dạng, thuốc độc ngải linh, binh ma tướng quỷ, không phải tầm thường mà các em phòng khinh địch. Nếu Bổn soái nghe lời các em mà vội phát binh, các em thắng thì chẳng nói chi, bằng thất có phải hao quân chiết tướng; ấy là một điều hại cho Bổn soái đó. Bây giờ Bổn soái tính kế nầy có lẽ cứu Công chúa được mà lại đặng biết sào huyệt của Thiên Oai nữa. Bổn soái và Trần Vân Mộng giả ra sứ triều đem chiếu phong tặng cho hắn, thì làm gì hắn cũng tin thật. Chừng ấy Bổn soái sẽ

tùy cơ mà cứu Công chúa. Chừng cứu Công chúa ra khỏi chốn hang hùm rồi thì chúng ta sẽ hưng binh tru lục chúng nó thì mới tiện cho.”

Chư tướng nghe Lý Công Uẩn nói, cả thảy đều khen rằng:

“Nguyên soái cao kiến như vậy, anh em chúng tôi lấy làm khâm phục lắm. Song chúng tôi nghĩ, Nguyên soái muốn sai ai đi cũng được, cần gì Nguyên soái phải thân hành làm chi cho lao nhọc.”

Lý Công Uẩn lắc đầu mà nói: “Việc nầy Bổn soái phải đi mới đặng. Nếu các em có lòng chiếu cố tới Bổn soái thì xin các em hãy ở nhà lo vận tải lương thảo, phòng thủ thành trì, chừng năm bảy ngày Bổn soái trở về sẽ xuất binh.”

Lý Công Uẩn nói rồi liền viết một tờ giả chiếu, và cải trang đi với Trần Vân Mộng liền lúc ấy. Chư tướng lớn nhỏ đưa ra khỏi https://thuviensach.vn

thành mới phân tay người đi kẻ ở.

Bây giờ ở con đường tịch mịch, dọc theo triền núi Hoành Sơn, một lằn bụi bay nghi ngút, làm cho cây cỏ lấm lem, mất vẻ thanh tươi tốt đẹp; hai con ngựa bỏ vó liền vo rúng động nước non cầm thú, làm mất vẻ êm ái đó là Lý Công Uẩn và Trần Vân Mộng. Kẻ

trước người sau lướt dậm đường chim dấu thỏ, trải qua thủy tú sơn kỳ, trót một ngày một đêm mới tới Đại La động. Lý Công Uẩn thấy phong cảnh hiểm gay thì day lại dặn Vân Mộng rằng: “Em hãy đề

phòng dò bẫy, anh thường nghe Thiên Oai bài trí lợi hại lắm”. Công Uẩn nói vừa dứt thì trong đường quanh kéo ra năm tên quân cản đầu ngựa mà hỏi rằng: “Hai ngươi ở đâu, đến đây làm gì, hãy nói cho mau kẻo ta giết chết bây giờ!”

Lý Công Uẩn nghiêm sắc mặt mà nói rằng: “Các ngươi chớ nên vô lễ, ta đây là sứ của triều đình đem chiếu cho động chủ; các ngươi hãy mau dắt chúng ta vào động.”

Quân tuần tin thật liền vội vã dắt hai người lên động. Đến nơi quân vào báo, giây phút nghe còi thổi lên, dứt ba hồi thì thấy cửa động mở hoát, Thiên Oai dẫn chư tướng ra nghinh tiếp Thiên sứ.

Lý Công Uẩn liếc xem tướng mạo Thiên Oai thì biết là một tên đối đầu lợi hại, nên giả ý tươi cười rồi bước tới hai tay đưa chiếu cho Thiên Oai mà nói rằng: “Động chủ hãy bày hương án mà tiếp đọc thánh chỉ.”

Thiên Oai hai tay tiếp chiếu rồi dạy quân bày hương án đặng đọc chiếu chỉ. Đọc xong đứng dậy tươi cười, gương mặt lộ ra vẻ hân hoan mừng rỡ, bởi thấy trong chiếu vua phong làm phò mã và hứa gả Công chúa cho hắn.

Công Uẩn thấy thần sắc Thiên Oai thì biết hắn đã trúng kế, nên nói dồi thêm rằng: “Động chủ có hạnh phúc mới đặng thánh https://thuviensach.vn

chúa yêu vì; mà tôi xem tướng mạo động chủ cũng đáng là một vị phò mã lắm.”

Thiên Oai nghe nói phỉnh thì đắc chí vui mừng, liền mời hai vị

sứ giả vào hậu thất thiết tiệc đãi đằng. Thiên Oai truyền lịnh trong giây phút thì tiệc dọn xong; hắn dạy con hầu thỉnh Công chúa nhập tiệc. Thiên Oai đưa chiếu cho Công chúa, Công chúa xem rồi mặt mày biến sắc kinh hải phi thường, ngồi ngó hai tên sứ mà rưng rưng nước mắt.

Lý Công Uẩn thấy thế biết Công chúa tin rằng chiếu thiệt, nên lấy mắt láy Công chúa vài cái làm Công chúa biết ý. Thật là Công chúa rất thông minh, thấy Công Uẩn láy thì biết chiếu giả, mà cũng biết đó là người cứu mình, nên đổi buồn ra vui rồi day lại nói với Thiên Oai rằng: “Hoàng huynh tôi đã ân tứ cho động chủ như

vầy thì động chủ phải làm sao cho người tri ơn tất báo, mới gọi là hào kiệt trượng phu.”

Thiên Oai cười lớn lên rồi nói rằng: “Công nương chớ ngại! Tôi là kẻ đã chọc trời khuấy nước, từng tát biển xô non; nếu Bệ hạ biết phải như vầy, thì tôi sẽ truyền cho các động miệt nầy chớ hề xâm loạn, ấy là một việc tôi đền ơn cho Bệ hạ vậy!” Thiên Oai nói rồi mời hai sứ ăn uống, còn hắn thì chăm ngó Công chúa không nháy mắt, dường như thấy nhan sắc của Công chúa mà no lòng vậy.

Công chúa thấy cái bộ tịch Thiên Oai thì biết ngọn lửa háo sắc của hắn đã lừng lẫy, nên nàng lật đật thò tay vô túi cạo thuốc rồi rót một ly rượu đưa cho Thiên Oai mà nói rằng: “Động chủ hãy uống ly rượu nầy gọi là tỏ tình động chủ mến tôi.”

Thiên Oai và cười và bưng ly rượu uống một hơi cạn ráo. Ôi! Lửa tình tuy mạnh, nung đốt muôn từng, mà không qua ly rượu mỹ nhân https://thuviensach.vn

ực vào một nhỏ thì hồn phách đã chun vào bầu rượu, bỏ xác ngồi gục xuống ghế ngủ mê.

Công chúa Liên Hoa thấy vậy rất mừng, nàng lén thò tay vô lưng Thiên Oai lần mở cái túi thuốc độc của hắn. Mở rồi Công chúa giấu vô túi áo, nàng mới kêu mấy con hầu đỡ Thiên Oai đi nghĩ.

Trần Vân Mộng muốn ra tay sát hại Thiên Oai, nhưng Công Uẩn thấy sáu tướng theo hầu Thiên Oai người nào người nấy coi bộ tịch dữ dằn, thì sợ Trần Vân Mộng làm bậy mà sanh việc chẳng lành, nên ngắt nhỏ rồi liếc Vân Mộng một cái, Vân Mộng biết ý đứng êm.

Công chúa Liên Hoa thấy bọn gia tướng diều đỡ237 Thiên Oai đi rồi, nàng đứng dậy muốn trở về tịnh thất; nhưng còn giục giặc238

ý muốn hỏi sứ những việc ở trào. Công Uẩn xem cử chỉ Công chúa thì đã thấu cõi lòng, nên vội vã bước lại giả chước bái từ rồi lén đưa cho Công chúa một nang thơ. Công chúa tiếp lấy bỏ vào túi rồi trở về

tịnh thất.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI BA

Xem thơ nhạn, thuyền quyên biết ý,

Chốn chiến trường, hào kiệt phân tay

Ve chiều như gợi lòng sầu, bóng xế dường nung dạ thảm; người thiếu nữ ngồi dựa cửa sổ nơi chốn tịnh phòng, gió thổi mái tóc phất phơ trước trán, dường như gút239 mày đen lơ thơ trên vừng trăng bạc. Lại có cái bóng tịch dương dọi vào, sắc mặt hồng hồng chẳng khác như đóa phù dung mới nở; đó là Công chúa Liên Hoa ngồi suy nghĩ nỗi mình. Nàng trầm tư mặc tưởng một hồi rồi nói thầm rằng: “Ta ở trào mà sao ta không thấy hai người sứ nầy vào ra nơi cung điện; ta xem hai người thì có một người cốt cách phi phàm, không phải bực thường nhơn sánh kịp”. Công chúa nghĩ vậy rồi nhớ đến bức thơ hồi nãy, nàng bảo mấy con hầu lui ra, mới giở thơ mà đọc:

“Bình Nam Đại Nguyên soái Lý Công Uẩn, bái thơ Công chúa tường lâm.

Thưa công nương! Tôi viết ít hàng vắn tắt đây, để thưa cho công nương hay, nội đêm nay tôi chờ công nương ngoài góc động, phía tay trái nơi gốc cây ngả mà rước công nương. Vậy công nương hãy tùy tiện thoát thân, chớ khá diên trì trễ nải.”

Công chúa Liên Hoa xem xong lòng mừng phới phở nghĩ thầm rằng: “Ta không dè người nầy là Nguyên soái Lý Công Uẩn; hèn chi Hoàng huynh ta thường hay khen ngợi diện mạo và tài lực của người.”

Công chúa mảng còn toan tính nghĩ suy thì trời đã tối, trong động đèn đuốt240 nổi lên, quân canh rảo khắp, còn sáu tên tướng https://thuviensach.vn

của Thiên Oai, bốn người thì chia nhau đi tuần, hai người thấy Thiên Oai say rượu mê mang, nên không dám bỏ hắn nằm một mình, phải ở đó giữ gìn cho hắn.

Khắc lụn giờ tàn, trời thâu đêm vắng; bây giờ độ lối canh hai, bóng trăng vặc vặc, bóng sao mờ mờ, Công chúa Liên Hoa bảo hai nàng hầu là Vân Loan và Phi Phụng, lén ra dọ thám quân canh, coi động tịnh dường bao rồi liệu bề thoát thân lánh nạn.

Vân Loan, Phi Phụng, hai đứa đã có lòng trung tín với Công chúa; từ bữa Công chúa bị bắt, Thiên Oai cấp nó theo hầu hạ thì nó đã tỏ

lòng ngay thảo, và hứa sẽ dắt Công chúa trốn đi. Vì vậy nên Công chúa tin lòng mới biểu nó đi dọ thám. Hai đứa đi một chặp rồi trở vô nói nhỏ với Công chúa, Công chúa biết đã trống chơn, vội vã dắt hai đứa ra đi tức tốc.

Lần mò tới gốc cây thì thấy Công Uẩn và Vân Mộng đã chờ sẵn.

Hai đàng gặp nhau rất mừng, Vân Loan và Phi Phụng dẫn đường ngả

sau chớ không dám đi mặt tiền, sợ e quân canh ngó thấy và dò bẫy hại người. Đường đi rất gian nan khốn khó, khi thì xuống thấp lúc lại lên cao, khi tuôn241 gai lúc càn bụi; phần thì trăng lờ cảnh ám, cỏ cây mù mịt, phần thì Công chúa chưa từng dày sành đạp sỏi, chưa từng chải gió dầm sương, cho nên nàng đi không đặng mau, một chặp chắt lưỡi, một chặp hít hà, làm cho Công Uẩn phải xót xa gan ruột.

Cùng nhau diều dắt đi ngang một hồi thì nghe trên động la hét vang dầy, tiếng quân rần rộ, rồi lại thấy đèn đuốc sáng trưng, chiếu lên tỏ rạng một góc trời.

Vì sao lại có cái quang cảnh náo nhiệt ấy? Bởi tám con hầu kia vô thăm chừng Công chúa, thấy đã đi mất, chúng nó hoảng hồn chạy kêu Sa Gia Kỵ và Mộc Du Lâm mà báo tin. Sa Gia Kỵ cũng kinh https://thuviensach.vn

tâm chạy vào báo cho Thiên Oai hay thì Thiên Oai hãy còn mê mang chưa tỉnh; nên phải trở ra đánh thanh la lên rồi truyền cho chư

tướng dẫn quân chia nhau tìm kiếm.

Bây giờ lại càng rần rộ náo nhiệt hơn nữa, đèn đuốc càng gần, tướng binh càng tới, làm cho Công chúa Liên Hoa hồn phi phách tán, run rẩy không thể đi đặng, phải cất tiếng than rằng: “Nguyên soái ôi! Tôi đã hết sức đi rồi; vậy Nguyên soái hãy mau mau thoát nạn, để tôi ở lại đây, chết sống cũng liều cho tay con tạo đó Nguyên soái.”

Lý Công Uẩn nghe Công chúa than và thấy tình trạng vậy thì rất nên bối rối, phần thì Sa Gia Kỵ dẫn quân tìm gần tới. Gặp cảnh gấp rút dường ấy, Công Uẩn không biết liệu thế nào cho tiện; chàng cứ đứng bên Công chúa mà khuyên rằng: “Công nương hãy rán gắng gượng mà đi, nếu trù trì thì họa kia chẳng nhỏ đó công nương.”

Liên Hoa rơi lụy nói rằng: “Nguyên soái ôi! Không phải tôi không rán mà đi, ngặt vì dời chơn hết nổi, trong mình bải hoải mỏi mê lắm. Như Nguyên soái có lòng trung tâm ái quốc thì Nguyên soái hãy bảo trọng lấy thân thể, để ngày sau nưng thành đỡ vạc, gánh vác giang san; và cử binh lên Đại La động nầy tru diệt thằng Thiên Oai mà rửa hận cho tôi, dầu tôi ở cửu tuyền cũng đội ơn Nguyên soái lắm.”

Liên Hoa nói rồi tràn trề giọt lụy, con hầu Vân Loan và Phi Phụng hết lòng an ủi, hai đứa tính cõng Công chúa mà cõng không nổi, còn đỡ nàng đi, thì đi đặng vài ba bước lại ngồi xề xuống khóc than. Bây giờ Sa Gia Kỵ và Chế Bật kéo quân đến đèn đuốc rạng trời, giáo gươm sáng đất, kẻ hét người la tương tự như bầy ong vò vẽ.

https://thuviensach.vn

Đứng trước tình trạng bối rối như vầy, Công Uẩn không biết tính sao, túng thét phải bước lại nói với Liên Hoa rằng: “Công nương ôi!... Bây giờ họa đã đến chơn, vậy tôi xin lỗi với công nương, để tôi ra sức cõng công nương mới có thể thoát thân lánh nạn đặng.”

Liên Hoa nghe Công Uẩn nói, thì nghĩ mình, hoa đã lìa nhành,

dông242 day gió vật, ngọc đã rời túi, đất lấp bụi chôn thì còn tiếc chi mà không nương theo cánh tay người nghĩa hiệp đặng bảo tồn tánh mạng, để thấy mặt Hoàng huynh. Liên Hoa xét vậy, nên nàng nghe Công Uẩn nói dứt lời thì nàng đưa tay ra và khóc và nói:

“Nguyên soái ôi! Thế nầy là tôi báo hại Nguyên soái đây! Xin Nguyên soái chớ ngại, như cõng nổi thì cõng, bằng có mệt thì cứ việc quăng đi, chớ rán làm chi mà cả hai đều thọ hại.”

Lý Công Uẩn thấy Liên Hoa đã chịu cho mình cõng thì cái mừng ấy không biết lấy chi cân; lật đật kề vai vô cõng. Chàng vừa cõng Công chúa lên vai thì bọn giặc đã kéo đến; chàng rút gươm ra đương cự với Sa Gia Kỵ, còn Trần Vân Mộng thì bảo hộ hai con hầu và đánh cùng Chế Bật.

Công Uẩn và Vân Mộng tuy là võ dõng song toàn mặc dầu, nhưng bị bảo hộ ba nàng nhược chất, và không có binh mã trợ lực, nên không thể đánh thối quân nghịch đặng, phải kẻ trước người sau cản ngăn mà chạy. Chạy đến đâu quân nghịch đuổi theo đến đó, mãi cho đến phương Đông phát bạch, trời trổ màu vàng, mới xuống khỏi động. Bây giờ không biết phải Công Uẩn cảm vì hương trời sắc nước, bá cổ đeo lưng rồi nhờ hương thơm nước mát, khỏe khoắn tinh thần; hay là thấy lũ chồn bầy chuột ỷ sức cậy đông, thừa lúc người cô thế mà lừng lẫy thị oai mà giận chăng? Nên chàng day lại hét lên một tiếng rất lớn rồi chém càn, làm cho bọn giặc bay đầu lòi ruột hết mười mấy đứa. Chàng đoạt đặng một cây trường thương, thì Chế Bật cũng vừa xốc tới huơi búa chém đùa, chàng lẹ

tay gạt búa rồi đâm một thương vô hông Chế Bật, Chế Bật đỡ

https://thuviensach.vn

không kịp liền nhào xuống ngựa chết tươi. Công Uẩn thừa thế

đánh thối quân nghịch đoạt đặng con ngựa, để Công chúa lên yên rồi trở lại phụ lực với Trần Vân Mộng mà giết quân nghịch có dư

trăm mạng.

Quân nghịch hoảng hồn hè nhau thối hậu, bỏ thương, bỏ ngựa, bỏ thây chết nghinh ngang, thật là một cảnh não lòng, khiến người trông thấy mà thương tâm thảm mục.

Công Uẩn thấy quân nghịch thối lui, thì hối Vân Mộng bắt ngựa cho Vân Loan, Phi Phụng cỡi, ai ngờ xem lại thì có một mình Vân Loan cầm gươm đứng đó, còn Phi Phụng lạc đường nào đâu mất. Công Uẩn hỏi Vân Loan thì Vân Loan nói rằng: “Lúc tôi đương đối địch với quân nghịch thì chị đi đâu mất, không biết có bị

chúng nó bắt hay bị giết chết rồi”. Vân Loan nói vừa đến đó thì nghe chiêng trống vang dầy, quân nghịch rần rần kéo tới. Công Uẩn lật đật nhảy lên ngựa, để Công chúa ngồi trước, lấy dây lưng buộc lại, sợ Công chúa giựt mình mà té; còn Trần Vân Mộng với Vân Loan cũng vội vàng lên ngựa bôn đào.

Bây giờ Sa Gia Kỵ và Mộc Du Lâm dẫn Chi Đặt Ta, Chi Chằn Phia kéo trót ngàn quân ùn ùn xông tới, Sa Gia Kỵ và Chi Đặt Ta thì rượt theo Công Uẩn, còn Mộc Du Lâm với Chi Chằn Phia đuổi theo Trần Vân Mộng. Công Uẩn nỗ lực cự với hai tướng một hồi, giết đặng vài chục tên quân, song thấy chúng nó áp tới rất đông, Công Uẩn e Công chúa sợ sệt nên phải quày ngựa chạy giong.

Trần Vân Mộng với Vân Loan đánh cùng Mộc Du Lâm và Chi Chằn Phia đâu đặng mười hiệp rồi cũng bại tẩu. Mộc Du Lâm với Chi Chằn Phia không dung, kéo binh rượt theo bén gót; làm cho Trần Vân Mộng dẫn Vân Loan chạy lạc ngã khác. Còn Công Uẩn thì bị Sa Gia Kỵ và Chi Đặt Ta dẫn quân rượt theo rần rộ chẳng khác như bầy ong lũ kiến. Công Uẩn cả giận; càng giận càng hăng, bèn tả

https://thuviensach.vn

xông hữu đột, giết quân nghịch rất nhiều, làm cho mình mẩy chàng với Công chúa ướt dầm những máu; nhưng có một điều là tuy can đỡm mãnh liệt, mà một thương một ngựa thì cũng khó nổi cự

đương, nên đánh giây lâu rồi cũng chạy.

Sa Gia Kỵ và Chi Đặt Ta thấy Công Uẩn có đái tùy243 Công chúa thì nỗ lực đốc quân rượt theo rất hăng hái; làm cho một dãy trường sơn tịch mịch, bỗng nhiên rúng động lung lay, hai bên loạn mộc âm u, thình lình hóa ra ồn ào náo nhiệt.

Người ngựa lao xao đuổi theo như nước đổ, trống chiêng inh ỏi giục tới tợ mây tuôn; tới vừng hồng lên khỏi đầu cây, sương bạc rả

tan chót núi mà cũng chưa thôi. Trước Lý Công Uẩn giục vó buông cương, sau Sa Gia Kỵ hùng hào rượt tới. Lý Công Uẩn thấy bọn giặc ỷ

đông làm dữ, thì nổi giận hét lên một tiếng, quày ngựa lại đánh với Sa Gia Kỵ và Chi Đặt Ta.

Bận nầy không biết bởi Công Uẩn vì giận mà mạnh bạo, hay là liều mạng đánh trối chết mà hung hăng; nên thần sức mạnh mẽ

phi thường. Tay cầm gươm, tay cầm thương, đâm tả chém hữu một hồi chẳng khác như cọp chụp bầy chồn; làm cho quân nghịch kẻ

nát mình, người đứt cổ, táng mạng sa tràng có mấy mươi mạng.

Chi Đặt Ta thấy Công Uẩn anh hùng như vậy thì giựt mình lui ngựa lại, Công Uẩn lẹ mắt đâm thương tới trúng nhằm dạ dưới, thây rơi xuống ngựa. Sa Gia Kỵ thấy vậy nổi giận hét lớn lên một tiếng như trời sét làm cho Công chúa giựt mình gục đầu vô ngực Công Uẩn, còn con ngựa thì hoảng hồn té quỵ xuống gần quăng hai người dưới đất. Sa Gia Kỵ xem thấy rất mừng, bèn xốc ngựa tới nhắm yết hầu Công Uẩn mà đâm; thình lình trên đầu Công Uẩn hiện ra một con rồng vàng ngăn cây thương của Sa Gia Kỵ không cho sa xuống. Sa Gia Kỵ kinh hoảng quày ngựa bỏ chạy, bọn quân của https://thuviensach.vn

hắn cũng tán đỡm, mạnh ai nấy chạy, gươm đao đụng chạm giết nhau rất bộn.

Lý Công Uẩn nhờ vậy mà khỏi hại nên không rượt theo làm gì, cứ

việc lơi cương cho ngựa đi chậm chậm để xả hơi, tay vuốt mồ hôi rồi ngó lại Công chúa thì thấy áo cẩm bào đứt vạt tả tơi, mình mẩy mặt mày vấy đầy những máu. Còn dung nghi nàng, xem qua có vẻ

mỏi mê mệt nhọc, thần sắc đổi màu, lộ vẻ kinh hoàng thất vía, Công Uẩn thấy vậy thì cái gan đồng ruột sắt, khí phách hùng hào đã bị nét âu sầu thảm thiết của nàng cũng thành ra mềm yếu; rồi càng trông gương mặt càng thương, càng nhìn vóc ngọc càng xót, chàng chậm rãi hỏi rằng: “Trong mình công nương có bị thương tích gì không, hoặc có bịnh hoạn chi chăng, xin công nương hãy cho tôi biết.”

Công chúa Liên Hoa thở ra một cái rất dài, nói rằng: “Nguyên soái ôi!... Nhờ Nguyên soái ra tay bảo bọc, cho nên trong mình tôi không có thương tích chi; chỉ có một điều là tôi chưa từng lâm cảnh sát nhơn ghê gớm như vầy, và chưa từng cỡi ngựa tranh phuông, xông pha trận mạc, cho nên thấy vậy mà phải sợ sệt kinh hoàng, rồi hóa ra buồn thảm, chớ không có chi lạ đó Nguyên soái.”

Công Uẩn nghe Liên Hoa nói trong mình không có thương tích thì rất mừng mà nói rằng: “Đương lúc giao phuông đấu trận, giữa chốn gió đao mưa kiếm, mà công nương đặng vẹn toàn thì hồng phước của công nương rất lớn, chớ không phải tự tôi bảo hộ mà vẹn toàn đặng. Vậy công nương hãy rán định trí tỉnh thần, vì còn không bao xa nữa thì về tới thành.”

Công chúa Liên Hoa nghe qua những lời nghĩa hiệp thì làm thinh, dường như để trí nghĩ suy điều gì vậy, nhưng một chặp nàng lại ngó hai bên đường, rồi thở ra mà liếm môi, tỏ ra là người khát nước.

https://thuviensach.vn

Công Uẩn thấy vậy thấu lòng, chàng giục vó buông cương, kiếm suối múc nước cho nàng uống. Ngựa tuôn bụi lấp, đồng lại truông qua; chạy một hồi rất xa, thì tới cái hòn núi nằm dài theo mé lộ. Công Uẩn gò ngựa xem quanh quẩn giây phút, rồi đỡ Công chúa xuống ngựa, đem để ngồi nơi tàng cây lớn, con ngựa cũng cột gần đó, rồi căn dặn Công chúa ít điều, mới đi kiếm nước cho nàng uống.

Công chúa ngồi đợi chưa bao lâu thì Công Uẩn đã dùng lá chằm múc nước đem lại đưa cho Công chúa mà nói rằng: “Công nương hãy uống đỡ nước suối đây mà thắm giọng, chớ tư bề rừng bụi mịt mù, tám hướng núi non chớn chở, không có kẻ qua người lại, mà cũng không thấy nhà cửa của ai đặng xin nước nóng hay nước trà cho công nương uống.”

Công chúa Liên Hoa uống chằm lá nước rồi, thì trong mình nghe khỏe khắn vô cùng; tinh thần vượng lại chỏi hỏi như xưa, dường như nàng uống nhơn sâm, hay là nước cam lồ vậy. Mà cũng không biết có phải trong cái chằm nước ấy có lộn chữ ái tình màu nhiệm gì ở trỏng mà nàng uống vào lại bổ khỏe dường ấy, hay là cái bóng khôi ngô hiệp sĩ của Công Uẩn ngả vào trong chằm nước, rồi nàng uống vào mà đặng mạnh khỏe chăng? Cái vẻ hoa của nàng bây giờ tươi tắn hân hoan, nàng ngó Lý Công Uẩn một cách lưu luyến mà nói rằng: “Ơn của Nguyên soái rất nặng, nghĩa của Nguyên soái rất dày; cho nên tôi uống hớp nước của Nguyên soái múc đây tuy không bằng ở chốn hoàng cung mật điện, nhưng mà nó thần hiệu làm sao, và tôi uống vào nó khỏe khoắn chẳng khác như một liều thuốc tiên đó Nguyên soái. Bây giờ trong mình tôi đặng chỏi hỏi như

xưa, không có điều gì mệt nhọc nữa.”

Công Uẩn nghe Liên Hoa nói những lời ngọt ngào khiêm tốn như

vậy thì liếc mắt ngó Liên Hoa mà trong cái điển quang dường như

có ái tình xen lẫn, cho nên ngó mà cảm động mà xót thương, rồi nói https://thuviensach.vn

rằng: “Công nương là bực chí tôn chí trọng của nước nhà, tôi là phận làm tôi cho triều đình Thiên tử; nước nhà có việc thì tôi phải toan lo, công nương lâm nạn thì tôi giải cứu, đó là bổn phận của kẻ trung thần ai ai cũng vậy, có gì đâu mà công nương gọi là ơn nghĩa.”

Cùng nhau dan díu chuyện trò, xem lại mặt trời chinh bóng, cảnh đã đổi màu, Công Uẩn mới đỡ Liên Hoa lên yên, rồi lỏng buông tay khấu244 bước lần dặm băng.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI BỐN

Trần Vân Mộng tiến cử tiểu anh hùng,

Lê Đại Hành nhớ công phong tước lộc.

Ngư về vịnh phố, mục lại cố thôn, véo vón tiếng vượn ru con, chiu chít bầy gà kiếm mẹ. Công Uẩn về đến thành thì mặt trời đã lặn. Anh em chư tướng cả thảy đều mừng và xúm nhau bái kiến Công chúa rồi bày tiệc giải lao.

Công Uẩn hỏi Vân Mộng về chưa, thì anh em nói rằng: “Không thấy về”. Công Uẩn nghe nói thì châu mày lo sợ rồi biểu anh em rằng: “Chư đệ hãy lo phục đãi công nương, để Bổn soái đi kiếm thử

coi có việc gì khổn hại đến tánh mạng của Vân

đệ chăng?”

Chư tướng nghe vậy thì hỏi duyên cớ làm sao mà Vân Mộng thất lạc, Công Uẩn đem việc lên san động bí mật cứu Công chúa thuật sơ

lại cho anh em nghe và nói trong khi giao chiến với giặc, thì thấy Vân Mộng chạy trước, ngỡ là đã về thành báo tin cho anh em đem binh tiếp cứu rồi.

Công Uẩn nói vừa đến đó thì quân vào báo Trần Vân Mộng đã về tới, Lý Công Uẩn và anh em lớn nhỏ đều mừng. Công chúa mặt hoa cũng vui vẻ; nhứt là Đào Quỳ vừa thấy Vân Mộng và Vân Loan bước vào thì mừng quýnh, nói rằng: “Trời ơi! Tôi tưởng anh bị giặc bắt, hay là nó nắm cổ anh rồi, tôi quyết một mình đi giết giặc mà trả thù cho anh, ai ngờ anh đi o mèo rồi dắt đi để anh em người ta lo sợ gần chết; thật là anh lôi thôi quá.”

https://thuviensach.vn

Anh em nghe Đào Quỳ nói thì cả thảy đều nực cười, làm cho Trần Vân Mộng mắc cỡ rồi trợn mắt ngó Đào Quỳ mà nói rằng:

“Chú nầy có tánh hay nói bậy hoài! Cô nương đây là người phục đãi công nương, sao chú lại nói là mèo của tôi! Thôi, chú nói bậy, chú phải tính sao cho tiện thì tính, chớ tôi không nghe cho chú đa!…”

Công Uẩn ý muốn răn he Đào Quỳ cho bỏ cái tánh đụng đâu nói đó, nên biểu Đào Quỳ rằng: “Đào đệ! Em hãy xin lỗi cô nương đó đi, nếu không tuân lời thì em sẽ có tội.”

Đào Quỳ châu mày mà nói rằng: “Trời ơi! Nguyên soái xử vậy hiếp tôi lắm! Tôi nói đây là nói có sách vở chớ phải nói bậy hay sao mà bắt lỗi tôi. Nguyên soái nhớ lại coi! Sách có câu nam nữ thọ bất tương thân; con trai con gái gần nhau cũng như rơm với lửa, không cháy cũng tròm trèm chớ có lẽ nào không. Bây giờ Nguyên soái bảo tôi xin lỗi với cô nầy thì tôi biết làm sao cho cô vừa lòng.”

Tần Mạnh Duy giả ý nghiêm sắc mặt mà rằng: “Nguyên soái dạy thì em không nên trái ý; nếu cãi lịnh thì tội kia chẳng nhỏ.”

Đào Quỳ nghe Tần Mạnh Duy nói, bèn ngó chung quanh anh em, coi có ai xin giùm cho chăng, té ra thấy người nào người nấy ngó lơ

hết. Bèn xẻn lẻn bước lại trước mặt Vân Loan mà nói rằng: “Tôi xin lỗi cô đó! Cô bằng lòng không? Như bằng lòng thì gặt đầu đi.”

Vân Loan thấy diện mạo Đào Quỳ kỳ khôi, và nghe nói lôi thôi thì nực cười, nàng gặt đầu nói: “Tôi có bắt lỗi bắt phải gì Tướng quân đâu, mà Tướng quân phòng xin lỗi.”

Đào Quỳ nghe Vân Loan nói, hắn mừng quýnh, vỗ tay cười lớn lên mà nói rằng: “Cô nầy biết điều quá! Tôi có lỗi gì đâu mà bắt tôi xin lỗi.”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn thấy Đào Quỳ thô lỗ quá, sợ Công chúa phiền trách, nên mới quở rằng: “Ngươi hãy thuần tánh lại, chớ khá vô lễ mà ta không thứ.”

Công Uẩn nói vậy rồi day qua hỏi Vân Mộng về việc giao chiến với giặc, đến lúc thất lạc thế nào, Vân Mộng thưa rằng: “Lúc nguy cấp ấy, bọn giặc chia ra hai đạo để chiến đấu với Nguyên soái và tôi; làm cho tôi với Nguyên soái không thế hiệp đặng, phải chia rẽ

nhau mà thành ra lạc một người một ngả. Nguyên soái thì không biết sao, chớ tôi thì rất nguy nan. Bởi bị hai tướng Mộc Du Lâm và Chi Chằn Phia, hai gã võ nghệ cao cường, lại thêm có ngải độc nữa, tôi vừa đỡ vừa chạy, chúng nó cứ rượt theo bén gót. Tôi dẫn Vân Loan chạy một đỗi rất xa, đến hòn núi đất thì bít đường. Chúng nó theo vừa kịp, thì Mộc Du Lâm và Chi Chằn Phia ngậm ngải phun tôi với Vân Loan, làm cho tôi và nàng phải bất tỉnh nhơn sự, cả hai đều nhào xuống ngựa. May đâu lúc mạng căn dĩ tuyệt ấy, lại nhờ một vị

tiểu tráng sĩ đến trừ ngải độc, cứu tôi với Vân Loan rồi đánh cùng Mộc Du Lâm và Chi Chằn Phia. Tiểu tráng sĩ thật là võ công xuất chúng, đánh với hai gã có hơn trăm hiệp, làm cho Mộc Du Lâm và Chi Chằn Phia không thế địch nổi, phải dùng ngải độc mà hại người.

Nhưng tráng sĩ ấy không lo, chàng phun nước gì ra không biết mà ngải độc kia đều tan, lại làm hai gã choáng váng mày mặt, bị tráng sĩ

ấy đập mỗi người một chùy, nhào lăn xuống đất mạng vong. Tráng sĩ ấy cắt đầu chúng nó treo cổ ngựa, tôi thấy tài lực như vậy, muốn cho người về phò Nguyên nhung; nên tôi có thỉnh về đây, bây giờ còn ở trước thành chờ lịnh Nguyên soái, xin Nguyên soái nạp dụng.”

Công Uẩn nghe nói rất mừng, bèn hối mời vào. Giây phút thấy một chàng thiếu niên ước chừng mười lăm tuổi, da hồng, trán cao, mày xanh miệng rộng, cặp mắt lóng lánh như hai ngọn đèn đương https://thuviensach.vn

cháy. Đầu quấn khăn đen ăn mặc theo lối lâm tuyền võ sĩ, tướng mạo ra dáng cái thế anh hùng.

Chàng thiếu niên ấy bước vô hổ trướng, thấy Công Uẩn ngồi trên, hai bên chư tướng đứng hầu, thì biết đó là đại soái, nên vội vàng quăng cặp chùy xuống đất một cái đụi làm cho rung rinh bàn ghế, rồi chắp tay bái Công Uẩn một cái mà nói rằng: “Tiểu sanh bái kiến Nguyên soái, và cầu chúc cho Nguyên soái công thành danh toại, phước thọ diên niên.”

Công Uẩn xem tướng mạo và thấy quăng cặp chùy xuống đất rất nặng, thì biết là một đứng tiểu anh hùng, lại nghe lời nói có lễ

nghi khuôn phép thì lấy làm yêu mến mà nói rằng: “Tiểu tráng sĩ

ra tài cứu mạng cho Trần đệ của Bổn soái, đó là công rất lớn. Bổn soái rất đội ơn, để rồi đây Bổn soái tâu cùng Thánh thượng gia ban tước phẩm cho tráng sĩ.”

Công Uẩn nói rồi lấy tay chỉ ghế mà nói rằng: “Tiểu tráng sĩ

hãy ngồi nơi ghế cho Bổn soái hỏi thăm lai lịch.”

Chàng thiếu niên ấy bái Công Uẩn rồi lại ghế mà không ngồi, lại đứng khoanh tay thưa rằng: “Bẩm Nguyên soái! Tôi tên là Lương Văn Tấn, em của Lương Văn Vịnh, khi trước ba anh em tôi đi thăm bà con ở Bắc Giang bị bọn tham quan bắt chị tôi, rồi đánh hai anh em tôi gần chết, nhờ Nguyên soái cứu mạng, nếu không thì mong gì sống đặng tới ngày nay. Bẩm Nguyên soái! Vì cái việc ức hiếp ấy, nên cách một năm sau anh tôi rầu buồn mang bịnh bỏ mình, tôi nghĩ lại cuộc đời nghèo bị giàu khi, yếu bị mạnh đè, nên tôi lên Hoành Sơn theo thầy tôi là Pháp Đạt cư sĩ học tập võ nghệ văn chương để phòng khi trả oán rửa hờn cho bọn ỷ quyền hiếp chúng.

Ai ngờ đến lúc tôi thành tài, nghe lại thì bọn cừu nhơn đã chết tuyệt; đó là một điều làm cho tôi không toại lòng. Bẩm Nguyên soái!

Ngày hôm nay tôi xuống phò tá Nguyên soái là thầy tôi đánh tay https://thuviensach.vn

biết Trần Tướng quân có nạn và Nguyên soái đi bình các động, chắc sao cũng bị ngải độc của chúng nó; nên thầy tôi sai xuống trước cứu Trần Tướng quân, sau giúp Nguyên soái những lúc bình Man và trừ ngải độc.”

Công Uẩn nghe Văn Tấn thuật đầu đuôi sự tích thì rất mừng, dường như chiêm bao mới tỉnh; bèn ngó chăm chỉ Văn Tấn rồi gật đầu mà nói: “Tiểu đệ có lòng giúp đỡ Bổn soái bình Man, ấy là một điều quốc gia hữu hạnh; vậy tiểu đệ hãy rán ra công, sau nầy cũng đặng quyền cao lộc cả”. Công Uẩn nói rồi truyền quân bày tiệc giải lao.

Rạng ngày Công Uẩn biểu Trần Vân Mộng đưa Công chúa và Vân Loan về trào. Trần Vân Mộng vâng lịnh thỉnh Công chúa lên xe; Nguyên soái và chư tướng đưa ra khỏi thành.

Bốn bánh xe lăn, tám chơn ngựa chạy, lờ mờ đất lở bụi bay, thấm thoát mây đưa gió rượt; Công chúa Liên Hoa ngồi trong xe ngó ngoái lại Công Uẩn mà cặp điển quang của nàng dường như chụp dung nghi mày mặt Công Uẩn vào trong tinh thần tâm não, cho nên cách ngó lại sững sờ lưu luyến một cách phi thường. Xe chạy xa rồi mà trước mắt nàng vẫn còn thấy hình dạng Công Uẩn đứng đó.

Thật là:

Lòng riêng, riêng những bời bời,

Nước non khéo đúc ra người mến yêu.

Ngày đi đêm nghỉ, làng rước xóm đưa, ba bữa mới về tới hoàng thành; vua Đại Hành và bá quan văn võ cùng các cung các viện thảy đều mừng rỡ. Vua Đại Hành hỏi Công chúa những việc bị bắt và những lúc thoát nạn thì Công chúa thuật đầu đuôi công ơn của Công Uẩn lại cho vua nghe. Vua Đại Hành nghe Công chúa nói thì gật đầu tỏ ý thầm khen Công Uẩn rồi day lại ngó Trần Vân Mộng thì thấy https://thuviensach.vn

Vân Mộng đã quỳ dưng sớ của Công Uẩn lên. Vua Đại Hành dở sớ ra xem, thấy Công Uẩn xin phép cử binh tảo trừ các động Hà Nam. Vua Đại Hành xem xong rất hạp ý, vội vàng viết chiếu phong cho Công Uẩn làm “Tả thân vệ điện tiền chỉ huy sứ” và nhận lời cho Công Uẩn bình Man, rồi phong cho Trần Vân Mộng chức Trung dõng Tướng quân, Vân Loan đặng phong tứ phẩm phu nhơn và cho vầy duyên cùng Trần Vân Mộng. Vua Đại Hành phân phán xong rồi lại truyền đòi Đào Cam Mộc đến biểu đem Trần Vân Mộng về bên dinh mà đãi đằng, đặng rạng ngày trở ra Thạch Thành cho sớm.

Trần Vân Mộng và Vân Loan bái tạ thánh ơn rồi theo Đào Cam Mộc về dinh. Vân Loan vào bái kiến phu nhơn, phu nhơn thấy Vân Loan hình dung yểu điệu, nhan sắc mặn mà thì rất thương, nên rạng ngày Trần Vân Mộng từ giã mà đi, phu nhơn có tỏ lời lưu luyến với Vân Loan. Trần Vân Mộng thấy vậy rất mừng, mới gởi gắm Vân Loan cho phu nhơn, mà trở về Thạch Thành. Ông Đào Cam Mộc đưa ra khỏi dinh rồi trao cho Vân Mộng một nang thơ mà nói rằng: “Phiền Tướng quân đưa thơ nầy cho Nguyên soái, ấy là thơ tôi chúc mừng cho ngài chớ không có chi lạ.”

Trần Vân Mộng bái tạ lãnh thơ, rồi lên ngựa giã từ quan Binh bộ

và ái thê Vân Loan, nhắm Thạch Thành ruổi dung vó ký. Ngày đi đêm nghỉ, khát uống đói ăn, ba bưa đã về tới Thạch Thành; Công Uẩn nghe có chiếu vua, thì lật đật truyền bày hương án rồi dở

chiếu ra, thì thấy trong chiếu vua ban khen và nhậm lời cho đi bình các động Hà Nam, câu chót hết vua hứa bình đặng các động Hà Nam hồi trào vua sẽ ban thêm quyền tước và đưa Công chúa vầy duyên cá nước.

Công Uẩn xem chiếu rất mừng, đứng dậy hỏi Trần Vân Mộng có qua dinh quan Binh bộ mà thăm viếng không, thì Trần Vân Mộng đưa thơ của Đào Cam Mộc cho Công Uẩn mà nói rằng: “Ngài có gởi thơ cho Nguyên soái đây, Nguyên soái xem thơ sẽ thấy lòng https://thuviensach.vn

ngài. Tôi có qua dinh ngài ở đó một đêm, ngài đãi đằng trọng hậu lắm”. Trần Vân Mộng lại thuật những việc vua phong tước và tứ245

hôn cho Công Uẩn nghe.

Công Uẩn nghe vậy càng thêm mừng rỡ hơn nữa, liền truyền lịnh chư tướng kiểm điểm quân mã chờ đến ngày mai cử binh đánh Đại La động.

Chư tướng nghe lịnh ai nấy đều mừng, kẻ lo voi ngựa, người mài giáo gươm, kẻ lo lương thảo, người sắm cung tên, rần rộ nửa ngày ấy cho tới nửa đêm sau mới hoàn toàn công cuộc.

Chơn trời rạng rạng màu hồng, mặt đất phau phau sắc trắng, vừa tảng sáng thì Lý Nguyên soái đã thăng trướng, hội chư tướng để

phân binh. Công Uẩn sai Tần Mạnh Duy, Võ Kỷ và Vân Mộng lãnh một ngàn quân đi tiên phuông dẫn lộ.

Ba tướng đắc lịnh điểm binh kéo đi, Công Uẩn lại kêu Tiền Thanh, Đào Quỳ, Châu Phước Nghĩa và Lương Văn Tấn mà nói rằng: “Bốn em hãy dẫn hai ngàn quân đi tiếp ứng đạo binh tiên phuông.”

Bốn tướng vâng lịnh kéo binh đi liền, Công Uẩn lại kêu Ngô Sĩ

Thành và Phạm Tử Trọng mà nói rằng: “Nhị vị Tướng quân hãy điểm năm ngàn binh mã tùy tùng Bổn soái để phòng khi tiếp ứng hai đạo binh trước.”

Hai tướng vâng lịnh, giây phút kiểm điểm quân mã đàng hoàng, sắp hàng hai bên ngay thẳng, Lý Nguyên soái nai nịt hẳn hòi ra giữa đội ngũ, lấy lời khuyến khích tam quân nên tận tâm chiến đấu.

Xong rồi truyền lịnh phát pháo tấn binh.

Con đường Thanh Sơn trước kia êm đềm bao nhiêu, giờ hóa ra xao động lạ thường! Cỏ tan bụi lấp, đất lún cây run, cầm thú long https://thuviensach.vn

đầu, nước non rúng động; ba đạo binh rần rần rộ rộ, cờ giương gió phất, ngựa chẳng dừng chơn, tiền quân đã đến trảng Lạc Nhạn thì thám tử trở lại phi báo với Lý nguyên soái rằng: “Bẩm Nguyên soái!

Bên kia trảng có một đạo binh của Thiên Oai kéo đến rất đông, ước hơn chín mười ngàn người, ngựa voi không biết bao nhiêu mà kể, xin Nguyên soái liệu định.”

Công Uẩn nghe báo truyền quân lập trại. Lập trại vừa yên, thì nghe chiêng trống vang dầy, quân gia hét dậy, đó là Thiên Oai dẫn ba vị đạo hữu ở Hắc Lâm động, Thạch Đầu động và Tử Thảo động.

Ba vị động chủ nầy toàn là người Nùng, cả thảy đều có ngải linh thuốc độc. Người thứ nhứt tên là Đề Bặt Du Xa, mặt mày dữ tợn, tướng mạo dị kỳ, tóc râu xù xụ, gân cốt nổi vồng. Người thứ nhì tên là Gia Mặc Sa, tuồng mặt như gấu, miệng rộng mắt sâu, hai hàm răng trắng toát mà phơi ra chơm chởm, chẳng khác như gươm mài sáng. Người thứ ba tên là Hùng Duy Ly hình dung lùn thấp, mắt lộ

trán cao, râu rìa lông ngực, nước da đỏ đỏ đen đen mường tượng đồng ten thau úa. Cả ba đều cỡi trâu rừng, tay cầm trường kiếm, nội miệt Hà Nam có tên là Tam Ngưu động chủ.

Thiên Oai dẫn ba gã hung hăng kéo đến quyết báo thù cho các tướng bị Công Uẩn giết và bắt Liên Hoa lại. Cái điều mà Thiên Oai hận nhứt là mất cái túi thuốc mê.

Bên trại Lê, ba vị tiên phuông thấy vậy giục binh áp qua, vừa đến giữa trảng thì hai đàng giáp chiến. Tần Mạnh Duy đấu thương với Đề Bặt Du Xa, Trần Vân Mộng giao phuông cùng Gia Mặc Sa, Đào Quỳ gặp Hùng Duy Ly. Đào Quỳ thấy tướng mạo Hùng Duy Ly dữ dằn thì có ý sợ, nên đánh chưa đặng mấy hiệp, Đào Quỳ

la lên một tiếng rồi quày ngựa chạy về bổn trận.

Lương Văn Tấn biết bọn Nùng ấy có ngải, sợ e các tướng bị hại, nên vội vàng giục ngựa chay đến tiếp cứu thì thấy Tần Mạnh Duy https://thuviensach.vn

và Trần Vân Mộng đã bị ba vị động chủ vây đánh, còn Thiên Oai thì đứng trên gò cao mà thị chiến.

Mạnh Duy, Vân Mộng, hai gã ra hết tài hay nghề giỏi cự địch với ba vị động chủ trót giờ đồng hồ mà bất phân thắng phụ. Đề Bặt Du Xa thấy hai gã võ nghệ cao cường thì biết là không thể lấy sức mà thắng được, liền lấy ra một củ ngải bỏ vào miệng nhai nhỏ

phun qua bên Mạnh Duy và Vân Mộng.

Lương Văn Tấn thấy vậy bèn lấy bầu nước ra ngậm một hớp rồi xốc ngựa tới nhằm bên bọn động chủ phun qua thì thấy sương bay phơi phới, bát ngát mùi hương, làm cho hơi độc nực nồng, ngải linh hung dữ của Đề Bặt Du Xa tan theo mùi thơm của nước báu mà bay mất không còn chút gì hại ai đặng cả.

Thiên Oai đứng trên ngó thấy Văn Tấn phá ngải độc của Đề Bặt Du Xa thì nổi giận giục ngựa xốc tới đánh với Văn Tấn rất dữ.

Bây giờ hậu quân Lý Nguyên soái xua binh đến hiệp với Tiền Thanh và Châu Phước Nghĩa đồng áp tới phụ lực với tiền quân mà đánh cùng bọn Thiên Oai rất kịch liệt.

Các tướng của Thiên Oai là Sa Gia Kỵ, Hắc Thành Tôn, Mặc Cà Ra, Mặc Cà Ly, Bồ Bồ Ma Chê, Bồ Bồ Vu Vu, áp tới đánh với chư

tướng của Công Uẩn một trận long trời động đất. Ba vị động chủ

thấy cách ăn mặc của Công Uẩn thì biết là Nguyên soái, nên xúm nhau vây Công Uẩn mà đánh chẳng khác như hùm thấy thịt.

Công Uẩn không hề nao núng, nỗ lực thần oai cự với ba động chủ có dư trăm hiệp. Công Uẩn càng đánh càng hăng, làm cho mấy vị động chủ mồ hôi nhỏ giọt, bải hoải tay chơn, cả ba liền lấy thuốc lấy ngải ra mà phun vãi qua bên Công Uẩn.

https://thuviensach.vn

Ba động chủ tưởng làm vậy là giết đặng Công Uẩn, ai ngờ ngải và thuốc vừa bay qua thì trên đầu Công Uẩn hiện ra một con rồng vàng, há miệng trương vi, xẹt hào quang sáng giới, còn con ngựa thì la lên một tiếng rất lớn, trong miệng ra khói cuồn cuộn, xốc tới cắn tam vị động chủ.

Tam vị động chủ thấy thuốc linh ngải độc không hiệu nghiệm thì hoảng hồn, tán loạn tâm thần, bị Công Uẩn đâm, Đề Bặt Du Xa nhào xuống đất hồn nương mây bạc. Hùng Duy Ly và Gia Mặc Sa thấy vậy kinh hoàng lụi đụi, bị Công Uẩn một người một thương.

Hùng Duy Ly thì bị vô đùi chạy khỏi, còn Gia Mặc Sa trúng nhằm yết hầu thây rơi xuống đất. Mấy tướng như Hắc Thành Tôn bị

Tiền Thanh sát tử, Mặc Cà Ra bị Tần Mạnh Duy đâm chết, Bồ

Bồ Ma Chê bị Châu Phước Nghĩa chém làm hai đoạn, Bồ Bồ Vu Vu bị Ngô Sĩ Thành đâm vô vai bị thương rất nặng, nên quất trâu chạy càn vô rừng tìm đường lánh nạn.

Thiên Oai và Sa Gia Kỵ thấy cảnh trạng dường ấy, thì biết không trông gì thủ thắng, hai gã nỗ lực khai đường huyết lộ dẫn tàn binh giải vây chạy về Đại La động.

Lý Công Uẩn xua quân đuổi theo một hồi thì trời đã tối, nên truyền quân lập trại không cho rượt theo nữa.

Than ôi!… Lòng tham vô độ, ý muốn không ngằn, mùi danh lợi câu người thiểu trí, miếng đinh chung nhử kẻ vô tâm, mấy ngàn binh tướng lạc lầm vì bị Thiên Oai dẫn dụ mà hồn phách dật dờ nơi đồng Lạc Nhạn. Vùng ấy bấy lâu êm đềm tịnh khiết mà đến nay lại hóa ra tanh hôi nhơ thúi, cỏ cây máu nhuộm, đất cát vùi thây, âm khí lờ mờ, phong cảnh vẻ buồn che đậy, hoang sơn lưu tích về

sau, khiến người châu mày xót ruột.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI LĂM

Thiên Oai thỉnh các động hạ sơn,

Công Uẩn nhờ cao nhơn trợ lực

Xông pha bờ bụi, càn đạp cỏ cây; bóng trăng đón rước như chào người thất trận bại binh, luồng gió đuổi theo khiến cho ai rùng mình lạnh cổ. Thiên Oai dẫn bại binh về tới Đại La động thì đã hết canh hai. Thiên Oai kiểm điểm quân mã, thấy chết hết hai ngàn bốn trăm, còn bị thương chạy về đặng thì ba bốn trăm mạng. Ba vị

động chủ và bốn viên đại tướng cũng không còn. Thiên Oai lấy làm căm hận Công Uẩn, hắn vỗ bàn hét lớn lên rằng: “Ta thề một lời, thế nào ta cũng giết cho sạch cái bọn của Lý Công Uẩn ta mới nghe cho”. Nói rồi day qua hỏi Sa Gia Kỵ rằng: “Việc đã như thế, Tướng quân có kế gì hay mà trừ khử bọn ấy chăng?”

Sa Gia Kỵ ngẫm nghĩ giây phút rồi thưa rằng: “Bây giờ tôi tưởng không có kế gì hay cho bằng đi cầu các động chủ ở chung quanh đây để đánh với chúng nó một trận nữa, chắc sao cũng thắng đặng.”

Thiên Oai nghe Sa Gia Kỵ nói thì hạp ý, hắn gặc đầu nói: “Vậy thì Tướng quân hãy đi bây giờ mà thỉnh các động ở miền trên, còn mấy động ở hướng Tây để ta đi thỉnh mới đặng”. Thiên Oai nói rồi truyền chư tướng và tam quân canh giữ sơn động, rồi hắn với Sa Gia Kỵ, hai người hai voi, kẻ đi miền trên người đâm ngã dưới.

Voi đi thấm thoát, cỏ nát tả tơi, phong cảnh rạng ngời, vẻ trời thanh bạch; Thiên Oai đi đến Xuyên Đằng động thì bóng dương gần mọc, bèn ngừng voi đứng nhắm phong cảnh một hồi, rồi nói thầm rằng: “Năm ngoái ta có lên dự tiệc tại động nầy, thì các dây mây có đâu mù mịt như bây giờ”. Hắn lầm bầm nói đến đó thì https://thuviensach.vn

nghe tiếng thanh la đi tuần gần nơi chưn động. Thiên Oai giục voi đi, lại thấy ba tên mọi hình thù quái gở, ăn mặc dị kỳ; quần thì chằm bằng lá mây, áo đươn246 bằng mây chẻ, tay cầm thanh la, tay cầm dùi, và đánh và hát liếu lo, xem ra người thung dung tự

đắc.

Ba thằng mọi đi tuần ấy có một thằng nhìn biết Thiên Oai là chủ động Đại La nên bước lại cúi đầu chào rồi hỏi rằng: “Động chủ

có việc chi đến đây, hay là đi dạo vậy?”

Thiên Oai gặc đầu mà nói: “Ta có việc muốn đến đàm đạo với động chủ ngươi, ngươi dẫn ta đi cho mau, chớ khá hỏi dông dài mà ta trễ việc.”

Tên mọi ấy nghe nói lật đật đưa thanh la cho thằng khác rồi dắt Thiên Oai đi. Quanh lộn đường nầy nẻo kia một hồi mới tới cửa động. Động nầy ở trong cái hang tư bề mây leo vắt võng, năm bảy lớp chập chồng, tưởng một con ruồi cũng không thể chun vào đặng.

Tên mọi biểu Thiên Oai đứng ngoài, rồi nó vào trong thưa lại, giây phút Đằng La quỷ vương dẫn hai tên hầu ra nghinh tiếp. Hai đàng gặp nhau rất vui mừng mới dắt tay vào động. Đằng La quỷ

vương mời Thiên Oai ngồi rồi hỏi rằng: “Nghe đạo hữu đối địch với binh Lê thắng bại thế nào, mà đạo hữu lại được rảnh rang đến thăm tôi vậy?”

Thiên Oai châu mày thở ra mà nói: “Nguyên soái Lê trào tự xưng là Lý Công Uẩn tài lực song toàn, mưu kế đa đoan, thủ hạ hắn có nhiều người võ dõng cao cường lại cũng có phép linh bùa giỏi; cho nên chúng nó tự phụ, nói lớn lối rằng: nó sẽ bắt cả thảy bọn Mọi ở

các động miền Hà Nam nầy mà lấy đầu làm mõ, lấy cốt làm tro, lấy da bịt trống, lấy thịt chó ăn, và sẽ tru lục nòi giống không https://thuviensach.vn

chừa một đứa. Đạo hữu nghĩ coi những lời xấc xược ấy làm sao mà nhịn đặng. Bởi vậy cho nên tôi quyết ra tay trả thù rửa hận; nhưng bị

binh cô tướng quả nên phải thất bại, nay lên cầu cứu với đạo hữu, xin đạo hữu hãy ra tay một phen cho chúng nó biết mặt, kẻo chúng nó khi các động Hà Nam không người tài lực.”

Đằng La quỷ vương nghe những lời khiêu khích của Thiên Oai thì đỏ mặt tía tai, vỗ bàn nói lớn lên rằng: “Cha chả là bọn khốn, dám khi thị anh em ta dữ à!... Vậy thì tôi cùng đạo hữu lập tức thông tin cho các động chủ kia hay mà xử tử bọn ấy cho rồi, mới hả cái nư

giận của chúng ta.”

Đằng La quỷ vương nói rồi biểu quân hầu dắt voi ra rồi đi với Thiên Oai. Động Xuyên Đằng cách động Tử Thạch không bao xa, cho nên hai người đi trong nửa giờ thì đã tới. Tử Thạch động ở trên một cái nổng cao chung quanh cây cối mịt mù, chính giữa nổi toàn đá đỏ, trong đó có nhiều chất lửa nóng nảy lạ lùng. Động chủ tên là Tử Ma Đầu người sanh ra hình thù quái lạ; nếu ai nhát gan xem thấy cũng đủ hoảng hồn kinh sợ. Hắn lại ở dưới hang, không có nhà cửa dinh dãy gì hết. Bởi Tử Thạch động là chỗ trời sanh một cái hang đá rất lớn; ở trong chẳng khác như cung điện vương phòng, thật là một chỗ thế gian ít có.

Đằng La quỷ vương và Thiên Oai cột voi dựa gốc cây nơi chơn động, rồi cùng nhau chăm chỉ lên động. Đường đi hai bên rất đẹp.

Đá xen hoa, hoa xen đá, màu trắng lộn màu xanh, màu vàng pha màu đỏ, mùi thơm bát ngát chẳng khác như chốn thiên thai.

Quỷ vương và Thiên Oai đi một hồi mới tới cửa động, thấy mấy tên giữ cửa đương có vầy tiệc trái cây, hình dạng của đứa nào đứa nấy xem qua chẳng khác như dạ xoa quỷ sứ. Da đen thui, đầu trọc lóc, cặp mắt trắng dờ, mũi to miệng rộng, ở trần đóng khố, lông lá xồm xàm, nói năng rổn rảng.

https://thuviensach.vn

Bọn ấy thấy Quỷ vương là bạn của động chủ nên hè nhau quăng mấy trái cây đương ăn rồi xúm lại quỳ xuống nghinh tiếp.

Đằng La quỷ vương đưa tay đỡ dậy rồi biểu vào thưa cho động chủ hay, một tên vâng lịnh chạy vào phi báo, đứng chưa nóng cẳng thì thấy Tử Ma Đầu bước ra.

Đằng La quỷ vương và Thiên Oai vì nóng công việc mình cho nên vừa thấy Tử Ma Đầu thì rất mừng, cả hai vòng tay bái kiến rồi kiếm lời khiêu khích mà thỉnh cầu.

Tử Ma Đầu là người tàn bạo hung hăng, nghe nói Công Uẩn đòi lột da chặt đầu, làm trống làm mõ thì nổi giận, nghiến răng trợn mắt mà nói rằng: “Chúng nó xấc xược dường ấy, anh em ta phải quy nhau lại mà giết bọn nó một phen cho bọn nó biết mặt. Vậy thì ba ta hãy qua Bạch Hoa động mà cho Huỳnh Diện Sư hay, và thỉnh luôn Ngũ Thạch động Xích Tu Hùng, Độc Xà động Tát Liệt Nha Pha, Càng Ma động Ngũ Bang Nha, Hắc Thổ động Đại Nhĩ Quỷ Tử. Các động chủ bằng lòng, thì anh em ta sẽ ăn gan uống huyết bọn Công Uẩn như chơi”. Tử Ma Đầu nói rồi lao vào động lấy bảo bối, và biểu mọi hầu bắt bò rừng ra, cỡi đi cùng Thiên Oai với Quỷ vương.

Các động ấy toàn là kẻ dã man cường bạo, cho nên Thiên Oai, Quỷ vương và Ma Đầu đến đâu cũng nói khiêu khích ít lời thì chịu ra tay trợ chiến. Nhờ vậy mà ba người đi chưa đến nửa ngày mà thỉnh đặng sáu vị động chủ nữa. Mỗi vị đều có dẫn theo đôi ba trăm quân, duy có Đặng La Quỷ vương nhiều binh hơn hết, ước có ba ngàn người, cả thảy đều mặc giáp mây, giáo gươm bén mấy cũng không thể nào đâm lủng; thật là một đạo binh lợi hại nhứt của các động kia.

Vang dầy chiêng trống, rần rộ mã binh, kẻ cỡi voi người cỡi ngựa, kẻ cỡi gấu người cỡi bò; ai nấy đều có đái tùy phép hay thuật https://thuviensach.vn

giỏi; kéo nhau xuống Đại La động trùng trùng điệp điệp. Bây giờ Sa Gia Kỵ thỉnh đặng hai mươi ba động chủ nữa, nhưng các động ấy binh mã rất ít, mỗi động ước chừng năm bảy mươi người mà thôi; nhưng toàn là kẻ đầu trâu mặt ngựa hình dạng dị kỳ.

Thiên Oai xem thấy rất mừng, nghinh tiếp đãi đằng trọng hậu rồi hiệp nhau kéo xuống Thạch Thành tính trả thù báo oán. Ba mươi mốt động chủ diệu võ giương oai, mấy ngàn binh mã, lạc rung giáo múa đi đến trảng Bạch Thổ thì trời đã muốn lặn.

Thiên Oai thấy vậy truyền lịnh đồn binh lập trại; rồi hội các động chủ lại đặng chọn một vị quân sư để điều binh khiển tướng. Bàn bạc nhau một hồi, cả thảy đều ưng thuận tôn Đằng La quỷ vương làm đại quân sư; các việc binh cơ đều giao hết một tay Quỷ vương phân phán.

Đằng La quỷ vương đặng làm quân sư thì tỏ ý vui mừng, liền ra lệnh phân phó mấy vị động chủ đem binh ra đi. Mọi việc sắp đặt an bài, rồi thiết tiệc đãi đằng ăn uống; cầm chắc thế nào ra binh cũng thắng trận.

Đầu non mù mịt mây che, mặt đất lờ mờ khói phủ; ngoài trại canh phòng nghiêm nhặt, trong dinh đèn đuốc huy hoàng. Nguyên soái Lý Công Uẩn đương hội anh em chư tướng để bàn bạc kế mưu mà phá Đại La động, thì quân thám thính chạy vào thưa rằng: “Bẩm Nguyên soái, chúng tôi đi dọ thám thấy Thiên Oai thỉnh các động ở

miền Hà Nam rất đông binh mã, ước có đôi ba chục ngàn. Chúng nó đồn binh lập trại tại Bạch Thổ đông như kiến, xin Nguyên soái liệu định cho sớm, nếu diên trì thì họa kia chẳng nhỏ.”

Lý Công Uẩn nghe quân báo thì châu mày suy nghĩ rồi hỏi chư

tướng và các anh em rằng: “Chư vị Tướng quân và các anh em, ai có https://thuviensach.vn

biết tài lực các bọn động chủ ra sao hãy tỏ cho Bổn soái nghe đặng Bổn soái lo phương trừ diệt.”

Anh em và chư tướng nghe hỏi, người người đều ngó mặt nhau mà chịu chớ không biết sao nói đặng, duy có Lương Văn Tấn thấy chư tướng đều nín thinh thì biết cả thảy không ai biết lai lịch bọn động chủ ấy, nên chậm rãi thưa rằng: “Thưa Nguyên soái! Các vị

động chủ ấy có mười ba người lợi hại lắm, nhứt là Đằng La quỷ

vương và Từ Ma Đầu lại càng lợi hại hơn hết. Hai gã đều có tà thuật giết người trong nháy mắt; trận nầy Nguyên soái nên đề

phòng cho lắm, kẻo bị phép độc của nó.”

Lý Công Uẩn nghe Lương Văn Tấn nói rành rẽ thì lấy làm lo, chưa biết phương gì mà trừ tà thuật của bọn quái nhơn ấy. May đâu vừa lúc lo liệu thời quân vào thưa rằng: “Có một vị đạo sĩ ở Hoành Sơn tự xưng là Pháp Đạt cư sĩ xin vào kiến diện Nguyên soái.”

Lương Văn Tấn nghe quân báo thì rất mừng, vội vã thưa rằng:

“Bẩm Nguyên soái! Thầy của ngu hạ xuống đây chắc có điều chi giúp ích cho Nguyên soái chớ chẳng không.”

Lý Công Uẩn nghe Lương Văn Tấn nói, vội vàng đi với Văn Tấn và chư tướng ra nghinh tiếp Pháp Đạt cư sĩ rất cung kính, rồi mời vào trại dọn trà thiết đãi. Công Uẩn thấy hình dung và cốt cách của Pháp Đạt thì biết là người có vẻ tiên phong đạo cốt; còn Pháp Đạt thấy tướng mạo dung nghi, cùng cử chỉ của Công Uẩn thì biết là ngày sau ắt ở trên thiên hạ.

Hai người lấy mắt tinh đời, lấy trí nghĩ xa, đối nhau bằng tinh thần tư tưởng, nên kỳ trung có chiều mến yêu kính nể; mà nhứt là Lý Công Uẩn là người có tánh hay trọng những trang hành đạo, hay thương những kẻ tu tâm, cho nên thấy Pháp Đạt uống trà https://thuviensach.vn

rồi thì đứng dậy thưa rằng: “Chẳng hay tôn sư giá lâm có điều chi dạy bảo tiểu sanh, hay là tôn sư vân du tiện đường tạm gót.”

Pháp Đạt cư sĩ nói rằng: “Bần đạo toán biết bọn quái nhơn ở

các động, ỷ phép cậy tài rủ nhau xuống gây rối quyết hại Nguyên soái mà trả thù báo oán cho Thiên Oai. Trong bọn ấy có mười ba người phép thuật cao cường; mà rút ra thì có bốn người lợi hại hơn hết. Một là Đằng La quỷ vương hắn có luyện các thứ sâu mây. Sâu mây đã có chất độc mà hắn bắt rồi nuôi cho ăn thêm ngải độc làm cho sâu ấy có cánh, trở nên hung dữ lạ thường, lúc nào hắn đối thủ với ai, nếu thắng thì thôi; bằng thua, hắn dở cái bầu sâu ấy ra rồi vụt qua bên nghịch, sâu độc trúng nhằm ai thì người đó hết trông sống đặng. Bây giờ Đằng La quỷ vương lại làm quân sư các động chủ kia, hễ trừ đặng hắn rồi thì trừ các động chủ kia không khó gì cho lắm.”

Lý Công Uẩn nghe Pháp Đạt cư sĩ nói thì có ý lo sợ mà hỏi rằng:

“Thưa tôn sư! Hắn lợi hại dường ấy, có phép chi trừ đặng hắn chăng? Xin nhờ tôn sư dạy bảo.”

Pháp Đạt cư sĩ gặc đầu mà nói: “Tuy hắn có sâu độc phép hay mặc dầu, nhưng bần đạo cũng trừ đặng; duy có Tử Ma Đầu, hắn luyện một món rất độc dữ, là Xích thạch sa. Lúc lâm trận hắn rảy vật ấy qua, rủi trúng ai thì quần áo cháy liền, làm đui con mắt; thật là một phép rất lợi hại.”

Lý Công Uẩn nghe vậy lại càng sợ thêm, ngồi châu mày mà hỏi rằng: “Thưa tôn sư! Theo như lời tôn sư nói đó thì chư tướng nhà Lê chắc phải bị nguy khốn. Xin tôn sư có phương gì hay trừ giùm hắn, kẻo tội nghiệp cho tánh mạng tam quân.”

Pháp Đạt cư sĩ lắc đầu mà nói: “Phép của Tử Ma Đầu đó, bần đạo chưa có phương chi trừ đặng. Nhưng hắn là đứa háo sắc; nếu https://thuviensach.vn

có một người con gái nào cho can đỡm lanh lợi, dụ hắn mà ăn cắp cái hồ lô của hắn đi thì mới trừ hắn đặng. Bây giờ trong dinh Nguyên soái không có ai là gái, thì phải lựa một người cốt cách cho dịu dàng, diện mạo cho phương phi mà giả ra gái để dụ hắn thì xong việc. Đó là hai gã, còn gã thứ ba tên là Huỳnh Diện Sư. Hắn có luyện một thứ tro độc có thể giết người trong nháy mắt. Tro ấy hắn lấy các thứ cây có chất độc mà đốt chung với một loại ngải dữ. Thường thường hắn đựng trong túi, đai theo bên mình, đến khi ra trận hắn rảy tro ấy ra, ai hít nhằm vô mũi thì sặc máu chết liền.”

Lý Công Uẩn lắc đầu, tỏ sắc buồn bực mà nói rằng: “Cứ theo lời tôn sư nói thì bọn ấy thật là lợi hại lắm! Thưa tôn sư! Thứ tro ấy có phép gì trị đặng chăng?”

Pháp Đạt cư sĩ gặc đầu mà nói: “Tuy là tro ấy lợi hại, nhưng đồ

đệ của bần đạo là Lương Văn Tấn có Giã độc thủy có thể trừ đặng, không sao mà sợ. Đó là hết ba gã, còn gã thứ tư tên là Đại Nhĩ Quỷ

Tử lại còn lợi hại hơn hết. Gã có luyện một món kêu là Ngũ bá trước kiếm. Hắn lấy tre mọc dưới suối độc, rồi vót ra năm trăm lưỡi gươm nhỏ bỏ vào ống tre tẩm các thứ nọc rắn. Đến khi hắn lâm trận, hễ liệu bề sút sức thì hắn đọc thần chú rồi vụt gươm ấy ra thì dẫu cho ai mình đồng da sắt đi nữa cũng phải bị hại, thật là một món độc dữ không ai trừ đặng.”

Lý Công Uẩn nghe nói thì thở dài mà than rằng: “Như vậy bây giờ

có phép gì mà trừ hắn đặng!”

Pháp Đạt cư sĩ ngó Công Uẩn rồi gặc đầu mà nói: “Trước kiếm ấy lợi hại thật, nhưng lợi hại với ai, chớ với Nguyên soái thì không có gì lợi hại. Tánh mạng của Đại Nhĩ Quỷ Tử phải thác về tay Nguyên soái, vì trước kiếm của hắn bị tướng tinh Nguyên soái mà thành ra tro bụi, ấy là một điều xảo ngộ247 may mắn của Nguyên soái đó”.

Pháp Đạt cư sỹ nói đến đây rồi đánh tay coi. Giây phút gặc đầu mà https://thuviensach.vn

nói: “Ngày mai nầy thế nào cũng có một tràng ác chiến chớ chẳng không!”

Lý Công Uẩn nghe Pháp Đạt cư sĩ nói thì hỏi rằng: “Thưa tôn sư!

Chúng nó tài lực dường ấy, không biết rồi đây hung kiết248 lẽ

nào, xin tôn sư tiên liệu giùm cho, đặng đề phòng kẻo nước tới trôn khó nhảy.”

Pháp Đạt ngẫm nghĩ giây phút rồi nói rằng: “Nguyên soái là người phước tướng, môn hạ đã có anh hùng hào kiệt giúp đỡ, thì có lo gì là không thành công thắng trận. Tuy bây giờ các bọn quái nhơn ỷ

phép cậy tài, hung hăng làm dữ vậy; mà rồi đây cũng hóa ra tro bụi.

Bởi chúng nó nghịch thiên hành sự, làm điều khuấy nước hại dân, cho nên bị cái án thiên đình mà phải vong thân diệt tộc; ấy là một điều báo ứng cho kẻ ác nhơn”.

Lý Công Uẩn nghe những lời hữu lý của Pháp Đạt cư sĩ, thì có ý mừng, rồi hỏi đến việc hậu lai249. Pháp Đạt nói sơ sài, vì thiên cơ

bất khả lậu. Hai đàng đàm đạo luận bàn chiến pháp binh cơ cho tới trăng xế tây đoài, sao rơi đông thổ mới phân tay an nghỉ.

Trống đổ tan canh, tỉnh người đêm mộng, gà đà dứt giọng, rạng cảnh trời trong; Đằng La quỷ vương hội các động chủ lại mà nói rằng: “Chư vị đạo hữu ai có phương gì hay để tận sát bọn Công Uẩn một phen cho tuyệt diệt, thì hãy nói cho tôi nghe đặng có lo liệu mà sắp đặt.”

Các động chủ nghe hỏi, người người đều lên tay múa chơn mà nói lớn rằng: “Quân sư cần gì phải hỏi, chúng ta kéo đến trại sách mà đánh càn với nó; ai có phép gì hay thì đem ra để giết cho tận tuyệt, đó là một phương hay chớ có gì đâu mà phải hỏi!”

Đằng La quỷ vương nghe chư vị động chủ nói thì cười lên rồi nói rằng: “Luận như chư đạo hữu vậy, là một việc hao binh thất lợi, chớ

https://thuviensach.vn

không thành công đặng. Ta tưởng muốn giết bọn Công Uẩn cho tận tuyệt thì phải lập một cái trận, kêu là Tứ môn trận, ở trong bài trí đủ

Nhị thập bát tú, mỗi người đều trấn mỗi chỗ. Nơi cửa Đông ngoài thì để ta giữ, còn hướng Tây thì phần Tử Ma Đầu, hướng Nam của Huỳnh Diện Sư gìn giữ, hướng Bắc có Đại Nhĩ Quỷ Tử. Đó là bốn cửa Diêm vương để rước tánh mạng thần hồn của bọn Lý Công Uẩn.

Chúng ta lập trận rồi hạ chiến thơ cho Công Uẩn, biểu hắn có tài thì đến phá trận, bằng phá không nổi thì phải dưng Công chúa cho Thiên Oai và bãi binh nhượng đất cho chúng ta. Chọc giận cho chúng nó kéo binh đến, anh em ta dụ vào trong trận, rồi ra tay tận sát, dầu bọn Công Uẩn có cánh có vi cũng không thoát khỏi".

Các động chủ kia nghe Đằng La quỷ vương nói thì cả thảy đều vỗ

tay reo cười mà nói rằng: “Ý kiến của quân sư hay lắm! Vậy quân sư hãy lo lập trận cho sớm đi.”

Đằng La quỷ vương thấy các động chủ đã chấp thuận thì rất mừng; biểu Thiên Oai hạ chiến thơ cho Công Uẩn. Thiên Oai vâng lịnh viết thơ sai quân đi rồi, thì Đằng La quỷ vương dẫn chư tướng và các động chủ ra giữa trảng Bạch Thổ mà lập trận.

Cờ phất trống rung, binh reo tướng chạy, gió cuốn bụi bay, cỏ

tan đất nát; trong giây phút Đằng La quỷ vương đã lập thành Tứ

môn trận. Xem qua sát khí đằng đằng, oai phong lẫm lẫm; dẫu cho thú dữ chim linh sa vào cũng nan tồn tánh mạng, thật là một trận rất nên lợi hại phi thường.

Gió thổi đầu cây, lung lay cánh bướm, ngoài trận quân bày đội ngũ, trong dinh chư tướng hội đàm; Công Uẩn đương sắp đặt xuất binh thì có quân vào thưa rằng: “Bẩm Nguyên soái! Thiên Oai sai người đến hạ chiến thơ, xin Nguyên soái định đoạt.”

https://thuviensach.vn

Lý Công Uẩn truyền quân dẫn vào, lấy chiến thơ mà xem, thấy trong thơ Đằng La quỷ vương thách đến phá trận, nếu không dám thì phải dưng Công chúa và nhượng đất. Công Uẩn xem qua rất giận, bèn đưa lại cho Pháp Đạt cư sĩ coi. Pháp Đạt cư sĩ xem rồi, mỉm cười mà nói: “Đây là một dịp may của Nguyên soái, và cái họa của bọn quái nhơn ấy. Vậy Nguyên soái hãy hồi thơ cho chúng nó biết rằng chúng ta đến xem rồi sẽ phá trận.”

Lý Công Uẩn vâng lời liền viết thơ sai quân đem về cho Đằng La quỷ vương. Tên quân ấy lãnh thơ trở về rồi, Pháp Đạt cư sĩ và Công Uẩn truyền lịnh chư tướng canh giữ trại sách, còn hai người dẫn năm mươi quân đi khán trận.

Quân của Thiên Oai đem thơ dâng cho Đằng La quỷ vương.

Đằng La quỷ vương xem thơ thấy Công Uẩn chịu đến phá thì rất mừng liền sắp đặt chờ Công Uẩn đến xem trận, đặng thị oai cho Công Uẩn kinh sợ. Hắn nai nịt hẳn hòi, tay cầm song kiếm cỡi con gấu ngựa, đứng tại cửa trận mà chờ Công Uẩn.

Công Uẩn và Pháp Đạt cư sĩ vừa đến, Đằng La quỷ vương xem thấy, liền vội vã giục gấu xông ra đón đầu Công Uẩn, bỗng thấy có Pháp Đạt cư sĩ đi theo Công Uẩn thì giựt mình dừng gấu lại mà hỏi rằng: “Đạo hữu đi đâu đây? Có lẽ đạo hữu đến trợ lực cho Lý Công Uẩn chăng? Tôi tưởng đạo hữu cũng biết anh em tôi là lợi hại dường nào rồi, lẽ nào lại dám đưa tay rước họa hay sao?”

Pháp Đạt cư sĩ nghe Đằng La quỷ vương nói những lời ỷ thị thì nực cười liền trả lời rằng: “Ta đến đây để xem trận ngươi chơi, coi tài lực của chúng ngươi dường bao cho biết. Còn ngươi muốn rõ ta giúp Công Uẩn hay không thì rồi đây sẽ thấy.”

Đằng La quỷ vương nghe Pháp Đạt cư sĩ nói xóc óc thì nổi giận, trợn mắt nói lớn rằng: “Ta lập trận nầy là ta nghe Công Uẩn thông https://thuviensach.vn

binh thơ chiến pháp, nên muốn hắn đến xem, coi hắn có hiểu trận gì, và có tài phá đặng cùng chăng, chớ ta không chọc ghẹo kêu gọi gì mi mà mi lại đến! Hay là Công Uẩn vô tài, nghe ta lập trận thì hoảng hồn, hắn sợ chết, nên cậy mi đến giúp, có phải vậy thì mi hãy nói thiệt cho ta nghe, bằng ú ớ thì ta không dung thứ.”

Lý Công Uẩn đứng phía sau nghe Đằng La quỷ vương nói thì nổi giận, giục ngựa xốc tới mà nói rằng: “Thằng quái kia! Mi chớ khá khua môi múa mỏ, ỷ thị khi người, mi tưởng mi lập cái trận tầm thường như vầy là không ai biết sao? Nãy giờ ta đứng ngoài đã xem cái trận mi rồi, mi muốn hỏi thì ta nói cho mi nghe.”

Đằng La quỷ vương thấy bộ tướng của Công Uẩn thì gặc đầu hỏi rằng: “Ngươi nói ngươi xem trận ta rồi; vậy thì ngươi có biết trận đó là trận chi hay chăng?”

Lý Công Uẩn trợn mắt ngó ngay Đằng La mà nói rằng: “Trận của mi lập đây là trận Tứ môn chớ trận gì, đứa con nít bên nước Việt ta cũng biết. Mi muốn ta phá thì ta trở về điều độ binh mã đến phá cho mi coi.”

Đằng La quỷ vương thấy Công Uẩn đã hiểu tên trận và hứa đến phá thì có ý giựt mình, và biết thế nào cũng có Pháp Đạt cư sĩ giúp sức. Nhưng hắn nghĩ lại các động chủ đều có phép thuật, dẫu cho Công Uẩn rõ tên trận đi nữa mà vào trận thì cũng phải chết. Đằng La quỷ vương nghĩ vậy nên không làm hung dữ nữa, mà nói êm rằng: “Như ngươi cùng Pháp Đạt có giỏi thì về điều binh đến phá, ta sẵn lòng chờ ngươi.” Đằng La quỷ vương nói rồi, quày gấu trở

vào bổn trận.

Pháp Đạt, Công Uẩn, kẻ ngựa người nai vội vã trở về trại hồi trống hội tam quân tướng sĩ, tôn Pháp Đạt làm Quân sư để chỉ huy phá trận.

https://thuviensach.vn

Chư tướng phân ban liệt vị xong rồi, Công Uẩn day qua thưa với Pháp Đạt rằng: “Thưa quân sư! Bổn soái đã biết bọn quái nhơn lập trận đó là trận Tứ môn, nhưng bên trong sát khí đằng đằng, không biết ở trong có tàng ẩn điều chi bí mật lợi hại hay chăng?”

Pháp Đạt cư sĩ nói: “Trận ấy bề ngoài là trận Tứ môn, nhưng bên trong là Nhị thập bát tú trận. Bởi chúng nó ỷ lại có các động chủ toàn là quái nhơn dị tướng; cho nên ngoài thì dụng Tứ môn để cho bốn gã Đằng La quỷ vương, Tử Ma Đầu, Huỳnh Diện Sư và Đại Nhĩ Quỷ Tử

trấn giữ bốn cửa Đông, Tây, Nam, Bắc; còn ở trong thì các động chủ khác trấn Nhị thập bát tú. Nói tóm lại, chúng nó làm như vậy là muốn dụ Nguyên soái dẫn binh vào phá trận rồi chúng nó sẽ dùng phép thuật để sát quân giết tướng chớ không có gì lạ. Tuy vậy cũng là một điều may của Nguyên soái là mau đặng thành công thắng trận.

Bởi cái vận số của bọn ấy đã gần tuyệt cho nên mới bày ra lập trận để làm cái rọ đặng Nguyên soái giết một lần cho tận tuyệt. Vậy Nguyên soái hãy sai quân đi kiếm rơm cỏ và chà khô đem về bó lại cho đặng năm trăm bó, truyền quân vẻ mặt có rằn có rực, mỗi tên vác một bó, chia ra bốn hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, hễ nghe một tiếng pháo nổ lên thì hè nhau áp vô bốn phía trận, rồi đốt chà khô mà quăng vào. Đó là dụng cái thế Ngũ bá La hán thiêu Nhị thập bát tú. Còn bốn cửa trận thì để bần đạo đánh ngả Đông môn, trừ

Đằng La quỷ vương; hướng Nam Lương Văn Tấn ra tay trừ Huỳnh Diện Sư; hướng Bắc thì Nguyên soái phải cự địch với Đại Nhĩ Quỷ

Tử; bây giờ còn hướng Tây không biết làm sao cho có một vị nữ

tướng mới đặng.”

Pháp Đạt cư sĩ nói đến đây thì làm thinh mà trầm ngâm lo liệu; thoạt đâu quân vào thưa có một ni cô đến. Công Uẩn nghe báo rất mừng, biết là Lương Ngọc Anh, nên day qua nói với Lương Văn Tấn rằng: “Đây là hiền tỉ của tiểu đệ đến giúp anh em ta chớ không ai lạ. Vậy thì anh em ta hãy ra nghinh tiếp người vào.”

https://thuviensach.vn

Lương Văn Tấn nghe nói rất mừng, vội vàng ra rước chị vào.

Lương Ngọc Anh bái kiến Pháp Đạt cư sĩ rồi nói rằng: “Tôn sư của ngu điệt biết sư bá xuống giúp Nguyên soái để diệt trừ bọn quái, nên sai ngu điệt đến đây giúp sức với sư bá, xin nhờ sư bá dạy bảo.”

Pháp Đạt cư sĩ nghe Ngọc Anh nói thì rất mừng, liền nói rằng:

“Nếu có đồ điệt ra tay giúp đỡ thì may lắm, nhưng bây giờ có việc rất cần yếu, không biết đồ điệt làm đặng cùng chăng?”

Lương Ngọc Anh nói: “Thưa sư bá! Ngu điệt đã đến giúp cho sư

bá và Nguyên soái, thì bất câu250 là việc gì, sư bá sai bảo, ngu điệt đều vâng theo cả.”

Pháp Đạt cư sĩ nói: “Đặng vậy thì quốc gia có phước lắm! Bây giờ

sửa soạn đi phá Tứ môn trận của bọn quái nhơn, mà còn thiếu một vị

nữ tướng đánh cửa Tây. Như đồ điệt có lòng giúp cho Nguyên soái thì xin đồ điệt cảm phiền đi đánh cửa ấy; nhưng có một điều, đồ

điệt phải giả thuận tình để dẫn dụ Tử Ma Đầu mà đoạt cái hồ lô của hắn rồi giết hắn đi, thì là một cái công lớn lao lắm. Vả Tử Ma Đầu là đứa háo sắc, hễ thấy con gái thì mê, cháu giả ý thuận tình với hắn, rồi thừa cơ mà đoạt cái hồ lô phép thì giết hắn như

chơi.”

Lương Ngọc Anh đã ngao ngán nợ trần, theo thầy học tập, khóa cửa kiên trinh, nào biết về việc bướm ong hoa nguyệt, nay nàng nghe Pháp Đạt cư sĩ nói thì có vẻ thẹn, nhưng nghĩ lại việc nước việc dân, dẫu nát thân bồ liễu cũng chẳng nại, hà huống251 giả dạng đẩy đưa, không phải thiệt tình mà ngại. Nàng xét vậy rồi vui lòng ưng chịu.

Pháp Đạt cư sĩ thấy Ngọc Anh chịu đánh Tây môn thì rất mừng, liền truyền lịnh chư tướng kiểm điểm mã binh, kéo đi phá trận.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI SÁU

Tin Ngọc Anh, Ma Đầu vong mạng,

Giết Thiên Oai, Đào Quỳ gặp duyên

Rần rần ngựa chạy như bay, bụi tuôn mù mịt, cỏ cây lu lờ; trống rung gió phất trải cờ, lao nhao binh tướng, rạng ngời thương đao. Pháp Đạt cư sĩ kéo đại binh đến đồng Bạch Thổ, đánh ba tiếng thanh la, rồi bốn người xông vào bốn cửa.

Đằng La quỷ vương thấy Pháp Đạt cỡi nai xông tới, thì giục gấu lướt ra, hét lớn lên rằng: “Pháp Đạt! Ngươi tài lực dường bao mà dám xôn xao phá trận?” Nói rồi cử song đao chém bổ Pháp Đạt.

Pháp Đạt không cần đối khẩu, huơi Thiết thuyền trượng đỡ

đao, rồi giao chiến với Đằng La, dường như rồng cọp tương đấu, làm cho đất lở bụi bay, cỏ cây rúng động; thật là kỳ phùng địch thủ.

Hai người đánh nhau có dư trăm hiệp, Đằng La lần lần sút sức, trán đổ mồ hôi, biết lấy sức không thể đánh lại, liền giả thua quày gấu chạy về bổn trận, có ý muốn dụ Pháp Đạt để thừa cơ mà giết.

Ai ngờ trời chẳng chiều người gian ác, khiến cho Pháp Đạt biết trước, nên đuổi theo mà để ý phòng ngừa. Đằng La thấy vậy ngỡ là Pháp Đạt mắc kế, bèn quày gấu đánh trở lại một Lưu tinh chùy.

Pháp Đạt thấy chùy bay lại, thì lẹ tay lấy Thuyền trượng đập Lưu tinh chùy văng vào trong trận, gãy hết một cây đại kỳ. Đằng La thấy vậy rất giận, bèn đánh luôn hai trái chùy nữa cũng đều bị

Pháp Đạt đánh văng vào trận hết. Trái thứ nhì trúng nhằm tên tùy tùng của Đằng La bể đầu chết tươi; còn trái thứ ba thì trúng nhằm con ngựa của Sa Gia Kỵ gãy giò, quăng Sa Gia Kỵ nhằm cục đá bể sọ chết liền. Thật là tử ư phi mạng.

https://thuviensach.vn

Đằng La quỷ vương thấy ba trái chùy lợi hại ấy đánh không trúng Pháp Đạt, lại còn bị tổn thất thì nổi giận, bèn lấy ống sâu độc ra, vụt qua bên Pháp Đạt. Pháp Đạt biết trước, vội vã lấy túi Xích hỏa sa vãi lên một cái, thấy lửa khói chớp giăng, đốt loài sâu độc của Đằng La hóa ra tro bụi mất hết.

Đằng La thấy vậy hoảng hồn, vội vã chạy về bổn trận để kiếm kế khác giết người. Ai ngờ mạng căn đã hết, nên vừa chạy đến cửa trận thì Pháp Đạt theo kịp, cho một cây Thiết thuyền trượng, vừa người vừa gấu hồn quy dị lộ. Pháp Đạt giết Đằng La rồi giục nai đi qua Tây môn, để coi Lương Ngọc Anh có đoạt đặng cái hồ lô của Tử Ma Đầu chăng.

Đến nơi, Pháp Đạt đứng xa trông chừng, thấy Tử Ma Đầu đương giao chiến với Ngọc Anh, mà cách đánh coi lơ là, không hung hăng kịch liệt cho lắm.

Lương Ngọc Anh thấy Tử Ma Đầu dị hình quái dạng, miệng nhọn răng phơi, mắt lồi trán trợt, tóc đỏ râu vàng thì lấy làm gớm ghiếc, muốn sao giết phứt cho rồi. Nhưng Tử Ma Đầu võ nghệ

cao cường, sức lực mạnh bạo, dễ gì nàng thắng đặng. Còn Tử Ma Đầu thấy Ngọc Anh mặt hoa mày liễu, da trắng môi hồng, thì cái lòng háo sắc ngẩn ngơ, bao nhiêu tài phép dật dờ theo hơi hướng của sắc đẹp hết.

Tử Ma Đầu đánh lơ là với Ngọc Anh một hồi, thấy cái vẻ hoa chúm chím muốn cười, cặp mắt dường như hữu ý thì bủn rủn tay chơn, ngừng trâu mà nói rằng: “Nàng ôi! Nàng có tài phép gì mà dám đánh với ta? Ta nói thiệt với nàng, ta thấy nàng nhan sắc dường ấy ta thương, không nỡ ra tay ác độc mà giết nàng; chớ như

ai khác dầu có phép độn thổ thăng thiên đi nữa, gặp ta trong nháy mắt thân cũng ra tro bụi.”

https://thuviensach.vn

Tử Ma Đầu nói đến đây, thì lấy cái hồ lô Thạch sa ra, đưa lên mà nói tiếp rằng: “Đây! Cái món bảo bối của ta đây, đã từng hạ

không biết bao nhiêu anh hùng hào kiệt rồi. Nàng ôi! Như nàng mà biết gìn giữ mạng căn, tiếc thân bồ liễu, thì nàng hãy theo ta về

động, để làm một vị phu nhơn sung sướng, hưởng muôn ngàn cái khoái lạc về sau. Nếu nàng không xuôi ý thuận tình, chấp nê gìn vàng giữ ngọc, thì e cho Thạch sa vô tình nầy nó làm cho hoa xinh kia phải nhụy rơi kiếng rã chớ chẳng không đó nàng.”

Ngọc Anh vì nghe lời Pháp Đạt dặn trước, nên giả ý thuận tình mà nói rằng: “Động chủ có lòng thương tưởng, tôi đâu chẳng dạ kính vì.

Như động chủ muốn vậy thì ngài đi trước, rồi tôi nối gót theo sau.”

Tử Ma Đầu nghe Ngọc Anh nói thì lòng mừng khấp khởi, quày trâu nhắm mé rừng mà đi, không trở vào trận nữa.

Lương Ngọc Anh giục ngựa theo sau, và đi và tính mưu tính kế.

Tính đặng một kế rồi nàng ngó ngoái lại, thấy xa mặt trận ước vài trăm thước thì nàng xuống ngựa vô gò đất gần bụi mà ngồi, giả ra mệt nhọc để lừa Tử Ma Đầu.

Quả nhiên hoa xinh sắc lịch của Ngọc Anh dường như có điển lực ở trong; nên nàng ngồi đó ngó chừng Tử Ma Đầu mà cái sức mạnh kia nó giựt Tử Ma Đầu phải quày trâu trở lại, rồi nhảy xuống đất, bước lại đứng gần Ngọc Anh mà nói rằng: “Sao nàng không theo tôi lại ngồi đây làm gì; hay là có điều chi nghi ngại chăng?”

Lương Ngọc Anh giả chước thở ra mà nói: “Tôi cũng muốn đi theo động chủ để trao thân gởi phận; nhưng ngại một điều, động chủ

không thiệt lòng thiệt dạ với tôi. Cái lòng dạ của tôi là bây giờ hết muốn tranh đua chiến đấu với ai, chỉ muốn nhàn cư nơi chốn núi non cho thung dung ngày tháng đó thôi. Vì cái ý chí của tôi như

vậy, nên tôi e động chủ rồi đây cũng trở lại hung dữ chiến đấu; hễ

https://thuviensach.vn

hung dữ chiến đấu, thì sẽ có rủi may. Nếu có may thì chẳng nói chi, chớ rủi mà tử ư phi mạng thì bỏ tôi ở lại bơ vơ một mình chẳng là khốn khổ cho tôi lắm đó động chủ!”

Tử Ma Đầu là đứa si tình, hồn phách đã bị con ma sắc dục làm khờ khạo, tánh linh không còn tự chủ nữa, nên nghe Ngọc Anh nói những điều trăm năm buộc chặt giải đồng thì tin là thiệt, nên cười và nói rằng: “Nàng thiệt tình thương tôi, thì từ đây tôi nguyện không thèm nghe lời ai mời thỉnh, tôi cứ việc ở động với nàng, để cùng nhau vui sướng, không để tâm đến việc chiến đấu với ai nữa mà nàng phải nhọc lo.”

Ngọc Anh lắc đầu mà nói: “Động chủ nói vậy mà tôi không lấy gì tin đặng; vì tôi thấy động chủ còn đeo cái hồ lô Thạch sa trong mình, thì tôi tưởng động chủ chưa bỏ cái tánh hung dữ ấy. Như động chủ thiệt cải tà quy chánh, bỏ dữ làm lành, để cùng tôi kết tóc trăm năm thì động chủ hãy quăng cái hồ lô ấy đi, tôi mới tin lòng mà đi theo động chủ.”

Tử Ma Đầu nghe Ngọc Anh biểu bỏ cái hồ lô thì châu mày suy nghĩ rồi lắc đầu mà nói rằng: “Nàng biểu việc chi thì ta làm đặng, chớ nàng biểu ta bỏ cái hồ lô nầy thật là ngặt lắm. Bởi món phép ấy tôi khảo cứu chế luyện trên hai mươi năm mới đặng; nếu bây giờ bỏ đi thật là oan uổng lắm. Nàng hãy xét lại chớ nên bảo tôi những việc khó làm ấy.”

Ngọc Anh nghe nói giả ý giận, rút gươm ra đưa ngay cổ mà nói:

“Nếu vậy thà là tôi thác cho rồi, sống làm chi mà lỡ dở thân danh”.

Nàng nói rồi muốn thọc gươm vô họng, làm cho Tử Ma Đầu hoảng hồn lật đật cản lại mà nói rằng: “Nàng chớ khá liều mình tự tử mà uổng phận thuyền quyên, để tôi liệng cái hồ lô nầy cho nàng tin dạ”. Tử Ma Đầu nói rồi lần lưng mở cái hồ lô ra coi bộ lấy làm thương tiếc lắm.

https://thuviensach.vn

Ngọc Anh liếc thấy lấy làm mừng, liền nói rằng: “Động chủ

có thiệt tình thương tôi, thì quăng phứt cái hồ lô ấy đi cho rồi, còn tiếc làm chi nữa.”

Tử Ma Đầu thật là gã si tình, không nghe nàng nói thì thôi, chớ

nghe nàng nói thì dẫu cho chết cái thân đi nữa cũng không tiếc, lựa là cái hồ lô; cho nên hắn thở ra một cái, rồi quăng cái hồ lô vô mé rừng, thì cái hồ lô độc ấy tung lên một cái mù mịt, làm cho một đám cây kia bị cháy, lá rơi nhánh xụ.

Ngọc Anh thấy Tử Ma Đầu quăng cái hồ lô rồi thì rất mừng, nàng giả đò trật chơn, đi cà nhắt252 mà gạt Tử Ma Đầu. Tử Ma Đầu ngỡ là nàng bị trặc chơn, nên cúi đầu xuống để nắm chơn nàng mà sữa, ai ngờ hắn vừa cúi xuống thì bị Ngọc Anh thừa thế vớt trái một gươm, đầu văng xuống đất.

Than ôi! Uổng công tu luyện, phí sức chuyên cần, hai mươi mấy năm trời ở trong sơn động, lánh những điều họa gởi tai bay; vì không trọn lòng đạo đức, luyện ra thứ sa độc hại người, lại bị con ma háo sắc dẫn dụ mà ngày nay phải bỏ mình, hồn phách dật dờ

nơi chốn chiến tràng tử địa, thật cũng khá thương thay!

Lương Ngọc Anh giết Tử Ma Đầu rồi nàng lên ngựa trở lại để

giúp sức với chư tướng mà phá trận. Đi đến cửa Nam, nàng thấy Pháp Đạt đứng trên gò đất cao, để coi Lương Văn Tấn giao phuông với Huỳnh Diện Sư, nàng liền đi lại thuật việc mình giết Tử Ma Đầu cho Pháp Đạt nghe, rồi cũng đứng đó mà xem.

Nơi cửa Nam, Lương Văn Tấn với Huỳnh Diện Sư đánh nhau rất kịch liệt. Huỳnh Diện Sư đem hết sức lực tài năng mà đương cự; còn Lương Văn Tấn thì cũng ra oai thần võ mà đột xông, cho nên càng đánh càng hăng tới vài trăm hiệp mà chưa ai hơn thua. Huỳnh Diện Sư thấy Văn Tấn tuổi nhỏ mà võ nghệ cao cường thì có ý lo nên tính https://thuviensach.vn

để dụng phép giết phứt cho rồi, hắn vội vàng lấy cái túi tro độc ra, miệng đọc thần chú lâm dâm253 rồi vụt cái túi lên một cái ồ, thấy tro bay ra mù mịt, mùi xông nực nồng. Lương Văn Tấn lật đật lấy cái bầu nước linh rảy lên một cái, hóa ra một trận sương bay lát đát, làm cho tro độc kia đều bị nước mà thành bợn nhơ254, không còn linh nghiệm độc dữ gì nữa.

Huỳnh Diện Sư thấy Văn Tấn phá phép linh của mình thì nổi giận bèn nhai ngải độc phun vô mặt Văn Tấn, Văn Tấn cũng trơ trơ.

Cũng bởi Văn Tấn đã có ngậm thuốc đề phòng, cho nên ngải độc không xâm vào mình đặng.

Huỳnh Diện Sư thấy vậy càng giận dữ, bèn huơi cu liêm255 chém

sả Văn Tấn. Văn Tấn không hề sợ sệt bèn dụng song chùy đỡ qua đánh lại chẳng khắc như Thiên lôi đả quỷ. Huỳnh Diện Sư hết sức cự đương lày quày bị Văn Tấn một chùy nhào ngửa xuống beo hồn quy địa phủ.

Lương Văn Tấn giết Huỳnh Diện Sư rồi, quày ngựa lại, muốn qua cửa Bắc, thì gặp Pháp Đạt và Ngọc Anh. Thầy trò chị em vui mừng; đề huề nhau đi qua cửa Bắc để cho Công Uẩn chiến với Đại Nhĩ Quỷ Tử.

Thầy trò qua đến Bắc môn thấy Công Uẩn đương giao chiến với Đại Nhĩ Quỷ Tử. Hai người đại chiến với nhau chẳng khác như

gấu giành mồi; liều thân thí mạng. Kẻ chém người gạt, người đâm kẻ đỡ, chót giờ Đại Nhĩ Quỷ Tử đã đuối sức. Bèn vội vã lấy ống tre ra miệng đọc lâm dâm rồi vuột cái ống tre ấy qua bên Lý Công Uẩn thì thấy năm trăm lưỡi gươm sáng lóe nhằm ngay Công Uẩn mà đâm vào.

Công Uẩn thấy vậy hoảng hồn hét lên một tiếng thì trên đầu hiện ra một con rồng vàng trương vi bả miệng vung qua uốn lại cào https://thuviensach.vn

năm trăm lưỡi gươm tre bay trở vào trận sát hại binh mã của Đại Nhĩ

rất nhiều.

Đại Nhĩ Quỷ Tử thấy việc quái lạ, bèn giựt mình bị Công Uẩn đâm vào hông, tránh không kịp nhào lăng xuống đất hồn theo ba gã trước.

Pháp Đạt thấy Công Uẩn giết đặng Đại Nhĩ Quỷ Tử thì rất mừng, bèn bảo Lương Văn Tấn đốt lên một tiếng pháo, thời nghe rần rần bốn phía năm trăm cái xe áp vô phá trận. Bây giờ đã thành một tràng hỏa chiến, bốn bề lửa cháy khói bay; quân la trống giục, năm trăm gã La hán đốc binh vít càng sài256 hỏa lao vô làm cho ngọn lửa vô tình càng thêm mãnh liệt.

Hỡi ôi! Chư vị động chủ và binh tướng Thiên Oai lúng túng trong trận, bị bốn bên ngọn lửa áp vào, râu tóc cháy queo, mặt mày phỏng hết; hồn phi phách tán, không còn biết gì mà thi hành phép linh ngải độc nữa. Mỗi người đều lo lấy tánh mạng, cho nên kẻ chạy đầu nầy, người chạy đầu nọ, kiếm chỗ thoát thân tị họa, nhưng ngọn lửa không dung hễ chạy đến đâu thì nó áp theo đến đó.

Chư vị động chủ và binh tướng lớp bị chết thiêu, lớp chạy ra ngoài bị chư tướng Công Uẩn giết. Năm trăm binh của Đằng La quỷ

vương mặc giáp mây nên bị lửa cháy chạy càng ra trận, xem dường như ngọn đuốc. Bọn quân của Công Uẩn rất đông mà không ai dám cản ngăn để mặc tình bọn ấy chạy đâu thì chạy. Nhưng nạn kia đã tới, số nọ đến rồi, dẫu có lên trời cũng không thể thoát thân, xuống đất hết trông tồn mạng, năm trăm mọi giáp mây chạy bậy chạy bạ một hồi rồi ngã xuống đất thành ra thang hầm, không còn người nào sống đặng.

Thiên Oai liều thân thí mạng, lấy trường thương vích257 càng sài hỏa tháo chạy đại ra gặp Đào Quỳ đâm tả chém hữu với Đào Quỳ một https://thuviensach.vn

hồi rồi chạy dông. Đào Quỳ xem thấy rất mừng, bèn giục ngựa đuổi theo để thị oai cho anh em biết.

Than ôi! Cái trận Tứ môn trước vài giờ thì thấy rần rần tướng mạnh binh hùng, cờ xí phất phơ, thương đao sáng với, mà bây giờ

hóa ra tro tàn lửa ngừng, hơi khét nực nồng, khói bay mù mịt, chẳng còn một người lấp ló tới lui, khiến ai là kẻ có chút lương tâm, xem đây cũng phải thương thầm cho mấy ngàn sanh mạng, vì chữ lợi danh mà tan tành xương thịt, lửa thiêu chẳng khác như chó nướng, heo quay.

Cái quang cảnh thương tâm thảm mục ấy động lòng Lý Công Uẩn và Pháp Đạt cư sĩ, nên cả hai chăm mắt ngó vào trận khói lửa mà châu mày thở ra rồi truyền lịnh tam quân thâu binh về trại.

Lý Công Uẩn thiết tiệc giải lao, kiểm điểm chư tướng thì mất Đào Quỳ, Công Uẩn truyền hỏi tam quân có kẻ nói thấy Đào Quỳ

rượt Thiên Oai chạy về hướng Bắc. Công Uẩn nghe qua cả kinh, sai Tần Mạnh Duy và Châu Phước Nghĩa hai người hai ngả đi tìm.

Tần Mạnh Duy, Châu Phước Nghĩa vâng lịnh mỗi người dẫn hai mươi quân bái từ Nguyên soái, chia đường rẽ bước mà đi.

Cảnh trời lúc bấy giờ đã thay màu đổi dạng, con ác về non, cỏ

cây man mát, bầy chim về ổ, đàn cá về nguồn, tiếng ve giéo giắt258, tiếng vượn véo von, một lằn bụi giăng ngang qua đầu rừng, rồi lần lần bay tản vô triền núi. Cách một chặp lâu lại cũng có một lằn bụi đuổi theo, làm cho cỏ cây non núi bị hai trận mà phải lu lờ lem luốc.

Hai lằn bụi đó, phía trước là Thiên Oai bại trận, mé sau là Đào Quỳ đuổi theo. Thiên Oai chạy đến một xóm ở dựa triền núi chừng vài chục cái nhà; cất thưa thớt cách xa, không gần nhau, cái nào cái nấy cột xiêu vách ngả. Xem ra biết hẳn là một xóm người nghèo cư

https://thuviensach.vn

ngụ; tháng ngày chỉ bắt ốc hái rau, sớm trưa nuôi thân độ khẩu đó thôi.

Thiên Oai phần bị râu tóc cháy thiêu mặt mày phỏng lở, phần thì mỏi mê đói khát, nên gò ngựa lại ngó mong một hồi rồi nhắm một cái chòi mà vào.

Trong chòi có một bà già và một người con gái. Bà già đương ngồi trên ván xoáy trầu, còn người con gái thì lui cui nấu cơm. Dưới sập, con chó vện đói nằm le lưỡi, đôi mắt lom lom ngó ngay xuống bếp; thoạt nhiên động đất, nó ngó ra sân thấy Thiên Oai bước vô, nó chạy ra sủa om sòm. Thiên Oai nạt lên một tiếng rất lớn làm cho bà già đương xoáy trầu giựt mình buông ống ngoáy ngó ra; thấy tướng mạo Thiên Oai dị kỳ thì hoảng hồn la lên rồi chạy ra sau bếp.

Người con gái giựt mình ngó lại thấy Thiên Oai tuy râu tóc cháy hết nhưng vẫn còn nhận được mặt. Nàng đoán chắc Thiên Oai đã bị

bại trận, nàng mới đứng dậy gặc đầu bước ra chào hỏi.

Thiên Oai nghe hỏi, nhìn kỹ lại thì là Phi Phụng, hắn rất mừng hỏi rằng: “Sao nàng trốn ta mà tới ở đây làm gì, nàng hãy nói cho ta biết.”

Phi Phụng giả khóc mà nói rằng: “Lúc động chủ say rượu, bọn Lý Công Uẩn vào bắt nương nương và chị em tôi. Tôi hết sức cự đương mà không đặng, túng thét phải theo, theo đến nửa đường tôi trốn đặng, lại đi lạc vào đây, không biết đường về nên ở làm con nuôi bà lão đây, rồi tính sẽ hỏi thăm đường về động.”

Thiên Oai nghe nói ngỡ thiệt, thì lấy làm mừng, liền hối Phi Phụng dọn cơm nước cho ăn. Phi Phụng gặc đầu, ra sau nói nhỏ với bà già một hồi, bà già với nàng thuận ý dọn cơm cho Thiên Oai ăn.

https://thuviensach.vn

Thiên Oai bị đói khát cả ngày cho nên ăn uống rất bạo; không còn một hột cơm cho nàng với bà già ăn. Ăn rồi thì nằm chúi xuống sập ngủ vùi.

Phi Phụng thấy vậy rất mừng, nàng vô phòng lấy ra một lưỡi gươm nhắm ngay yết hầu Thiên Oai mà đâm; nhưng lúc ấy bị

Thiên Oai cựa mình nên lưỡi gươm trúng nhằm da cổ chớ không trúng yết hầu; vì vậy nên Thiên Oai la lên một tiếng rồi thò tay rút lưỡi gươm, lồm cồm ngồi dậy thấy Phi Phụng thì nổi giận, xách gươm rượt theo, quyết bắt Phi Phụng mà chém.

Phi Phụng thấy Thiên Oai máu cổ phun ra có vòi mà còn hung hăng dữ tợn thì cũng hoảng hồn, nàng vụt chạy ra sân, Thiên Oai không dung, xách gươm rượt theo, xảy gặp Đào Quỳ cỡi ngựa chạy đến. Đào Quỳ thấy vậy vội vàng nhảy xuống huơi thước bảng đập Thiên Oai.

Thiên Oai tuy dõng lực mặc dầu, mà bị thương nơi cổ và bị lửa cháy, tinh thần lại mỏi mệt, thì sức đâu mà cự với một tên dõng tướng đặng. Cho nên đỡ gạt chừng vài mươi hiệp thì bị Đào Quỳ đập một thước nhằm đầu, Thiên Oai trớ không kịp nhào lăn xuống đất chết liền.

Đào Quỳ thấy Thiên Oai chết rồi, thì rất mừng chạy lại đoạt gươm của Thiên Oai mà cắt đầu để đem về báo công. Đào Quỳ vừa muốn xách đầu lên ngựa, thời Phi Phụng kêu lại mà nói rằng: “Sao chú ngang quá vậy, đầu của người ta, chú dám lấy đi! Chú không thấy nơi cổ Thiên Oai có dấu gươm tôi đâm đó sao?”

Đào Quỳ nghe nói, day lại ngó Phi Phụng thấy mặt mày tươi tắn, da trắng tóc đen, thì đã động lòng ái sắc, vừa cười vừa bước lại nói rằng: “Nàng thù hiềm Thiên Oai nỗi gì mà lại đâm hắn, và nàng https://thuviensach.vn

lập phương chước nào mà đâm đặng hắn, nàng hãy nói cho anh nghe, rồi anh trả đầu lại cho.”

Phi Phụng đem chuyện của mình thuật hết lại cho Đào Quỳ nghe, rồi hỏi gốc gác Đào Quỳ.

Đào Quỳ nghe hỏi muốn chưng mình với gái chơi, nên vừa cười vừa nói rằng: “Anh đây tốt tên lắm, lại làm quan lớn nữa; bởi vậy ai thấy cũng đều thương, kẻ muốn gả con, người phòng đưa cháu, mà anh ở vậy chưa chịu ai hết, thiệt là qua còn đồng trinh nheo nhẻo đây em.”

Phi Phụng biết Đào Quỳ có ý trêu ghẹo thì mắc cỡ, nhưng nghe nói làm quan thời muốn hỏi thăm Vân Loan, nên bỏ dẹp cái việc mắc cỡ làm tuồng vui vẻ mà hỏi rằng: “Ngài tên gì mà gọi là tốt lắm? Và làm quan chi lớn lắm, xin ngài hãy nói cho tôi nghe đặng tôi khen với.”

Đào Quỳ liếc mắt ốc bưu mà nói: “Anh tên là Đào Quỳ, làm quan Tiên phuông cho Lý Nguyên soái. Đó! Em coi, có phải tên cũng tốt mà quan cũng lớn hay chăng?”

Phi Phụng nghe qua chấp tay mà nói rằng: “Tôi là gái quê mùa không biết, xin quan lớn thứ tội. Và tôi xin hỏi thăm quan lớn, không biết quan lớn có thấy Vân Loan ở trong dinh Nguyên soái không?”

Đào Quỳ nghe hỏi biết Phi Phụng với Vân Loan cũng là chị em gì đó, nên thuật công cuộc của Vân Loan, những lúc Vân Mộng dắt về

và những khi Thiên tử tứ hôn lại cho Phi Phụng nghe; rồi lại biểu Phi Phụng theo về dinh trại để Nguyên soái khỏi trông.

Phi Phụng nghe nói rất mừng, dắt Đào Quỳ vô nhà nói hết sự

tình lại cho bà già nghe, và biểu bà già đi theo, bà lão cố từ không https://thuviensach.vn

chịu đi. Phi Phụng năn nỉ không đặng túng thét phải lạy tạ ơn bà mà đi.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI BẢY

Chốn soái đường, Đào Quỳ dắt Phi Phụng,

Nơi cấm viện, Công Uẩn gặp Liên Hoa

Đèn trăng sáng giới, quạt gió lao rao, cây rung lá đổ lào xào, núi đượm sương rơi lát đát. Một người võ tướng dắt ngựa lom xom chạy trước, mồ hôi nhỏ giọt, miệng thở ồ ào. Một người con gái ngồi trên yên xem qua có chiều e lệ; đây là Đào Quỳ và Phi Phụng vậy.

Đào Quỳ vì con ma háo sắc thúc giục, nên cưng quý Phi Phụng mà nhường ngựa cho nàng cỡi; lại còn phải hạ mình dắt ngựa, dường như tên quân hầu của một vị công nương vậy! Nhưng Đào Quỳ làm vậy không biết phải chàng muốn lập công với Phi Phụng, để nàng cám ơn chàng, cho dễ bề chàng tính việc hôn nhơn, hay là chàng giữ

lòng thanh bạch, không muốn đem nàng lên ngựa ngồi chung, sợ e lửa gần rơm không cháy cũng tròm trèm, trai gần gái không kia cũng nọ. Mà cũng không nỡ để nàng đi bộ, sợ e lưỡi mối miệng lằn rằng mình không biết thương kẻ liễu bồ nhược chất; vì vậy nên chàng phải dắt ngựa bôn ba đó chăng?

Dặm dài tình nặng; xông pha bờ bụi cỏ cây, đêm lụn canh tàn, vùi vẩn gió sương đất cát, Đào Quỳ về tới trại thì trăng xế bóng. Công Uẩn và chư tướng lớn nhỏ đều mừng, lại thấy Đào Quỳ có dắt Phi Phụng thì Công Uẩn hỏi duyên cớ, Đào Quỳ bèn thuật sơ tình cờ gặp gỡ và đưa cái đầu Thiên Oai lên mà nói rằng: “Nguyên soái thấy chưa! Quỳ không ra tay thì thôi, chớ Quỳ ra tay thì cắt đầu Thiên Oai trong nháy mắt. Bận nầy Nguyên soái phải viết sớ về cho vua đặng phong thêm chức cho tôi đa!”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn thấy Đào Quỳ giết đặng Thiên Oai thì rất mừng mà hỏi rằng: “Em làm sao giết đặng hắn, hãy nói lại cho Bổn soái nghe, Bổn soái sẽ trọng thưởng.”

Đào Quỳ nghe hỏi liệng cái đầu Thiên Oai xuống đất rồi thuật công cuộc rượt và giết Thiên Oai lại cho Công Uẩn nghe.

Anh em nghe nói thì phần nhiều nực cười mà rằng: “Chú nói láo! Bộ chú mà giết đặng Thiên Oai, họa là hắn bị lửa cháy chết ở

đâu đó rồi chú thấy, chú cắt đầu đem về mạo công đó chăng?”

Đào Quỳ nghe nói nổi giận trợn mắt nói lớn lên rằng: “Các anh không tin hỏi thử cô nầy coi, có phải là trước khi nó bị cổ đâm một gươm vô họng mà chưa chết, nó còn làm dữ rồi bị tôi đập cho nó một thước chết ngay cán cuốc hay không?”

Công Uẩn và anh em nghe Đào Quỳ nói đều nực cười, rồi Công Uẩn hỏi Phi Phụng làm sao vào ở đó, và dụng cách gì đâm đặng Thiên Oai.

Phi Phụng đem những lúc chạy lạc không biết đường đi, nhờ bà già dắt về nhà cho ở tạm; và thấy Thiên Oai chạy lạc vào rồi giả ý thuận tùng mà đâm Thiên Oai; bị hắn cựa mình nên đâm không chết. Kế Đào Quỳ chạy đến mới giết đặng Thiên Oai, đầu đuôi gốc ngọn thưa hết lại cho Công Uẩn nghe.

Công Uẩn nghe Phi Phụng thuật chuyện thì chạnh lòng thương và rất khen ngợi; rồi kêu Đào Quỳ mà nói: “Hiền đệ! Phi Phụng! Hai người có công với nước, có nghĩa với nhau, vậy Bổn soái cho hai em vầy duyên cang lệ, kết mối tóc tơ, hai em có bằng lòng không, hãy nói cho Bổn soái biết.”

Đào Quỳ nghe Công Uẩn dạy vậy, thì ngó Phi Phụng vừa vò râu vừa cười, tỏ ra vẻ vui mừng hớn hở lắm. Còn Phi Phụng thì thẹn https://thuviensach.vn

thuồng259 e lệ, nhưng cũng có liếc mắt ngó lại Đào Quỳ vài cái, dường như tỏ ý đã thuận tùng.

Mối tình đặc biệt của Phi Phụng, cái cặp điển quang của Phi Phụng, dường như ngọn đèn để soi tỏ lòng tối tăm của Đào Quỳ, làm cho Đào Quỳ biết nàng tình trong như đã mặt ngoài còn e, nên bước lại quỳ trước mặt Công Uẩn mà nói rằng: “Nguyên soái đem lòng thương tôi là đứa có công lớn mà gả Phi Phụng cho tôi, thật là tôi rất đội ơn Nguyên soái lắm. Từ đây Nguyên soái không phong chức gì cho tôi nữa cũng đặng.”

Công Uẩn và anh em nghe Đào Quỳ nói thì tức cười nôn bụng, nhưng không dám ra lời sợ e Phi Phụng thẹn thuồng mà chẳng chịu ưng. Công Uẩn nín cười day qua hỏi Phi Phụng rằng: “Sao! Cô nương có bằng lòng như lời Bổn soái nói đó không?”

Phi Phụng vội vàng quỳ xuống thưa rằng: “Nguyên soái có lòng hạ cố, dạy bảo điều chi thì tôi cũng vâng lời, lựa là việc định đôi gả

lứa.”

Công Uẩn nghe nói rất mừng, liền truyền quân bày tiệc vui vầy cho Đào, Phi, hai họ cùng nhau kết tóc. Ăn uống đàm luận cho tới trăng lên cao vọi mới bãi tiệc. Bây giờ Pháp Đạt cư sĩ và Lương Ngọc Anh từ giã Công Uẩn cùng chư tướng mà trở về sơn động.

Lương Văn Tấn đưa thầy và chị tới vài đoạn đường mới chia tay kẻ

về người ở.

Trống đổ tan canh, gà đua gáy sáng, Công Uẩn truyền quân cơm nước rồi phân binh đi phá các động. Ba mươi mấy cái, bị động chủ

tử trận, nên tới đâu thì phá tan đến đó, còn mấy cái động miền trên kẻ thì đầu hàng người thì trốn lên rừng núi. Nhờ vậy nên Lý Công Uẩn bình bốn mươi chín động miền Hà Nam trong mười ngày https://thuviensach.vn

thì xong hết. Tóm thâu tài vật của các động, nào vàng bạc trâu ngựa, nào là da cọp ngà voi chở có mười mấy xe.

Lý Công Uẩn kéo binh về tới Thạch Thành, quan Thái thú ra nghinh tiếp vào thành rồi, Công Uẩn truyền lịnh thiết yết giải lao tam quân tướng sĩ. Bây giờ ai nấy đều vui mừng đã hết thấy cảnh thịt rơi máu đổ.

Hai ngày sau, Công Uẩn sắp đặt đâu đó an bài, để Võ Kỷ ở lại trấn Thạch Thành với quan Thái thú; còn bao nhiêu thì về trào phục mạng Thiên tử.

Ngựa voi chậm rãi bước đường, binh tướng vui vầy trổi gót, trải qua xóm Bắc làng Đông, lần khỏi rừng sâu núi thẳm, về tới trào thì vừa chẳn năm ngày.

Lê Đại Hành dẫn bá quan văn võ ra tam kỳ lộ nghinh tiếp vui mừng một cách trọng hậu.

Lý Công Uẩn và chư tướng thấy Thiên tử nghinh tiếp thì cả thảy đều nhảy xuống ngựa bái yết, mà tỏ niềm thần tử ái quân.

Lê Đại Hành bước lại đưa tay đỡ Công Uẩn dậy mà nói rằng:

“Khanh có dạ thương dân, có lòng giúp nước, lao công cực nhọc, trừ

diệt cường sơn, ấy là nhờ sức của khanh, rồi đây trẫm sẽ gia ban trọng tước cho.”

Lê Đại Hành nói rồi phân giá nhập thành, Công Uẩn và tam quân tướng sĩ lục thục theo sau. Vào thành, chư tướng về dinh, tam quân nhập đội; còn Lý Công Uẩn và mấy người anh em kết nghĩa qua dinh quan Binh bộ Đào Cam Mộc mà thăm, Đào Cam Mộc vui mừng tiếp rước, bày tiệc đãi đằng, đàm đạo về việc bình Man dẹp giặc.

Cùng nhau chén tạc, trò chuyện tới khuya, Công Uẩn và anh em cả

thảy đều nghỉ lại dinh quan Binh bộ.

https://thuviensach.vn

Rạng ngày Thiên tử lâm triều, hội bá quan văn võ để phong thưởng cho chư tướng bình Man. Lý Công Uẩn dâng sớ ghi công cho Thiên tử xem. Lê Đại Hành xem từ người thì thấy cả thảy đều có công lớn. Lê Đại Hành phong cho Công Uẩn chức “Quận công, Tả

thân vệ điện tiền Chỉ huy sứ, Đại Nguyên soái tổng đốc toàn quốc binh mã”. Còn hàng chư tướng thì phong làm Bình Nam Tướng quân và năm trăm lượng bạc với ba chục cây vải. Lê Đại Hành phong tặng chư tướng xong rồi truyền lịnh đãi yến nơi đại điện để vui vầy cùng bá quan chư tướng.

Quân thần hỉ hạ, văn võ vui vầy, chén rượu chung trà, lời bàn câu luận, cho tới mặt trời chinh bóng mới rời tiệc. Lê Đại Hành phán dạy quan Công bộ tu bổ sửa soạn dinh của Trịnh Hồng cho Lý Quận công ở. Kỳ trong mười ngày phải cho rồi, còn bây giờ Lý Quận công và anh em thiết nghĩa tạm ở nơi Ngự hoa lầu.

Lê Đại Hành phân phán xong xuôi rồi bãi trào, bá quan ai về

dinh nấy, ai cũng đều khen ngợi lòng nhân từ của đứng minh quân.

Công Uẩn và anh em đem hành lý qua ở tạm nơi Ngự hoa lầu.

Ngự hoa lầu cách hoàng cung chừng hai trăm thước, trước mặt một cái vườn hoa rất lớn, trong đó có đủ các thứ hoa xinh cỏ lịch, bốn mùa chẳng ngớt hơi hương.

Cái cảnh thanh tươi tốt đẹp ấy, làm cho Công Uẩn vui vẻ mà giải đặng chút gian nan cực nhọc trong những khi chinh chiến trần ai.

Ngày thưởng hoa tối giỡn nguyệt, cùng anh em chén rượu chung trà; thật là một cuộc giải trí xưa nay ít có.

Một đêm nhằm đêm rằm, trời thanh mây sáng, gió mát trăng trong, Lý Công Uẩn lần bước xuống lầu rồi quẹo vô vườn hoa mà ngoạn cảnh. Chàng đi đến đâu cũng ngửi thấy hơi hương bát ngát, sắc đẹp khoe màu, dường như chào người tri kỷ, tiếp khách hữu https://thuviensach.vn

tình, nhứt là mấy bụi bông Tường vi và Bạch hạc, gió đưa nhún nhẩy tới đẩy lui phơi cành bày nhụy khoe khoang với cô Hằng, như cười cợt cùng ai trong lúc đêm khuya canh vắng.

Thấy cảnh giục lòng, Công Uẩn đi bụi nầy rờ, bụi kia bẻ bông ngửi. Trong cơn vui cười khoái lạc, bỗng nghe tiếng đờn Tì bà văng vẳng mé Lương đình. Giọng cao giọng thấp, tiếng nhỏ tiếng to, nghe ra như sầu như thảm, như khóc như than, như tủi phận hờn duyên, như phiền hà bà Nguyệt, như trách móc ông Tơ.

Cái giọng đờn ấy, hay thì thật là hay, trong như tiếng hạc bay qua, đục như nước suối đổ sa giữa vời. Bây giờ đêm khuya canh vắng, cảnh tịnh trời êm, kìa bóng trăng tỏ rạng, tiếng đờn nỉ non, thì làm gì mà không làm xúc cảm đến tình những người thừa lương ngoạn cảnh. Cho nên Công Uẩn lóng tai nghe một hồi rồi lần chơn đi lại chỗ đờn ấy để xem người nào cho biết. Chàng đi đến Lương đình đứng nép vào bụi hoa, ngước mặt ngó lên thấy Công chúa Liên Hoa ngồi dựa lan can đương đờn, sau lưng có hai con Thể nữ. Lúc ấy không biết phải Công chúa đờn mỏi tay mà nghỉ, hay là biết có người rình nghe mà không chịu đờn; nên nàng buông đờn rồi chăm chỉ ngó ngoài vườn hoa dường như tìm người tri kỷ, hay là kiếm coi có bụi hoa nào đồng bịnh với mình chăng?

Lúc đó trăng càng trong, gió càng mát, ánh sáng của Hằng Nga giọi vào mặt Liên Hoa trắng nõn, chẳng khác như hoa Phù dung mới nở. Gió thổi làn tóc bay phất phơ trước trán, tương tợ như đám mây doanh vào mặt nguyệt. Sắc diện của Liên Hoa lúc nầy xem càng mặn mà đẹp đẽ; nếu người chưa từng thấy mà lạc bước vào đây, có lẽ lầm tưởng là Tiên nga giáng thế.

Vẻ hoa tươi tốt, sắc lịch nồng nàng260, làm cho gan sắt ruột đồng của Công Uẩn động lòng ái mộ. Chàng đứng trân dưới bụi hoa để xem cách hành động của Công chúa và lóng nghe thử Công chúa có https://thuviensach.vn

nói điều chi không. Chàng lặng thinh giây phút thì nghe Công chúa nói với hai con thể nữ rằng: “Hai đứa bây thấy ta ngồi trân trân đây, có lẽ cũng lấy làm lạ mà tự hỏi thầm: Không biết ta buồn nỗi chi, mà đương đờn lại buông ra, rồi ngồi nín thinh vậy? Hai thể nữ

bây ôi!... Ta đương vui mà đổi ra buồn, ngồi lặng lẽ làm thinh, là vì ta có nhiều điều tâm sự thấy cảnh sanh tình, làm cho ta nhớ lại, cũng trời, cũng trăng, cũng đêm rằm như hôm nay mà bây giờ ta đặng thong thả ngồi đây, còn lúc trước ta bị quân gian nhốt trong một cái chòi hoang rách nát, may nhờ có lão bà mách bảo, không thì ta đã vùi châu đắm ngọc rồi.”

Công chúa Liên Hoa nói đến đây, dường như trong lòng khêu gợi mối tâm tình, làm cho nàng nhớ lại những khi bị bắt, những lời lão bà căn dặn, những đoạn vào động của Thiên Oai, những hồi Công Uẩn giải cứu, những tài của Công Uẩn cự địch, những lời của Công Uẩn rất hữu duyên, nên Công chúa ngồi nín thinh không nói gì nữa.

Con thể nữ Bạch Đào là đứa tương thân với Công chúa, Công chúa có tâm sự gì, thường hay nói với nó, vì vậy nên nó dạn miệng mà hỏi Công chúa rằng: “Bẩm công nương! Công nương nói lão bà mách bảo, không biết lão bà mách bảo điều chi, công nương nói đến đó rồi sao công nương nín thinh, mà lộ ra vẻ buồn thảm âu sầu vậy?”

Câu hỏi của thể nữ Bạch Đào nghe ra không có gì nồng mặn gắt gao, mà dường như mũi nhọn đâm rách cái trái tim đa cảm của Công chúa; làm cho Công chúa ruột tằm đòi đoạn héo don261, vóc ngọc vì ai ủ dột; nàng thở một cái rất dài, rồi day lại ngó Bạch Đào mà nói rằng: “Bạch Đào ôi!... Bấy lâu nay ta vẫn thương ngươi, có việc gì ta không giấu ngươi; nhưng mà những lời lão bà nói, ta không thể nói lại cho ngươi nghe đặng; bởi cái câu chuyện lão bà nói với ta là câu chuyện tâm sự, ta cứ để lòng mà coi con tạo định phân lẽ nào.”

https://thuviensach.vn

Bạch Đào lại hỏi rằng: “Bẩm công nương! Công nương thường nhắc nhở khen ngợi Lý Nguyên soái có công mạo hiểm, lên động của Thiên Oai cứu công nương khỏi nạn, không biết từ khi công nương về trào tới giờ có gởi tin gì mà thăm Nguyên soái không? Lại còn nghe Nguyên soái thành công hồi trào, không biết công nương có kiến diện Nguyên soái chưa?”

Công chúa Liên Hoa nghe Bạch Đào hỏi, càng thêm bồi hồi dạ

ngọc, chua xót gan vàng, lắc đầu mà nói rằng: “Bạch Đào! Sao mi khờ vậy? Mi không biết phép nước luật nhà. Bổn phận ta là gái sanh trong chốn cấm cung, là phận kim chi ngọc diệp, dễ gì làm tin ong sứ điệp. Đã biết Lý Nguyên soái là người cứu mạng thâm ơn của ta; nhưng ta không lẽ làm tuồng quyến luyến thơ vãng tin lai, rủi thấu tai Hoàng huynh ta thì cái tội tư thông ấy ai gánh chịu cho ta?”

Công chúa nói đến đây thì dường như ai xui khiến cho con mắt nàng ngó xéo qua bụi tường vi, thấy dạng của Công Uẩn đứng đó.

Nàng tưởng là gian nhơn, vùng đứng dậy la lên rằng: “Ủa gian nhơn kia cà!... ” Công chúa là người như chim bị ná, như cá bị nơm, cho nên thấy người rình rập thì hoảng hồn, la vừa dứt, vội vã chạy xuống Lương đình làm cho hai con thể nữ cũng kinh tâm chạy theo bén gót.

Lý Công Uẩn thấy vậy sợ e Công chúa làm náo động lên thì không phải dễ, nên lật đật chạy đón đầu, mà nói rằng: “Thưa công nương!

Tôi là Lý Công Uẩn đây chớ không phải gian nhơn nào, xin công nương thứ tội.”

Công chúa Liên Hoa nghe nói, ngước mặt lên ngó kỹ thì quả là Công Uẩn, nàng mới tỉnh hồn lấy tay vuốt ngực, giây phút mới hỏi rằng: “Nguyên soái làm gì đêm khuya canh vắng mà trà trộn trong vườn hoa là nơi cấm địa nầy vậy?”

https://thuviensach.vn

Lý Công Uẩn mỉm cười nói rằng: “Thưa công nương! Tôi cũng biết vườn hoa nầy là chỗ cấm, nhưng mà nhờ ơn Thiên tử cho anh em tôi ở tạm nơi Ngự hoa lầu, Ngự hoa lầu là chỗ để xem hoa. Công nương nghĩ coi! Tôi là kẻ thương hoa, mà cách hoa đã lâu không thấy mặt hoa; ngày hôm nay nhờ có hạnh phúc lớn lao, được tạm ở

nơi Ngự hoa lầu, trước mặt có vườn hoa, thì dẫu tôi có sợ muôn ngàn lưỡi gươm đi nữa, mà cái tâm chí yêu hoa của tôi nó giục tôi, vì hoa mà phải tầm đường tìm hoa. Công nương không xem kỹ tôi mà coi!

Cũng vì hoa, mà tôi bị tuyết sương nhuộm nửa mái đầu hoa râm đó công nương. Thưa công nương; đây là lời của tôi phân thiệt, nếu công nương không dung, phân xử cách nào tôi đâu dám cãi.”

Công chúa Liên Hoa nghe Công Uẩn nói có dây, có nhợ, có gần, có xa, thì không biết sao trả lời, nàng cứ đứng làm thinh cúi đầu e lệ, không mở lời ra tiếng.

Công Uẩn thấy Liên Hoa mắc cỡ thì muốn kiếu nàng mà trở

gót lui về; ai ngờ vừa mở miệng chưa kịp nói chi thì nghe có tiếng lào xào bên bụi Huỳnh mai đưa qua. Công Uẩn và Liên Hoa hoảng hồn day lại ngó, thì là vua Đại Hành đi với một quân hầu cận.

Công Uẩn và Liên Hoa đều hồn phi phách tán, lật đật quỳ

xuống đất cúi đầu mà chịu không nói đặng tiếng gì cả. Vua Đại Hành thấy vậy đã không bắt tội, mà lại cười rồi đưa tay đỡ Công Uẩn dậy mà nói rằng: “Quận công hãy đứng dậy, không sao mà sợ!

Nãy giờ trẫm đứng bên bụi kia, đã nghe những lời khanh nói rõ ràng rồi. Trẫm cũng như khanh, cũng vì trời thanh trăng tỏ, gió mát hoa tươi, mà đi thừa lương ngoạn cảnh, thình lình gặp khanh với Hoàng muội, chớ không phải đi tìm kiếm chi khanh. Cũng như khanh, vì hoa mà phải đỗ đường tìm hoa, chớ không phải kiếm Hoàng muội làm chi. Vậy thì, trẫm với khanh và Hoàng muội ta đây đã có duyên kỳ ngộ, hay là bà nguyệt xui khiến đến đây để làm một cuộc trăm https://thuviensach.vn

năm cá nước chăng. Thôi thì khanh với Hoàng muội hãy lui về tịnh thất, trẫm sẽ đứng ra kết giải đồng tâm, buộc dây tơ tóc cho.”

Công Uẩn và Liên Hoa nghe vua Đại Hành nói thì không dám trả

lời; cả hai đều bái tạ Thiên tử rồi người về mật viện, kẻ hồi lầu trang.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI TÁM

Lê Đại Hành gả em cho Công Uẩn,

Mai Thị Lợi xúi cháu cưới Xuân Kiều

Ngày qua đêm lại, chẳng khác thoi đưa, giờ khắc lẹ làng dường như tên bắn, lật đật đã đến mười bữa rồi. Quan Công bộ sửa soạn dinh của Trịnh Hồng lại trang nghiêm rực rỡ, sơn thếp đàng hoàng rồi vào tâu cùng Thiên tử. Vua Đại Hành truyền cho Công Uẩn hay, nội ngày ấy anh em Công Uẩn dọn về ở rồi thiết tiệc cùng nhau cộng lạc. Bây giờ Công Uẩn là một vị trụ quốc đại thần: đi đường thì tiền hô hậu ủng, ở dinh thì kẻ hạ người hầu, thật là đường đường một đứng anh hùng, ra tay gây dựng một vùng trời đông.

Trống lâm triều vừa dứt, kiểng dương minh nổi lên, bá quan văn võ áo mão đàng hoàng, lũ lượt kéo nhau đi chầu Thiên tử. Quân thần bàn bạc việc nước việc dân xong rồi vua Đại Hành ngó ngay Lý Công Uẩn mà nói rằng: “Lý Quận công! Khanh là người có công với nước, có nghĩa với dân. Công với nước, trẫm gia ban quyền tước; nghĩa với dân thì dân kính trọng. Nhưng khanh là người đại ơn với Hoàng muội của trẫm, trẫm chưa có chi báo đền. Vậy trẫm đưa Hoàng muội để đền ơn trả nghĩa cho khanh. Khanh chớ nên chối từ

mà phụ lời trẫm.”

Lý Công Uẩn nghe vua Đại Hành phán thì suy nghĩ giây phút rồi tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ! Bệ hạ ân tứ cho thần dường ấy, thần không dám cãi; nhưng thần xin tâu cùng Bệ hạ vài điều, xin Bệ hạ

rộng dung.”

Vua Đại Hành gặc đầu mà nói: “Khanh có điều chi cứ việc tâu cho trẫm nghe, không sao mà ngại.”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn cúi đầu tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ! Thần thuở còn hàn vi thì có kết duyên cùng con Viên ngoại Trần Tấn Thân, nàng tên là Trần Bạch Loan, chị của Trần Vân Mộng là tướng tùng chinh với thần hạ, đã có công lao cùng nhà nước. Đó là một, còn người thứ

hai, là con quan Thái thú Võ Hà Niên tên nàng Võ Xuân Kiều. Nàng nầy thần cứu giữa đường, khi đến miếu Thiên vương, thần nằm mộng thấy Thiên vương bảo rằng: Thần với nàng có túc đế lương duyên, nên thần trao cho nàng một vật để kỷ niệm giao hôn. Những lời thần tâu nãy giờ đó là thành tâm, chớ không dám im ẩn Bệ hạ, xin Bệ hạ định phân.”

Vua Đại Hành nghe những lời thành thật của Công Uẩn tâu, rất khen là người có tình có nghĩa, không tham phú phụ bần, nên vua gặc đầu mà nói: “Khanh tâu vậy là thiệt tình, trẫm rất khen; nhưng không sao mà khanh ngại. Trẫm có đưa Hoàng muội cho khanh, trẫm không buộc khanh để Hoàng muội trẫm làm lớn. Như khanh có bằng lòng, thì tùy theo thứ lớp mà sắp đặt, chớ không phải thấy Hoàng muội trẫm là kim chi ngọc diệp mà làm lớn đâu. Vậy những lời trẫm phán, khanh liệu lẽ nào hãy tâu cho trẫm biết.”

Lý Công Uẩn thấy vua thật tình thương mến, thì lấy làm cảm động mới tâu rằng: “Muôn tâu Bệ hạ! Bệ hạ bố đức thi nhơn cho thần, thần rất đội ơn Bệ hạ; nhưng cúi xin Bệ hạ cho thần hưỡn

đãi262 đôi ba tháng, để cho yên ổn trong nước, thần sẽ sai người rước nhị vị Tiểu thơ ấy vào kinh mà hiệp mặt cùng công nương, chừng ấy mong nhờ Bệ hạ định đoạt.”

Vua Đại Hành nói: “Khanh tính như vậy rất hợp ý Quả nhơn lắm. Vậy năm ngày nữa phiền khanh đi tuần miền Bắc để

khuyến dụ nhơn dân chuyên cần nông nghiệp; và có chòm ong lũ

kiến nào khuấy nước hại dân, thì nhờ khanh trổ tài trừ dẹp.”

https://thuviensach.vn

Công Uẩn nghe qua rất mừng liền bái tạ ơn ban, Thiên tử bãi chầu, bá quan trở về dinh phủ; ai ai cũng đều trầm trồ Thiên tử

là đứng minh quân.

Đêm trà ngày rượu, đàm võ luận văn, anh em Công Uẩn vui vầy nơi soái phủ, ý chưa mãn, tình chưa đầy thì đã đủ năm ngày rồi.

Công Uẩn dặn dò anh em các việc ở soái đường, rồi vào bái từ Thiên tử, dắt Mạnh Duy, Đào Quỳ và hai mươi quân nhắm Bắc phương tấn phát.

Mão vàng đai bạc toại chí anh hùng, nước biếc non xanh tạc người tuấn kiệt. Bây giờ Công Uẩn đã quan cao phẩm trọng vinh hiển hơn người, còn bổn phận Xuân Kiều thì cực khổ gian nan, không giấy mực nào tả ra cho hết cái cảnh khổ của nàng. Từ khi Lý Công Uẩn đưa nàng về người chú là Võ Hà Sanh, thì nàng bị thím dâu là Mai Thị Lợi tiếng nặng tiếng nhẹ khổ khắc trăm điều.

Than ôi! Hoa kia vừa nở gặp phải gió mưa, ngọc nọ mới trau vào nơi tro bụi; cảnh ấy ai trông vào mà chẳng cám thương.

Thật là:

Một thân đày đọa bằng hai,

Nước non khéo để riêng ai đau lòng.

Xuân Kiều về ở với chú đâu đặng ba tháng, thì Võ Hà Sanh lâm bịnh không mấy ngày mà đã hồn quy dị lộ. Lúc ấy Mai Thị Lợi trọn quyền cai quản, chẳng còn kiên nể263 đến ai. Hồi Hà Sanh còn, tuy Xuân Kiều bị khổ khắc, nhưng mà Mai Thị Lợi cũng còn nới tay, e bóp chặt mà đau lòng chồng. Giờ đây, một mình làm chủ

lấy mình thì bao nhiêu cái sự độc hiểm, ngày ngày đều lộ ra nơi mắt và lỗ miệng. Thấy Xuân Kiều thì háy nguýt264 bằng không cũng kiếm chuyện quở mắng rầy la. Trong nhà cũng có tôi trai tớ

https://thuviensach.vn

gái, mà nó ghét tánh tình ăn ở của Mai thị nên chúng nó thôi hết.

Bởi vậy, Xuân Kiều và Trần Nương bao hết công việc trong ngoài.

Mõ chùa trổi giọng công phu, gà xóm đua nhau gáy sáng, thì cô cháu đã thức dậy. Xuân Kiều nhóm lửa nấu nước, Trần Nương quét tước trong ngoài; rồi thì kẻ lo đi chợ người bẻ rau heo, cơm nước xong, giã gạo xách nước. Xế đi quơ củi về nấu cháo heo, chiều lo cơm nước và tưới vườn, tối lại xay lúa. Công việc chuyền lao không phút nào nghỉ đặng.

Buổi nọ, Mai thị ngủ tới mặt trời vượt khỏi cây cao, chợ nhóm người ta gần tan mới thức dậy. Rửa mặt xong xuôi lại ngồi uống nước, uống vài hớp rồi hắt chén nước xuống đất kêu Xuân Kiều mà hỏi rằng: “Cô là một vị Tiểu thơ, từng nghe cô có học công ngôn dung hạnh. Cái nữ công của cô như vầy tôi khen lắm đa! Chắc hồi quan lớn là thân phụ cô còn sanh tiền, cô ở với thân phụ cô, có khi thân phụ cô khen cách nấu nước nầy lắm. Vì ngài quen uống nước hôi khói, chớ tôi là dân mà cô cho uống như vầy thật tôi buồn quá đa cô.”

Mai Thị Lợi vừa nói vừa háy Xuân Kiều và trề môi, tỏ ra cách khinh bỉ thị nhục Xuân Kiều lắm.

Đau đớn thay! Những lời sâu độc, những tiếng gay go của mụ Mai thị, làm cho Xuân Kiều nghe qua như muối xát lòng, như chanh thấm dạ, như búa đánh đầu, như tiêu vô mắt; nàng tê tái giây phút rồi thưa rằng: “Thưa thím, con bị đau bụng, mượn Trần Nương nấu thế, nó lơ đĩnh265 làm sao mà để nước hôi khói chớ không phải con, xin thím thứ tội.”

Than ôi! Cái lời nói đau thương chơn thật như vậy, tưởng ai là kẻ

có lương tâm nghe đến cũng phải thương thân mà dung thứ. Chớ

như mụ Mai thị đây là kẻ ác tâm, không biết ai phải ai quấy, chỉ

https://thuviensach.vn

biết vu oan giá họa cho người, ghét ai thì đề án đại, nên nghe Xuân Kiều nói như vậy mụ đã không thương mà lại nói gằn rằng: “Tôi thường biết mà! Hễ ăn no ngủ kỹ, đừng động móng tay thì không nhức đầu đau bụng gì hết; mà có làm công việc thì hay nhức đầu đau bụng, đó là bịnh của kẻ làm biếng.”

Mai thị nói rồi lấy khăn đi xóm, để những dư âm của lời sâu tiếng độc lại. Bây giờ Xuân Kiều ngồi nhớ đến niềm kia nỗi nọ, mà ruột gan thắt thẻo như bào, tâm chí bồi hồi như bịnh. Nàng rưng rưng nước mắt than rằng: “Trời ôi! Ông có thấy thân phận tôi như vầy chăng? Không biết tôi mang tội gì với ông chăng? Như tôi có lầm lỗi mang tội với ông thì xin ông xử tôi một búa cho an cái phận tôi, chớ ông để tôi sống làm chi, mà ăn sầu uống thảm, cực khổ trăm bề thì tôi chịu sao cho nổi đó ông.”

Xuân Kiều than rồi lụy tuôn như xối. Trần Nương bưng rổ rau bước vào, thấy Xuân Kiều khóc thì nó lắc đầu, đem rổ rau xuống bếp, rồi trở lên đứng gần Xuân Kiều mà nói rằng: “Tiểu thơ hơi nào mà buồn rầu, rán ở đây để tôi lén bà đi kiếm công chuyện làm và chỗ ở rồi tôi sẽ dắt Tiểu thơ đi, chớ ở đây thật là Tiểu thơ chịu không nổi. Hồi nào ông còn sống thì ông la dức266, bà ít

hành hạ Tiểu thơ; bây giờ ông chết rồi còn ai binh vực Tiểu thơ

đặng, mà không bị bà dằn thúc.”

Trần Nương nói đến đây, rồi ngẫm nghĩ giây phút, thì nó nhớ

lại những lời Xuân Kiều từng nói với nó nên nó gặc đầu mà hỏi rằng: “Ờ!... Còn một lần Tiểu thơ nói với tôi rằng Lý ân nhân có trao vật làm tin và hứa với Tiểu thơ, chừng nào công thành danh toại sẽ cho Tiểu thơ hay, rồi về rước Tiểu thơ, mà từ đó tới giờ không biết Tiểu thơ có đặng tin gì chăng?”

Ôi!... Câu hỏi của Trần Nương rất êm ái, nhưng đối với Xuân Kiều thì có nhiều điều quan hệ. Nàng nghe qua dường như kim https://thuviensach.vn

châm dạ, như muối xát lòng, nàng chắt lưỡi thở ra mà trả lời với Trần Nương rằng: “Từ ấy những nay ta không đặng tin tức gì, mà biết Lý ân nhân ta ở đâu, cùng là có lập đặng chữ công danh chưa.

Hay là người gặp trang đài các trâm anh, mà quên kẻ hàn vi cô quả.

Hay là người đã tên đề bảng hổ tước cả quyền cao, mà quên kẻ thân lâm cảnh khổ, vóc ốm mình gầy. Hay là người đã thung dung cửa tía lầu son, ngỏa nguê267 chén rượu chung trà, thỏa thích ca ngâm thi phú, mà quên kẻ gian nan cảnh khổ mạng cùn, chua xót gan xàu ruột héo, ngẩn ngơ ngày đợi đêm trông.”

Xuân Kiều nói đến đó nàng cúi mặt xuống thở ra, lộ vẻ muôn ngàn đau đớn; nàng nhớ lại những lời nói của Công Uẩn trong lúc phân tay, cùng những việc làm của Công Uẩn trong lúc cứu nạn. Nàng ngồi nín thinh giây phút rồi lau nước mắt ngó Trần Nương mà nói rằng: “Trần Nương ôi! Ta nghi ngờ mà nói vậy, chớ ta xét lại không lẽ Lý ân nhân phụ ta! Vì chàng đã có trao ngọc thạch cho ta để

làm tin, chàng lại có hứa chừng nào công thành danh toại, sẽ cho người rước ta. Lời hứa ấy không lẽ chàng quên đi; mà người anh hùng quân tử như chàng lẽ nào đi gạt gẩm ta. Trần Nương ôi! Ta e là Lý ân nhân chưa lập đặng công danh; hay là ta bị ở trong cái thành sầu cảnh thảm nầy, không ló đầu đi đâu đặng nên không nghe tin tức gì của Lý ân nhân chăng?”

Trần Nương là đứa ngay thẳng thiệt thà, nghe Xuân Kiều nói đoạn trước thì nó không tin Công Uẩn có những điều bạc tình phụ

nghĩa ấy, nên nó làm thinh không nói chi hết, đến chừng nghe Xuân Kiều nói mấy lời sau rốt thì nó gặc đầu mà nói rằng: “Tiểu thơ nói mấy lời sau đó là phải. Tôi tưởng Lý ân nhân thương Tiểu thơ

lắm, không lẽ bỏ Tiểu thơ mà chọn người giàu có bao giờ. Thôi, Tiểu thơ đừng buồn rầu, rồi đau ốm thì khó lắm; để tôi lén bà đi dọ

tin tức ân nhân, coi ở đâu rồi sẽ liệu.”

https://thuviensach.vn

Trần Nương nói dứt, Xuân Kiều chưa kịp trả lời thì con chó nằm trước của đứng dậy chạy ra sủa om sòm. Xuân Kiều và Trần Nương ngó ra, thấy Mai Thị Lợi về, có dắt theo một người con trai tuổi chừng hai mươi, hình dung mập mạp, bộ tịch cộc cằn, nước da ngâm ngâm như màu bánh ít. Cách ăn mặc đàng hoàng sạch sẽ, xem ra kẻ giàu sang phóng túng. Mai thị dắt người ấy vô nhà, mời ngồi nơi ghế rồi kêu Xuân Kiều lên mà nói rằng: “Người nầy tên Mai Tấn, cháu ruột của thím đây, cháu hãy biểu con Trần Nương lo cơm nước cho tử tế, và dọn cái phòng khách bên tả cho anh cháu nghỉ.”

Xuân Kiều nghe dặn, cúi đầu chào Mai Tấn rồi đi lo công việc; mà trong bụng nàng vẫn nghi nghi ngại ngại một sự gì.

Mai Tấn ngồi ngó theo Xuân Kiều một cách trân trối, dường như cái điển lực của sắc lịch kia, nó thâu hút thần hồn của chàng vào trong giấc mộng mà thấy Tiên nga Thần nữ vậy.

Mai thị xem diện mạo, thì đoán là chàng thấy Xuân Kiều thì đã chết tê, nên chúm chím cười, rồi hỏi Mai Tấn rằng: “Sao, cháu coi được không?”

Mai Tấn giựt mình, day lại vừa cười vừa nói rằng: “Dạ, được lắm chứ! Nếu cô tính xong thì tôi kính cô ba chục lượng bạc.”

Mai thị cười rồi nói: “Không khó chi, nhưng mà cháu để ít ngày cho nó quen lớn với cháu, rồi cô sẽ nói cho. Như cô nói êm ái nó không chịu thì cô dùng roi vọt mà áp chế thì có lẽ cũng đặng. Bây giờ

nó ở đây như cá bị rọ, cô muốn sao thì nó phải chịu, nó không dám trốn tránh đường nào mà cháu lo.”

Cô cháu đồ mưu thiết kế để dập liễu vùi hoa, thì thấy Trần Nương bưng cơm lên; bây giờ hai người mới ngưng chuyện đặng ăn cơm.

https://thuviensach.vn

Mai Tấn biểu cô cho kêu Xuân Kiều lên ăn, Mai thị cũng vừa theo lòng cháu. Mụ kêu Xuân Kiều lên mà nói rằng: “Anh cháu đây, nó muốn kêu cháu lên ăn chung luôn thể, cháu hãy vui lòng lên ăn, đừng ngại gì hết.”

Xuân Kiều thưa rằng: “Thím với anh ăn đi, tôi còn no chưa ăn đặng; để rồi tôi sẽ ăn sau.”

Mai Tấn nghe Xuân Kiều nói thì cười mà rằng: “Em nói vậy, qua không tin rằng em còn no, vì trời đã trưa rồi, họa là em ái ngại điều chi, hay em chê anh không xứng ngồi chung đó chăng?”

Mai Tấn nói mà cặp con mắt cứ đảo nhãn Xuân Kiều một cách rất luyến ái; làm cho Xuân Kiều thấy vậy càng nghi là bọn quỷ

ma háo sắc, nên nàng không trả lời chi hết, cứ việc đi ngay xuống bếp.

Mai Tấn thấy Xuân Kiều nghiêm nghị, thì lấy làm thất vọng mà hỏi Mai thị rằng: “Cô nói sao chớ tôi coi con nầy bộ khó lắm.”

Mai thị cười rằng: “Cháu đừng lo! Mình dùng lời mà quyến dụ

nó không đặng thì dùng mưu, thế nào nó cũng về tay cháu.”

Mai Tấn nghe nói thì gặc đầu rằng: “Cô có kế gì hay thì bày cho tôi làm, chớ lấy cách ngon ngọt mà dụ nó, tôi e không đặng đó cô.”

Mai thị liếc mắt ngó xuống nhà bếp coi chừng Xuân Kiều, rồi kề miệng vô tai Mai Tấn nói nhỏ một câu, Mai Tấn mặt mày tươi tắn ra vẻ đắc chí mà nói: “Hay! Cô tính vậy hay lắm. Nếu sự

thành thì tôi thưởng cô một số bạc rất lớn.”

Cô cháu đồ mưu thiết kế trong bữa ăn, cho đến trót giờ đồng hồ mới xong, rồi Mai thị kêu Trần Nương lên bưng xuống bếp https://thuviensach.vn

mà ăn.

Trần Nương sửa soạn đồ ăn lại rồi mời Xuân Kiều ăn. Xuân Kiều là người thông minh, thấy hai cô cháu Mai thị to nhỏ với nhau thì biết là phường đánh lận con đen; nên buồn rầu lo ngại, bụng đói mà thấy cơm đã no, không ăn đặng, nàng biểu Trần Nương ăn rồi dẹp.

Trần Nương cơm nước xong rồi xách rổ đi với Xuân Kiều đặng bẻ rau heo và quơ củi cũng như mọi bữa vậy. Bận nầy cô cháu đi xa một chút; vô tới gần chưn núi, rồi dắt nhau lại chòm cây cao mà ngồi để than thân trách phận.

Trần Nương là đứa thiệt thà, không để ý về việc chi khác; thấy Xuân Kiều bữa nay không ăn cơm và lộ vẻ buồn thảm hơn ngày thường thì sợ đau ốm mà hỏi rằng: “Bữa nay sao Tiểu thơ không ăn cơm? Hay là trong mình Tiểu thơ có đau ốm gì không?”

Xuân Kiều rưng rưng nước mắt mà nói: “Trần Nương ôi! Mi thiệt thà quá đỗi, mi không thấy trong nhà bây giờ sao? Thím ta dắt một người trai về ở, nói rằng là cháu mà xem tướng mạo người ấy có vẻ bất lương; e rồi đây chi cho khỏi bị hắn cười son cợt phấn, thả giọng bướm ong, ngày trêu đêm ghẹo, thì ta chịu sao cho nổi cái tư

cách dã man dơ dáy ấy. Trần Nương ôi! Ta nghĩ vậy nên càng buồn càng thảm, càng lo cho bổn phận ta, không biết rồi đây sẽ

chết sống lẽ nào đó Trần Nương. Trần Nương ôi!... Ta bị lo rầu thái quá mà bữa nay nó bắt no, không muốn ăn cơm, chớ trong mình ta chẳng có bịnh hoạn chi hết.”

Trần Nương nghe Xuân Kiều nói thì trí ngu bây giờ mới mở ra, ngồi châu mày nói rằng: “Tiểu thơ nghi vậy tôi tưởng trúng lắm!

Mà sợ cái gì Tiểu thơ. Nó nói bậy thì Tiểu thơ mắng đại nó đi; nếu nó mắng lại Tiểu thơ, thì tôi phụ với Tiểu thơ mà mắng với nó.”

https://thuviensach.vn

Xuân Kiều lắc đầu mà nói: “Mi không biết, mà tưởng dễ

mắng nó sao? Nếu ta mắng nó thì thím ta không dung cho ta.

Thím ta là người lòng sâu dạ độc đã chứa sẵn một khối bất lương; nếu ta trả đi đối lại với cháu người, thì ngọn roi ác độc kia nó cũng không dung ta, mi có lòng thương ta muốn cứu giúp ta cũng chẳng đặng.”

Xuân Kiều nói đến đây thì khóc muối. Trần Nương động lòng cũng rưng rưng nước mắt mà nói: “Tiểu thơ ôi! Nói như Tiểu thơ vậy, bây giờ phải thuận tùng với hắn hay sao? Hay là tôi với Tiểu thơ dắt nhau trốn đi cho rảnh.”

Xuân Kiều nói: “Trần Nương ôi!... Ta thà là chết chớ không thể

nào mà chịu nhơ danh xấu tiết ấy đâu. Nhưng bây giờ đây trốn đi thì chưa tiện. Vì ta mới thấy cái cử chỉ của cô cháu họ mà nghi, chớ

chưa nghe họ ló mòi điều chi. Để coi họ phân xử ta cách nào rồi sẽ

liệu.”

Xuân Kiều nói rồi hối Trần Nương đi quơ củi, còn nàng thì hái rau. Cô cháu ra công một hồi thì rau củi đã xong, cùng nhau xúm đem về mà lo phục đãi bữa cơm chiều cho Mai thị.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI CHÍN

Đi lộn phòng, Mai Tấn bị nhục,

Tin lầm sãi, Xuân Kiều thọ ương

Đèn nhà cả thảy khơi tim, chim núi hiệp đoàn về ổ, cô cháu Mai thị cơm nước xong rồi, hai người to nhỏ nhau một hồi, Mai thị kêu Xuân Kiều lên mà nói rằng: “Thím kêu cháu lên đây để cho cháu hay rằng: Bây giờ thím nghĩ lại cháu mồ côi mồ cút, ở với chú thím cũng như cha mẹ, rủi chú cháu qua đời rồi còn một mình thím đây, nếu thím không thương cháu thì tội nghiệp cho cháu lắm.

Bấy lâu, vì thím buồn rầu chú cháu, ngày nhớ đêm thương mà thành lơ là với cháu, có nhiều khi thím rầy oan cháu; tưởng khi cháu cũng trách móc thím nhiều. Thôi! Từ đây thím đã ăn năn không rầy rà vặt vãnh cháu nữa đâu. Nhưng có một điều nầy hễ

cháu thuận tùng thì thím vui lòng hơn hết, là có việc gì cháu chưa biết thì thím dạy bảo cháu, cháu phải nghe đó thôi.”

Xuân Kiều nghe Mai thị nói và thấy cách niềm nở vui vẻ, khác hơn ngày thường đến mười lần thì lấy làm hồ nghi nhưng không lẽ làm thinh mà không trả lời, nên khép nép thưa rằng: “Bấy lâu thím rầy la dạy bảo điều kia điều nọ, cháu rất đội ơn thím; cháu không có ý gì phiền hà trách móc thím. Cháu là đứa mồ côi cha mẹ, đối với thím đây cũng như cha mẹ, có điều chi cháu không biết thì nhờ thím dạy bảo.”

Mai thị nghe Xuân Kiều nói nhỏ nhẹ thì lộ vẻ mừng mà rằng:

“Nếu cháu nghe lời thím dạy bảo chỉ vẽ thì không bao giờ thím làm cho cháu những điều cực khổ đâu. Sẵn cháu hứa với thím rằng: thím dạy bảo điều chi thì cháu cũng nghe theo, vậy sẵn một việc https://thuviensach.vn

nầy, là một việc may mắn cho cháu đặng vinh huê phú quý, thím nói cho cháu nghe, cháu hãy thuận tùng chớ nên cãi mà mích lòng thím. Vả thằng Mai Tấn nó là cháu của thím, nó giàu có lớn, cha mẹ

chết hết, chỉ còn một mình nó với thím mà thôi. Nó thấy cháu mồ côi mồ cút thì thương, nó muốn cưới cháu làm vợ, mới mượn thím nói với cháu. Vậy cháu hãy ưng nó mà nhờ tấm thân, chớ nên chối cãi mà mất cơ hội tốt, và phiền lòng thím thì không phải đó cháu.”

Xuân Kiều nghe Mai thị nói dường như sét đánh bên tai, long đầu vỡ óc; đứng ngẩn ngơ như kẻ mất hồn, đến chừng Mai thị hỏi một lần nữa, nàng gắng gượng nói rằng: “Thím dạy điều chi, cháu không dám cãi, chớ thím bảo điều ấy thật cháu không thể

nghe theo đặng. Vả cháu trong mình không được mạnh, lại buồn rầu nỗi cha nỗi chú của cháu, cháu chưa nguôi ngoai, nên cháu không muốn lấy chồng, xin thím thứ tội.”

Nghe mấy lời Xuân Kiều nói, Mai thị lấy làm thất vọng; gương mặt đương vui bỗng đổi ra buồn giận mà hỏi gằn rằng: “Thím thương cháu nên thím lấy lời ngon tiếng ngọt, lý phải lẽ êm mà nói với cháu, cháu lại không nghe. Nếu thím không cần hỏi cháu, thím cứ việc gả đại rồi cháu chối cãi đặng không? Đâu cháu nói cho thím nghe coi rồi thím sẽ liệu cho cháu một thế khác.”

Mai thị nói rồi nhiếu mày trợn mắt ngó Xuân Kiều một cách rất sâu sắc; để cho Xuân Kiều biết rằng nêu không thuận tùng thì sẽ bị hành phạt.

Xuân Kiều nghe những lời cay đắng, thấy bộ tịch hiểm độc của Mai thị thì biết là việc chẳng hiền; nên đứng làm thinh rưng rưng nước mắt, không biết nói điều chi cho vừa lòng thím.

https://thuviensach.vn

Mai thị thấy vậy thì biết ý Xuân Kiều không thuận tình nên không thèm nói chi dông dài, mụ háy Xuân Kiều một cái rồi nói rằng: “Thôi, thôi! Ta không cần nói phải quấy với mi nữa, mi đi ngủ đi, mi ưng cùng không cũng trối kệ mi.”

Xuân Kiều cúi đầu rơi lụy không dám hó hé điều chi, cứ uể oải bước ra nhà sau mà than thở với Trần Nương mà thôi.

Đêm ấy Xuân Kiều sợ phường trộm hoa cướp liễu nên đổi chỗ

cho Trần Nương. Nàng qua phòng Trần Nương mà nằm, còn Trần Nương thì qua phòng nàng mà ngủ. Nhưng cô cháu đều thao thức, lo sợ hết ngồi lại nằm, hết nằm lại ngồi, không hề

nhắm mắt.

Bây giờ, tư bề lặng lẽ, một dãy êm đềm; bóng Hằng lững thững trên không, tiếng dế nỉ non ngoài cửa, dường như bóng Hằng đi soi mặt những kẻ dâm ô tục tử, dường như tiếng dế để thức tỉnh những người thanh bạch liệt trinh. Lúc ấy Mai Tấn nghe trong nhà đã vắng tiếng người, thì tưởng là cô cháu Xuân Kiều đã ngủ, bèn chờ dậy lần mò đi xuống phòng Xuân Kiều. Khi xuống đến nơi đứng ngơ ngẩn không biết phòng nào là phòng của Xuân Kiều. Vì ban chiều Mai thị có chỉ chừng, chớ không dắt tới chỗ mà chỉ. Hắn đứng ngẫm nghĩ muốn vô phòng bên tay trái, thì may đâu Mai thị đi xuống, mụ kề miệng nói nhỏ và chỉ phòng bên tay mặt. Mai Tấn rất mừng, lần mò vào phòng, còn Mai thị trở ra nhà trước để nghe động tịnh.

Mai Tấn bước vô phòng thấy lờ mờ, dòm lên giường thấy Trần Nương nằm day mặt vô vách, hắn tưởng là Xuân Kiều, nên lòng mừng phới phở, chắc sao tay phàm cũng bẻ đặng đào tiên. Hắn mừng nhắm nhía, giây phút lửa dục tình bừng dậy, máu háo sắc nổi lên; con ma dâm dục thừa đó mà kéo xển hắn lại. Bây giờ Mai Tấn không còn biết chi phải quấy, vì thần hồn đã mê muội, theo lòng https://thuviensach.vn

tà dục dâm ô, nên chàng ngồi xề xuống giường, rồi với tay qua tính bẻ mận hái đào.

Hỡi ôi! Nào hay, đào kia chưa hái, mận nọ chưa rờ mới thò tay qua đụng nhằm Trần Nương, bị Trần Nương hờm sẵn cây củi; nàng đập bổ lên lưng Mai Tấn mấy cây, rồi la lên rằng: “Bớ người ta!

Ăn trộm đây nè! Bớ người ta!...”

Mai Tấn hoảng hồn, phần thì bị ẹo lưng, phần đèn đuốc không có, chạy bậy chạy bạ, đụng chạm đổ bể đồ đạc, lại trầy mặt trầy mày hết. Vậy mà Trần Nương không dung, cứ rượt theo, vừa đánh vừa la ăn trộm inh ỏi, làm náo động mấy nhà ở gần họ thức dậy, nổi đèn đuốc lên, rồi chạy đến tiếp cứu.

Mai thị thấy chuyện xảy ra như vậy cũng hoảng hồn, biết việc không êm; nên cũng đốt đèn lên, rồi giả đò phui pha mà nói rằng:

“Ăn trộm đâu? Mai Tấn rượt ăn trộm có bắt đặng không? Có bị nó đánh không?”

Mai Tấn nghe qua, biết là cô dụng kế gỡ xấu cho mình nên thừa đó mà nói rằng: “Tôi đây! Tôi bị nó đánh gần ẹo lưng và trầy mặt hết rồi, nó thoát thân chạy ra ngõ trước; bây giờ biết đâu mà tìm.”

Mai Tấn nói mà gục mặt xuống đất, không dám ngó ai hết.

Nhứt là thấy Xuân Kiều và Trần Nương đứng gần cạnh ván thì càng thẹn thùng hơn nữa.

Mấy người lối xóm, trong đó có ông Hương hào, ngó quanh quẩn trong nhà, rồi hỏi rằng: “Ăn trộm vô nhà có lấy đặng món chi của ai không, mà nó vô tại đâu trước? Hãy khai chắc chắn đi.”

Mai thị nghe Hương hào hỏi thì lúng túng, không biết đâu mà trả

lời, mới nói xuôi rằng: “Không biết ăn trộm nó vô ngả nào. Quần https://thuviensach.vn

áo của tôi thì còn đủ, không biết hai đứa gái nầy có mất không, xin ông hỏi nó.”

Hương hào nghe nói, vuốt râu rồi mỉm cười day qua liếc Xuân Kiều và Trần Nương, rồi hỏi rằng: “Sao, hai em có mất món gì không?”

Xuân Kiều trả lời rằng: “Tôi không mất món chi hết, và cũng chẳng thấy ăn trộm, xin ông hỏi con kia, coi nó có thấy gì không?”

Hương hào chưa kịp hỏi thì Trần Nương nói rằng: “Ăn trộm vô phòng tôi mà chưa lấy đặng món gì hết. Bởi ăn trộm thấy tôi nằm day mặt vô vách, tưởng tôi ngủ, nên nó ngồi xề bên giường, rồi với tay muốn ôm tôi, tôi hoảng hồn, quơ đặng cây củi đập hắn, hắn vụt chạy mất; tôi nhìn mặt giống như...”

Trần Nương nói đến đó thì Mai thị hết hồn, sợ Trần Nương khai bậy ra mà mang khổ, nên lật đật nói chận rằng: “Trong nhà tối đen như mực, làm sao mi biết mặt ăn trộm đặng, mà mi nói nó giống như ai? Mi biết thì nói biết, bằng không thì nói không, chớ

mi nói bậy thì có tội đa.”

Mai thị nói rồi bước lại đứng gần Hương hào, mà nói rằng:

“Sao, tôi nói vậy, ông nghĩ coi phải không?”

Hương hào nói với Trần Nương rằng: “Tao nghĩ tình chị nầy với con em đây, tao dung cho mi vì tội nói bậy ấy; bằng không thì tao bắt đóng trăng rồi.”

Hương hào nói rồi day qua, thấy Mai Tấn đứng cúi đầu xuống đất, xem tuồng mắc cỡ, thì lấy làm lạ mà nói rằng: “Cậu rượt ăn trộm không đặng thì thôi, cớ sao cậu lại cóm róm, làm như

tuồng mắc cỡ vậy?”

https://thuviensach.vn

Mai Tấn nghe Hương hào hỏi thì lại càng hổ thẹn, nhưng không lẽ làm thinh, mới trả lời rằng: “Tôi có mắc cỡ việc gì đâu mà ông hỏi. Tôi đứng làm thinh đó là tôi đang suy nghĩ đặng kiếm kế bắt kẻ trộm.”

Hương hào và mấy người lối xóm nghe Mai Tấn nói thì nực cười, dường như họ nghi điều gì vậy; rồi họ rủ nhau ra về không hỏi chi nữa.

Mai Tấn thấy Hương hào và mấy người lối xóm đã về, hắn mới trách cô sao không chỉ chàng vô phòng Xuân Kiều lại chỉ vô phòng Trần Nương cho chàng bị đánh.

Mai thị bị cháu trách thì bực mình, mới kêu Xuân Kiều mà hỏi rằng: “Bữa nay sao mi lại qua phòng Trần Nương mà ngủ; còn Trần Nương lại qua phòng mi mà nằm là nghĩa làm sao vậy, mi hãy nói cho ta nghe kẻo ta đánh chết bây giờ.”

Xuân Kiều khép nép thưa rằng: “Tôi đổi phòng cho Trần Nương đó, là vì tôi ngủ ở bên hay nằm chiêm bao thấy những việc quái gở, nên tôi sợ không dám ngủ chớ chẳng có điều gì lạ, xin thím dung thứ.”

Mai Tấn nghe Xuân Kiều nói thì tưởng là thiệt cho nên không phàn nàn trách móc cô nữa mà lại khuyên rằng: “Thôi việc đó không phải tại cô em nầy đâu mà cô trách người ta.”

Mai thị có ý kêu Xuân Kiều lên rầy về việc đổi phòng, là muốn cho Mai Tấn rõ thấu công cuộc ấy, kẻo hắn nghi mụ rằng chỉ đi bậy mà bị đòn; chớ không phải có điều gì khác, cho nên nghe Mai Tấn khuyên giải thì làm thinh không rầy la chi nữa, rồi mạnh ai nấy ngủ.

https://thuviensach.vn

Mai thị bị việc lo toan vừa rồi đã mệt mỏi cho nên vừa nằm xuống thì ngủ mê, còn Mai Tấn bị đánh đập đau mình đau mẩy nên đặt lưng xuống cũng ngáy pho pho. Duy có Xuân Kiều và Trần Nương hai cô cháu vì tâm sự đa đoan nên ngủ không đặng. Bàn luận với nhau cho tới canh tư, tính thế nào cũng phải đi kiếm nơi lánh nạn, tìm chốn ẩn thân; chớ ở đây sợ phường mướp đắng mạt cưa, mà phải tan ngà nát ngọc.

Cô cháu Xuân Kiều tính toán xong rồi tóm thâu quần áo, mang gói lên đường, nhắm Kinh đô lần bước. Bây giờ gương Nga đã gần lặn, giọt sương phái phái như mưa tro, ngọn gió lao rao như quạt mát.

Xuân Kiều và Trần Nương đi đến mặt trời rựng mọc thì tới một dãy Trường Sơn, cả hai đều mỏi chơn, dắt nhau lại hòn đá dựa chơn núi mà ngồi. Xuân Kiều ngó hướng nầy phía nọ thấy vắng vẻ im lìm, chỉ có gió núi phất phơ, chim rừng lăng líu, hột sương còn đọng lá, nắng dọi long lanh như cẩn ngọc đeo châu, vừng khói còn ngui ngút đầu non, làm cho cây cỏ nửa mờ nửa tỏ. Gặp cảnh u thâm tịch mịch lôi kéo mạch sầu, Xuân Kiều nhớ lại nỗi nọ niềm kia rồi chứa chan giọt lụy, thở vắn than dài. Trần Nương thấy vậy động lòng cũng rưng rưng nước mắt, khuyên Xuân Kiều rằng: “Tiểu thơ

chớ khá buồn rầu, phải rán mà đi cho khỏi chỗ nầy, để tôi kiếm nơi cho Tiểu thơ ở, tôi sẽ đi làm mướn làm thuê mà nuôi Tiểu thơ; chớ

bây giờ Tiểu thơ không rán mà đi, thì tôi e bà cho người đuổi theo bắt lại đó.”

Xuân Kiều nghe Trần Nương nói có lý thì lấy vạt áo lau nước mắt đứng dậy lần bước mà đi. Nhưng đi không mau, Trần Nương thì lơ thơ cánh chấu, Xuân Kiều thì lôi thôi chơn rùa, xem ra tuồng mỏi mê mệt nhọc.

Than ôi!... Một người vóc ngọc mình vàng, thân như liễu yếu đào thơ; hồi xưa gót sen chưa hề chấm đất mà bây giờ dày sành đạp sỏi, da nứt gót chai; hai tay trắng phau khi trước, bây giờ hóa ra lem https://thuviensach.vn

luốc chai lì. Tóc mây xanh kịch thuở nhỏ bây giờ nắng táp quăn queo còi cọc. Áo quần chằm trước vá sau, mình gầy vóc ốm, khiến người trông vào rất xót thương.

Xuân Kiều và Trần Nương lần hồi đường quẹo nẻo quanh, xông bờ lướt bụi, tới trưa mới tới một cái xóm, xóm ấy ở rải rác chừng năm bảy chục cái nhà mà toàn là bọn nghèo nàn túng thiếu.

Quanh năm ăn khoai ăn bắp để đỡ bữa cơm thiếu gạo hụt. Còn đồ

ăn thì có chim rừng cá suối, không thì săn bắn hươu nai.

Xuân Kiều xem thấy rất mừng, nói với Trần Nương rằng:

“Trần Nương ôi! Vì ngày hôm qua ta không ăn cơm nên bây giờ

trong bụng xót xa lắm. Vậy mi hãy dắt ta vào xóm kiếm chút cơm đỡ lòng.”

Trần Nương nghe Xuân Kiều nói thì ngó cùng xóm, coi nhà nào khá khá thì vào kiếm ăn. Ngó quanh quẩn giây phút, thấy một cái chùa ở trên đầu xóm, nàng liền dắt Xuân Kiều vào đó mà cầu thực.

Cô cháu Xuân Kiều vô tới nơi, trong chùa có vị tăng đồ, trạc chừng ba mươi tuổi chạy ra rước vào. Khi cô cháu vào chùa thấy ba bốn ông thầy đương ngồi nói chuyện. Vị Hòa thượng xem thấy diện mạo Xuân Kiều thì cái lòng tu niệm bấy lâu đã dồn dập theo cơn sóng sắc, cái máu dục lừng lẫy nổi lên, làm cho vẻ từ bi kia hóa ra xao động. Hòa thượng chúm chím cười mà hỏi rằng: “Hai cô tín nữ ở đâu lạc bước, hay là đến chùa để cúng Phật cầu kinh?”

Xuân Kiều là người thành thật, ngỡ là những người ở chốn thiền môn học Phật thì ai cũng đều có lòng phổ độ chúng sanh, nên không để ý nghi ngờ gì, nên khi nghe hỏi thì trả lời rằng: “Bạch Hòa thượng! Chúng tôi vì đường xa, chơn đi đã mỏi, phần lại khát nước đói cơm, nên ghé vào đây để xin ăn đỡ một bụng rồi chúng tôi sẽ đi.”

https://thuviensach.vn

Hòa thượng nghe nói gặc đầu lia lịa mà rằng: “Ở đây gạo cơm ít lắm, phần nhiều ăn khoai ăn bắp nhưng mà hai nàng phận gái đường xa, lỡ chưn trái bước, khát nước đói cơm, thì ta cũng khá thương mà nuôi nấng. Dầu hai nàng ở đây một hai tháng đi nữa thì cũng no cơm ấm áo lựa là một bữa ăn.” Hòa thượng nói rồi biểu hai tên đạo dắt Xuân Kiều và Trần Nương ra hậu đường dọn cơm cho hai nàng ăn.

Than ôi! Một vẻ đào tơ, một nhành liễu yểu, một đứng trâm anh, một trang trinh liệt, cũng bởi tin nên mắc, bởi nghe nên lầm, cho nên vừa khỏi nơi lưới thỏ lại mắc đàng bẫy cheo, thật là tai kia nạn nọ

biết bao, lìa nơi độc phụ, sa vào ác tăng.

Xuân Kiều và Trần Nương cơm nước xong rồi sửa soạn muốn đi, thì thấy hai tên đạo đã đóng cửa bít bùng lại hết. Xuân Kiều hoảng hồn mới hỏi rằng: “Sao hai ông đóng cửa lại làm gì đó, không để cho cô cháu tôi đi sao?”

Sãi mầm nói: “Đi sao đặng! Giờ nầy là giờ chỉ tịnh, không ai đặng ra vô gì hết. Như nàng có muốn đi, để đợi Hòa thượng xuống, nàng nói với Hòa thượng mà đi, chớ ta không dám cho đi đâu.”

Hai tên đạo mầm nói rồi ngó chăm bẳm Xuân Kiều mà cười; bộ

tịch như ngạ quỷ, hay là con ma đói sắc vậy.

Xuân Kiều và Trần Nương chưa kịp trả lời thì thấy Hòa thượng xô cửa bước xuống, vừa cười vừa nói rằng: “Nàng ở đâu? Cha mẹ

còn hay mất? Có chồng chưa? Đi đâu mà lạc lối vào đây? Khá nói cho ta biết, rồi ta sẽ liệu lượng cho.”

Xuân Kiều nghe một dọc câu hỏi của Hòa thượng thì biết là bọn ác tăng nên kinh hoàng, lật đật quỳ xuống đất chắp tay thưa rằng: “Bạch Hòa thượng! Chị em tôi là đứa mồ côi cha mẹ, quê nhà https://thuviensach.vn

ở quận Thái Nguyên, chồng tôi đi đầu quân với vua Lê, bây giờ chị

em tôi đi tầm chồng, xin Hòa thượng rộng lòng tha thứ cho chị em tôi đi kẻo trời tối.”

Hòa thượng đứng nhắm nhía Xuân Kiều từ trên tới dưới rồi nói rằng: “Nàng thiệt thà nên nàng không biết. Chồng nàng đi đầu quân thì nay đi phạt chỗ này, mai đi đánh chỗ khác, hoặc chết sống trong nháy mắt, nàng biết đâu mà tìm. Đường đây xuống kinh đô không phải dễ, phần thì núi cao rừng rậm, hùm cọp rất nhiều, hai nàng là gái ốm yếu ngây thơ, rủi gặp điều nguy hiểm thì còn gì tánh mạng. Vậy thì ta khuyên nàng hãy nghe, nếu không nghe thì cũng không đặng. Bây giờ nàng hãy ở đây tu hành với ta. Ta nuôi nàng sung sướng ấm no, nàng muốn gì ta cũng làm cho nàng vừa lòng cả. Nàng rán thức khuya dậy sớm, chung cùng gần gũi với ta, ít lâu thì ta với nàng sẽ thành Phật ngồi chung một bàn. Nàng thì theo ta, còn con đen đúa nầy thì cho nó tu với mấy thằng đạo mầm của ta đó.”

Hòa thượng nói đến đó ngó Xuân Kiều một cách bỉ ổi mà nói tiếp rằng: “Sao? Ta nói vậy nàng có chịu không? Như không chịu thì ta sẽ khuyên nàng cách khác.”

Xuân Kiều nghe Hòa thượng hỏi thì hồn phi phách tán, không còn biết chi là chi, nàng chắp tay ngó trân Hòa thượng mà run, dường như nàng thấy một đứa quỷ sứ, hay là một vị ma vương nào đứng trước mặt vậy.

Hòa thượng hỏi lớn một lần nữa, Xuân Kiều rưng rưng nước mắt vừa lạy vừa nói rằng: “Tôi là gái có chồng, không thể nào ở

đây tu hành đặng, xin Hòa thượng mở lòng từ bi dung thứ cho gái có chồng lạc bước.”

https://thuviensach.vn

Trần Nương cũng quỳ xuống thưa rằng: “Bạch Hòa thượng!

Tiểu thơ tôi đây là con quan trung thần, vợ người hào kiệt chớ không phải dân dã gì mà Hòa thượng ép buộc tu hành đặng đày đọa tấm thân, làm tuồng trêu ghẹo. Hòa thượng phải cho cô cháu tôi đi, chớ

Hòa thượng làm vậy thì tôi la làng lên bây giờ.”

Hòa thượng nghe Trần Nương nói, thì nổi giận trợn mắt nói lớn lên rằng: “Con quỷ đen kia! Mi muốn ta bằm đầu mi sao? Mi tưởng mi la làng mà ta sợ sao? Chúng nó ở đây toàn là kẻ dưới tay ta; ta biểu gì chúng nó cũng không dám cãi, mi la chúng nó tới đây ta biểu chúng bắt mi mà bỏ dưới hầm rắn để cắn mi cho rồi đời.”

Hòa thượng nói rồi lấy kiểng rung một cái, thì thấy chạy ra bảy tám tên sãi mầm. Người nào người nấy đầu cổ trọc lóc, mình mẩy cao lớn, mày rô mắt lộ, miệng rộng mũi to, đứng chung quanh Hòa thượng mà chờ lịnh.

Hòa thượng chỉ Xuân Kiều mà nói với các sãi rằng: “Nàng nầy thì đem ra hậu liêu mà nhốt cho ta; còn con nầy thì đem cột nó ngoài triền núi cho cọp ăn.”

Bảy tên sãi mầm nghe lịnh cả thảy vâng lời, dắt Xuân Kiều và Trần Nương đi. Bây giờ cô cháu hoảng hồn lạy lục khóc lóc năn nỉ

đến điều mà chúng ác tăng cũng không nghe. Thảm cho Xuân Kiều thấy bọn ác tăng dắt Trần Nương đi cột cho cọp ăn thì nàng bất tỉnh nhơn sự té ngửa chết giấc, vậy mà chúng nó cũng không cảm động cứ việc kéo xển đi.

Bọn sãi mầm đem Trần Nương đi ra khỏi chùa một đỗi rất xa, rồi cột vào chòm cây gần triền núi, bọn ác tăng kẻ vuốt mặt đứa nựng cằm Trần Nương mà nói rằng: “Mi muốn ta tha ra thì mi thuận tình với anh em ta. Anh em ta muốn sao thì mi phải chịu vậy, https://thuviensach.vn

ta mới mở trói cho, bằng không thì chúng ta bỏ đây một chặp cọp ra ăn mi bây giờ.”

Trần Nương nghe bọn ác tăng nói thì nổi giận trả lời rằng: “Ta thà là chết, chớ không bao giờ thuận tình với bọn ác tăng bây đâu, bây đừng hỏi làm chi cho vô ích.”

Bọn ác tăng nghe Trần Nương nói thì cả giận xúm nhau bàn bạc, trong bọn có một tên sãi mầm nói rằng: “Hòa thượng đã có phần rồi, còn anh em ta dại gì mà không chia một phần. Còn nầy tuy nước da không đặng trắng như nàng kia, chớ coi cũng vừa mắt chúng ta lắm. Bây giờ chúng ta mở nó ra mà nài ép nó, nếu nó không chịu thì ta sẽ cột nó lại cho cọp ăn cũng không muộn gì”. Mấy thằng kia nghe qua hạp ý, xúm nhau lại mở trói cho Trần Nương.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ BA MƯƠI

Giết ác tăng, cứu người trinh liệt,

Gặp người quen, tiếp đãi ân cần.

Cỏ cây rúng động, ong bướm lượn bay, tiếng khóc ỏi inh, giọng cười dòn dả268. Ấy là Trần Nương bị bọn ác tăng mở dây rồi kéo xển nàng vào bụi, tính vầy cuộc mây mưa; nàng không chịu nên trì kéo khóc la; còn bọn ác tăng ấy vì lửa dục lừng lên nên không dung, xúm lại xô đẩy và cười giỡn om sòm.

Trần Nương đương lúc nguy khốn, bụng tính muốn đập đầu vô cây mà tự tử, thì may đâu có một nàng con gái cỡi ngựa chạy tới, ăn mặc gọn gàng, tay cầm cây cung, vai mang ống tên, lưng đai đoản kiếm. Nàng ấy thấy bọn ác tăng trì kéo Trần Nương thì biết là bọn dã man muốn hãm hiếp người ta, nên lật đật nhảy xuống ngựa nạt lớn lên rằng: “Bọn ác tăng nầy làm gì mà bắt người ta vậy? Bây hãy buông ra, nếu không thì ta chém đầu bây hết.” Nàng nói rút đoản kiếm xốc lại muốn chém bọn ấy.

Bọn ác tăng ấy vì tay không, nên chẳng dám cự đương, thấy gươm sáng giới thì hoảng hồn buông Trần Nương ra, rồi hè nhau chạy trở về chùa.

Trần Nương đặng thoát thân thì rất mừng, quỳ trước mặt nàng ấy mà nói rằng: “Nhờ ơn chị cứu mạng, nếu không thì tôi bị

thằng ác tăng ấy làm nhục rồi. Chị ôi! Như chị có tài thì chị làm ơn cứu giùm Tiểu thơ tôi kẻo tội nghiệp.”

Nàng ấy nghe nói, vội hỏi rằng: “Tiểu thơ của chị bị nạn ở đâu mà biểu tôi đi cứu?”

https://thuviensach.vn

Trần Nương chỉ vô xóm mà nói rằng: “Tiểu thơ tôi bị bọn ác tăng bắt nhốt trong chùa kia để mà cưỡng bức. Nếu không ai cứu giùm, thì chắc Tiểu thơ tôi tự tử chớ chẳng không.”

Nàng ấy nghe nói, vội vã nói rằng: “Vậy thì chị hãy dắt tôi đi cho mau mà cứu Tiểu thơ.”

Trần Nương thấy nàng ấy bằng lòng thì cả mừng, lật đật cong lưng chạy trước, nàng ấy vội vàng lên ngựa theo sau. Tới nơi nàng ấy nhảy xuống ngựa xông vào chùa, thấy bọn sãi mầm khi nãy đương cáo báo với Hòa thượng về việc bị nàng hâm dọa.

Hòa thượng thấy nàng xông vào, lại có Trần Nương dẫn đường thì nổi giận, hét lớn một tiếng chạy vào phòng lấy cặp đoản đao; bước ra chỉ nàng ấy mà nói rằng: “Mi ở đâu mà dám cả gan đến làm dữ với chúng ta như vậy?”

Nàng ấy trợn mắt trả lời rằng: “Ta là kẻ chầu chực của Quan Âm bồ tát, nay bồ tát sai xuống chém đầu bọn ác tăng phạm giới là bọn ngươi đây chớ ở đâu mà ngươi hỏi, ngươi hãy nghe lời ta mà thả

người con gái ngươi bắt đó ra, bằng không thì lưỡi gươm nầy không dung thứ.”

Nàng ấy vừa nói đến đó, thì bọn sãi mầm kẻ cây đứa dao áp đến phủ vây. Nàng ấy nhảy vọt đứng lên ghế cao, chỉ bọn sãi mầm mà nói rằng: “Chúng bây hãy lui ra, để cho Hòa thượng nầy đối thủ với ta, nếu bây bôn chôn269 thì nan tồn tánh mạng.”

Hòa thượng nghe nói thì nổi giận, hét bọn sãi mầm lui lại rồi xốc đến, nhảy lên ghế đánh với nàng. Nàng ấy rất lẹ làng, tràng qua né lại, giựt đặng một cây côn của tên sãi; nàng nhảy xuống đất vừa đánh vừa lui ra sân để dụ bọn ác tăng ra chỗ trống cho dễ bề

day trở.

https://thuviensach.vn

Bọn ác tăng thấy vậy tưởng nàng không đủ sức đánh lại, nên cả

bọn hè nhau đuổi theo. Ra tới sân, nàng ấy chuyển lực thần oai, đánh với mười mấy tên sãi mầm, kẻ gãy tay, đứa lổ đầu, người nằm ngay, kẻ vong mạng; còn sót bao nhiêu thì đâm đầu chạy mất; còn nàng khỏe ru, mồ hôi chưa đượm.

Hòa thượng thấy vậy đỏ mặt tía tai, nạt lên một tiếng, huơi song kiếm áp vô đánh với nàng rất kịch liệt. Bây giờ đã thành một tràng ác chiến, kẻ đao người côn, tràng qua né lại, lui tới vào ra vừa đặng một hồi thì Hòa thượng bị nàng đánh gãy tay, còn có một tay, Hòa thượng rán cầm cự đặng ít hiệp nữa, cũng bị gãy luôn, bây giờ hết trông chống đỡ, Hòa thượng liền bỏ chạy kiếm nơi lánh nạn.

Nàng ấy không dung, rượt theo đá Hòa thượng một đá té ngửa; nàng nhảy lại đạp lên bụng, đưa gươm ngay họng Hòa thượng mà nói rằng: “Mi là người xuất gia đầu Phật, sao không giữ tam quy ngũ

giới. Mi phải biết, trong các điều cấm ấy, duy có tà dâm thì cấm nhặt hơn hết, mà mi không kể thì ta tưởng bốn giới kia mi coi chẳng ra gì? Như vậy mi có ba tội đáng chết, để ta kể cho mi nghe rồi ta sẽ

đưa mi về địa ngục.”

Hòa thượng phần thì gãy tay nhức nhối, phần thì bị bàn chơn võ lực của nàng ấy chận lên bụng rất mạnh không thế vùng vẫy.

Lại thấy lưỡi gươm kề nơi họng thì hoảng hồn nói lớn lên rằng:

“Trăm lạy bà! Xin bà dung mạng, tôi mới phạm tội một lần nầy, chớ

bấy lâu tôi giữ phận tu hành không có làm điều gì sái phép hết.”

Nàng ấy cười gằn nói rằng: “Mi thiệt là đứa xảo ngữ ngoa ngôn.

Mi nói mi không có phạm ba tội đáng chết, vậy để ta kể cho mi nghe.

Tội thứ nhứt: Mi giả danh tu hành, ẩn vương nương Phật, dối thế

gạt người; giữa thanh thiên bạch nhựt mà dám bắt con gái hiền lương trinh tiết, mà toan làm điều hảm hiếp dâm ô. Trên mi không kể Phật trời vua chúa, dưới mi không kể thí chủ đàn na, đó là https://thuviensach.vn

một tội mi đáng chết. Tội thứ hai: Mi mượn màu thiền gạt kẻ thế

gian, nương bóng Phật làm điều ác nghiệt, nhẫn tâm bắt con người ta mà cột trong rừng cho cọp ăn, lại xúi bọn ác tăng kia làm chuyện ô nhục nữa. Mi không kể thánh thần quở phạt, mi không sợ quỷ sứ kéo lôi, đó là tội mi đáng chết, mi chớ khá chối từ. Còn tội thứ ba nữa, là mi giả danh tu niệm, đầu tròn áo vuông, lại làm tuồng trộm cướp gian tà, hại cho người đồng đạo mang tiếng, báo cho kẻ chơn tu mang lời, làm cho cửa Phật lầm nhơ, để cho người đời ngạo báng. Tội mi làm vậy có đáng chết hay chăng? Vậy mi không chịu nương theo cảnh Phật mà về Tây phương, thì ta sẽ ra tay đưa mi về địa ngục.”

Nàng ấy nói rồi đâm một gươm vào họng Hòa thượng.

Hòa thượng la một tiếng, máu họng trào ra, tay chơn giãy tê tê, chết một cách rất ghê gớm.

Nàng ấy giết Hòa thượng rồi trở vô chùa dòm khắp nơi, không thấy Trần Nương đâu. Lục kiếm thấy nàng đứng trong kẹt cửa mà mặt mày tái lét. Nàng ấy nực cười nắm tay Trần Nương kéo ra mà nói rằng: “Tôi giết bọn ác tăng rồi, chị đừng sợ nữa, bây giờ chị biết bọn nó nhốt Tiểu thơ của chị nơi đâu, chị dắt tôi đi cứu giùm cho.”

Trần Nương nghe nói giết bọn ác tăng rồi thì tỉnh hồn, lật đật dắt nàng ấy ra sau liêu mà kiếm. Vừa ra đến nơi thì nghe tiếng Xuân Kiều than khóc trong cái phòng gần đó. Trần Nương rất mừng chạy lại thì cửa phòng đã bị khóa chắc khư. Trần Nương vỗ

cửa kêu lớn rằng: “Tiểu thơ ôi!... Đã có ân nhân giết sạch bọn ác tăng rồi, bây giờ đến cứu Tiểu thơ đây.”

Trần Nương nói rồi, Xuân Kiều chưa kịp trả lời thì nàng ấy bước lại lấy vai lấn cánh cửa, cánh cửa trốc ra; nàng bước vào nắm tay Xuân Kiều dắt ra mà nói rằng: “Tiểu thơ chớ sợ, tôi đã https://thuviensach.vn

giết hết bọn ác tăng rồi, bây giờ nhà Tiểu thơ ở đâu, hãy nói đặng tôi liệu mà đưa về cho.”

Xuân Kiều nghe nói, lấy vạt áo lau nước mắt rồi ngó chăm chỉ

nàng ấy mà hỏi rằng: “Cô có phải là Hoàng Lệ Tiết hay không?”

Nàng ấy nghe hỏi trúng tên thì lấy làm lạ, nhìn sửng Xuân Kiều rồi nói lớn rằng: “Ủa Tiểu thơ! Tiểu thơ đi đâu mà bị bọn ác tăng bắt như vầy?”

Xuân Kiều ứa lụy đem những việc mình thuật hết lại cho Hoàng Lệ Tiết nghe, rồi hỏi Lệ Tiết rằng: “Bà mạnh giỏi thế nào? Chị đi đâu đến đây mà ra tay cứu nạn hai tôi như vầy. Nếu không có chị

thì tôi và Trần Nương sẽ bị chết nơi tay bọn ác tăng rồi.”

Hoàng Lệ Tiết nghe Xuân Kiều thuật nỗi gian truân thì rất cám thương; lại thấy Xuân Kiều hỏi tới việc mình thì thêm buồn mà nói rằng: “Từ khi Tiểu thơ ghé nhà, đến khi Tiểu thơ đi rồi, mẹ tôi thường nhắc nhở Tiểu thơ và kể chuyện nhơn hiền của quan lớn lại cho tôi nghe; tôi cũng thường khen ngợi cái dung nghi của Tiểu thơ

với mẹ tôi. Nhưng cái ngày vui chưa đặng bao lâu thì mẹ tôi đã ly trần. Cất táng mẹ tôi xong rồi thì ăn cướp ở đâu không biết, kéo vô nhà tôi bảy tám đứa giả chước xin nước uống. Tôi cũng ngỡ cho nó uống nước rồi nó đi, ai ngờ thấy tôi có một mình, chúng muốn lấy đồ trong nhà tôi; nhưng xem không có món gì lấy đặng, nó lại muốn đến tôi. Tôi không bằng lòng, chúng nó chẳng nghe, xúm nhau làm dữ, tôi nổi giận ra tay đánh chúng nó một hồi, đứa chết, đứa còn, hè nhau chạy hết. Nhưng một có thằng đầu đảng lén trở

lại đốt nhà tôi rồi chạy. Tôi tức giận không dung, bỏ nhà rượt theo, ước chừng mười dậm thì tới chỗ chúng nó ở. Chúng nó ở trên cái hòn núi đất thâm thấp không lớn không nhỏ, bọn cường đạo ước chừng vài mươi. Thằng đầu đảng hô lớn lên, trong trại chúng nó áp ra vây tôi mà đánh; tôi tả xông hữu đột với nó một hồi, thằng gãy tay https://thuviensach.vn

thằng què giò, còn đầu đảng bể óc chết tươi; sót bao nhiêu đều quỳ xuống chịu tội và tôn tôi làm chủ trại. Tôi thấy vậy cũng thương tình nên lấy tiền bạc trên sơn trại chia cho mỗi thằng chút ít mà đuổi đi; tôi chiếm đoạt san trại của chúng nó rồi đi chiêu mộ con gái mồ côi đặng năm mươi người đem về dạy nghề võ, bây giờ

chúng nó người nào cũng khá. Song tôi cấm không cho trộm cướp của ai, cứ việc trồng tỉa khoai bắp mà ăn đó thôi. Chỗ ấy rất nên u nhàn thanh tịch, vậy Tiểu thơ và chị Trần hãy về nơi trại tôi mà ở

cho khỏi lao thân cực trí.”

Xuân Kiều đã bị lưới thảm bẫy sầu, bôn ba lao lực, hết người nương dựa; trông cho có kẻ giải nguy, nay nghe Hoàng Lệ Tiết biểu về nhà mà ở thì cái mừng ấy biết lấy chi cản, dường như khát nước lâu ngày gặp đặng suối nước trong vậy. Cho nên Hoàng Lệ

Tiết nói vừa dứt thì Xuân Kiều vui vẻ mà rằng: “Nếu chị có lòng tế độ, cứu vớt kẻ linh đinh, cho hai tôi về ở thì là một điều may mắn cho hai tôi lắm.”

Xuân Kiều nói mới vừa dứt lời thì thấy lối xóm chạy đến chín mười người già cả, cúi đầu chào Hoàng Lệ Tiết mà nói rằng:

“Chúng tôi rất đội ơn nữ anh hùng, đã diệt trừ được kẻ ác, cứu nạn nhơn dân, nếu không thì bọn nầy ở đây ngày nào chúng tôi chịu khổ ngày nấy.”

Hoàng Lệ Tiết nghe qua thì lấy làm lạ hỏi rằng: “Tại sao mấy ông hay tôi diệt trừ bọn ác tăng này? Còn bọn nầy là bọn chi, xin mấy ông nói giùm cho tôi biết.”

Trong bọn có một ông nói rằng: “Lúc nữ anh hùng đương giao chiến với bọn ác nhơn thì lão đi ngang qua thấy vậy rình coi đặng một hồi, nữ anh hùng đã đánh rã bọn ác nhơn và giết thằng đầu đảng của nó. Lão thấy thế rất mừng, về cho anh em hay đến tạ

ơn nữ anh hùng. Đây là lòng thành của anh em tôi. Còn về việc nữ

https://thuviensach.vn

anh hùng hỏi lai lịch bọn nó, thì chúng tôi không biết gốc gác ở

đâu. Trước đây vài năm, bọn nó ở đâu kéo đến đây ba thằng, rồi cạo đầu dối thế cất chùa ở đây để gạt người qua lại. Hành động của chúng nó là vậy đó, chớ không phải người xuất thân nơi cửa Thích, hay là thật tâm tu niệm gì đâu.”

Xuân Kiều và Hoàng Lệ Tiết nghe ông lão ấy nói thì lắc đầu mà rằng: “Nếu vậy, trời Phật xui khiến tôi đến đây mà giết những kẻ tu gạt chúng, dối thế lừa người. Bọn nó chết đây cũng đáng tội đó chút; vậy các ông hãy lo chôn giùm thây thằng ác nhơn; còn cái chùa nầy thì để lại rồi mấy ông hãy kiếm người chơn tu mà cho ở.”

Mấy ông lão đều vâng lời, lo chôn cất thây thằng ác nhơn ấy.

Còn Xuân Kiều, Hoàng Lệ Tiết và Trần Nương giã từ mấy ông lão, dắt nhau về sơn trại.

Cùng nhau bước thẳng bước dùn, băng bờ lướt bụi, đi đặng vài giờ, mặt trời lặn xuống núi thì tới sơn trại. Hoàng Lệ Tiết lấy ra một cái kiểng nhỏ rung lên, kêu leng keng ít tiếng thì thấy trong trại kéo ra ba mươi thiếu nữ. Người nào người nấy hình thù mạnh mẽ, ăn mặc gọn gàng, đứng hai hàng mà nghinh tiếp Hoàng Lệ Tiết.

Hoàng Lệ Tiết chỉ Xuân Kiều và Trần Nương cho bọn nữ lâu la mà nói rằng: “Chị em hãy bước lại mà chào Tiểu thơ! Tiểu thơ đây là con một vị nhà quan mắc nạn, ta giải nguy đem về đây để phụng dưỡng. Bởi Tiểu thơ là người quý trọng của ta. Từ đây chị em hãy vui lòng mà phục đãi Tiểu thơ, chớ khá chần chừ mà thành ra tội lệ.”

Bọn nữ lâu la nghe dặn cả thảy bước lại cúi đầu chào Xuân Kiều và Trần Nương một cách rất cung kính. Xuân Kiều và Trần Nương đáp lễ lại; Hoàng Lệ Tiết mời Xuân Kiều và Trần Nương vào trại. Hoàng Lệ Tiết biểu nữ lâu la dọn tiệc đãi đằng Xuân Kiều.

https://thuviensach.vn

Cơn ăn uống, Hoàng Lệ Tiết có mấy lời hơn thiệt mà khuyên giải Xuân Kiều. Xuân Kiều cũng có nhiều lời đáp tạ thạnh tình cùng Hoàng Lệ Tiết. Cùng nhau đàm luận, chuyện trò vui vẻ mãn canh cả

hai mới chịu đi ngủ.

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ BA MƯƠI MỐT

Vì háo sắc,Đào Quỳ gây họa,

Bởi gặp thời, Công Uẩn lên ngôi

Lờ mờ gió bụi, xao xuyến cỏ cây, thoi nhạn dệt mây, bóng hồng rạng đất. Trên con đường Tam Sơn thuộc tỉnh Thái Nguyên, một toán quân vài mươi theo sau, đi trước một ông soái và hai viên đại tướng; đó là Lý Công Uẩn cùng Mạnh Duy, Đào Quỳ đi tuần do các tỉnh.

Cùng nhau trải qua châu nầy quận nọ đâu đó đều yên; Lý Công Uẩn tính đi thẳng về Thái Nguyên để rước Xuân Kiều cho đoàn viên cá nước. Đi đến triền núi Tam Sơn, Công Uẩn thấy kỳ hoa dị thảo, thủy tú sơn thanh; lại thấy quân đã mỏi chơn nên tạm đình nơi chòm đại thọ để hưởng thú lâm tuyền, cùng cho quân giải lao luôn thể.

Tạm quân đình trú rồi, Công Uẩn, Tần Mạnh Duy và Đào Quỳ ba người chia nhau ba ngả đi săn bắn chơi.

Đào Quỳ có tánh lúc láo nên một mình cỡi ngựa đi thẳng vô truông sâu; bỗng nhiên gặp một con thỏ của ai đã bắn chết nằm giữa đường, trên lưng hãy còn găm mũi tên. Đào Quỳ xem thấy rất mừng, nhảy xuống ngựa lượm con thỏ xách lên vừa cười vừa nói:

“Đặng rồi! Mình lượm con thỏ nầy về khoe với hai anh đó chơi”.

Đào Quỳ nói rồi xách thỏ dợm nhảy lên ngựa thì trong đường chẹt ra chín mười người đờn bà, tay cầm cung, lưng mang đao, thấy Đào Quỳ xách thỏ thì hét lớn lên rằng: “Chú là người ở đâu mà dám trộm thỏ của người ta bắn vậy? Chú hãy trả lại cho mau, nếu chần chờ

thì chú không trông sống đặng.”

https://thuviensach.vn

Đào Quỳ có tánh chọc gái, thấy trong bọn ấy có nhiều người lịch sự thì muốn ghẹo chơi nên liếc mắt ốc bươu, sửa tiếng ồ ề

mà nói rằng: “Cha chả! Mấy cô nói gì mà lôi thôi vậy? Thỏ nầy của tôi bắn, chớ phải của mấy cô sao mà mấy cô đòi. Bộ mấy cô thấy tôi lịch sự muốn ghẹo tôi sao chớ? Tôi chưa vợ con gì hết, còn trai nheo nhẻo đây nè! Cô nào bằng lòng kết nghĩa với tôi theo tôi ít cô chơi.”

Bọn đờn bà nghe Đào Quỳ nói, cả thảy đều giận, trong bọn có một con can đỡm bước tới nói lớn rằng: “Bộ mặt chú như Đô vông của thầy pháp vẽ, râu rìa xồm xàm như quỷ sứ, mà chú nói rằng lịch sự. Cái lịch sự của chú đó đem mà sánh với bọn dạ xoa, cùng là mấy bà Chằn, thì chúng nó cũng khi thị chú là xấu hơn nó. Chú phải mau mau trả con thỏ lại đây, chớ bộ mặt chú không ai thèm đâu mà chú ghẹo chọc.”

Đào Quỳ nghe người đờn bà ấy nói tệ mình thì nổi giận trợn mắt phùng mang mà nói rằng: “Bọn bây khi thị tao quá hé! Thỏ rừng tao bắn mà sao bây lại đòi nỗi gì? Bây muốn tao vật bây mỗi đứa một cái chết hết bây giờ không?”

Bọn ấy thấy Đào Quỳ không chịu trả thỏ, lại còn nói giễu cợt thì phát ghét, sai vài đứa đi báo tin cho chủ hay, còn mấy đứa xúm vây Đào Quỳ mà đánh. Đào Quỳ tưởng bọn ấy là thân gái không có sức lực gì, nên ban đầu đánh lơ là, đến chừng thấy bọn ấy võ nghệ

rất sành, mỗi đứa đều có sức lực, thì hoảng hồn, nỗ lực đánh rất kịch liệt.

Đào Quỳ rán sức đương cự rất lâu mà cũng không thắng được, bọn ấy cứ việc đánh tới hoài; làm cho Đào Quỳ mồ hôi nhỏ giọt, muốn bỏ mà chạy nhưng chạy không đặng, vì bị bọn ấy vây chặt chung quanh hoài. Lúc nguy cấp lại có một vị nữ trại chủ đến nơi hét lớn rằng: “Gã nào đâu mà ngang lắm vậy? Thỏ của ta bắn sao https://thuviensach.vn

dám cướp mà không chịu trả lại.” Nữ trại chủ nói rồi xông vô đánh với Đào Quỳ. Đào Quỳ bị đánh với bọn đờn bà đã mệt nên day trở ít hiệp thì bị nữ trại chủ chụp nhằm dây lưng bắt sống, rồi biểu bọn đàn bà lấy dây trói lại bỏ ngồi chong ngóc.

Đào Quỳ hoảng hồn la lớn lên rằng: “Thôi! Tôi trả con thỏ lại cho bà đó, bà làm ơn tha tôi ra, tôi rất đội ơn bà lắm.”

Bọn đờn bà thấy Đào Quỳ bị trói thì xúm nhau ăn hiếp, đứa xỉ, đứa mắng, tưng bừng tở mở. Nữ trại chủ rầy bọn nữ tì rồi lại đưa gươm ngay cổ Đào Quỳ mà nói: “Ngươi ở đâu hãy nói cho ta nghe, kẻo ta chém đầu bây giờ.”

Đào Quỳ sợ chém, ngước mặt lên gục gặc lia lịa mà nói rằng: “Tôi tên là Đào Quỳ làm chức tiên phuông cho Lý Nguyên soái. Tôi còn một người anh lịch sự lắm, như muốn thử tài cao thì bà tha tôi, để

tôi về kêu anh tôi ra thử sức với bà, chớ tôi đây thiệt là thua bà rồi, xin bà dung mạng.”

Nữ trại chủ là người võ dõng cao cường, bấy lâu chưa gặp người đối thủ, cho nên nghe Đào Quỳ nói thì cười mà rằng: “Chú xưng chú là tiên phuông của Lý Nguyên soái, tiên phuông gì mà dở quá vậy? Đánh không lại con gái nhà quê mà cũng dám xưng là tiên phuông. Thôi chú nói vậy tôi cũng bằng lòng cho chú về kêu anh chú ra đây mà nạp mạng; xong bây giờ chú muốn đi thì phải lấy cái gì thế chơn lại đây tôi mới tin.”

Đào Quỳ nghe nói lấy làm bối rối không biết thế cái gì bây giờ, nếu thế ngựa thì làm sao mà về, bằng thế tiền thì tiền bạc không có. Tính tới tính lui một hồi rồi nói: “Bây giờ bà biểu vậy tôi không biết lấy cái gì mà thế, thôi tôi thế cái áo của tôi cho bà đặng không?”

https://thuviensach.vn

Nữ trại chủ ngẫm nghĩ giây phút rồi cười mà nói: “Không đặng!

Cái áo mà quý báu gì! Chú bỏ rồi sắm cái khác cũng đặng vậy! Bây giờ chú muốn khỏi chết và đặng tôi tin lòng thì chú thế cái mão của chú cho tôi thì tôi mới tin, bằng không thì tôi giết chú chết cho rồi, khỏi mất công nghe chú nói nhiều chuyện.”

Nàng nói rồi đưa gươm thẳng tay làm bộ muốn chém, Đào Quỳ

thấy thế hoảng hồn, lật đật nói rằng: “Cha chả! Cái mão nầy là của vua ban, nếu tôi thế cho bà, rủi bà làm mất thì tôi đứt đầu còn gì!”

Nữ trại chủ nói: “Không sao mà chú sợ! Tôi là người ăn chắc nói thiệt, không gạt gẫm chú đâu! Chú chịu hay không thì nói phứt đặng tôi chém chú một gươm cho rồi.”

Đào Quỳ tính thế không xong, vội vàng lột mão ra thế. Nữ trại chủ lấy mão biểu nữ tì mở trói tha Đào Quỳ ra.

Đào Quỳ đứng dậy cóm róm nói rằng: “Xin bà ở đây chờ tôi một chút rồi tôi dắt anh tôi lại; chớ bà đừng lấy mão trốn đi mà tôi mang khổ đa!... ”

Nữ trại chủ nói: “Sợ chú nói láo rồi trốn mất chớ đừng lo tôi nói gạt. Tôi sẽ ở đây chờ chú, chú hãy đi cho mau đi.”

Đào Quỳ mặt mày đầy vẻ hổ thẹn, thót lên ngựa mà trở về tính kiếm Tần Mạnh Duy mà cầu cứu. Chàng giục ngựa bôn ba, trong lòng nghĩ suy lo sợ. Sợ một nỗi Tần Mạnh Duy không chịu đi đánh báo thù, sợ một nỗi nữ tặc lấy mão rồi đi mất. Lo sợ vậy mà cũng không dám dừng cương, cứ việc huơi roi giục vó. May đâu đi vừa được một đỗi thì gặp Tần Mạnh Duy cỡi ngựa đi tới, tay xách một xâu đôi ba con thỏ.

https://thuviensach.vn

Tần Mạnh Duy thấy Đào Quỳ bộ tướng bèo nhèo, mặt mày hơ

hãi, thì biết là có việc gì xảy đến cho Đào Quỳ đó rồi, nên vừa cười vừa nói rằng: “Đào đệ đã trúng mối rồi phải không? Bộ em săn đặng thịt to về kêu anh và Nguyên soái đến phụ lực với em để

khiêng về phải không? Anh coi bộ tướng em mặt mày hơ hãi, đầu cổ

chơm bơm270 thì biết em gặp thịt to, chắc em cự với thịt lung lắm chớ chẳng không?” Tần Mạnh Duy nói rồi nhìn kỹ Đào Quỳ thì thấy mất mão, liền gặc đầu mà hỏi: “Ủa! Còn cái mão em đâu?

Cha chả! Mất mão đây Nguyên soái chém em còn gì?”

Đào Quỳ nghe Tần Mạnh Duy nói thì lấy làm hổ thẹn, nhưng không dám giấu; phải chịu xấu chắp tay cúi đầu nói với Mạnh Duy rằng: “Tôi rủi quá anh à! Tôi đi săn tới một cái đường chẹt, gặp một đám nữ lâu la, con đầu đảng vô cùng lịch sự. Tôi hết sức cự

đương, bị chúng nó đông quá, nên tôi đánh không lại, tôi nói với nó để về kêu anh tỉ thí với nó, nó sợ tôi nói láo, biểu tôi phải thế mão thì nó mới tin, bằng không nó chém tôi đi. Anh ôi! Xin anh nghĩ tình kết nghĩa thâm giao, từ hồi nào tới giờ tôi cung kính anh luôn luôn, anh làm ơn đi với tôi, trước đánh bắt con chủ trại làm vợ, còn cái mão anh đưa lại cho tôi, tôi đội ơn anh lắm.”

Tần Mạnh Duy giả ý không chịu, nói rằng: “Không! Chú biểu tôi chuyện gì thì tôi làm ơn cho chú, chớ chuyện đó tôi không chịu đâu!

Chú đã cả gan dám thế mão của vua ban cho nữ tặc, thì ai dám đi đánh nữ tặc mà lấy lại cho chú. Như may thắng không nói làm chi, bằng đánh không lại, bị nó bắt luôn tôi đi rồi chú mới tính làm sao? Chú không biết, chú tưởng nữ tặc ấy tầm thường lắm sao?

Phần nhiều nữ tặc võ nghệ cao cường, lực địch vạn nhơn chớ không phải chơi đâu. Thôi! Chú liệu đi cầu cứu nơi đâu thì đi đi, chớ tôi không dám.”

Đào Quỳ nghe nói thì hoảng hồn, nói rằng: “Tôi tưởng tôi khoe anh với con nữ tặc ấy, đặng anh dánh nó cho nó biết mặt, kẻo nó https://thuviensach.vn

khi đàn ông không ai đánh lại, tôi không dè anh nhát gan như vầy!

Vậy anh cũng không tình nghĩa gì với tôi nữa. Thôi, thà là tôi đập đầu vô cây mà chết cho rồi, sống làm chi phải bị Nguyên soái giết.” Đào Quỳ nói rồi muốn đập đầu vô gốc cây.

Tần Mạnh Duy thấy vậy thì sợ hoảng, đưa tay cản lại mà nói rằng: “Thôi! Đào đệ hãy dắt anh đi, coi con nữ tặc ấy tài lực dường bao.”

Đào Quỳ nghe Tần Mạnh Duy nói thì rất mừng, lật đật nhảy lên ngựa dẫn Mạnh Duy đi. Một chập đã tới chỗ nữ trại chủ. Đào Quỳ

thấy nữ trại chủ còn chống gươm đứng đó thì giục ngựa xốc tới mà nói rằng: “Đây! Anh tôi đây, trại chủ coi đẹp trai không? Võ nghệ

anh cũng giỏi lắm. Đó! Trại chủ muốn thử thì thử, nhưng phải trả

cái mão lại cho tôi đi.”

Nữ trại chủ liếc mắt xem Tần Mạnh Duy, thấy đường đường diện mạo, lẫm lẫm anh hùng, trong trí nàng đã để ý khen thầm, nên biểu thị tì trả mão lại cho Đào Quỳ.

Lúc nữ trại chủ biểu trả mão cho Đào Quỳ thì Tần Mạnh Duy liếc mắt xem trại chủ, thấy nàng nhan sắc mặn mà, dung nghi đẹp đẽ thì cũng thầm khen; khen cho tới quên lửng rằng mình đi trả thù cho anh em bạn; đến chừng Đào Quỳ đội mão xong xuôi, thấy hai người ngó nhau sửng sờ thì nói lớn lên rằng: “Ủa! Bộ hai người tranh tài nhau bằng cái ngó đó sao? Đánh thì đánh, không đánh thì thôi, xách khiêng xách giáo mà về ăn cơm chớ làm gì đứng trơ trơ như hình gỗ vậy?”

Tần Mạnh Duy và nữ trại chủ nghe Đào Quỳ nói lớn thì giựt mình, lấy làm hổ thẹn, Tần Mạnh Duy hỏi nữ trại chủ rằng: “Nàng tên chi họ chi? Tài lực dường bao mà đòi cự với ta?”

https://thuviensach.vn

Nữ trại chủ cười, trả lời rằng: “Tôi không bao giờ sợ ai mà không nói tên! Người hỏi thì tôi nói cho mà biết. Tôi đây là Hoàng Lệ Tiết ở Bát Giác trại; còn người tên họ là chi, cũng nên nói cho tôi nghe với, rồi muốn giao phuông thử sức thì thử.”

Tần Mạnh Duy nói: “Ta tên là Tần Mạnh Duy làm chức Bình Nam Đại tướng. Nàng muốn thử sức thì ta cũng vui lòng mà thử với nàng”. Tần Mạnh Duy nói dứt huơi thương giao chiến.

Hoàng Lệ Tiết cũng ra oai nghinh địch. Hai người không ai nhượng ai, gái đua tài gái, trai giành tài trai; đánh nhau đến vài mươi hiệp mà chưa phân thắng bại.

Đào Quỳ đứng ngoài thấy Tần Mạnh Duy đánh đã lâu mà không thắng đặng Lệ Tiết thì la lớn lên rằng: “Anh làm gì mà đánh lôi thôi vậy? Đánh miếng trên không thắng thì đánh miếng dưới, đánh miếng dưới không thắng thì đánh miếng giữa; ba miếng có lẽ cũng hơn đặng một miếng, chớ lý nào không. Hay là hai người đã có ý gì với nhau rồi, để đánh cầm chừng chơi hay sao? Thôi! Để tôi vô đánh giùm và làm mai cho.” Đào Quỳ nói rồi xơn xao xốc vô tính đánh giúp cho Tần Mạnh Duy; ai ngờ bị bọn nữ tỳ xúm lại vây đánh tưng bừng. Đào Quỳ cự không lại, la lên một tiếng rằng: “Anh ở đó, nếu cự lại thì cự, bằng không lại bị nó nắm chóp thì anh chịu, còn phần tôi thì tôi giong đa!” Đào Quỳ nói rồi thót lên ngựa chạy mất.

Đào Quỳ chạy đặng vài trăm thước thì gặp Lý Công Uẩn. Đào Quỳ

thuật lia lịa một hồi; Công Uẩn biểu dẫn đi. Đến nơi Công Uẩn thấy Mạnh Duy còn cự với Lệ Tiết. Công Uẩn thấy đường thương của Lệ Tiết rất tinh thông thì khen thầm; liền hô lớn lên rằng:

“Hai người hãy đình thủ, có Bổn soái đến đây phân giải cho.”

https://thuviensach.vn

Mạnh Duy và Lệ Tiết nghe kêu, cả hai đều đình lại rồi dang ra.

Hoàng Lệ Tiết thấy Công Uẩn ăn mặc khôi giáp đàng hoàng, ngoài choàng cái mãng xanh thêu lưỡng long tranh châu rất lớn, ngồi trên con ngựa bạch cao lớn dị thường. Còn diện mạo thấy ngũ quan đều có thần thì biết là không phải tầm thường, nên chấp tay thưa rằng: “Thưa ngài! Chẳng hay quý tước và hữu danh của ngài là chi, xin ngài cho tôi biết kẻo tôi lầm lạc.”

Lý Công Uẩn thấy nhan sắc Lệ Tiết và nghe lời nói có phép tắc thì muốn làm mai nàng cho Tần Mạnh Duy nên vui vẻ trả lời rằng:

“Ta đây tên Lý Công Uẩn, triều đình phong Tả thân vệ điện tiền Chỉ

huy sứ và Bình Nam Đại Nguyên soái, lại gia phong Quận công đại tước. Còn nàng tên chi và ở đâu? Sao không giữ bổn phận làm dân, lại làm cường sơn cướp đảng vậy?”

Hoàng Lệ Tiết nghe Công Uẩn xưng tên thì rất mừng, nhảy xuống ngựa quỳ dưới đất, đem hết việc mình và nguyên nhơn nào phải giao chiến với Đào Quỳ cùng Tần Mạnh Duy, thưa lại cho Công Uẩn nghe, rồi nàng lại hỏi rằng: “Không biết Nguyên soái có biết Tiểu thơ Xuân Kiều và Trần Nương không? Hiện bây giờ hai người ở trên trại của tôi.”

Công Uẩn nghe nói phới phở lòng mừng, không cần hỏi chi nữa, vội vàng biểu Hoàng Lệ Tiết dẫn về. Hoàng Lệ Tiết vâng lời, dẫn Công Uẩn đi. Tới nơi, Hoàng Lệ Tiết rước Công Uẩn vào trại; Xuân Kiều và Trân Nương đương ngồi đàm đạo, thấy Công Uẩn bước vào thì ngó trân trối, dường như gặp gỡ trong giấc chiêm bao. Công Uẩn thấy Xuân Kiều và Trần Nương thì rất mừng, vừa đi vừa kêu lớn lên rằng: “Tiểu thơ! Trần Nương! Tôi đi rước Tiểu thơ đây! Tiểu thơ vì sao mà ở đây vậy?”

Xuân Kiều nghe tiếng, nhìn kỹ thì quả là Công Uẩn, vội vàng đứng dậy, rưng rưng nước mắt, rồi đem chuyện mình đầu đuôi https://thuviensach.vn

gốc ngọn thuật hết cho Công Uẩn nghe.

Công Uẩn nghe nói lắc đầu thở ra, rồi day qua nói với Hoàng Lệ Tiết rằng: “Nữ trại chủ đã kết niềm chị em với Tiểu thơ đây, lại là người ơn, cứu tử hườn sanh của Tiểu thơ, Tiểu thơ là bạn trăm năm tơ tóc với Bổn soái. Vậy xin nữ trại chủ vui lòng theo Tiểu thơ về trào với Bổn soái; trước giúp cho nước nhà trong lúc chiến tranh, sau cùng Tần đệ của Bổn soái kết bạn đồng tâm kim cải271. Nữ trại chủ

nghĩ thế nào khá cho tôi biết.”

Xuân Kiều nghe Công Uẩn phân như vậy thì rất mừng, nàng thêm lời khuyến khích Hoàng Lệ Tiết. Hoàng Lệ Tiết liền thuận ý xuôi tình, phân phát tài sản cho nữ tỳ mạnh ai về xứ nấy; còn ai muốn ở lại sơn trại trồng tỉa làm ăn thì ở lại. Nàng sắp đặt xong xuôi, tom góp hành lý theo Xuân Kiều, về trào với Công Uẩn.

Ngày đi đêm nghỉ, về tới trào thì đã mười bữa. Công Uẩn đem hết công chuyện thuật lại cho vua Đại Hành nghe. Vua Đại Hành nghe tâu rất mừng, biểu Công Uẩn cho người rước con Viên ngoại là Trần Bạch Loan; kỳ trong mười ngày phải cho tề tựu đặng vua phân phán.

Công Uẩn vâng chỉ về dinh, biểu Trần Vân Mộng đem thơ về

cho Viên ngoại và rước Trần Bạch Loan. Trần Vân Mộng vâng lịnh, đi trong năm ngày thì đã đem thơ của cha là Viên ngoại và dắt chị là Trần Bạch Loan về cho Công Uẩn.

Lụi đụi trăng trầm ác lộ, ngày vãng đêm lai, vừa đúng mười bữa vua Đại Hành lâm triều để phân phán về nhơn duyên của Lý Công Uẩn. Vua Đại Hành phán cho Trần Bạch Loan làm lớn, Xuân Kiều làm thứ, Công chúa Liên Hoa làm nhỏ. Nhưng Trần Bạch Loan và Xuân Kiều không chịu, đồng quỳ xuống tâu xin để cho Công chúa làm lớn. Phân vân bất nhứt, vua Đại Hành không biết làm sao, túng https://thuviensach.vn

thét phải viết ba chữ Chánh, Phó, Thứ, bỏ vô hộp cho ba người bắt, hễ ai bắt đặng chữ nào thì làm chức nấy. Ba nàng vâng chỉ mỗi người bắt thăm rồi mở ra thì là Xuân Kiều làm lớn, Liên Hoa làm thứ, chót hết là Trần Bạch Loan. Vua Đại Hành thấy ba nàng đã ưng thuận rồi liền phong làm Nhứt phẩm phu nhơn, lại ban cho vàng bạc gấm nhiễu rất nhiều.

Công Uẩn và ba vị phu nhơn bái mạng tạ ơn rồi dắt nhau về

dinh, bày tiệc đãi đằng anh em lớn nhỏ. Trong mấy ngày yến ẩm giao hoan, có mời các quan đại thần, nhứt là quan Binh bộ Đào Cam Mộc.

Anh em chồng vợ vui vầy đặng vài tháng thì phía Bắc có hơi rục rịch, vua Đại Hành sai Công Uẩn ra trấn Diễn Châu để giữ gìn tặc khấu. Công Uẩn vâng lịnh dẫn ba vị phu nhơn và chư tướng bái từ

Thiên tử mà đi.

Bốn phương phẳng lặng, một cõi vui vầy, vừa được hai năm thì vua Đại Hành băng. Công Uẩn dắt Công chúa Liên Hoa về thọ tang.

Khi vua Đại Hành còn sanh tiền, ngài chọn người con thứ ba là Long Việt làm Thái tử cho nên quần thần tôn lên làm vua tự xưng là Lê Trung Tôn. Tôn vương xong, Công Uẩn dắt Công chúa Liên Hoa về

Diễn Châu. Bây giờ trong triều các hoàng tử tranh quyền với nhau gần bảy tháng. Long Đĩnh thí anh là Lê Trung Tôn rồi lên làm vua.

Long Đĩnh lên ngôi xong, xuống chiếu cho Công Uẩn mà phần trần việc phải của mình và phong thêm quyền tước cho Công Uẩn để cầu thân cho êm chuyện.

Long Đĩnh làm vua mà hoang dâm vô độ, tửu sắc hằng ngày, công việc trào chánh đều bỏ phế, quần thần ai can gián thì bị

giết; lúc buồn thì bắt tù quấn rơm cùng mình rồi đốt coi chơi.

Bởi dâm dục quá độ thành ra liệt nhược, cho nên mỗi lần lâm trào thì nằm chớ không ngồi đặng. Vì vậy nên tục gọi là Lê Ngọa Triều.

https://thuviensach.vn

Long Đĩnh làm vua đặng hai năm thì chết, còn con nhỏ mới có mấy tháng không thể làm vua đặng, vả lại quần thần oán ghét Long Đĩnh cho nên lúc Lý Công Uẩn về cư tang, đi vừa tới thành thấy các quan đại thần, nào Đào Cam Mộc, Phạm Cự Lượng, Ngô Tử An và cả thảy bá quan văn võ đều đồng một lòng quỳ tung hô vạn tuế.

Công Uẩn thấy vậy hoảng hồn hỏi duyên cớ thì các quan thuật công cuộc ở trào và nói con của Long Đĩnh chưa đầy tuổi, nên quyết tôn Công Uẩn làm vua cho an thiên hạ.

Công Uẩn chối từ năm ba phen không đặng, phải chiều lòng bá quan văn võ mà chịu tôn vương; tới đây nhà Tiền Lê đã hết, nhà Lý nổi lên. Công Uẩn lên làm vua xưng là Lý Thái Tổ mở kho vàng bạc bố thí cho dân nghèo; còn tù tội hễ nặng thì giảm xuống, nhẹ thì tha ra. Quần thần tân cựu đều gia ban quyền tước và lo mở mang mọi việc trong nước.

Từ đây bốn biển lặng trang, chẳng còn sóng gió, dân Việt được hưởng một thuở thái bình thạnh trị.

Muốn biết sự tích của hôn quân Lê Long Đĩnh tức Ngọa triều, xin đọc tiếp cuốn TIỀN LÊ VẬN MẠT.

https://thuviensach.vn

TỦ SÁCH ALPHA DI SẢN

GÓC NHÌN SỬ VIỆT

Là một trong những quốc gia có truyền thống văn hóa lâu đời, nhưng một vấn đề Việt Nam đang phải đối mặt chính là sự đứt gãy về mặt lịch sử - văn hóa. Tức thế hệ trẻ ngày nay không còn được đọc hay hiểu được những gì ông cha ta đã viết. Ngoại trừ giới nghiên cứu, đại bộ phận học sinh, sinh viên ít hoặc không có thói quen tìm đọc những thư tịch cổ của ông cha. Góp phần dẫn đến tình trạng đó là việc rất nhiều tài liệu thư tịch cổ quý giá của ông cha ta hoặc nằm sâu trong các kho tàng của các viện nghiên cứu như Viện Sử học Việt Nam, Viện Triết, Viện Hán-Nôm, Thư viện Quốc gia…, hoặc thuộc về các tổ chức cá nhân sưu tầm sách cổ.

Trước thực tế trên, Công ty cổ phần sách Alpha (Alpha Books) xây dựng đề án Alpha Di sản, mục đích dịch thuật, tái bản các tài liệu, thư tịch cổ có giá trị… Hơn hết, Alpha Books mong muốn xây dựng lại nguồn tài liệu phong phú, đa dạng, chất lượng cho các cơ

quan, trường học, thư viện, các trung tâm nghiên cứu và cá nhân, nhằm gìn giữ vốn quý văn hóa của dân tộc.

Xuất bản tháng 12/2014

1. Cao Bá Quát - Trúc Khê

2. Lê Thái Tổ - Nguyễn Chánh Sắt

3. Nhà Tây Sơn - Tạ Quang Phát

4. Trung kỳ dân biến thỉ mạt ký - Phan Chu Trinh 5. Thi tù tùng thoại - Huỳnh Thúc Kháng https://thuviensach.vn

6. Nguyễn Thái Học - Nhượng Tống 7. Việt - Pháp bang giao sử lược - Phan Khoang 8. Việt - Hoa bang giao sử - Huyền Quang, Xuân Khôi, Thi Đạt Chí

9. Việt - Hoa thông sứ sử lược -Bế Lãng Ngoạn, Lê Văn Hòe 10. Việt Nam ngoại giao sử - Ưng Trình

11. Sử ký Đại Nam Việt - Vô Danh

https://thuviensach.vn

1. Năm Cảnh Hưng thứ 32 (Năm 1772) 1. Cũng như ngôi Thái tử, nghĩa là khi nào Vua chết thì được cử lên thay.

2. Người được nối ngôi chúa được gọi là Thế tử, theo cách gọi của con Vua chư hầu đời Chiến quốc.

3. Trịnh Giang vu cho Lê đế Duy Phương thông gian với phi tần của cha là Trịnh Cương mà làm tội.

4. Theo các nhà viết sử thì sau khi giết được Thái tử Duy Vĩ, Trịnh Sâm có ý cướp luôn cả ngôi báu của nhà Lê. Một hôm, ăn chay, tắm gội rất sạch sẽ, Sâm lên Tây hồ, định cầu chiêm bao, nghĩa là nhờ thần thánh quyết định giúp một việc mà chính Sâm còn do dự chưa dám làm. Nhưng dọc đường, phảng phất có người như Thái tử Duy Vĩ đứng ngăn lấy kiệu, Sâm sợ hãi, phải truyền quay về. Đêm ấy Sâm nằm mơ thấy có người áo đỏ, khăn hồng, tay cầm chiếc bơi chèo, vén màn lên chòng chọc nhìn mình . Sâm hỏi:

“Ai?” thì người ấy đáp: “Ta là Thái tử Duy Vĩ đây!” Từ đó Sâm vì lo sợ quá mà thành bệnh, không thuốc thang nào khỏi nữa.

1. Có nơi chép là Duy Du.

1. Dương Khuông là em ruột Dương Thái phi, mẹ Trịnh Khải.

1. Chỉ Nguyễn Huệ.

2. Khi lên ngôi, Duy Khiêm đổi là Duy Kỳ.

1. Duy Kỳ lên làm Vua lấy niên hiêu là Chiêu Thống.

1. Trần Công Sán là thầy học cũ của Chỉnh.

1. Tụ tập lại làm một điều gì đó.

1. Ninh Bình.

2. Con vùa Chiêu Thống.

3. Danh vị cấp riêng cho con trai của quan lớn, thời phong kiến.

4. Việc chiến tranh, việc quân sự.

5. Thúc giục.

6. Dụng ý của Phúc Khang An là tỏ ra cho sứ Tây Sơn biết rằng nhà Thanh không có ý gì giúp vua Chiêu Thống cả.

1. Hòa Thân.

2. Dàn xếp phân minh.

https://thuviensach.vn

3. Không có biệt tài về nghệ dịch thơ chữ Hán, những bài trên này đều dịch lược để cung một sử liệu cho các độc giả. Nếu có câu nào không lột được hết ý nghĩa của nguyên văn xin các Ngài vui lòng tha thứ và sửa giúp cho.

4. Trách móc dai dẳng.

5. Chửi mắng thậm tệ.

1. Vợ vua Chiêu Thống.

2. Thừa thãi.

3. Chỉ Hòa Thân.

1. Tức bản đồ.

2. Duyên Tự công tên là Lê Duy Hoán, con trai Hoàng đề Duy Chỉ, được vua Gia Long cho giữ việc kỷ tự nhà Lê.

Thợ gạch.

Trịnh Cương.

Đọc Thưởng trì cung của Phan Trần Chúc.

Quảng Yên.

Nơi Cừ, Tuyển khởi binh.

Hải Dương.

“Hai bên bờ hàng ngàn núi như những cái măng ngọc đứng sững, ở giữa là dòng sông khác nào con rắn xanh lượn bò, non sông còn như cũ nhưng người anh hùng đã qua đi mất rồi. Trời đất vô tình bày ra nhiều sự biến đổi”

– Xem toàn bài ở sách Nguyễn Trãi của Trúc Khê.

Tiến sĩ võ.

Đọc Thưởng trì cun.

Thanh Hoa.

Cung miếu là nơi thờ tổ tiên chúa Trịnh cũng như Thái miếu của nhà vua.

Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Phùng Khắc Khoan.

Kinh bang tế thế. (BT)

Thanh Hoa ngoại là Ninh Bình.

Kinh thành.

Trịnh Tùng.

Lê còn Trịnh còn, Lê mất Trịnh mất.

https://thuviensach.vn

Không phải đế không phải bá, quyền hơn mọi người, tám đời làm vua chúa, tại vạ ở trong nhà mà ra.

Nguyễn Đăng Giai (?-1854) tự Toản Phu; là người làng Phù Chánh, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Xuất thân trong một gia đình vọng tộc, nội ông là tiến sĩ Nguyễn Đăng Hoành, cha ông là Hiệp biện Đại học sĩ Nguyễn Đăng Tuân (thầy dạy vua Thiệu Trị). Thuở nhỏ, Nguyễn Đăng Giai theo học với thân phụ. Năm Minh Mạng thứ nhất (1820), ông đỗ hương tiến (cử

nhân). (Biên tập viên chú thích viết tắt là BT) Viện Viễn Đông Bác cổ (tiếng Pháp: École française d’Extrême-Orient, viết tắt EFEO) là một trung tâm nghiên cứu của Pháp về Đông phương học.

(BT)

Ổn thỏa và thỏa đáng. (BT)

Cự là to lớn, cự tộc là gia tộc, dòng họ lớn. (BT) Nghèo mà trong sạch. (BT)

Thao: chí nguyện, phẩm cách, đức hạnh; thủ: giữ vững nắm chắc. Thao thủ

là luôn giữ chí nguyện bình sinh, giữ chắc phẩm hạnh của mình. (BT) Thiết: thành lập, sáng lập, dựng lên. (BT)

Cảnh tượng không thật. (BT)

Ý nói ông đồ nghèo kiết xác. (BT)

Cả đời, cả cuộc đời. (BT)

Theo sách Luận ngữ tứ thư huấn nghĩa, đời Chu có một nhà bốn lần sinh đôi, cặp đầu đặt tên: Bá Đạt, Bá Quát; cặp kế: Trọng Đột, Trọng Hốt; cặp thứ ba: Thúc Dạ, Thúc Hạ; và cặp cuối là: Quý Tùy, Quý Oa. Lớn lên đều đỗ tiến sĩ. Ông Đồ họ Cao lấy điển tích này mà đặt tên con là: Bá Đạt, Bá Quát (vì hai người con này cũng sinh đôi). (BT) Sài không phải tên gọi của một bệnh mà là tên gọi các Chứng (triệu chứng của các bệnh khác nhau). Chứng sài thường dùng để gọi những triệu chứng bất thường của trẻ nhỏ từ sơ sinh đến 2-3 tuổi, cũng có khi là chứng của một bệnh lạ, hoặc bệnh nặng, bệnh nguy hiểm… (BT) Chu Thần là tên tự của ông Cao Bá Quát. Cao Bá Quát là chú, còn cháu là ông Cao Bá Nhạ, tác giả Tự tình khúc.

https://thuviensach.vn

Tuấn là tài giỏi xuất chúng, dĩnh là thông minh vô cùng. Tuấn dĩnh ám chỉ

người có tài năng hơn người. (BT)

Trác là cao siêu xuất chúng, lạc là nổi bật, rõ ràng. Trác lạc nghĩa là xuất chúng, trác tuyệt siêu quần. (BT)

Hiểu: bảo cho mà biết; bảo: bảo ban răn dạy. (BT) Sách là quy tắc, khuôn phép. Sách lệ là Bá Đạt coi lời cha như là khuôn phép mà mình phải noi theo. (BT)

Lăng tằng nghĩa gốc là chập trùng cao vút, nghĩa bóng là chỉ người tính tình cương trực, kiên trinh, bất khuất. (BT)

Tập là học đi học lại nhiều lần, tập văn là vừa học văn thơ và vừa thực hành làm văn thơ. (BT)

Phát là dấy lên, hưng khởi, trở nên, phát việt là trở nên siêu việt, giỏi dang, xuất sắc. (BT)

Phú thân 富紳, một vị quan thân giàu có.

Vì nể nghĩa là kiêng nể. (BT)

Nghĩa là kẻ hậu sinh đáng sợ, lời cụ Khổng.

Trình, Chu là hai vị đại nho đời Tống, tức Trình Di và Chu Hy.

Thất niêm nghĩa là mất sự dính nhau. Phép làm thơ luật, nếu hai câu trên thế này: bằng bằng bằng trắc trắc, trắc trắc trắc bằng bằng, thì hai câu dưới phải là: trắc trắc bằng bằng trắc, bằng bằng trắc trắc bằng, như thế tức là đúng niêm. Nếu câu thứ ba ở đây lại mở đầu bằng hai tiếng bằng bằng thì đối với trên tức là thất niêm.

Đỗ thứ nhì.

Những thuyết nói hai anh em cùng đỗ một khoa, Quát đỗ giải nguyên, Đạt đỗ á nguyên, chỉ là ngoa truyền.

Níp là rương tre, đồ đựng sách vở. (BT)

Nếu là sách vở hay văn cũ thì còn phải tội và bị tước mất cả chân cử, tú đã có.

Chuốc lấy, rước lấy. (BT)

Thuộc tỉnh Hưng Yên ngày nay. (BT)

Rừng đao núi kiếm, ý nói đao kiếm lăm le chực giết. (BT) Căng người ra để đánh đòn, dùng hết sức bình sinh để đánh. (BT) https://thuviensach.vn

Kiểm duyệt xóa hơn 1 dòng.

Ánh mắt nhìn chếch về một hướng, mi hơi khép lại, thường tỏ ý sợ hãi hay gian xảo. (BT)

Nay thuộc Hà Nội. (BT)

Có lòng phản nghịch, giành mất quyền của vua. (BT) Như khật khưỡng, từ gợi tả dáng đi không vững, lúc nghiêng bên này, lúc ngả bên kia. (BT)

Nghỉ ngơi. (BT)

Từ mô phỏng tiếng động mạnh và đột ngột. (BT)

Cô đầu là danh từ thuộc loại từ cũ, để chỉ các ả đào. Thú chơi cô đầu thịnh hành nhất vào những năm thuộc Pháp và ở phía Bắc.

Người đẹp khó được lần thứ hai.

Chàng tài tử phong lưu có nhiều xuân tứ, nàng Tiêu đứt ruột ở trong một bức thư. Hai câu thơ này của Dương Cự Nguyên (tự Cảnh Sơn, người Hà Trung, đỗ tiến sĩ năm Trinh Nguyên thứ 5 (790) đời Đường) vịnh nàng Thôi Oanh Oanh. Nàng Tiêu trỏ Oanh Oanh, mà đó là tiếng trỏ chung về con gái.

Các bản khác để là Trường đoạn Tiêu lang là nhầm.

Việc đời thăng trầm anh đừng hỏi, kìa hãy xem giữa chỗ khói sóng mù mịt, có chiếc thuyền đánh cá lênh đênh.

Duy ngọn gió mát ở trên sông, với bóng trăng ở ngàn núi.

Kìa anh chẳng thấy nước sông Hoàng hà từ chỗ cao như trên trời chảy xuống. Câu này ở đầu bài Tương tiến tửu của Lý Bạch.

Phương Bắc có một cô gái đẹp tuyệt vời. Câu này trong bài thơ của Lý Duyên Niên.

Thái độ đùa cợt thái quá, thiếu đứng đắn, không lịch sự. (BT) Ô tướng quân là quan tướng quân Qua; Mao động chủ là bà Chúa động Lộng (nói nhả).

Âm dương nung đúc.

Rời, chuyển.

Bá Di đời Ân khi Vũ Vương dấy quân đánh Trụ, ông giằng cương ngựa can ngăn không được. Trụ mất nước, Vũ vương lập nhà Chu, Bá Di cùng em là https://thuviensach.vn

Thúc Tề không ăn thóc nhà Chu, bỏ lên núi Thú Dương hái rau vi ăn thay cơm rồi chết ở đó.

Lã Vọng tức Khương Tử Nha nhà nghèo, làm các nghề vặt kiếm sống nhưng nhiều lần thất bại. Vợ kèo nhèo, ông nói: người ta dù khát cũng không uống nước song đục. Ông thường ngồi câu cá trên song Vị Thủy, sau giúp Vũ vương khởi nghiệp lập ra nhà Chu, lúc ông đã ngoài tám mươi tuổi.

(Từ cũ) nghĩa là mải, mải mê.

Khóa lợi, giàm danh: Danh lợi trói buộc người ta như cái khóa và cái dây buộc mõm ngựa.

Chăm lo, nuôi nấng chu đáo hoặc giúp đỡ một cách ân cần. (BT) Kiểm duyệt xóa hơn 2 dòng.

Sự bỡn cợt bằng lời nói. (BT)

Kẻ sĩ tham gia ứng thí gọi là thí sĩ. (BT)

Nghĩa như phát lưu, đày người có tội đi nơi xa. (BT) Theo sách Đại Nam liệt truyện của Quốc sử quán thì ông Quát cùng bạn đồng sự là Phan Nhạ dung khói đèn chữa những 24 quyển văn, rồi có năm quyển được đỗ. Việc vỡ ra, quan Giám sát trường thi là Hồ Trọng Tuấn đàn hặc, ông Quát bị kết vào tội tử. Vua Thiệu Trị gia ân giảm xuống giảo giam hậu. Sau ông được ân xá và khởi dụng.

Tân là vị cay, khổ là vị đắng. Tân khổ là cay đắng, nhọc nhằn, vất vả. (BT) Đào Trí Phú (? - 1854?), trước có tên là Đào Trí Kính, là quan triều Nguyễn, sinh tại làng Phước Kiển, thuộc Long Thành, dinh Trấn Biên (nay thuộc xã Hiệp Phước, huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai). (BT) Phối là đày tội nhân đi xa, sở là nơi, chỗ, trụ sở. Phối sở là chỉ nơi mà Cao Bá Quát bị đi đày, nơi quản giáo ông. (BT)

Hiệu là cống hiến, phụng sự; lực là sức lực. Ý nói dốc sức trợ giúp. (BT) Quyền là chức quyền, quyền hành; yếu là trọng yếu, quan trọng. Ở đây ám chỉ những trọng thần của triều đình. (BT)

Con trai thứ 10 của vua Minh Mạng, và là em vua Thiệu Trị. (BT) Tức là Tùng Thiện công. (BT)

Con thứ 11 của vua Minh Mạng. (BT)

https://thuviensach.vn

Ông là con thứ mười hai của vua Minh Mạng, là anh em cùng cha khác mẹ

với Miên Thẩm (Tùng Thiện Vương), Miên Trinh (Tuy Lý Vương) (BT) Nguyễn Phúc Miên Định là con trai thứ 3 của vua Minh Mạng. (BT) Nguyễn Phúc Miên Thủ - con trai thứ 9 của vua Minh Mạng. (BT) Nguyễn Phúc Miên Triện - con trai thứ 66 vua Minh Mạng. (BT) Từ biểu thị mức gần là như thế. (BT)

Viết tắt của Tùng Thiện công và Tuy Lý công. (BT) Là từ cũ, chỉ chung người đi ở, phải đem thân ra hầu hạ, phục dịch kẻ khác.

(BT)

Lễ trọng bậc hiền, nhún nhường kẻ sĩ.

Câu chuyện này nhiều người truyền lại, nhưng tác giả hơi ngờ. Theo sách Đời tài hoa của Nguyễn Văn Đề thì việc này là của ông Thủ khoa Nguyễn Hàm Ninh. Cũng có người lại cho việc này là của người Tàu. Xin cứ tạm để

vào đây để đợi xét.

Vời tức mời. (BT)

Tức Hồng lĩnh ở Nghệ An. (BT)

Kiểm duyệt xóa hai dòng.

莫我知也夫, nghĩa là đời chẳng có kẻ nào biết ta.

Khuất Nguyên phẫn uất rồi tự trầm ở sông Mịch La.

Kiểm duyệt xóa hai dòng.

Lương vàng: Thủa xưa quan lại thường lĩnh lương bằng thóc.

Nguyễn Bá Nghi (1807-1870), hiệu là Sư Phần, là một đại thần nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam, người làng Thời Phố (sau đổi là Lạc Phố), huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Năm ông làm Tổng đốc Sơn Hưng Tuyên là vào năm 1862. (BT)

Chỉ vẻ điêu linh, thê lương, ảm đạm. (BT)

Tôi đã được thấy Tản Đà nôn tháo sau một bữa rượu quá say ở nhà người bạn tôi.

Tức thám hoa, bảng nhãn. (BT)

Tể tướng, phụ chánh. (BT)

Kiểm duyệt xóa hơn ba dòng.

https://thuviensach.vn

Súc là cất, chứa lại; nhuệ: bén sắc. Dưỡng uy súc nhuệ là nuôi dưỡng uy phong, giữ gìn sự bén nhọn. (BT)

Kiểm duyệt xóa bỏ mấy dòng.

Cao Chu Thần quả có chí nguyện đế vương, cứ xem đôi câu đối ông làm sau khi bị bắt vào ngục như sau: Một chiếc cùm lim chân có đế, Ba vòng xích sắt bước thì vương. Nhà văn hào của chúng ta nếu không có cái mộng đế vương, thì sao lại gò chữ như vậy.

Bấy giờ ông Hoan làm Hộ lý Ninh Thái Tổng đốc, tức là quyền sung Tổng đốc Bắc Ninh và Thái Nguyên.

Có sách nói là Lê Duy Uẩn và Lê Duy Đồng, nhưng đây theo sách Đại Nam thực lục chính biên đề là Lê Duy Cự 黎維秬. Sách Đại Nam thực lục cả

Tiền biên và Chính biên gồm những mấy trăm quyển, tư gia ít nhà có. Tôi đọc được ở viện Bác cổ Viễn Đông.

Bình Dương là kinh đô của vua Đường Nghiêu, nay là huyện lỵ Lâm Phần tỉnh Sơn Tây nước Tàu. Bồ Bản là kinh đô của vua Ngu Thuấn, nay ở

huyện Vĩnh Tế tỉnh Sơn Tây.

Minh Điều và Mục Dã là hai nơi Thang, Võ đánh đuổi Kiệt, Trụ. Minh Điều ở Sơn Tây; Mục Dã ở Hà Nam.

Mỗi tiền quý là 60 đồng kẽm; mỗi tiến gián là 36 đồng.

Vĩnh Tường và Tam Dương khi ấy thuộc Sơn Tây, nay thuộc tỉnh Vĩnh Phúc. (BT)

Sách Đại Nam Thực lục chính biên nói ông Cao Bá Quát chết ở trận này, người bắn chết ông là viên xuất đội Đinh Thế Quang. Song xem những ký tái (ghi chép) của các tư gia và hợp với lời truyền thuyết của các cố lão thì ông bị bắt sống rồi bị trảm khiêu chứ không phải là chết trận. Vì thấy cái thuyết bắt sống có nhiều chứng cớ hơn, nên ở đây tác giả đi theo thuyết ấy.

Tài điệu khó định được anh, em, trên, dưới.

Kiểm duyệt xóa hơn 2 dòng.

Từ biệt. (BT)

Âu là con le.

Tự tích này do ông Dương Tụ Quán, chủ hiệu sách Đông Tây Hà Nội là người xuất bản quyển Đời tài hoa cho mượn. Đời tài hoa là chuyện ông https://thuviensach.vn

Nguyễn Hàm Ninh.

Ký vãng bất cữu, lời cụ Khổng Tử, nói việc đã qua rồi không bắt lỗi đến nữa.

Đằng là chép lại.

Linh Đài là tiếng để trỏ về tấm lòng người ta.

Sông Thiên Đức, tức sông Đuống.

Lã Mông Chính đời Tống, nhà nghèo nhưng chăm học, đêm nào cũng chong đèn đọc sách, sau đỗ đến Trạng nguyên, quan đến Tể tướng.

Đổng Trọng Thư đời Hán rất siêng học, có khi vây màn đọc sách, ba năm không trông ra đến vườn.

Lưu Hướng đời Hán, đêm nào cũng đốt đèn Thái ất, cặm cụi làm sách.

Tư Mã Tương Như tên tự là Trường Khanh, người đời Hán, có tài văn chương. Thủa còn hàn vi vào đất Thục, qua cầu Thăng Tiên, có đề vào cầu mấy chữ rằng: “Nếu không làm nên có xe ngựa, sẽ không lại qua cầu này nữa”.

Tiếng dùng gọi người cha đã mất.

Thú, lệnh là Tri phủ, Tri huyện.

Trương Kham đời Hán làm Thái thú quận Ngư Dương, có chính tích tốt.

Gặp năm được mùa lúa tốt, dân đều ca tụng là do chính tích của Trương mà nên.

Phan Nhạc đời Tấn làm quan Lệnh huyện Hà Dương, trong huyện trồng toàn đào. Phan có chính tích tốt, dân đều ca tụng và gọi chỗ huyện lỵ là Thành Đào.

Triệu Biện đời Tống làm quan ưa sự giản dị, đi đến huyện nào cũng chỉ

đem theo cái đàn và con hạc.

Mao Nghĩa đời Hán ở nhà nuôi mẹ, có chiếu vua bổ dùng làm quan lệnh huyện Lư Dương. Thư phượng hoàng trỏ vào tờ chiếu nhà vua (phượng chiếu). Thủa xưa người Tàu thường dùng con phượng gỗ để ngậm tờ chiếu.

Lý Bạch là một tay thi bá đời Đường, có làm bài tự về một bữa yến hội, trong có câu “hội đào lý chi phương viện, tự thiên luân chi lạc sự”, nghĩa là họp nhau ở vườn đào mận, tỏ bày sự vui trong tình anh em.

Tử Văn là quan tướng nước Sở, đời Xuân Thu bị tội cả nhà mắc oan.

https://thuviensach.vn

Lưỡi dao ngăn, nói sự tự tử của ông Cao Bá Đạt.

Tục ngữ: Cáo chết ba năm quay đầu về núi.

Phó: phó mặc, ngạnh (cành cây), tích (dấu vết). Chiến Quốc sách: Cành cây đẽo tượng, tượng bị dòng sông cuốn đi, ý nói người lênh đênh lưu lạc. (BT) Dương Hổ là một viên quan tốt đời Tấn. Sau khi mất, nhân dân ở Tương Dương dựng bia lập miếu để ghi ân đức ở trên núi Nghiễn là nơi bình sinh ông vẫn hay đến chơi. Ai đi qua núi Nghiễn trông thấy tấm bia, cũng thương nhớ ứa nước mắt, nhân thế tấm bia ấy thành tên là “bia trụy lệ”.

Áo lụa trắng

Khăn lượt đen.

Tang tử là cây dâu cây thị, nói chỗ quê hương của cha mẹ. Do chữ Kinh Thi: Duy tang dữ tử, tất cung kính chỉ (cây dâu cây thị của cha mẹ trồng để

lại, cũng phải cung kính).

Ông Địch Lương Công đi xa nhớ nhà, ngoảnh về thấy đám mây trắng trên núi Thái Hàng, ngậm ngùi than rằng: “Nhà cha mẹ ta ở dưới đám mây kia!”.

Cầu Bá Kiều ở phía đông thành Tràng An bên Tàu có cây liễu, người đi tiễn biệt thường đến đấy bẻ cành liễu để tặng biệt, vì thế cũng gọi là cầu Chiết Liễu, nghĩa là bẻ liễu.

Âu Dương Tu tên tự là Vĩnh Thúc, một nhà văn hào đời Tống, tráp Vĩnh Thúc là nói cái tráp đựng sách của ông ấy.

Đỗ Phủ tên tự là Thiếu Lăng, một thi hào đời Đường, tập Thiếu Lăng là nói tập thơ của Đỗ Phủ.

Phong là dồi dào, sắc là nghèo ngặt, ý nói tạo hóa cho cái nọ dồi dào, lại bắt cái kia nghèo ngặt. Truyện Kiều: Lạ gì bỉ sắc tư phong.

Tư Mã Tương Như làm bài phú Lăng Vân, nổi tiếng là thánh phú.

Đào Am xưa có cái vườn trồng các thứ hoa.

Thanh dạ là đêm thanh.

Lưu niên là năm trôi, nói năm tháng trôi đi như nước.

Cây phần cây du, những thứ cây thường trồng ở thôn quê, nên người ta cũng gọi nơi quê hương là phần du.

https://thuviensach.vn

Vương Sán là người nước Ngụy đời Tam Quốc, một nhà văn sĩ có danh, có làm bài phú Đăng lâu, tả mối tình khi đứng trên lầu cao trông về quê cũ.

Hướng Tú là một nhà văn đời Tấn, có bài thơ nhớ quê.

Chữ gấm, chiếu vàng, đều là nói về sắc mệnh của nhà vua. Ý nói mong mỏi được tha.

La võng là lưới bẫy.

Kiều Tử là tên hai thứ cây, kiều là thứ cây to, tử là thứ cây nhỏ, nghĩa bóng để ví với cha con.

Cơ là cái thúng, cừu là áo cừu. Hai chữ này dùng để nói con cháu biết nối được nghiệp của cha ông, ví như con nhà thợ làm cung, biết bắt chước cách làm cung mà uốn tre đan thành cái thúng, con nhà thợ hàn, biết bắt chước chắp vá các miếng da để làm thành áo cừu.

Đan là cái giỏ, biều là cái bầu. Xưa ông Nhan Hồi, học trò đức thánh Khổng ở trong một ngõ hẻm, chỉ có một giỏ cơm, một bầu nước, lấy đó để sống mà vui với đạo học.

Nhặng vo ve là nói những tiếng lao xao của quân lính đến bắt. Truyện Kiều tả lúc Vương Ông bị bắt cũng có câu: Đầy nhà vang tiếng ruồi xanh.

Cầu này ở về vùng Mỹ Đức.

Tức núi chùa Hương.

Ông Nhạ bị nhốt trong cũi, do 8 người khiêng.

Cửu mạch là chín lối.

Lục nhai là sáu đường, ở đây ám chỉ các đường lối ở những nơi dinh thự

phố phường.

Bảo kính là gương báu.

Con tê, sừng nó có một vệt sáng thông lên trời. Đuốc linh tê là nói đuốc sáng, ví với lòng công minh của người trên.

Tỉnh Đông, tức Hải Dương.

Tỉnh Bắc Ninh.

Bến Ái Mộ ở tỉnh Bắc Ninh.

Huyện Gia Lâm ở Bắc Ninh.

Hiến chỉ là ý chỉ của quan đại thần. Lệnh tiễn là cái tên lệnh. Theo phép nhà Thanh, quan đại thần sai người đi truyền lệnh, có trao cho một lá cờ và một https://thuviensach.vn

mũi tên mang đi để làm tin; trong lá cờ và trong mũi tên, đều có viết ba chữ

“Thanh Hán lệnh”.

Đồng khí: Cùng chung khí mạch, ý nói cùng một tông phái.

Bình di: giữ đạo luân thường.

Phi tai: Tai bay, tai bay vạ gió.

Tiên nhân tích lũy: Sự tu nhân tích đức của người trước.

Phát phu: Tóc da.

Mộng hùng là chiêm bao thấy con gấu. Kinh Thi có một bài thơ nói chiêm bao thấy con gấu thì sinh con trai, chiêm bao thấy con rắn thì sinh con gái.

Xin chớ ngâm chương mộng hùng, ý nói đừng sinh con giai mà nên tai vạ.

Sái lạc: tưới rảy.

Tiên phần: mồ mả người trước.

Khoan thải: Khoan tha cho.

Gia đình tự tục: Việc nối dõi của gia đình.

Đan thầm: Tấm lòng son.

Thơ Nam cai nói người con hiếu lần theo cái thềm phía nam hái hoa lan mà lòng quyến luyến cha mẹ. Vì thế người ta thường dùng tiếng Nam cai để nói về nơi con hầu hạ cha mẹ.

Ngọc khuê ngọc chương.

Ngựa trắng tức là bạch câu, nói ví mặt trời đi nhanh như ngựa.

Chó xanh tức là đám mây xanh như hình con chó. Thơ ông Đỗ Phủ: Thiên thượng phù vân như bạch y, tư tu biến huyễn vi thương cẩu = Đám mây nổi trên giời như tấm áo trắng, thoắt chốc biến thành con chó xanh. Nói ví việc biến đổi không thường.

Tức Hương sơn, núi chùa Hương.

Bến Hán là bến sông Ngân Hán; hai sao là sao Ngâu sao Nữ, tức vợ chồng Ngâu.

Thất tịch: Đêm mồng 7 tháng 7.

Mao ốc: cái nhà lợp gianh.

Lương Hồng đời Hán là một nhà ẩn sĩ, có vợ là nàng Mạnh Quang, đối với chồng rất là cung kính, mỗi khi bưng cơm cho chồng, thường nâng mâm lên ngang lông mày.

https://thuviensach.vn

Thuần là rau rút, lư là cá mè. Trương Hàn làm quan ở Kinh đô, thấy gió thu thổi, nhớ đến cá mè rau rút là những món ăn ở quê hương Giang Nam, bèn cáo quan về.

Bút giá: Cái giá gác bút.

Thi bình: Bức bình đề thơ.

Ông Đào Uyên Minh từng làm quan huyện Bành Trạch, nên cũng gọi là Đào Bành Trạch. Ông cáo quan về, thường có thần hoa cúc hiện lên thành người mặc áo trắng đến đưa rượu tặng.

Phạm Lãi thôi làm tướng nước Việt, về đi tiêu dao năm hồ, vui thú phong nguyệt, đổi tên là Đào Chu.

Dữu Tín ở ẩn trên một trái núi, trồng rất nhiều mai, sau người ta gọi núi ấy là Dữu Lĩnh, nghĩa là núi Dữu.

Hòn Cô Sơn ở Tây Hồ, thuộc tỉnh Chiết Giang nước Tàu. Lâm Bô đời Tống ở ẩn tại đấy.

Tường vi tức là hoa tầm xuân. Thơ Đường: Bất hướng Đông sơn cửu, tường vi kỷ độ hoa? Nghĩa là: Đã lâu không tới non Đông, tầm xuân không biết đã nở hoa mấy lần?

Tiễn xuân la: Tên một loài cây có hoa đẹp. Giống cây này, sách Quần phương phổ gọi là tiễn hồng la. Thân cao hơn thước, dọc mềm lá xanh. Hoa nở về mùa hạ, có sáu cánh, tròn xoe như cắt. Còn một thứ nữa gọi là tiễn thu la.

Võng Xuyên là nơi thôn cư thanh vắng mà nhà thi sĩ kiêm họa sĩ đời Đường là Vương Duy ở. Vương vẽ toàn cảnh chỗ ấy, tức là bức đồ Võng Xuyên.

Tất xuất: Con dế.

Hạ cửu: Chín mươi ngày mùa hạ.

Sương tảo sương cam là cây táo, cây cam đượm sương.

Thanh hạ nghĩa là lúc thanh thả, nhàn rỗi.

Thông là hanh thông, tắc là ách tắc.

Cầm độc là chim muông; quan thường là mũ xiêm. Ý câu này nói lẽ đâu ăn ở như loài chim muông để làm cho ô danh cả đám sĩ phu.

Thiên la: Lưới giời.

Tùy ngộ nhi an: Tùy theo cảnh ngộ mà an phận.

https://thuviensach.vn

Hóa cơ vãng phục: Cơ giời vận đi chuyển lại. Ý nói thái rồi đến bĩ, bĩ rồi lại thái.

Tác thiện: Làm điều lành. Lục trầm: Chết chìm trên cạn. Người làm lành mà phải chết chìm trên cạn, ý nói làm lành mà chẳng gặp lành.

Thận độc: Giữ nết thận trọng dù trong lúc vắng vẻ một mình.

Mạc ai: Đừng buồn não. Khúc hát mạc ai nói đừng nên buồn não làm gì.

Quang âm: Bóng sáng, tức trỏ vào thì giờ.

Do tôn trọng nguyên bản nên có một số thông tin, nội dung, chữ Hán chưa thực sự chính xác. Chúng tôi giữ nguyên bản gốc. (BT) Câu này thấy xuất hiện trong bài Đằng Vương các tự của Vương Bột.

Nguyên văn là 關山難越，誰悲失路之人？ 萍水相逢，盡是他鄉之客。

(Quan san nan việt, thuỳ bi thất lộ chi nhân? Bình thuỷ tương phùng, tận thị

tha hương chi khách.) Trần Trọng San dịch là: Quan san khó vượt, nào ai sót thương người lạc lối? Bèo nước gặp nhau, hết thảy đều là khách tha hương. (BT)

Câu này xuất phát từ Kinh Thi, nghĩa là nhà Chu tuy là nước cũ, mà mệnh trời thời mới. (BT)

Nghĩa là: Núi nếu có thần thì hô chúc tuổi vua Hán (Hán Vũ đế); Biển như

sinh thánh nhân thì làm im lặng sóng gió nhà Chu. (BT) Là Tùng Thiện Công mới đúng. (BT)

Có lẽ tác giả bị nhầm, bởi Cao Bá Quát là một người kiêu căng, mà ở đây lại không nhận bồ chữ nào thì khá phi lý. Nguyên văn câu đúng phải là “Cả

thiên hạ có bốn bồ chữ, một mình tôi chiếm hai bồ, anh tôi Bá Đạt và bạn tôi Nguyễn Văn Siêu giữ một bồ, còn một bồ thì phân phát cho các kẻ học.”

Với tôn chỉ tôn trọng sách gốc, nên chúng tôi không sửa mà chỉ mạn phép chú thích ở đây, mong độc giả lượng xét. (BT)

Nguyên văn trong Nam Phong tạp chí chép là “Đào Trí Phú sang Tây Ban Nha”, có lẽ do nhầm lẫn. Bởi theo thông tin chúng tôi được biết thông qua phần nội dung trong sách Cao Bá Quát của Trúc Khê thì Đào Trí Phú chỉ

sang Tân-gia-ba (tức Singapore ngày này) công cán mà thôi. (BT) Tạm dịch: Có rượu làm người ta say, nên ta không biết khách là ai. (BT) https://thuviensach.vn

Xem bài “Le Protectorat général de L’ Annam sous les Tang” (An Nam đô hộ phủ ở đời Đường) của H, Maspéro, BEFEO, XVIII.

Bản in của sách Việt sử cương giám khảo lược hiện có ở thư viện Viện Sử

học lại không có bức thư ấy. Chúng tôi đã được đọc bức thư ấy trong một bản ở thư viện Huế, trước Cách mạng Tháng Tám.

Địa lý bác học lịch sử tỉnh Quảng Bình theo Quốc triều thực lục; Những địa điểm lịch sử của tỉnh Quảng Bình.

An Nam đô hộ phủ ở đời Đường; Địa lý học chính trị ở các triều Lý, Trần, Hồ; Vấn đề Tượng quận; Nước Văn Lang; Cuộc viễn chinh của Mã Viện; Biên giới giữa Việt Nam và Campuchia từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XIV.

Cuộc chinh phục đầu tiên của người Trung Quốc vào đất Việt Nam.

Xứ Bắc Kỳ xưa.

Tượng quận vị trí khảo, trong Nam Phong số 137, tháng 9 - 1928.

An Nam mậu dịch cảng Vân Đồn.

Đại Việt sử ký toàn thư, NXB Khoa học xã hội, HN.

Khâm định Việt sử thông giám cương mục, NXB Văn Sử Địa, HN.

Kiến văn tiểu lục, NXB Sử học, HN, 1962.

Đại Nam nhất thống chí dẫn sách ấy thì chép tên tác giả là Hoàng Trọng Chính.

Lịch triều hiến chương loại chí, bản dịch của Viện Sử học, NXB Sử học năm 1960 -1961.

Về các vấn đề “Đất Giao Chỉ”, “Kinh Dương Vương”, “nước Việt Thường”, “Vị trí Tượng quận”, xem Lịch sử cổ đại Việt Nam, “Nguồn gốc dân tộc Việt Nam” tr 22..., 28…, 37… “Vấn đề An Dương Vương và nước Âu Lạc”, tr. 80.

Lĩnh nam trích quái, sách số A 1920 của Thư viện KH trung ương.

Việt sử lược, sách dịch, Nhà xuất bản Văn Sử Địa, 1960.

Dư địa chí, sách dịch, Nhà xuất bản Sử học, 1960.

2. Nam Tề thư, q. 14; Tống thư, q. 38.

1. Cựu Đường thư, q. 41. “Phong Châu hạ”.

Độc sử phương dư kỷ yếu (Quảng Tây).

Thông điển, q.184.

https://thuviensach.vn

Thái Bình hoàn vũ ký, q.170.

Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 11, 1960.

Sử ký, Bạch Khởi Vương Tiễn truyện (q. 73).

Lộ sử, gồm 47 quyển, tác phẩm của La Tất đời Tống, chép từ đời Tam Hoàng Ngũ Đế, hay dẫn sách sấm vĩ và sách đạo gia, nhưng dẫn cứ rất rộng.

Hậu Hán thư, q. 24, q. 76.

Tập san Nghiên cứu lịch sử, số 22, 1961.

Đào Duy Anh Lịch sử cổ đại Việt nam, “Văn hóa đồ đồng và trống đồng Lạc Việt”, Hà Nội, 1975.

Thủy kính chú q.36.

Hoa Dương quốc chí, q. 3.

Sách này xuất bản ở Côn Minh năm 1944.

Nam Bình châu là một châu của nhà Đường. Địa danh đại từ điển của Trung Quốc cho rằng, châu Nam Bình hiện nay ở trong lãnh thổ của nước ta.

Truyền thuyết trên đây đã được ông Lê Sơn ở làng Phín huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng viết thành một bài trường ca tiếng Tày do ông Lã Văn Lô dịch ra tiếng Việt và đăng ở tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 59 (tháng 5) và số 51

(tháng 6) năm 1963.

Thiện hạ quận quốc lợi bệnh thư, số 248 của Thư viện Khoa học trung ương.

Việt giang lưu vực nhân dân sử, Trung Hoa thư cục, Thượng Hải 1947.

Sự phát hiện truyền thuyết của người Tày đã khiến chúng tôi thay đổi ít nhiều ý kiến trong cái ức thuyết về sự thành lập của nước Âu Lạc mà chúng tôi đã trình bày trong sách Lịch sử cổ đại Việt Nam.

An Nam chí nguyên, bản in của Viện Viễn Đông bác cổ, do Gát-pa-đon trình bày, 1932.

Xin kể một số làng ở Bắc bộ có tên đặt chữ Kẻ ở trên: Kẻ Vẽ (Ngạc Vĩ), Kẻ

Noi (Nôi Duệ), Kẻ Đơ (Cầm Đa), Kẻ Trôi (Lôi Xả), Kẻ Mọc (Nhân Mục) ở

tỉnh Hà Đông, Kẻ Thốn (Thuấn Nội), Kẻ Thày (Lật Sài), Kẻ So (Sơn Lộ), Kẻ Bún (Phúng Thượng), Kẻ Mìa (Cam Giá) ở tỉnh Sơn Tây, Kẻ Xuôi (Thụy Lôi) ở tỉnh Hưng Yên, Kẻ Sặt (Tráng Liệt) ở tỉnh Hải Dương.

https://thuviensach.vn

R. Despierres. Cổ Loa, Société de géographie, Hà Nội, 1940.

Sách Đại Nam nhất thống chí cho chúng ta biết rằng huyện Yên Lãng là đất Phong Khê đời Hán, đến đời Nam Tề trở thành huyện Bình Đạo, đến đời Đinh, đời Lý thì đặt huyện Yên Lãng.

Dư địa chí của Cố Dã vương do L. Aurousseau dẫn trong bài “La première conquête”, BEFEO, XXIII.

Bách Việt tiên hiền chí là tác phẩm của Âu Đại Nhậm ở đời Minh Gia Tĩnh.

Bài đề yếu là ở trong bộ Tứ khố toàn thư tổng mục, q. 58.

Hoài nam tử, thiên “Nhân gian huấn”.

Một số các dân tộc thiểu số ở miền Vân Nam có quan hệ với người Choang, tức là với người Việt tộc, cho nên người Lão qua và người Xa Lý ở Vân nam còn giữ trong truyền thuyết của họ sự tích nước Việt Thường xưa hiến chim trĩ trắng cho nhà Chu, đó không phải là chuyện ngẫu nhiên.

Thủy kinh chú tây nam chư thủy khảo, số 2.880 của Thư viện Khoa học trung ương.

Trong sách Lịch sử cổ đại Việt Nam (tập IV: “Giai đoạn quá độ sang chế độ

phong kiến”), xuất bản năm 1957, chúng tôi đã có sự nhận định về sông Uất sai lầm như thế, cho nên sự nhận định vị trí các huyện Khúc Dương, Câu Lậu và An Định của chúng tôi bấy giờ cũng là sai lầm.

BEFEO, XXXVII.

Giao châu ký do Hậu Hán thư (q. 113) dẫn, chép rằng huyện Phong Khê có đê, nước Long Môn sâu trăm tầm. Long môn tức là Thác Bờ, tức Vạn Pha.

Như thế thì huyện Phong Khê đời Hán gồm cả miền Chợ Bờ. Chúng tôi đoán rằng cả miền bắc huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (gồm cả Hà Nội), huyện Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây và huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình cũng thuộc huyện Phong Khê xưa.

H. Maspéro, trong bài “Cuộc viễn chinh của Mã Viện” (BEFEO, XVIII) cũng cho rằng Lãng Bạc là miền đồi huyện Tiên Du, tức huyện Từ Sơn ngày nay.

Khâm định việt sử thông giám cương mục, Tiền biên, q. 2.

Quảng dư ký, số 245 của Thư viện Khoa học trung ương.

https://thuviensach.vn

BEFEO, XVIII - Về vấn đề “Cột đồng Mã Viện”, xem Lịch sử cổ đại Việt Nam, “Giai đoạn quá độ sang chế độ phong kiến”, tr.68 - 73.

Sách chép Phố Dương. Nhưng Phố Dương là tên một huyện của quận Cửu Đức đời nhà Tấn. Quận Cửu Đức ở miền nam Nghệ Tĩnh. E. Gaspardonne (BEFEO, XXIX, tr. 101) ngờ Phố Dương là ở sông Phố giang, tức sông Ngàn Phố, một nhánh của sông La giang ở Hà Tĩnh. Không có đường nào đi thẳng từ Thần Phù đến Phố Dương được. Chúng tôi chắc rằng đây là Tư

Phố bị ghép lộn thành Phố Dương. Vào Cửu Chân mà nói đến Tư Phố là quận trị thì phải lắm.

Nam việt chí, dẫn trong sách Sơ học ký.

Trong sách Lịch sử cổ đại Việt Nam (1957), chúng tôi đã đoán Mã Viện đi theo đường sông Lèn. Hiện nay, chúng tôi cho điều nhận định ấy là sai.

O. Janse, Arechaeological Research in Indochino I, “The district of Chiu-chen during the Han dynasty”, số 4o 2.002 của Thư viện Khoa học trung ương.

Xem An Nam chí [nguyên] mục “Sơn xuyên”, Đại Nam nhất thống chí mục

“Thanh Hóa”, Thanh Hóa tỉnh địa chỉ mục “Khế Sơn”.

Thư gửi cho Tô Trân và Phạm Hữu Nghi ở Quốc sử quán để bàn về sách Dư địa chí, thư ấy phụ chép ở sách Việt sử cương giám khảo lược của Nguyễn Thông, bản sách này chúng tôi đã được thấy ở thư viện Huế trước cuộc Toàn quốc kháng chiến.

P’oung Pao, XL. Tr. 459.

Bài phê bình sách Le Royanme de Champa của G. Maspéro BEFEO, XIV, 9.

“Deux itinéraires de Chine en Inde”, BEFEO, IV.

Bài đã dẫn. BEFEO, XIV, 9.

Trong tập san Han Hioe, fase, 1-3, 1947, “Centre sinologique de Pékin”.

Đào Duy Anh, Lịch sử cổ đại Việt nam, tập IV.

Lịch sử cổ đại Việt Nam , tập IV; “Giai đoạn quá độ sang chế độ phong kiến”, Hà Nội, 1975, tr 74-88.

Về vị trí của thành Khu Túc, xem Lịch sử cổ đại Việt Nam (đã dẫn), “Giai đoạn quá độ sang chế độ phong kiến”, tr. 92-11.

https://thuviensach.vn

Về mấy chữ “Độ Tỷ Ảnh Miếu Do Môn phố”, chúng tôi cũng hiểu khác ở

Stein, Ông hiểu là Phạm Văn qua miếu Tỷ Ảnh (Tỷ Ảnh miếu) rồi do cửa sông (môn phố) mà đến vụng Cổ Chiến. Nhưng không có miếu Tỷ Ảnh nào cả, mà chỉ là cái cửa sông gọi là Miếu Do Môn ở huyện Tỷ Ảnh, chúng tôi cho rằng cửa sông ấy tức là cửa Nhật Lệ thuộc địa phận huyện Tỷ Ảnh bấy giờ. Còn vụng Cổ Chiến đây là Vụng Chùa chứ không có thể là Vụng Ngọc ở Thanh Hóa, mặc dầu về sau có huyện Cổ Chiến ở Thanh Hóa.

Xem Đào Duy Anh, Lịch sử cổ đại Việt Nam , tập II, “vấn đề An Dương vương và nước Âu Lạc ”, 1957.

Tác giả sách Sử học bị khảo cũng cho rằng tại xã Lũng Khê còn có thành Liên Lâu cũ. Ở vùng ấy, như xã Tam Á, hiện nay còn có nhiều di tích của Sĩ

Nhiếp. Sách An Nam chí [nguyên] chép rằng Sĩ Nhiếp nhà Ngô đóng trị sở

ở thành Liên Lâu, thành do Sĩ Nhiếp xây. Những di tích của Sĩ Nhiếp còn lại ở miền ấy là chứng cớ cụ thể tỏ rằng những di tích xưa ở miền Lũng Khê, Tam Á quả là thuộc thành Liên Lâu là quận trị của Giao Chỉ ở đời Ngô và đời Hán.

Tấn thư (q. 15) chép rằng năm Vĩnh Hòa thứ 9 (sửa là thứ 1) đời Thuận đế, thái thú Giao Chỉ là Chu Xưởng xin lập làm châu, triều nghị không cho, tức cho Chu Xưởng làm thứ sử. Như thế thì Chu Xưởng làm thái thú Giao Chỉ

trước năm 136 kia. Có lẽ Phương dư kỷ yếu chép lầm. Đời Kiến An thì thứ

sử Giao Chỉ là Trương Tân và thái thú Giao Chỉ là Sĩ Nhiếp (năm thứ 8) xin đổi Giao Chỉ bộ làm Giao Châu.

Sách Archaeological Reseach in Indochina I, đã dẫn.

Thủy kinh chú, q. 36.

Ô Châu cận lục, số A. 263 của Thư viện Khoa học trung ương.

Tam quốc chí, Ngô thư, Sĩ Nhiếp truyện, Bộ Chất truyện, Lữ Đại truyện, Tôn Hưu truyện, Tôn Hạo truyện : Ngụy thư, Tam thiếu đế kỷ - Tấn thư, Đào Hoàng truyện.

Tấn thư, Đào Hoàng truyện.

Tấn thư, Địa lý chí chép lại rằng năm Hoàng Vũ thứ 5, nhà Ngô lấy ba quận Nam Hải, Thương Ngô, Quế Lâm làm Quảng Châu và bốn quận Giao Chỉ, https://thuviensach.vn

Nhật Nam, Cửu Chân, Hợp Phố làm Giao Châu; đến năm Vĩnh An thứ 7

chia lại Quảng Châu và Giao Châu cũng hể. Đặt theo Ngô thư.

Lâm Ấp ký chép rằng: “Cửa sông Chu Ngô phía trong thông với hồ Vô Lao. Suối Vô Lao thông với cửa sông Thọ Linh”. Cửa sông Chu Ngô là cửa Việt. Hồ Vô Lao là ở đâu? Bờ biển miền Quảng Bình và Quảng Trị xưa có những phá lớn cũng như bờ biển miền Thừa Thiên ngày nay. Hồ Vô Lao có thể là một trong những phá ấy. Huyện Vô Lao nhà Tấn, tách đất huyện Tỷ

Ảnh thì đặt hồ Vô Lao có thể ở vào miền nam Quảng Bình. Ở đấy hiện nay còn có phá Thạch Bàn, tức Hạc Hải, thuộc huyện Lệ Thủy.

Xem thêm bài “…Vấn đề nhà Tiền Lý” trong tạp chí Nghiên cứu lịch sử số

5 – 1963.

Tấn thư cũng chép thế.

Phong Châu trước là quận Tân Xương, sau đổi làm Hưng Châu, đời Khai Hoàng đổi làm Phong Châu đến năm Đại Nghiệp thứ 3 bổ Phong Châu gồm vào Giao Châu gọi là quận Giao Chỉ.

Bia này là do chính Lê Cốc tức Lê Ngọc dựng ở Bửu an đạo trưởng mà ông đã lập ở chỗ mình tự chọn làm sinh phần, tại địa phận làng Trường Xuân xã Đồng Minh huyện Đồng Sơn ngày nay. Cuốn bia còn rõ hàng chữ lạc khoản đề “Đại Nghiệp thập tứ niên”. Bia ấy chúng tôi phát hiện được ở đền thờ Lê Ngọc tại làng Trường Xuân, đã được Vụ Bảo tồn bảo tàng đem về bày ở

Viện Bảo tàng lịch sử. Đó là cái bia xưa nhất của nước ta. Đời Đại Nghiệp chỉ đến năm 13 là hết. Nhưng khi dựng bia này Lê Ngọc chưa biết Dạng Đế

đã bị giết và nhà Tùy đã đổ nên vẫn còn theo hiệu Đại Nghiệp.

Bài văn bia sao chép ở cuối đời Lê và những thần tích này chúng tôi đã biếu Thư viện khoa học trung ương.

Pelliot, “Deux itinéraires de Chine en Inde”, BEFEO, IV.

Pelliot, “Deux itinéraires de Chine en Inde”, BEFEO, IV.

Man thư, tác giả là thuộc viên của Thái Tập là kinh lược sử ở An Nam đô hộ phủ tự tử trong cuộc xâm lược của người Nam Chiếu.

Sách Thiền Uyển tập anh chép chuyện Từ Đạo Hạnh thử phép ném một cây gậy xuống sông Tô lịch ở cầu Yên Quyết (tức Cống Cót) thì thấy cây gậy trôi ngược dòng về phía cầu Tây dương (tức cầu Giấy), điều ấy chứng tỏ

https://thuviensach.vn

rằng nước sông Tô Lịch chảy từ sông Hồng vào, cho nên khi cái gậy trôi từ

cống Cót về cầu Giấy mới gọi là trôi ngược.

Phủ thành đô hộ chầu về phía Bắc, nhìn về kinh đô nhà Đường, chứ không phải như thành Thăng Long là kinh đô độc lập ngoảnh mặt về Nam.

H. Maspéro, “La frontier de I’ Annam et du Cambodge”, BEFEO, XVIII.

Sách Lịch triều hiến chương loại chí (Địa lý chí) của Phan Huy Chú cho Chi châu ở miền Hưng Hóa, Thanh Châu là miền Tuyên Quang, Võ Nga là miền Thái Nguyên. Võ An châu là miền Yên Bang tức Quảng Yên, không rõ ông căn cứ vào đâu. Sách Cương mục thì cho rằng châu Phúc Lộc là ở

đất Thanh Hóa.

H. Maspéro, trong bài “Le Protectorate géneral de I’Annam sous les Tang”, BEFEO, X, cũng nghiên cứu về địa lý lịch sử của An Nam đô hộ phủ ở đời Đường và cũng chỉ định vị trí của các châu huyện. Chúng tôi đã nghiên cứu vấn đề ấy lại, tựu trung có những chỗ chúng tôi đã kết luận tương tự với H.

Maspéro, nhưng cũng có chỗ ý kiến của chúng tôi khác. Để tránh rườm rà, chúng tôi chỉ trình bày ý kiến của chúng tôi, mà không nhắc lại ý kiến của H. Maspéro ở từng điểm. Duy về vấn đề vị trí của phủ thành Đô hộ có sự

đối chiếu những ý kiến khác nhau mà trong ấy có chỗ chúng tôi tán thành ý kiến của H. Maspéro thì chúng tôi đã đặc biệt nêu lên.

Sách Cương mục chép là Trương Xá.

La thành hay Đại La thành vốn chỉ là cái thành xây ở xung quanh. Cao Biền xây thành ở xung quanh phủ thành đô hộ: về sau người ta thường cho Đại La thành là tên của thành ấy, đó là một sự sai lầm, nhưng lâu ngày dùng đã quen, chính bài chiếu dời đô của Lý Công Uẩn cũng xem Đại La thành là tên của thành ấy.

H. Maspéro, “La géographie politique de I’ Annam sous lé Lý, les Trần et les Hồ”, BEFEO, XVI.

Hiện nay tỉnh Thái Nguyên còn có huyện Phú Lương ở phía nam tỉnh Bắc Cạn, nằm trên hữu ngạn sông Cầu. Sử nhà Tống chép rằng Quách Quỳ đem quân đến sông Phủ Lương. “Chỉ cách Giao Chỉ có một con sông”, mà theo sử nước ta thì Quách Quỳ đem quân đến sông Như Nguyệt. Sông Như

Nguyệt là sông Cầu, khúc chảy qua làng Như Nguyệt. Sử nhà Tống gọi https://thuviensach.vn

sông Phú Lương là chỉ sông Cầu, sông ấy chảy qua phủ Phú Lương của đời Lý, phủ ấy đại khái là cả miền trấn Thái Nguyên của đời Lê. Nhưng về sau tên sông Phú Lương lại được dùng để chỉ khúc sông Hồng ở gần Hà Nội.

Nguyên sử, An Nam truyện chép rằng khi Sài Thung tới Thăng Long năm 1278 thì quan Thái úy (chỉ Trần Nhân Tông) dẫn bách quan từ bờ sông Phú Lương (ở đây chép chữ lương là rường chứ không phải lương là lành) ra mời Sài Thung vào quân, và chép rằng năm 1285 Ô Mã Nhi thua trận trên sông Phú Lương. Ở đây thì sông Phú Lương lại chỉ sông Hồng mà sử nước ta trước còn gọi là Lô Giang, nhưng về sau cũng theo sách Trung Quốc mà gọi là Phú Lương giang. H. Maspéro (BEFEO, XVI) và ông Hoàng Xuân Hãn (Lý Thường Kiệt II, Ch. X) đã nêu lên sự sai lầm ấy.

Toàn thư (q. 2) chép rằng năm 1036 đổi Hoan châu làm châu Nghệ An, Việt sử lược (q. 2) chép rằng năm 1101 đổi Hoan châu làm phủ Nghệ An, như

thế có nghĩa rằng năm 1101 thăng châu Nghệ An làm phủ Nghệ An.

Để chỉ vị trí ngày nay của các châu chép trong Việt sử lược và Toàn thư, chúng tôi phần nhiều bằng cứ vào lời của sách Cương mục (Tb, q. 2, 3, 4, 5).

Năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 11. Xem Cương mục, Chb. q. 6, 21; Lịch triều hiến chương loại chí, Dư địa chí.

Gần đây Viện Sử học có nhận được bản sao một cái mộc bài người ta mới đào được ở xã Thụy Khúc huyện Thụy Anh tỉnh Thái Bình, có lẽ mộc bài dùng làm tiêu chí của ruộng, trong ấy có những chữ Thiên Trường Long Hưng phủ an phủ sứ ty, thuộc đời Thiệu Long (năm 12). Điều ấy chứng tỏ

rằng Thiên Trường và Long Hưng trước kia là hai lộ hay phủ bấy giờ đã được gộp làm một phủ mà chỉ đặt một an phủ sứ ty.

Cương mục, Chb. q. 11, tờ 28a.

Cương mục, Chb. q. 10, 46b, 50b

Thành Thuận Châu là ở địa điểm Cổ thành huyện Triệu Phong tỉnh Quảng Trị; thành Hóa Châu là ở địa điểm Cổ thành huyện Quảng Điền tỉnh Thừa Thiên.

Cương mục chép là Tân Yên, nhưng có lẽ là Tân Hưng vì đến năm Vĩnh Lộc thứ 5 nhà Minh mới đổi phủ Tân Hưng làm phủ Tân Yên.

https://thuviensach.vn

Trong sách An Nam sử nghiên cứu I, Sơn Bản Đạt Lang có nghiên cứu kỹ

về vị trí các phủ châu huyện nước ta trong thời kỳ thuộc Minh. Những tài liệu căn bản mà ông dùng là sách Đại Nam nhất thống chí và tập bản đồ

1/100. 000, đó cũng là những tài liệu chúng tôi dùng. Có những điều rất thông thường mà ai dùng tài liệu ấy cũng có thể nhận định được, cho nên giữa những nhận định của ông và những nhận định của chúng tôi cố nhiên là có những chỗ giống nhau, nhưng cũng không phải là ít chỗ khác nhau. Ở

đây chúng tôi chỉ nêu lên những điểm tương đồng mà chúng tôi cho là nhận định độc đáo của Sơn Bản Đạt Lang và những điểm khác nhau chúng tôi thấy cần phải thảo luận, còn những điểm thông thường thì xin miễn nhắc ý kiến của Sơn Bản Đạt Lang để khỏi rườm rà vô ích.

Danh sách của sách Thiên hạ quận quốc về việc đổi tên phủ, châu, huyện không viết đến sự đổi tên huyện Đông Quan làm huyện Cổ Lan. Chúng tôi bằng vào Nhất thống chí mà chép tên huyện Đông Quan.

Do An nam sử nghiên cứu 1 dẫn.

Theo sự lệ thuộc ở đời thuộc Minh thì châu Yên Bang lệ vào phủ Tân Hưng. Ở đây chúng tôi theo tình hình đời Trần mà tách Yên Bang ra làm một lộ, tức lộ Hải Đông của đời Trần.

Sơn Bản Đại Lang, An Nam mậu dịch cảng Vân Đồn.

Trong danh sách phủ châu huyện của nhà Minh đã có huyện Tập Yên thuộc châu Tĩnh Yên phủ Tân Yên, lại có huyện Tân Yên thuộc phủ Lạng Sơn.

Xem vị trí của hai huyện Tân Yên ấy thì thấy khác nhau. Huyện Tân Yên phủ Lạng Sơn năm Vĩnh Lạc 13 bị gồm vào huyện Đơn Ba thì phải là ở về

phía đông nam Lộc châu, mà huyện Tân Yên thuộc phủ Tân Yên thì chính là huyện Tiên Yên tỉnh Hải Ninh ngày nay. Chúng tôi đóan rằng đời Trần có lẽ chỉ có một huyện Tân Yên thuộc lộ Yên Bang, nhà Minh tách ra đặt một huyện Tân Yên thứ hai cho lệ vào phủ Lạng Sơn, rồi đến năm Vĩnh Lạc thứ

13 lại bỏ mà gồm nó vào huyện Đơn Ba.

Có lẽ ta gọi là Chi Lăng mà người Minh gọi là Kê Lăng, vì theo tiếng Trung Quốc hai chữa Kê và Chi gần như đồng âm. Tên huyện ở đời Trần có thể

cũng là Chi Lăng, nhưng vì chưa có chứng cứ chính xác nên chúng tôi vẫn để tên Kê Lăng theo danh sách của nhà Minh.

https://thuviensach.vn

An Nam chí [nguyên] (q.2) chép ngạch phú cống năm Vĩnh Lạc thứ 15 đã chép một cách giữ thể diện rằng: “Nay trừ một phủ Thăng Hoa, nhân dân chưa phục nghiệp”. Sách Hoàng Minh thực lục là do sách An Nam sử

nghiên cứu 1 của Sơn Bản Đại Lang dẫn.

Do An Nam sử nghiên cứu 1 dẫn.

Gần đây người ta gọi là Hiệp Sơn.

Sau khi nhượng đất ở miền sông Soi Rạp và cửa Soi Rạp cho chúa Nguyễn, người Chân Lạp ở đây rút về miền biên giới Việt Miên ở khoảng phía bắc tỉnh Định Tường đời sau, vẫn giữ tên quê cũ của họ là Soi Rạp.

Xem “Essai d’histoire des populations montaguardes du Sud - Annam jusqu’en 1945” của Bu-rốt (B. Bouroute), trong B S E I, premier trimester, 1955; Phủ man tạp lục, của Nguyễn Tấn.

Bắt đầu gọi là Bắc Kỳ thập tam tỉnh là từ năm Minh Mệnh thứ 15 (xem Minh đô sử, q. 85, tập 37, mục “Hà Nội”).

Pelliot. “Les deux itinéraires de Chine en Inde”, BEFEO.IV.

Maspéro, Le Royaame da Champa.

Từ trước người ta đều giải thích việc này là Lê Hoàn cho đào kênh từ Đan Nê đến sông Bà Hòa. Nhưng xét địa thế, từ Đan Nê ở Yên Định đến Bà Hòa ở phía nam huyện Tĩnh Gia nhiều núi non cách trở, không thể có đường kênh được. Tưởng nên hiểu là Lê Hoàn thấy đường bộ từ Đan Nê đến phía nam Tĩnh Gia đường đi vất vả nên sai đào kênh tục gọi là sông Nhà Lê để

có thể từ sông Đáy đi luôn đường sông mà vào Nghệ An được. Trong các tác phẩm trước, chúng tôi cũng phạm sai lầm ấy.

Toàn thư, q.1.

Cương mục dẫn Đại Thanh nhất thống chí nói rằng thành Phật Thệ ở xã Nguyệt Biều, huyện Hương Thủy, phủ Thừa Thiên là sai. Nhất thống chí của ta chép rằng phế thành Chá Bàn là ở khoảng giữa hai huyện Tuy Viễn và Phù Cát, là đô thành xưa của Chiêm Thành.

Cương mục chú rằng núi Ma Cô tức là núi Lễ Đễ, ở ngoài biển thuộc huyện Kỳ Anh. Nhưng Nhất thống chí (Quảng Bình) lại chép núi Lễ Đễ, tức núi Ma Cô, là ở phía bắc huyện Bố Trạch tỉnh Quảng Bình. Xét Lý Thái Tông đi đánh Chiêm Thành đến núi Ma Cô rồi đến vụng Hà Não mà chúng tôi https://thuviensach.vn

đoán là vụng Chúa thì núi Ma Cô ở ngoài biển phía nam huyện Kỳ Anh là đúng, có lẽ là Mũi Don hay hòn Sơn Dương ở phía nam cửa Khẩu huyện Kỳ Anh. Vụng Hà Não, Việt sử lược chép là Truy Loan, tức vụng Truy, chúng tôi đoán là vụng Chúa, tức Tự Loan.

Phủ biên tạp lục chép rằng bãi biển cửa Nhật Lệ đến cửa Minh Linh tức cửa Tùng, là Đại trường sa, từ cửa Việt đến cửa Tư Dung là Tiểu trường sa.

Hoàng Xuân Hãn, Lý Thường Kiệt I.

Hoàng Xuân Hãn, Lý Thường Kiệt I.

Xem thêm G.Mapéro, Le royanme de Champa.

G.Mapéro, L’empire Khmer, Pnom-Penh, 1904. A. Leelere, Histolre du Combodge, Paris 1914.

Theo L’empire Khmer, G. Mát-pê-rô cho rằng vì việc tranh lập, con vua nước Chân Lạp cầu cứu với chúa Nguyễn, chúa Nguyễn nhân cơ hội ấy phát binh đánh Chân Lạp. Đó là lần đầu tiên chúa Nguyễn lợi dụng cuộc nội tranh của vương thất Chân Lạp.

Đại Nam thực lục tiền biên, q. 4.

Theo tài liệu Việt Nam, Đại Nam thực lục tiền biên, q. 5. L’empire Khmer, G. Maspéro thì chép thế thứ các vua Chân Lạp hơi khác.

Xem Phủ biên tạp lục, q. 1 ; Đại Nam thực lục tiền biên, q. 7; Đại Nam Việt truyện chinh biên sơ tập, q. 31 ; Gia Định Thông Chí. P.Boudet, “La conquête de la Cochinchine par les Nguyễn et les émigrés chinois” BEFEO.

XLII.

Khâm châu chỉ của Trung Quốc thì chép rằng: “Nhà Mạc xin trả lại những đất họ đã lấn của nội địa. Bèn sai đô chỉ huy sứ là Vương Tướng phân định cương giới, dựng mốc đá và thề, động Kim Lặc lấy sông Đàm Lân làm giới hạn, động Liễu Cát lấy sông Mang Khê làm giới hạn, động Tư Lẫm (sử ta chép là Tư Phù) lấy sông Tam Kỳ làm giới hạn, động Cổ Sâm lấy sông Cổ

Sâm làm giới hạn”.

Mười châu: Tức là mười châu đất Quảng Nguyên mà nước Nam Hán trước kia đã phong cho Nùng Dân Phú làm thủ lĩnh.

Hoàng Xuân Hãn, Lý Thường Kiệt 1.

https://thuviensach.vn

Châu Vỵ Long: Toàn thư chép rằng: năm trước [1012] người Man vượt qua Đồng Trụ, đến bến Kim Hoa để buôn bán với châu Vỵ Long. Vua sai người đến bắt người Man và hơn sáu vạn con ngựa. Đến nay châu Vỵ Long làm phản, phụ vào người Man, vua thân chinh đánh dẹp. Toàn thư lại chép rằng năm 1014, tướng Man là Dương Trừng Húc và Đoàn Kinh Chi đem hai mươi vạn người vào cướp, đóng ở bến Kim Hoa, sắp đặt lại quân dinh gọi là trại Ngũ Hoa. Châu mục châu Bình Lâm là Hoàng An Vinh làm tờ tâu lên. Vua sai Dực Thành vương đi đánh dẹp. Theo Cương mục chú thì châu Bình Lâm là ở miền huyện Quảng Nguyên tỉnh Cao Bằng, tức bến Kim Hoa cũng ở miền ấy. Cũng theo Cương mục chú thì châu Vỵ Long thời thuộc Minh đổi làm châu Đại Man, là đất huyện Chiêm Hóa tỉnh Tuyên Quang ngày nay.

Châu Định Nguyên: Toàn thư (bản, q.2) chép rằng vua thân chinh châu Định Nguyên, tháng 8 xuất quân, đến Đăng châu thì Đào thị dâng con gái, vua nạp làm phi; ngày 17 đến Định châu, Đăng châu nay là miền Phú Thọ, do đó ông Hoàng Xuân Hãn (Lý Thường Kiệt 1) đánh Định châu là ở miền Yên Bái. Văn Uyên: nay là huyện Văn Uyên tỉnh Lạng Sơn. Đô Kim: nay là huyện Hàm Uyên tỉnh Tuyên Quang. Thường Tân: có lẽ cũng thuộc miền Tuyên Quang Hà Giang, không rõ ở đâu. Bình Nguyên: đời Lê đổi lại làm Vỵ Xuyên, nay là huyện Vỵ Xuyên tỉnh Hà Giang.

Quảng Nguyên: đời Lê đổi làm Quảng Uyên, tương đương với miền các huyện Quảng Uyên, Phúc Hòa và Thạch An tỉnh Cao Bằng ngày nay.

Na Lữ: Nhất thống chí (Cao Bằng) chép rằng ở phía tây huyện Thạch Lâm, trong núi phường Na Lữ còn có thành đất chân xây bằng đá. Nùng Tồn Phúc hẳn là giữ thành ấy. Na Lữ ở phía Tây thị trấn Cao Bằng.

Đại Lý: Đời Đường người Nam Chiếu dựng nước ở miền Vân Nam gọi là nước Đại Mông, kinh đô là thành Thư Dương, tức huyện Đại Lý ngày nay; sau đổi làm nước Đại Lễ; đến đời Ngũ đại do Đoàn Tư Bình chiếm, lại đổi là nước Đại Lý.

Qui Hóa châu, Thuận An châu: Trung Quốc địa danh đại từ điển nói rằng châu Qui Hóa đời Tống trị sở ở tại huyện Nghi Sơn tỉnh Quảng Tây. Nhà Tống đặt chân ấy với đất Vật Dương do Nùng Trí Hội nộp, mà châu Thuận https://thuviensach.vn

An thì nhà Tống đặt tên với đất Vật Ác do Nùng Tôn Đản nộp và các đất Lôi Hỏa, Kế Thành, Ôn Nhuận. Theo lời tri châu Ung Châu là Lưu Sở thì khi Lưu Kỹ nộp Quảng Nguyên cho Tống (1076-1077), nhà Tống lấy châu Thông Nông cho Trí Hội; đất Thông Nông là đất tách ở Quảng Nguyên ra tất phải ở sát với châu Qui Hóa mà Trí Hội đã được coi. Hiện nay ở phía tây Cao Bằng còn có làng và tổng Thông Nông. Việt sử lược chép rằng khi Nùng Trí Cao khởi nghĩa thì lấy đất Vật Dương thuộc châu An Đức. Hiện còn có địa điểm An Đức ở phía tây châu Qui Thuận của Trung Quốc. Đất Lôi Hỏa (hay Hỏa Động, theo Tư trị thông giám trường biên) thì không còn tên, nhưng có Hỏa Động ở phía nam Tĩnh An là trị sở châu Qui Thuận, có thể đó là Hỏa Động đời Tống. Vả chăng theo lời tâu của tri châu Quế châu là Hùng Bản thì “các châu Qui Hóa Thuận An là đất cổ họng của Hữu Giang, chế ngự các đường trọng yêu đi các nước Giao Chỉ Đại Lý”. Như

thế thì hai châu ấy tất là ở về châu Qui Thuận tỉnh Quảng Tây ngày nay. Có thể tên Qui Thuận là do hai tên Qui Hóa và Thuận An hợp lại mà thành.

Tóm tắt những luận chứng của ông Hoàng Xuân Hãn như trên, chúng tôi tán thành ý kiến cho rằng đất Vật Dương, Vật Ác là một dải đất phía bắc biên thùy huyện Thạch Lâm, tức phần tây bắc tỉnh Cao Bằng ngày nay.

Do Phương Đình dẫn.

Sự xác minh đường biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc do nước Pháp và nước Trung Hoa tiến hành sau Hòa ước Thiên Tân năm 1885 không thay đổi gì về tình hình biên giới của hai nước ở phía này..

Do Phương Đình dẫn.

Sau khi thực dân Pháp đã xâm lược nước ta, đã từng xảy ra cuộc tranh chấp biên giới giữa nước Pháp và nước Xiêm. Nước Xiêm muốn nhân cơ hội nước ta suy vong mà lấn chiếm miền đất Ai Lao thần phục nước ta từ đời Minh Mệnh. Nhưng nước Pháp, một mặt mượn cớ rằng những đất ấy vốn là của đất nước Việt Nam, một mặt sai phái đoàn Pa-vi (Pavie) đi dụ dỗ các tù trưởng người Ai Lao, đã buộc nước Xiêm phải ký hiệp ước năm 1893 nhận từ bỏ những đất Ai Lao ở hữu ngạn sông Mê Kông cho Pháp chiếm lãnh.

Nước Pháp bèn đem đất các phủ Trấn Nam ở phía tây Thanh Hóa, các phủ

Lạc Biên, Trấn Ninh, Trấn Biên, Trấn Định, Trấn Tĩnh ở phía tây Nghệ An https://thuviensach.vn

cùng chín châu thuộc đạo Cam Lộ cho vào khu vực Hạ Lào mà họ đã tổ

chức với những đất khác đã chiếm được của Ai Lao.

“La frontière de l’Annam et du Cambodge du VIIIe au XVe siècle”, BEFEO, XVIII.

Do Pen-li-ô dẫn trong bài “Hai lộ trình từ Trung Quốc sang Ấn Độ”, BEFEO IV.

Eric Seidenfaden “Complément à Pinventaire descriptif des monument du Cambodge pour les quatre provinces du Siam oriental, BEFEO, XXII, tr.56.

Hoàng Thịnh Chương, Văn Đan Quốc, Lão qua lịch sử địa lý tân thám, trong Nghiên cứu lịch sử số 5, 1962.

Về đường tiến quân của quân Nguyên, sách Việt sử thông giám cương mục, tham khảo Nguyên sử nên chép kỹ hơn Toàn thư, nhưng vì đặt sai vị trí các đèo ải nên chép sai cả, chúng tôi không dẫn.

Duy có một điểm không đúng là núi Châu Cốc, tức Hang Son, không ở trên dòng sông này mà chính ở tả ngạn dòng sông Thủ Chân trong địa phận huyện Đông Triều kia. Đó có thể là một điểm sai lầm của các tác giả.

Điểm này sai, vì Trúc Động thực tế lại ở trên nhánh chép là nhánh thứ hai ở

dưới này kia.

Nếu sông Bạch Đằng ở vị trí như ngày nay thì phải nói: trên tiếp sông Giáp Giang (sông Đá Bạc) rồi hợp với sông Đô Lý (sông Giá) mà ra biển.

Trước khi người ta đắp con đê giữ nước sông Chanh ở trong lòng nhỏ (năm 1925) thì những khi nước lớn, nước sông vẫn tràn ngập cả bãi sú ở bến sông.

Chúng tôi chỉ xin tóm tắt ức thuyết về sự thành lập Hồ Tây; xưa kia sông Hồng chảy theo khúc ngày nay đã trở thành Hồ Tây mà sao sông Đuống là dòng chính. Về sau sông Hồng đương chảy từ Tây sang Đông lại xói đất mà cho một phần lớn nước chảy về phía đông nam, do đó nước không vào khúc Hồ Tây nữa, mà những đất xói ở phía đông các làng Phú Gia, Phú Thọ thì bị kéo về phía đông nam mà thành hai bãi cát đóng hai cửa của khúc Hồ

Tây, thành hai làng Quảng Bá và Nghi Tàm. Nước sông Hồng do đó không chảy từ khúc Hồ Tây sang sông Đuống nữa, đồng thời phù sa đọng lại đã làm thành bãi cát đóng cửa sông Đuống. Muốn cho sông Đuống vẫn thông https://thuviensach.vn

được, người ta đã phải đào một khúc ở đầu, từ Xuân Canh đến Đông Ngàn (xem ý kiến của ông Nguyễn Thiệu Lâu về sự thành lập Hồ Tây ở bài “Địa lý lịch sử miền Hà Nội” trong tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 17, 1960).

Sách Lĩnh Nam trích quái thuộc đời Trần chép truyện Rùa vàng, đã gọi sông Thiên Đức là Tiểu Giang, tức sông nhỏ.

Theo các thi nhân đời Trần mô tả thì sông Bạch Đằng ấy bấy giờ quả là một nơi hùng tráng hiểm yếu thực. Bài phú Bạch Đằng giang của Trương Hán Siêu có những câu: “Tiếp kềnh ba ư vô tế, trảm diên vĩ chi tương mâu.

Thủy thiên nhất sắc, phong cảnh tam thu. Chữ định kỷ lô, sắc sắc sưu sưu”

(Trong bát ngát nổi sóng kềnh, ngọn sóng bạc như đuôi diều vấn vít. Nước trời một bức, phong cảnh ba thu. Lau bãi sậy ghềnh, vi vu sào sạt). Bài thơ

Bạch Đằng giang của Trần Minh Tôn có câu: “Giang thủy đinh hàm tà nhật ảnh, Thác nghi chiến huyết vị tằng can” (Mặt nước mênh mông chiều chiếu bóng, nghĩa là chiến huyết vẫn chưa khô).

Ch. B. Maybon, Histoire moderne du pays d’Annam, Appendice I: “La Riviève du Tonkin,” Paris, 1919.

Những cọc phát hiện ở tả ngạn sông Giá có lẽ cũng như những cọc ở Gia Đước đều là công sự hỗ trợ cho công sự chính là cọc đóng ngang sông Bạch Đằng. Về những cọc ở Đền Công và Vạn Muối thì chúng tôi chưa biết rõ vị

trí nên không có ý kiến.

Tức Ngô Thời Sỹ

Kéo. (BT)

Bắp đùi. (BT)

Khoảng giữa thế kỷ. (BT)

Trịnh Bồng là con cả Uy Nam vương, thuộc về ngành trưởng.

Tướng của Nguyễn Hữu Chỉnh.

Trịnh Bồng.

Chỗ mọi người đều nghe, thấy. (BT)

Khóm. (BT)

Dòng chữ viết nhỏ đề tên họ và ngày tháng ở trên các bức họa hay các bức đối trướng. (BT)

https://thuviensach.vn

Bầu rượu khi về nên gượng uống. Tờ mây lúc rảnh chớ năng coi Bông hoa trong động còn tươi mãi, Dòng nước vòng trần luống chảy xuôi!

Bài này nguyên có tên là Tiên tử tống Lưu Nguyễn xuất động. (BT) Trong động cát xanh trời đất lạ, Bên cây lá thắm, tháng ngày dài. Dưới hoa ước có ai ra đó, Để chó nhà tiên khỏi sủa người.

Tiên tử tống Lưu Nguyễn xuất động. (BT)

Ở đây ý nhắc đến bài Lưu Nguyễn động trung ngộ tiên tử. (BT) Lấy vợ khác, sau khi vợ trước chết.

Nhất.

Nhị.

Tháng thứ hai của mùa xuân. (BT)

Tức “cửa thành bị cháy, tai họa lây cả cá”, ý nói tới những tai họa do bên ngoài đưa đến một cách oan uổng. (BT)

Lòi ra, trồi ra. (BT)

'Dân tộc ta vốn dòng dõi rồng tiên. Ruộng đất ta phì nhiêu, dài mấy trăm muôn dặm, đầy những núi non linh tú. Kể từ Hồng Bàng lập quốc tế đến giờ, lịch sử truyền nối hơn 4.000 năm, trải qua các triều đại Kinh Dương Vương, Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành, Lý, Trần, Hậu Lê rồi đến bản triều Nguyễn thị, mỗi đời kế tiếp mở mang bờ cõi thêm to, điểm tô non sông thêm đẹp. Phải biết tổ tiên ta đã tốn bao nhiêu thông minh, bày tỏ biết bao nhiêu thông minh, bày tỏ biết bao nhiêu nghị lực, hy sinh biết bao nhiêu máu thịt, mới xây dựng lên được giang sơn gấm vóc này để lại chúng ta.'

Bốn bề.

Rọi.

Chằng chịt.

Chim đỗ quyên, chim quốc.

Vầng.

Mưa bụi, mưa phùn.

Dứt, yên tĩnh.

Chùa Ứng Tâm ở làng Cổ Thấp, huyện Đông Ngạn, phủ Từ Sơn, thuộc tỉnh Bắc Ninh, bây giờ ở làng Đình Bảng, là nơi thờ nhà Lý. (*) Nhuộm.

https://thuviensach.vn

Hăm hở.

Kết tử thọ thai.

Ô uế.

Giữ ở lại, chứa chấp.

Ý nói chỉ có một manh áo mỏng.

Ý nói chân đất bước thấp bước cao chậm chạp.

Mang thai.

(Hoặc khúc nhôi): nỗi niềm khó nói, đầu đuôi sự việc.

Tức lẻ loi, vợ chồng mất đi một người.

Ngắn ngủi.

(hay méc): mách lẻo.

Lưu đầy 3 ngàn dặm.

Mách lẻo.

Gắn chặt, sâu đậm.

Từ dùng cuối câu như muốn thuyết phục người nghe.

Khâu từng mũi một.

Miệng lưỡi thế gian.

Chần chừ, do dự, không dứt khoát, không quyết tâm.

Gò đất.

Nồng nặc.

Đồ đựng bằng gốm hình trụ tròn, có nắp đậy.

Lè.

Quay lại, xoay lại.

Với.

Xông tới, tiến thẳng đến.

Bén bảng.

Bọn trẻ con.

Xoay, quay.

Chấm gáy, dài kín gáy.

Nhấc.

Vích đốc: (ngồi hoặc nằm) bắt chéo chân, dáng điệu trịch thượng.

Ý cả câu là biết cái này mà không biết cái kia.

https://thuviensach.vn

Tiếng vật nặng rơi.

Luồn.

Tránh.

Điện chớp.

Ghim.

Cơn giận.

Trải.

Bới móc.

Cô độc một mình.

Đưa người chết đến nơi chôn cất.

Bày đặt, xếp đặt.

Hầu gái.

Lượt bượt.

Từ tự xưng thân mật với người vai dưới.

Tái mét, tái le tái lét.

Xắn.

Hợp ý.

Không nơi nương tựa.

Ý là không nỡ khoanh tay đứng nhìn.

Xuôi tình.

Chọn ngày.

Vợ chồng.

Rụt rè.

(hay nói cả dọc) Nói một hồi.

Hồ là cái cung, thỉ là mũi tên, ý chỉ chí nam nhi.

Biến âm của “đã”.

Cát nhật, ngày tốt.

Chiều.

(hay chun) chui.

(Lông, tóc, vây) dựng ngược lên, sẵn sàng đánh trả.

Bắt bồi thường.

Cúng tổ tiên.

https://thuviensach.vn

Ý nói ở chỗ an nhàn.

Ít ỏi.

Nói tốt, nói hay.

(hay Bảng hổ) Bảng vẽ hình con hổ dùng nêu tên những người đỗ Cử nhân, thời phong kiến.

Thẹn thùng.

Vầng.

Giữ gìn, chăm lo cho cha.

Dùng dằng, lưỡng lự.

Siêu phàm thoát tục.

Mê mải.

Túi bụi.

Khoan dung, tha thứ.

Té nhào, ngã nhào.

Tởm.

Đen thùi lùi, đen lùi lũi.

Hoa lệ.

Khăn xanh.

Mài răng nghiến lợi.

Nữa là.

Chớ có.

(từ cũ) Lắng tai, dỏng tai.

Bất chấp kỷ cương, xem thường phép tắc.

Cặp.

Trói trật cánh khuỷu.

Tránh.

Vô tội.

Nửa vui nửa buồn.

Giận lẫy, giận dỗi.

(cũng gọi là sạt sành, vạc sành hoặc nhạc sành): con muồm muỗm.

Lấy đi mau lẹ

Căm tức.

https://thuviensach.vn

Lững thững.

Ngắm nghía.

(hay chờm) chồm dậy.

Từng người.

(hay chấp nhất): chê trách những chuyện nhỏ mọn, không đáng.

Dáo dác.

Son.

Chân mày.

Bụi tuôn gió cuốn.

Cất bước.

Té xỉu.

Đều do.

Phảng phất.

Vật vã.

Hãy, nên.

Lỗ chỗ.

Đầu vấn khăn nâu.

Chia tay.

Dáo dác.

Sắm ghe.

Bất kể.

Mặc kệ, để cho tùy ý.

Băm đầu.

(hay chộn rộn) nhốn nháo, lộn xộn.

Phanh ngực.

Quăn tít.

xỉ tiết.

Tươi tắn, thoải mái trong lòng.

Lòa xòa.

Mái chèo ngắn.

Cấp tốc.

Chìm nghỉm.

https://thuviensach.vn

Giết chết.

Bỗng nhiên.

Núi sông cách trở.

Quá giang.

Chỗ thủng.

Hẳn hoi.

Để lộ, tiết lộ.

Đường nhỏ.

Thấp thỏi ti tiện, thấp kém ti tiện.

Ức hiếp.

Thong dong.

Với.

Lam lũ.

Xoay xở.

Có vẻ như.

Xô, đẩy.

Bung cả mảng, rời cả mảng.

Cô bất địch chúng, ít khó chống lại nhiều.

Trọc phú.

(hay phớn phở): rạng rỡ, vui sướng.

Rề rà, chậm trễ.

Hắc Tòng Lâm.

Đụi.

Tất nhiên.

Dò bẫy.

Vùa: đồ chứa, hình giống cái chén. Mủng vùa, vật dụng thời xưa dùng múc nước, được làm từ phân nửa cái gáo dừa.

Dàn nhạc.

Bài trí.

Hoàn thuốc.

(hay đãy): túi bằng vải, đựng đồ mang đi đường.

Bẽn lẽn.

https://thuviensach.vn

Khâu từng mũi qua nhiều lớp để làm cho chắc. Ý ở đây là ghép lá để múc nước.

Đu đủ.

Biến âm của đã.

Tiết lộ.

Dừng bước.

Từng đoạn từng hồi.

Coi thường, xem thường.

Chống nạnh.

Tài sơ học thiển.

Mãi.

Máu nhuộm.

Mậu Tuất

Tiên phong.

Diệt hang ổ.

Hun đúc.

Dớn dác.

Tinh thông.

Trừ tặc.

Ham sống sợ chết.

Lục tục.

Mưa rào.

Bấm quẻ.

(từ cũ) Cánh quân bên phải.

Dong.

(hay bồ cắt) Loài chim dữ, bay rất nhanh.

(hay ngạc ngư) Cá sấu.

Từng người.

Đánh trống, đội đơn.

Thì thầm nhỏ to.

Bài báng, bài bác.

Biếng nhác, trễ nải.

https://thuviensach.vn

(từ cũ) Loạn.

Tại, ở.

Huýt sáo gió.

Cành cây có nhiều nhánh nhỏ.

Đen trũi, đen nhẻm.

(hay xà niêng) Là từ để chỉ một sinh vật huyền thoại lưu truyền phổ biến ở

các tỉnh Tây Nguyên, Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Thường xà niên được kể

là người đi lạc trong rừng lâu ngày nên biến thành vượn.

Có mắt không tròng.

Dạ xoa.

Vơ hết.

Thua đậm.

Lưng voi.

Hung hăng.

Khí giới.

Đại thụ.

Tại đây.

Trực sẵn, khi cần thiết là hành động.

Canh gác.

Bầu bạn.

Khải hoàn.

Khốn đốn.

(từ cũ) Sửa chữa lỗi lầm.

Về ẩn cư.

Thếp vàng.

Hoa sầu liễu úa.

Chặn, chận.

Phôi pha.

Phôi pha.

Dà: cây có vỏ màu nâu đỏ, dùng để nhuộm vải. Đồ dà tức áo nâu sồng, ý chỉ người tu hành.

Nói pha trò.

https://thuviensach.vn

Rầu rầu.

(hay bơi bn lang tịch) Mm chn ngổn ngang. Ý chỉ từng chn tạc chn th với nhau.

Tiền hậu bất nhất.

Thọ phạt.

Thoi đưa điện chớp.

Chênh bóng, chếch bóng.

Dìu đỡ.

Dục dặc: dùng dằng, lưỡng lự.

Nút.

Đèn đuốc.

Tuông: xông bừa tới.

Giông.

Mang theo.

Dây cương.

Ban tặng, ban cho.

Đơm.

Tình cờ.

Hung cát, tốt xấu.

Tương lai, mai sau.

Không nề hà.

Huống hồ, huống chi, hơn nữa.

Cà nhắc.

Lâm râm.

Cáu bẩn, ghét bẩn.

Câu liêm: dao quắm hình lưỡi liềm lắp vào cán dài.

Củi, gỗ, cành khô.

Vít.

Réo rắt.

Thẹn thùng.

Nồng nàn.

Héo hon.

https://thuviensach.vn

Thư thả, trì hoãn.

Kiêng nể.

Lườm nguýt.

Lơ đễnh.

Trách mắng, quở mắng.

Thỏa thuê.

Giòn giã.

Nóng vội.

Bờm xờm, rối bù.

Duyên vợ chồng khăng khít.

Yokohama thủ phủ tỉnh Kanagawa của Nhật Bản. (BT) * Tất cả chú thích đề BT trong sách này là của người biên tập.

Người Nhữ Nam thời Đông Hán. (BT)

Lựu đạn. (BT)

Tòa án do thực dân Pháp lập ra để xét xử các vụ án chính trị.

Phong trào quần chúng do các nho sĩ lãnh đạo. (BT) Kỳ Ngoại hầu Cường Để (畿外侯彊柢; 1882-1951), Ông tên thật là Nguyễn Phúc Đan (阮福單), Hoàng thân triều Nguyễn (cháu năm đời của Nguyễn Phúc Cảnh), và là một nhà cách mạng Việt Nam vào đầu thế kỷ

XX. (BT)

Pyotr I: tiếng Anh là Peter I hay tiếng Pháp là Pierre I (sinh 10 tháng Sáu năm 1672 tại Moskva – mất 8 tháng Hai năm 1725 tại Sankt-Peterburg) là Sa hoàng của nước Nga cũ và sau đó là Hoàng đế của Đế quốc Nga (từ năm 1721). Ông được tôn là Pyotr Đại đế (hay Pierre Đại đế, Pi-e Đại đế, tiếng Nga: Пётр Великий, Pyotr Velikiy). Ông được xem là một trong những nhà cải cách kiệt xuất trong lịch sử Nga. (BT)

Nước Tần.

Sẵn sàng bỏ tiền của giúp đỡ người khác. (BT)

Nghĩa là: xui khiến nên (từ cũ), giống như run rủi. (BT) Washington.

(Từ cũ) Mật thám. (BT)

Biết mình biết người.

https://thuviensach.vn

Số còn lại

Thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Battambang, Campuchia.

Tòa án do thực dân Pháp lập ra để xét xử các vụ án chính trị.

Giam, không cho ra ngoài.

Tức lưu đày.

Chỉ kẻ làm mật thám cho quân thù để hại đồng loại. (BT) Trốn, bỏ trốn. (BT)

Singapore. (BT)

Rầm rộ. (BT)

Người làm chứng. (BT)

Em ruột. (BT)

Không ngờ được, không liệu trước. (BT)

Bình thản, bình tĩnh như thường. (BT)

Quảng Châu Loan (chữ Hán: 廣州灣; tiếng Pháp: Kouang-Tchéou-Wan hay Kouang-Tchéou-Ouan) là một vùng đất ở miền nam Trung Hoa, ven bờ

đông bán đảo Lôi Châu, thuộc tỉnh Quảng Đông. Khu vực này từ năm 1898

là nhượng địa tô giới của Pháp ký với nhà Thanh hạn kỳ 99 năm nhưng đến năm 1946 thì đã hoàn lại Chính phủ Trung Hoa. Nay vùng đất này thuộc Trạm Giang, tỉnh Quảng Đông. (BT)

Tương truyền người bị hổ ăn thịt, cái hồn vẫn phải theo đuổi hổ, rình mò run rủi làm sao, có người khác cho hổ ăn, bấy giờ mình mới được siêu thoát. Đến lượt hồn sau cũng thế. Người ta gọi cái hồn đi bắt mồi cho hổ

như thế là trành. Nhân đấy thành ra danh từ chỉ tỏ như kẻ làm mật thám cho quân thù để hại đồng loại.

Kết án vắng mặt. (BT)

Hay còn gọi là vả là đại từ chỉ người đàn ông mình coi thường. (BT) Cơ quan mật thám của Pháp, thời thực dân. (BT)

Đày người có tội đi xa. (BT)

Tứ hung: Nhất Đạc, nhì Ke, tam Ma, tứ Bích tức là Darles, Ec kert, Delamarre, và Bride, bốn vị công sứ bạo ngược xứ Bắc. Bà con ta gọi là tứ

hung và xếp thành một câu ca dao.

Tức làu thông, thuộc làu. Ở đây ý của tác giả là thông thạo tiếng Việt. (Bt) https://thuviensach.vn

Việc vất vả mà người tù phải làm dưới sự kiểm soát của lính, thời thực dân.

Kính yêu, cảm mến. (BT)

(Từ cũ) điện báo, đánh điện. (BT)

Năm 1913, khâm sứ Huế là Mahet tự tiện đào mả vua Tự Đức, vì nghe nói mả vua chôn theo rất nhiều bạc vàng châu báu. Muốn trốn tránh trách nhiệm, Mahet làm giấy bảo các cụ thượng bên bộ ký tên vào. Lúc ấy duy có Nguyễn Hữu Bài không ký, cũng như hồi năm 1907, Ngô Đình Khả không chịu ký tên vào giấy của triều đình xin bỏ vua Thành Thái. Nhân đấy ở kinh đô có câu phong dao “Bỏ vua không Khả, đào mả không Bài” (Phế quân vô Khả, quật chủng vô Bài).

Vua Thành Thái bị phế năm 1907, người Pháp lấy cớ nhà vua rối loạn thần kinh, nhưng sự thật là vua không chịu ký nhượng Bắc kỳ làm thuộc địa.

Vua Duy Tân bị phế năm 1916, sau cuộc khởi nghĩa thất bại. Cả hai cha còn đều bị đầy sang cù lao Réunion gần Phi châu.

Việc đầu độc ở trại lính tây Hà Nội về mùa hạ năm 1908. Đảng viên cách mạng hợp với Đề Thám định đánh úp lấy Hà Nội cổ động được một số lính tập chịu làm nội ứng, đánh thuốc độc vào đồ ăn của quân lính tây, rồi quân ở ngoài sẽ kéo về tiến công. Nhưng việc không thành, vì có kẻ phản bội, chỉ

thu được kết quả là ít nhiều lính tây trúng độc chết.

Năm 1909, một số Đông du học sinh ta hợp với đảng viên cách mạng Tàu nổi lên ở Lạng Sơn, giết Tây chết nhiều.

Các cụ Lương Văn Can, Nguyễn Quyền, Đào Nguyên Phổ, Phan Tuấn Phong, Lê Đại, Dương Bá Trạc... lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục bề

ngoài là cơ quan giáo dục, nhưng bề trong chính là công cuộc cách mạng kháng thực dân. Lúc ấy là năm 1907.

Năm 1908, dân tỉnh Quảng Nam khởi lên phong trào kháng cự sưu thuế, kéo nhau đi hàng vạn người lên biểu tình ở trước tòa sứ. Phong trào ấy trán lan tới các tỉnh Bình Định, Thừa Thiên, ra đến Nghệ, Tĩnh. Người Pháp lấy võ lực đàn áp, bắn chết lương dân vô số. Lòng người công phẫn lạ lùng.

Năm 1913, Nguyễn Khắc Cần ném bom vào nhà hàng Hà Nội Hôtel, giết chết hai võ quan Pháp là Chapuis và Montgrand.

https://thuviensach.vn

Lúc bắt đầu Âu chiến 1914-1918, một nhóm ái quốc ở Nam phầu, phần nhiều là người có chân trong hội bí mật Thiên Địa hội, họp nhau khởi nghĩa, tôn Phan Xích Long làm Minh chủ, để hiệu triệu dân chúng cho dễ, vì Xích Long là người tu hành nổi tiếng bùa phép. Phong trào này đại khái cũng như phong trào Kỳ Đồng và Thiên Binh ở Bắc, năm 1897.

Tức Paris.

Dịp may hiếm có, nghìn năm có một.

Hăng hái, phấn khởi. (BT)

Cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917, khởi lên từ đêm 30 rạng 31 tháng Tám dương lịch, quân cách mạng chiếm giữ tỉnh thành từ đây cho đến quá trưa hôm 5 tháng Chín mới rút lui; tính ngày là 7 ngày, nhưng tính giờ thì được 5 ngày trọn.

Hãy đọc Nguyễn Thái Học do Nhượng Tống biên soạn, Tân Việt xuất bản.

Thê nô: cũng như thê tử, nghĩa là vợ con.

Vân tiên: tờ mây. Đời nhà Đường chế ra thức giấy vẽ mây, gọi là Vân lam chỉ, để viết thư từ. Nhân đấy người sau gọi bóng thư từ là tờ mây.

Hải Ninh: Thuộc về Móng Cái, giáp Đông Hưng nước Tàu. Phu nhân đi sang Tàu gặp ông Lập Nham về đón ở đó

Định tỉnh: Sớm thăm tối viếng. Kinh Lễ dạy: Đạo người làm con, chiều hôm thì định, sáng sớm thì tỉnh. Định là buổi tối phải lo quét giường, trải chiếu, giũ chăn, buông màn, để cha mẹ yên nghỉ; Tỉnh là sáng sớm hỏi thăm cha mẹ đêm qua có yên giấc không?

Liên uyên tịnh phượng: Loài chim uyên ương và phụng hoàng, bao giờ con đực con cái cũng sống có đôi, bay sát cánh, không hề lìa nhau. Bởi vậy người ta lấy uyên ương và phụng hoàng, để ví với cảnh vợ chồng sum vầy hòa hảo, không lúc nào xa cách.

Hiệp ước hòa chung: Ý nói âm nhạc hiệp vần hòa nhịp với nhau cũng như

cuộc đời hòa hảo của đôi vợ chồng.

Hồng nữ Vệ công: sự tích nàng Hồng Phất và Lý Tĩnh đời nhà Đường. Lúc ấy thiên hạ đại loạn, Lý Tĩnh còn là một người học trò hàn vi, có dịp đến ra mắt một nhà quyền quý đương thời, Hồng Phất có mắt xanh, đón biết anh hùng ở giữa trần ai, liền bỏ nhà đi theo họ Lý. Quả nhiên về sau Lý theo https://thuviensach.vn

giúp vua Đường Thái Tông đánh Đông, dẹp Bắc, dựng nghiệp thống nhất, được phong Vệ Quốc công.

Cờ Ngũ tinh: có 5 ngôi sao. Ta xem đây có thể biết ông Lập Nham từ khi còn ở hải ngoại đã cùng các bạn đồng chí dự bị một chương trình thực hành cách mạng, cả đến hiệu cờ cũng đã định sẵn. Đến năm 1917 ngọn cờ phấp phới trên tỉnh thành Thái Nguyên bảy ngày về tay cách mạng, tức là Ngũ

tinh.

Ninh gia: về thăm nhà. Người đàn bà đi lấy chồng lúc trở về thăm nhà mình, gọi là quy ninh hay là ninh gia.

Nấm đất Cần Thơ: Cụ Cả Cương, thân phụ của Lập Nham phu nhân vì cách mạng mà bị thực dân Pháp đưa vào an trí tại tỉnh Cần Thơ rồi cụ qua đời ở

đó.

Nam vang Lung cỗi: Lúc này cụ Cử Nhị Khê, thân phụ ông Lập Nham đã bị

Pháp bắt giam một độ rồi đưa sang an trí tại Nam Vang kinh đô nước Cao Miên.

Dụ hậu quang tiền: Gây dựng người sau, rỡ ràng đời trước; ý nói dạy dỗ

con cháu cho nên người, rạng vẻ tổ tiên.

Bĩ cực thái hanh: Hết lúc bĩ đến lúc thái.

Cửa Nghĩa môn: Cổng nhà Lập Nham phu nhân ở Động Trung, Thái Bình, đề hai chữ Nghĩa môn tự đời Tổ phụ để lại.

Ôn Như: Biệt hiệu cụ Cử Nhị Khê.

Theo Từ điển văn học (bộ mới), sách đã dẫn, tr. 383.

Vũ Bằng, 40 năm nói láo, Nxb VHTT, 1993, tr. 174-175.

Mục từ do Nguyễn Q. Thắng soạn, in trong Từ điển Văn học bộ mới, Nxb Thế giới, 2004, tr. 383.

Vũ Ngọc Phan, Nhà văn hiện đại tập I, Nxb Khoa học – Xã Hội, 1989, tr.

466.

GS. Trịnh Vân Thanh, Thành ngữ điển tích danh nhân từ điển quyển I, tác giả tự xuất bản, Sài Gòn, 1966, tr. 220.

Nguyễn Q. Thắng & Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, NXb Khoa học – Xã Hội, 1992, tr. 127-128.

https://thuviensach.vn

Vụ mưu sát và binh biến trong hàng ngũ bồi bếp và binh lính người Việt Nam phục vụ cho quân Pháp đóng ở thành Hà Nội diễn ra ngày 27 tháng Sáu năm 1908. Mục đích của họ nhằm đầu độc quân Pháp để chiếm Hà Nội, thêm sự tiếp ứng và chỉ đạo từ bên ngoài của nghĩa quân Hoàng Hoa Thám, cùng với sự tham gia của Phan Bội Châu trong việc vạch kế hoạch để tạo cuộc khởi nghĩa đánh đuổi người Pháp.

Peter Zinoman (2001). The colonial Bastille: a history of imprisonment in Vietnam, 1862-1940, trang 166.

Trích Trần Huy Liệu Loạn Thái Nguyên, lực lượng Pháp có hơn 500 quân chính qui được trang bị trọng pháo.

Những phong trào chống Pháp đầu thế kỷ XX Theo tài liệu này thì Lương Ngọc Quyến nhờ Trịnh Văn Cấn bắn vào ngực để quyên sinh.

Trần Huy Liệu, trang 111.

Peter Zinoman (2001). The colonial Bastille: a history of imprisonment in Vietnam, 1862-1940, trang 167,

1. Tiềm Để: Chỗ ở của các ông vua khi chưa lên ngôi.

2. Công chúa lấy chồng gọi là hạ giá.

3. Lê thứ: dân chúng

4. Theo Nguyễn Q. Thắng, “Diệp Văn Kỳ - nhà báo đòi tự do báo chí với Phan Yên báo” (in trong Hương gió phương Nam. NXB Văn học, 2011, tr.

129).

5. Theo Vương Hồng Sển, Sài Gòn năm xưa. NXB TP. Hồ Chí Minh, 1991, tr. 262.

6. Nguyễn Q. Thắng & Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam.

NXB Văn Hóa, 1999, tr. 90.

7. Theo Vũ Ngự Chiêu, Các Vua cuối nhà Nguyễn, 1883 - 1945, (Tập I, Văn Hóa 1999) thì ông được một đại điền chủ thuê đi học thay cho con trai để đối phó với chính sách cưỡng bức con cái các điền chủ người Việt đi học tiếng Pháp và chữ quốc ngữ.

8. Thủ đô nước Algerie - một thuộc địa của Pháp ở Bắc Phi, nơi vua Hàm Nghi bị đày năm 1889.

https://thuviensach.vn

9. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam Thực lục, Tập Chín, NXB Giáo Dục, HN. 2007, tr. 323.

10. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đồng Khánh - Khải Định Chính yếu, NXB

Thời Đại, TT VH NN Đông Tây, 2010, tr.120.

11. Theo Vũ Ngự Chiêu, Các Vua cuối nhà Nguyễn, 1883 - 1945, thì bà là vợ nhỏ của ông. Vợ lớn là tiểu thư của nhà đại điền chủ ở Gò Vấp, người đã thuê ông đi học thay con trai.

12. Hội đồng Trị sự Nguyễn Phúc tộc, Nguyễn Phúc tộc Thế phả, NXB

Thuận Hóa, 1996, tr. 391.

13. Xem thêm Nguyễn Đắc Xuân, Chín đời Chúa, Mười ba đời vua Nguyễn, NXB Thuận Hóa, 2001, trang 155.

14. QSQTN, Đại Nam Thực lục Chính biên Đệ lục kỷ Phụ biên, NXB

VHVN, TP. HCM, 2011, tr.92.

15. Các tài liệu ghi năm ra đời và năm đình bản của Phan Yên báo không giống nhau. Theo Từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam thì đây là “tờ báo tiếng Việt thứ hai sau Gia Định báo, ra đời 1898, do Diệp Văn Cương sáng lập và làm chủ nhiệm, xuất bản được 7 - 8 số thì bị nhà cầm quyền Pháp đình bản vì đăng nhiều bài phê phán chủ nghĩa thực dân, đặc biệt là loạt bài

‘Đòn cân Archimede’ ký tên Cuồng Sĩ” (bản điện tử: Nguyễn Q. Thắng thì cho rằng “năm chào đời của Phan Yên báo có thể là năm 1897, hoặc 1898.

Minh Hiền, trong bài “Sĩ Tải Trương Vĩnh Ký - Trên địa hạt Nhà văn hóa tiên phong làm báo bằng chữ quốc ngữ viết bằng văn xuôi”, cho biết “Phan Yên báo ra đời tháng 12 năm 1898, đến tháng 2 năm 1899, được 7 số thì bị

cấm lưu hành”. TS. Huỳnh Văn Tòng, Báo Chí Việt Nam từ khởi thủy đến năm 1945 (NXB TP. HCM, 2000), cho rằng Phan Yên Báo (1898-1899) do Diệp Văn Cương biên tập, tr. 433.

16. Sáu nghị viên bản xứ bấy giờ gồm Trần Bá Diệp, Diệp Văn Cương, Dương Văn Mên, Nguyễn Xuân Phong, Phan Tấn Bình, Lê Văn Trung.

17. Biên bản Hội đồng Quản hạt Nam kỳ, phiên họp 27 tháng 4 năm 1907, trang 31.

18. Lê Nguyễn, Thành cổ Sài Gòn và Mấy vấn đề về triều Nguyễn, Nhà xuất bản Trẻ 2006. tr. 69.

https://thuviensach.vn

19. Theo sách Sài Gòn năm xưa. NXB TP. Hồ Chí Minh, 1991, tr. 263.

20. Bà cô của diễn viên điện ảnh Diễm My (sinh 1962) ngày nay.

21. Hương thơm của phương Nam.

22. Ngày nay đổi lại thành trường Bùi Thị Xuân.

23. Để độc giả có thêm thông tin về chuyện tình của Bảo Đại, chúng tôi xin trích dịch một đoạn hồi ký của chính Bảo Đại (Le Dragon d’Annam) nói về

việc ông quen biết và hỏi cưới Hoàng hậu Nam Phương như thế nào.

24. Từng làm Khâm sứ Trung Kỳ, làm Toàn quyền Đông Dương và là người được vua Khải Định phó thác đỡ đầu cho Bảo Đại trong thời gian Bảo Đại du học tại Pháp. NĐX.

25. Biệt thự của ông bà Nguyễn Hữu Hào về sau thừa kế cho Hoàng hậu Nam Phương. Hiện nay vẫn còn ở số 4 Hùng Vương TP Đà Lạt. Bảo tàng Lâm Đồng cho phục hồi biệt thự cũ và tổ chức thành bảo tàng Hoàng hậu Nam Phương với tên gọi Cung Nam Phương.

26. Commis (tiếng Pháp) thầy ký.

27. Nguyễn Ánh tên đầy đủ là Nguyễn Phúc Ánh, sử sách thường viết là Nguyễn Ánh. Năm 1780, Nguyễn Ánh xưng vương, từ đó gọi ông là Nguyễn Vương. Cho đến năm 1802, Nguyễn Vương lên ngôi Hoàng đế với niên hiệu Gia Long. Những sự kiện diễn ra trong thời kỳ nào thì viết đúng tên gọi của thời kỳ đó: Từ khi sinh ra đời (1762) cho đến năm xưng Vương viết là Nguyễn Ánh hoặc Nguyễn Phúc Ánh, sau năm 1780 viết Nguyễn Vương, chỉ viết Gia Long từ sau năm 1802. Tuy nhiên dân gian tùy cách hiểu và sự tôn kính của họ, họ có thể gọi Gia Long ngay khi Nguyễn Phúc Ánh mới đến Nam Bộ vào năm 1775.

28. Trong Gia Định Thành Thông Chí của Trịnh Hoài Đức, ra đời từ đầu triều Nguyễn, tại Mục Toàn Thành Cương Vực có hàng trăm Thôn, Phường, Ấp, Điếm có chữ Long. Riêng ở tỉnh Tiền Giang ngày nay có đến 45 địa danh có từ Long (Theo Từ điển Tiền Giang, tập II).

29. Đề tài nầy tôi đã có ba bài viết: Giếng Ngự ở hòn đảo Ngọc, tạp chí Kiến Thức Ngày Nay, Số 685 ngày 20/8/2009, tr.8-11, sau đăng lại trong Nghiên cứu triều Nguyễn và Huế xưa, tập I, NXB Thuận Hóa 2011, tr. 69-71 (Viết về sự tích cái giếng của chúa Nguyễn Vương bên bờ biển đảo Phú https://thuviensach.vn

Quốc)./ Về thăm Nước Xoáy (Hồi Oa) - nơi khởi đầu thời kỳ Trung hưng của nhà Nguyễn tại Nam Bộ, tạp chí Kiến Thức Ngày Nay số 521, Xuân Ất Dậu 2005, tr.47-51, sau đăng lại trong Nghiên cứu triều Nguyễn và Huế

xưa, tập I, NXB Thuận Hóa 2011, tr. 63-68. / Năm 1783, Nguyễn Ánh có chạy ra Côn Đảo hay không? Tham luận Hội thảo khoa học, sau đăng web gactholoc.net tại địa chỉ http://gactholoc.net/c16/t16-107/nam-1783-nguyen-anh-co-chay-ra-con-dao-hay-khong.html

30. Tương truyền, xưa kia sau khi thất thủ trong trận quyết chiến tại Rạch Gầm - Xoài Mút (nay thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang) với quân Tây Sơn, chúa Nguyễn Ánh (chúa Nguyễn) quay thuyền lại đưa toàn bộ bầu đoàn thê tử ngược dòng sông Tiền tìm đường lánh nạn. Trên đường bôn tẩu, chúa Nguyễn phải ngậm ngùi bỏ lại sau lưng hàng trăm cung tần mỹ nữ dọc đôi bờ sông này cho thuyền bớt nặng. Những địa danh được cho là chúa Nguyễn chọn để các thê tử làm nơi tá túc, gồm: Nha Mân và Mỹ Luông (huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang). Lúc chia tay, chúa Nguyễn ban cho các mỹ nhân rất nhiều tiền vàng để tự tìm kế mưu sinh và dặn dò: “Ta đi chuyến này chắc khó có ngày đoàn tụ. Vì vậy, các nàng được phép “đi bước nữa”

để sinh con đẻ cái…”. Và có lẽ vì thế mà từ xưa đến nay, vùng đất Nha Mân và Mỹ Luông luôn có nhiều gái đẹp.

31. Theo Thái Văn Kiểm, Đất Việt Trời Nam, An Giang xưa và Nay, NXB

Nguồn Sống, SG 1960, tr. 55-56.

32. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam Thực Lục, Tập Một, NXB Giáo Dục, HN 2002; tr. 205.

33. Trần Trọng Kim, Việt Nam Sử Lược, Quyển II, Bộ GD, TT học liệu xuất bản, SG 1971, tr.107.

34. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam Liệt truyện, Bản dịch của Viện Sử học, Tập II , NXB Thuận Hóa Huế 1993, tr.115.

35. Theo Nguyễn Huyền Anh, Việt Nam Danh Nhân từ điển, Khai Trí, SG

1972, tr.110 - 111.

36. Phạm Văn Sơn, Việt Sử Toàn Thư, tr.395.

37. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam Thực Lục, Tập Một, NXB Giáo Dục, HN 2002, tr. 632.

https://thuviensach.vn

38. Thái Văn Kiểm, Đất Việt Trời Nam, An Giang Xưa và Nay, NXB

Nguồn Sống, SG 1960, tr.56.

39. Trích dẫn theo Th.s Nguyễn Hữu Hiếu, An Giang trong lịch sử đồng bằng sông Cửu Long. Trích từ kỷ yếu Hội thảo Khoa học “Lễ hội đua bò Bảy Núi, An Giang”.

40. Tân Dân Tử tên thật là Nguyễn Hữu Ngỡi, sinh năm 1875, quê quán ở

huyện Thủ Đức, tỉnh Gia Định, xuất thân trong gia đình có truyền thống Nho học, được học chữ Hán từ nhỏ, lớn lên học trường Pháp Việt nên am tường cả Hán văn và Pháp văn, tốt nghiệp trường Thông ngôn Sài Gòn, được bổ làm Kinh lịch ở Chợ Lớn, về sau được thăng chức Huyện hàm.

Ông có hai đời vợ và hai người con. Ông mất năm 1955 tại Sài Gòn, hưởng thọ 80 tuổi. Tác phẩm: Giọt máu chung tình. Tòng đình thảm kịch (tiểu thuyết, 3 tập), Gia Long tẩu quốc (tiểu thuyết 5 tập), Hoàng tử Cảnh nhưTây (2 tập); Gia Long phục quốc, (4 tập), Tham ắt phải thâm (tiểu thuyết xã hội, 2 tập)... Tân Dân Tử đã viết bộ ba tiểu thuyết dài hơi về cuộc đời của vua Gia Long Nguyễn Ánh. Tân Dân Tử được xem là “nhà văn viết về sự nghiệp vua Gia Long đồ sộ và trọn vẹn nhất”.

41. Tập 4 Gia Long Phục Quốc của Tân Dân Tử, Phạm Đình Khương xuất bản, SG, 1932, tr. 257.

42. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, tập 1, NXB Giáo Dục, Hà Nội, 2002, tr.227-232.

43. Đăng trên tạp chí Kiến Thức Ngày Nay, số 521 đặc biệt mừng Xuân Ất Dậu,1/2/2005.

44. Theo sách các ngôi chùa xứ Huế trước đây còn có thêm một cây đại đao.

45. Con gái vua là Công chúa, chị em của vua là Trưởng công chúa, cô của vua là Thái trưởng công chúa, bà cô của vua là Thái thái trưởng công chúa.

46. Công chúa Ngọc Cơ (1808 - 1856) con gái thứ 13 của vua Gia Long và bà Nguyễn Thị Vĩnh (người Bắc Ninh), hạ giá cho ông Nguyễn Huỳnh Thành, nhưng sau ông Thành và hai người con đều chết. Bà chúa làm chùa Đông Thuyền để thờ mẹ và thờ bà. Bà hiến nhà đất cho dân Dương Xuân để

https://thuviensach.vn

đời đời thờ phụng cúng giỗ mẹ con bà. Chùa Đông Thuyền tọa lạc ngang lưng chừng đồi sau khu lăng mộ của Công chúa và Phò mã Phạm Thuật.

47. Báo Trung Bắc Tân Văn, số ra ngày 10-7 và 11-7-1924, dẫn lại từ

Tuyển tập Đạm Phương nữ sử, NXB Văn Học, HN 2010, tr.206-210.

48. Trích Vĩ Dạ hợp tập. Chép lại trong Vua Minh Mạng với Thái y viện và ngự dược của Lê Nguyễn Lưu và Phan Tấn Tô, NXB Thuận Hóa, 2007, tr.

100.

49. Du Lịch Việt Nam, xuân 2005.

50. Quốc Sử Quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, Tập Một, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2002, tr. 217-218.

51. Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, Bộ Giáo Dục, Trung tâm học liệu xuất bản, dùng bản đã số hóa; tr.146b và 147a.

52. Đại Nam thực lục Sđd, tr. 228.

53. Notion d’histoire d’Annam (Sơ lược lịch sử nước Nam) (viết chung với Russier, Hà Nội, IDEO, 1911).

54. Lectures sur l’Histoire Moderne et Contemporaine de Pays D’Annam de 1428 à 1926 (Bài đọc lịch sử cận và hiện đại nước Nam từ 1428 đến 1926)của Charles B.Maybon, Imprimerie d’Extrême-Orient, Hà Nội, 1927.

55. Lectures sur l’Histoire Moderne et Contemporaine de Pays D’Annam de 1428 à 1926, tr. 81.

56. Bình luận của nhà sử học Phan Khoang: “Ông Maybon nghĩ rằng các sách nói rằng bấy giờ Nguyễn Vương bị đuổi bắt và phải nhiều lần từ Côn Lôn chạy qua Phú Quốc và Phú Quốc về Côn Lôn; lại nói khi Tây Sơn biết Ngài ở Côn Lôn lại đem thuyền đến vây đảo nầy ba vòng. Nguyễn Vương bấy giờ đã mệt mỏi, không thể nào chạy được xa xôi nhiều vòng từ Phú Quốc đến Côn Lôn mà quân Tây Sơn cũng không đủ ghe thuyền mà bao vây Côn Lôn đến ba vòng. Vậy Côn Lôn đây có lẽ chỉ đảo KohRong (Cao-mán) trong vịnh Xiêm La, gần đảo Phú Quốc, nhỏ, quân Tây Sơn có thể vây ba vòng được”. Việt Pháp bang giao sử lược, Phan Khoang, Nhà in Nguyễn Văn Bửu, 1950, chú thích (1), tr. 51; hoặc Việt sử xứ Đàng Trong, Phan Khoang, Nhà xuất bản Khai Trí, Sài Gòn, 1970, tr. 647-648.

https://thuviensach.vn

57. Quách Tấn - Quách Giao Nhà Tây Sơn, Sở Văn hóa và Thông tin Nghĩa Bình, Quy Nhơn, 1988, tr.105-106.

58. Marcel Gaultier, Gia Long, tựa của Toàn quyền Pirre Pasquier, S.I.L.I.

C Ardin, Saigon, 1933, tr. 89-90, nhưng sách in sai là 93.

59. Marcel Gaultier, Sdd.tr. 90 nhưng sách in nhầm tr.93.

60. Marcel Gaultier, Sdd.tr 95.

61. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục chính biên, Đệ tứ kỷ, Q.

XXVII, bản dịch tập 7, NXB Giáo Dục, HN 2006, tr. 733.

62. Cao Xuân Dục (chủ biên), Quốc triều chánh biên toát yếu, Nhóm Nghiên cứu lịch sử Việt Nam, SG 1972, tr.317.

63. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục chính biên, Đệ tứ kỷ, Q.XXVII, bản dịch, tập 7, tr.319, 783.

64. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục chính biên, Đệ tứ kỷ, Q.XXVII, bản dịch, tập 7, tr. 797.

65. Trích lại từ Võ Duy Dương với cuộc kháng chiến Đồng Tháp Mười, công trình biên khảo của Tổ nghiên cứu Lịch sử Dân Tộc, thuộc ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Đồng Tháp, do Nguyễn Hữu Hiếu chủ biên, NXB Đồng Tháp, 1992, tr. 279.

66. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục chính biên, Đệ tứ kỷ, bản dịch, tập 8, tr. 81-82.

67. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục chánh biên, Đệ tứ kỷ, bản dịch tập 8, tr. 283, 461.

68. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam liệt truyện, Nhị tập, bản dịch, tập 3, NXB Thuận Hóa, Huế, 2006, tr. 181.

69. Trần Thị Sanh làm “vợ nhỏ” Trương Định vào năm ký Hòa ước Nhâm Tuất (1862) nhưng bà viết đơn nhận làm vợ nhỏ Trương Định hai năm, bắt đầu từ năm 1859 - năm Trương Định chưa cầm đầu nghĩa quân chống Pháp.

Khai như thế để chứng tỏ bà không liên hệ gì với những hoạt động chống Pháp của Trương Định từ năm 1861 trở đi.

70. Thư viết tay vào tháng 3/1859 của Petrus Key (Trương Vĩnh Ký) gởi cho “sếp lớn” của Hải quân Pháp tại Gia Định, lưu trữ tại Văn khố Hải quân https://thuviensach.vn

Pháp (Paris): SHM (Vincennes),GG2 99:2 do tiến sĩ sử học Vũ Ngự Chiêu sưu tập.

71. Chỉ quan quân nhà Nguyễn.

72. Kẻ thù của Trương Vĩnh Ký lúc đó là quan quân nhà Nguyễn, và Trương xác nhận mình là người cùng chung một chỗ đứng với quân viễn chinh Pháp (noa ennemis).

73. Như chú thích (2) trang 244.

74. Nguyễn Văn Trấn, Trương Vĩnh Ký con người và sự thật, TP. HCM

1993, trang 17).

75. Mẫn Quốc, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, HN, số 3/64 (60).

76. Nguyễn Thế Anh, Monarchie et fait colonial au VN, L’Harmattan, 1992, trang 138

77. Vũ Ngự Chiêu, Các nhà Vua dưới triều Nguyễn, tập 1, NXB Văn Hóa (Hoa Kỳ) 1999, trang 140).

78. Đại Nam Thực lục Chính biên, tập 37, bản dịch, Hà Nội 1997, trang 147.

79. Thư của Trương Vĩnh Ký gởi bác sĩ Chavanne, theo Khổng Xuân Thu.

80. Thư của Trương Vĩnh Ký gửi P. Bert ngày 17/7/1886, trích lại của Nguyễn Sinh Duy, Cuốn sổ bình sanh của Trương Vĩnh Ký, Nam Sơn, Sài Gòn, 1974, trang 78.

81. Mẫn Quốc, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, HN, số 3/64 (60).

82. Thư P. Ký gởi Paul Bert, ngày 4/11/1986, NVTrấn, sách đã dẫn, tr.90.

83. Như chú thích (2) trang 88.

84. Dương Kinh Quốc, Việt Nam, Những sự kiện lịch sử, tập 1, tr.34.

85. Petrus Ký, Erudit Cochichinois par Jean Boucht, Im. Commerciale, 1925, trích lại của Nguyễn Sinh Duy Sđd, tr.82.

86. Trích lại của Nguyễn Sinh Duy, Sđd, tr.84.

87. Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam Thực Lục, tập Chín, NXB Giáo dục, 207, tr. 284).

88. P. Ký gởi Paul Bert ngày 5/10/1886, trích lại của Nguyễn Văn Trấn, Sđd, tr. 88).

89. Như chú thích (1) tr. 253, trang 90.

https://thuviensach.vn

90. Như chú thích (1) tr. 253, trang 92.

91. Trương Vĩnh Ký có một người đồng châu là Nguyễn Văn Tạo cùng ở

chung và cùng làm thông ngôn như Trương.

92. Theo báo Sông Hương, số 28, ngày 20/2/1937.

93. Như chú thích (1) tr. 253, trang 75.

94. T.V. Ký gởi vua Đồng Khánh ngày 27/9/1886, Nguyễn Sinh Duy, Sđd, tr.84).

95. Ngoài những vụ việc nêu trên, nhiều tài liệu còn cho biết chính T.V. Ký là người đã thiết kế kế hoạch cho vua Đồng Khánh tuần du hiểu dụ quân dân Quảng Trị - Quảng Bình trong mấy tháng, T.V. Ký cũng nhúng tay vào việc chiêu hồi vị tướng đã có nhiều chiến công Hoàn Kế Viêm. T.V. Ký đã tham mưu cho vua Đồng Khánh cử con cháu những nhà yêu nước đối phó với các lực lượng Cần Vương, tham mưu cho vua Đồng Khánh giao cửa biển Đà Nẵng làm nhượng địa cho Pháp. T. V. Ký đã chuẩn bị vai trò mới của mình sau khi Pháp đã bình định xong các lực lượng Cần Vương...

Nhưng vì khuôn khổ bài viết không cho phép nên chúng tôi sẽ viết tiếp trong một dịp khác - NĐX.

96. Như chú thích (1) tr. 253, trang 94.

97. Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 60, tháng 3/1963 và tham khảo thêm (Documents pour servir à l’histoire de Sai Gon par J.Bouchot, tr. 422).

98. Ông Nguyễn Văn Xuân sinh năm 1857.

99. Vua Tự Đức trị vì từ năm 1847 đến 1883.

100. Kinh là kinh đô, cũng gọi là đất Thần Kinh, đất Huế.

101. Tôn Thất là dòng họ nhà vua tức là họ Nguyễn Phước, con cháu 9 đời chúa Nguyễn, con cháu 13 đời vua có chữ lót theo bài thơ Đế hệ thi và bài thơ Phiên hệ thi.

102. Quan Thượng ở đây chỉ ông Cao Hữu Bằng, người Thừa Thiên, sinh năm 1799, đậu Cử nhân năm Ất Dậu (1825), đầu năm 1850 được cử vào làm Tuần phủ An Giang, rồi thăng lên làm hộ lý Tổng đốc An Hà (An Giang và Hà Tiên) cuối cùng làm Tổng đốc An Hà, mất vào tháng 7 năm Kỷ Vị (1859), (Theo Đại Nam Liệt truyện và Đại Nam Thực lục).

https://thuviensach.vn

103. Tức là vua Tự Đức truyền dạy đưa quan tài ông Tổng đốc Cao Hữu Bằng về Huế.

104. Chưa biết thuộc huyện nào.

105. Chiêu an: Dỗ dành quân đối phương hàng phục cho được yên, tức quân Pháp dỗ dành quân của nhà vua nước Nam.

106. Quan trên của người Pháp chứ không còn của triều đình Nguyễn nữa.

107. Lang-sa dịch chữ Français.

108. Tư bề tức là bốn bề.

109. Mười tư tức là mười bốn (14).

110. Trò biện có lẽ là người học trò của lớp trước dạy lại cho lớp sau mới vào theo kiểu học chữ Nho ngày xưa ở Việt Nam.

111. Không hiểu nghĩa dưng lô là gì!

112. Nhộn nhàn có lẽ là rộn ràng.

113. Tỷ muội là chị em.

114. Tốt và xấu.

115. Tuyền là trọn, vẹn.

116. Chung sống với nhau đầm ấm, sớm tối có nhau, vui buồn có nhau.

117. Lươn dươn là lương duyên tức là tình duyên tốt đẹp.

118. Thung huyên là cha mẹ.

119. Mai dong là mai mối, người thông tin hai bên nam nữ thuận tình cưới hỏi nhau.

120. Ngươn phối tức nguyên phối tức cưới hỏi.

121. Giây thép là Bưu điện (poste), tiên chinh là trước hết.

122. Bậu, tiếng xưng hô thân mật, có nghĩa là em.

123. Bàn bu rô tức bàn bureau, bàn làm việc, bàn giấy.

124. Tức Guichet, cửa thu tiền ở nhà Bưu điện.

125. Giấy loàn tức gây loạn.

126. Thác hoan sợ chết.

127. Mắc nạn.

128. Sơn đá tức là soldat, lính, chỉ lính Pháp, lính bản địa tập bắn súng để

canh gác công sở gọi là lính tập.

129. Tức Matelot, thủy thủ, lính thủy.

https://thuviensach.vn

130. Nửa đêm, giờ Tý, canh Ba đều chỉ lúc nửa đêm, từ 11 giờ đêm đến 1

giờ sáng.

131. Tức lính matelot, thủy thủ, lính thủy

132. Lầm vồ, không hiểu chữ nầy có nghĩa gì.

133. Sơn đá tức soldat, ý nói lính Tây.

134. Đồn cựu, đồn lính cũ, đồn lính đã có từ trước.

135. Dây thép tức bưu điện.

136. Phía hậu tức phía sau.

137. Phía tiền tức là phía trước.

138. Giặc Cù La, không hiểu giặc gì, giặc đến từ Lào hay Thái Lan chăng?

139. Các chú tức người Tàu, người Trung Hoa.

140. Căn do là lý do, là nguyên nhân.

141. Hướng đạo, dẫn dường.

142. Quản đội là hai chức quản, chức đội chỉ huy quân đội xưa.

143. Khoảng nửa đêm.

144. Đồn trột hay đồn trọc? Chưa hiểu rõ được.

145. Rửa đường là gì ? Chưa hiểu rõ.

146. Cửa trước.

147. Bửa là bổ, dùng dao, rựa tách ra làm đôi.

148. Nổi hỏa tức là nổi lửa.

149. Thất rồi tức là mất rồi.

150. Lẩn bẩn, cũng nói là xẩn bẩn, loanh quanh, không chịu rời ra.

151. Nghị là quyết nghị, bãi là bãi bỏ. Nghị bãi là quyết định bãi bỏ.

152. Đại Nam Thực lục Chính biên, T.III, NXB Sử học, Hà Nội 1963, tr. 24.

153. Bắc thành Địa dư chí, quyển 1, 2 bản chữ Hán và bản dịch của Đặng Chu Kình, Phủ QVKĐTVH, SG. 1969, tr.4.

Nham: Chữ viết nháp, viết thử. (BT) Những chú thích đề BT trong sách này đều là của người biên tập

Thống: Thứ chậu to, thường bằng sứ, dùng đựng nước hay trồng cây cảnh.

(BT)

Giấy quyến: Giấy bản mỏng, mịn và đẹp, thường dùng để vẽ, viết bằng bút lông hoặc để cuốn thuốc lá. (BT)

https://thuviensach.vn

4. Nhiều nhõi như nhiều nhặn. (BT) 5. Quên lửng nghĩa như quên bẵng đi. (BT)

6. Xà mâu: (Từ cũ) vũ khí cổ có cán dài, lưỡi nhọn, dài và cong queo như

hình con rắn. (BT)

7. Hèo: Loài cây thuộc họ dưa, giống cây song, thân thường dùng để làm gậy. Gậy được làm bằng thân cây hèo. (BT)

8. Thoi: Đánh mạnh bằng cánh tay đưa thẳng vào đối tượng. (BT) 9. Rủ: Thuyết phục người khác cùng đi, cùng làm với mình. (BT) 10. Khứng: Vui lòng. (BT)

11. Trần thiết: Bày biện sắp đặt. (BT)

12. Khổ hình: Sự trừng phạt nặng nề về thể xác. (BT) 13. Căng nọc: Nói lối đánh đập của phong kiến, bắt người có lỗi nằm dài rồi trói chân tay và đóng cọc để căng thẳng người ra mà đánh. (BT) 14. Nọc: Cọc đóng xuống đất để buộc người căng ra mà đánh, xưa bọn quan lại vẫn dùng để tra tấn. (BT)

15. Ờn ợt nghĩa như nhờn nhợt. (BT)

16. Ống xối: Máng dẫn nước. (BT)

17. Nhất sinh: Cả đời, một đời. (BT)

18. Kỳ vị: Mang màu sắc kỳ lạ, kỳ quái. (BT)

19. Nhục nhãn: Con mắt thịt của phàm phu, chỉ thấy trong phạm vi nhỏ hẹp; nếu bị vật gì che ngăn thì không thấy. (BT)

20. Gạnh: Vú nuôi các hoàng tử cùng con quan. (BT) 21. Hối quá: Giận điều lầm lỗi của mình. (BT)

22. Nữ tường: Tường thấp, ngày xưa xây trên thành, mặt tường lồi lõm, khoét lỗ để bắn, dùng để bảo vệ thành. (BT)

23. Cọp rọp: Bộ hay đau ốm, bộ già yếu. (BT)

24. Phi phận: Không phải phần việc của mình làm. (BT) 25. Vô cố: Vô cớ, vô duyên vô cớ. (BT)

26. Ủy lạo: Vỗ về an ủi. (BT)

27. Tạm dịch: Ngang lưng đeo thanh gươm cổ, hơi tỏa như cầu vồng. Thề 1

lòng chung thủy trước thù nhà nhục nước. (BT)

28. Trúc: Đổ, đánh đổ, đổ sụp. (BT)

https://thuviensach.vn

29. Thôi sơn hay đấm thẳng là chỉ một cách sử dụng đòn tay trong võ thuật.

(BT)

30. Phương chi: Huống hồ, vả lại. (BT)

31. Bạt sơn: Nhổ núi, hình dung sức mạnh phi thường. (BT) 32. Hồi tỵ: Tránh đi hoặc né tránh. (BT)

33. Hình thuẫn: Hình bầu dục. (BT)

34. Bàng quan: Người đứng ở một bên mà coi, chỉ người ngoài cuộc. (BT) 35. Tuần tiễu: Đi các nơi để xem xét tình hình giặc cướp, giữ gìn trật tự.

(BT)

36. Tránh trút: Lánh mình, không chịu làm việc gì. (BT) 37. Khôn thì sống mống thì chết: Biết kiêng cữ, biết nghe lời thì là vô sự.

(BT)

38. Chăm chỉ nghĩa như chăm chú. (BT)

39. Vô loại: Không thành cái loài gì. Chỉ kẻ xấu xa, không phải loài người.

(BT)

40. Tang: Vỏ trống bằng gỗ. (BT)

41. Hậu tập: Đi phía sau nhằm đánh úp quân địch. (BT) 42. Công phẫn: Lòng tức giận chung của mọi người. (BT) 43. Choa: Từ dùng để tự xưng, có nghĩa là ta, tao. (BT) 44. Đồn số của chiến thuyền Trung Hoa thời bấy giờ tính bằng hộc, và hạng lớn cũng được ba nghìn hộc. (Lời tác giả)

44. Đồn số của chiến thuyền Trung Hoa thời bấy giờ tính bằng hộc, và hạng lớn cũng được ba nghìn hộc. (Lời tác giả)

45. Bàng thính: nghĩa như dự thính, tức là ngồi một bên mà nghe. không được góp ý kiến, không được nhìn nhận là chánh thức. (BT) https://thuviensach.vn

Table of Contents

Lời giới thiệu

TỰA

HỒI THỨ NHẤT

HỒI THỨ HAI

HỒI THỨ BA

HỒI THỨ TƯ

HỒI THỨ NĂM

HỒI THỨ SÁU

HỒI THỨ BẢY

HỒI THỨ TÁM

HỒI THỨ CHÍN

HỒI THỨ MƯỜI

HỒI THỨ MƯỜI MỘT

HỒI THỨ MƯỜI HAI

HỒI THỨ MƯỜI BA

HỒI THỨ MƯỜI BỐN

HỒI THỨ MƯỜI LĂM

HỒI THỨ MƯỜI SÁU

HỒI THỨ MƯỜI BẢY

HỒI THỨ MƯỜI TÁM

HỒI THỨ MƯỜI CHÍN

HỒI THỨ HAI MƯƠI

HỒI THỨ HAI MƯƠI MỐT

HỒI THỨ HAI MƯƠI HAI

HỒI THỨ HAI MƯƠI BA

HỒI THỨ HAI MƯƠI BỐN

HỒI THỨ HAI MƯƠI LĂM

HỒI THỨ HAI MƯƠI SÁU

https://thuviensach.vn

HỒI THỨ HAI MƯƠI BẢY

HỒI THỨ HAI MƯƠI TÁM

HỒI THỨ HAI MƯƠI CHÍN

HỒI THỨ BA MƯƠI

HỒI THỨ BA MƯƠI MỐT

TỦ SÁCH ALPHA DI SẢN

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Landmarks

- Lời giới thiệu

- TỰA

- HỒI THỨ NHẤT

- HỒI THỨ HAI

- HỒI THỨ BA

- HỒI THỨ TƯ

- HỒI THỨ NĂM

- HỒI THỨ SÁU

- HỒI THỨ BẢY

- HỒI THỨ TÁM

- HỒI THỨ CHÍN

- HỒI THỨ MƯỜI

- HỒI THỨ MƯỜI MỘT

- HỒI THỨ MƯỜI HAI

- HỒI THỨ MƯỜI BA

- HỒI THỨ MƯỜI BỐN

- HỒI THỨ MƯỜI LĂM

- HỒI THỨ MƯỜI SÁU

- HỒI THỨ MƯỜI BẢY

- HỒI THỨ MƯỜI TÁM

- HỒI THỨ MƯỜI CHÍN

- HỒI THỨ HAI MƯƠI

- HỒI THỨ HAI MƯƠI MỐT

- HỒI THỨ HAI MƯƠI HAI

- HỒI THỨ HAI MƯƠI BA

- HỒI THỨ HAI MƯƠI BỐN

- HỒI THỨ HAI MƯƠI LĂM

- HỒI THỨ HAI MƯƠI SÁU

- HỒI THỨ HAI MƯƠI BẢY

- HỒI THỨ HAI MƯƠI TÁM

- HỒI THỨ HAI MƯƠI CHÍN

- HỒI THỨ BA MƯƠI

- HỒI THỨ BA MƯƠI MỐT

- TỦ SÁCH ALPHA DI SẢN

- Table of Contents

Table of Contents

Landmarks

Lời giới thiệu

TỰA

HỒI THỨ NHẤT

HỒI THỨ HAI

HỒI THỨ BA

HỒI THỨ TƯ

HỒI THỨ NĂM

HỒI THỨ SÁU

HỒI THỨ BẢY

HỒI THỨ TÁM

HỒI THỨ CHÍN

HỒI THỨ MƯỜI

HỒI THỨ MƯỜI MỘT

HỒI THỨ MƯỜI HAI

HỒI THỨ MƯỜI BA

HỒI THỨ MƯỜI BỐN

HỒI THỨ MƯỜI LĂM

HỒI THỨ MƯỜI SÁU

HỒI THỨ MƯỜI BẢY

HỒI THỨ MƯỜI TÁM

HỒI THỨ MƯỜI CHÍN

HỒI THỨ HAI MƯƠI

HỒI THỨ HAI MƯƠI MỐT

HỒI THỨ HAI MƯƠI HAI

HỒI THỨ HAI MƯƠI BA

HỒI THỨ HAI MƯƠI BỐN

HỒI THỨ HAI MƯƠI LĂM

HỒI THỨ HAI MƯƠI SÁU

HỒI THỨ HAI MƯƠI BẢY

HỒI THỨ HAI MƯƠI TÁM

HỒI THỨ HAI MƯƠI CHÍN

HỒI THỨ BA MƯƠI

HỒI THỨ BA MƯƠI MỐT

TỦ SÁCH ALPHA DI SẢN

Table of Contents